{"id":10709,"date":"2013-10-11T20:01:06","date_gmt":"2013-10-11T18:01:06","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=10709"},"modified":"2013-10-11T20:01:06","modified_gmt":"2013-10-11T18:01:06","slug":"oskar-lange-mises-racjonalizm-i-tradycja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=10709","title":{"rendered":"Oskar Lange: Mises, racjonalizm i tradycja"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/b>\u00a0\u00a0 Tak wi\u0119c w gospodarce towarowo-pieni\u0119\u017cnej zar\u00f3wno cel, jak i \u015brodki dzia\u0142alno\u015bci zarobkowej zostaj\u0105 oderwane od tradycji. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 zarobkowa staje si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 opart\u0105 na rozumowaniu, czyli dzia\u0142alno\u015bci\u0105 racjonaln\u0105<\/i>.<\/p>\n

\u00a0\u00a0 (\u2026).<\/p>\n

\u00a0\u00a0 Poj\u0119cie racjonalno\u015bci dzia\u0142ania stosuje si\u0119 do wszelkiego dzia\u0142ania, nie tylko do dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Max Weber, kt\u00f3rego klasyfikacja rodzaj\u00f3w dzia\u0142ania zyska\u0142a szerokie rozpowszechnienie, u\u017cywa terminu \u201edzia\u0142anie racjonalno-celowe\u201d (zweckrationales Handeln<\/i>) w odr\u00f3\u017cnieniu od innego rodzaju dzia\u0142ania, mianowicie dzia\u0142ania \u201eracjonalno-warto\u015bciuj\u0105cego\u201d (wertrationales Handeln<\/i>). (\u2026). Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce ten drugi rodzaj mo\u017ce by\u0107 sprowadzony do pierwszego i \u017ce wystarcza jedna kategoria racjonalnego dzia\u0142ania. (\u2026). Ponadto Weber odr\u00f3\u017cnia jeszcze dzia\u0142anie tradycyjne i dzia\u0142anie emocjonalne (\u2026). Emocjonalno\u015b\u0107 dzia\u0142ania wi\u0105\u017ce si\u0119 jednak z odmienn\u0105 zasad\u0105 klasyfikacji: zar\u00f3wno dzia\u0142anie racjonalne, jak i tradycyjne mo\u017ce by\u0107 w spos\u00f3b pozytywny lub negatywny zabarwione emocjonalnie, mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z przyjemno\u015bci\u0105 lub przykro\u015bci\u0105. Wystarczy wi\u0119c podzia\u0142 na dzia\u0142anie racjonalne i tradycyjne. Jest zreszt\u0105 rzecz\u0105 znamienn\u0105, \u017ce Weber korzysta tylko z tych dw\u00f3ch kategorii w swoich pracach historyczno-gospodarczych (\u2026). Zupe\u0142nie b\u0142\u0119dne jest twierdzenie Ludwika Misesa, \u017ce wszelka \u015bwiadoma, celowa dzia\u0142alno\u015b\u0107 ludzka jest dzia\u0142alno\u015bci\u0105 racjonaln\u0105 i \u017ce wobec tego termin \u201edzia\u0142anie racjonalne\u201d jest pleonazmem (Ludwig von Mises, Human Action. A Treatise on Economics<\/i>, New Haven 1949, s. 18). Mises twierdzi, \u017ce jedynym przeciwie\u0144stwem racjonalnego dzia\u0142ania jest odruchowa reakcja na bod\u017ace, kt\u00f3ra nie podlega kontroli woli (tam\u017ce, s. 20). Wyklucza to mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzia\u0142ania tradycyjnego, kt\u00f3re jest tak\u017ce dzia\u0142aniem \u015bwiadomym i celowym, ale odznacza si\u0119 tym, \u017ce cel i \u015brodki dzia\u0142ania s\u0105 ustalone przez tradycj\u0119 i nie s\u0105 rezultatem rozumowania zastosowanego do tego dzia\u0142ania. Zar\u00f3wno w dzia\u0142aniu tradycyjnym, jak w dzia\u0142aniu racjonalnym wyst\u0119puje \u015bwiadomo\u015b\u0107 celu i \u015brodk\u00f3w; r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tymi dwoma rodzajami dzia\u0142ania polega na tym, \u017ce jednym przypadku cel i \u015brodki s\u0105 przyj\u0119te zgodnie z istniej\u0105c\u0105 tradycj\u0105, a w drugim przypadku s\u0105 wysnute na podstawie rozumowania, zastosowanego do danego dzia\u0142ania. Trafn\u0105 krytyk\u0119 pogl\u0105du Misesa przeprowadza Gerd Alschner w pracy Rationalit\u00e4t und Irrationalit\u00e4t in den wirtschaftlichen Handlungen und ihre Erfassung durch die Wirtschaftstheorie<\/i>, \u201eSchmollers Jahrbuch f\u00fcr Gesetzgebung. Verwaltung und Volkswirtschaft\u201d[1]<\/a>, 1957, s. 5-12.<\/p>\n

\n

\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/b>Oskar Lange, Ekonomia polityczna<\/i>, Warszawa 1978, s. 139-140. (Tytu\u0142 na pocz\u0105tku, opuszczenia i przypis pochodz\u0105 od Redakcji Xportal.pl.).<\/p>\n

\n

Oskar Lange<\/b> (1904-1965) \u2013 polski ekonomista i my\u015bliciel ekonomiczny. W okresie mi\u0119dzywojennym dzia\u0142acz polskiego ruchu socjalistycznego. Po II wojnie \u015bwiatowej nale\u017ca\u0142 do g\u0142\u00f3wnych teoretyk\u00f3w ekonomii w PRL.<\/p>\n

\n

(opr. A.D.) \u00a0<\/em><\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

[1]<\/a> Niem. \u201eRacjonalno\u015b\u0107 i irracjonalno\u015b\u0107 w dzia\u0142aniach gospodarczych oraz ich uj\u0119cie w teorii gospodarki\u201d, \u201eSchmollerowski Rocznik Ustawodawstwa. Administracja i Gospodarka Narodowa\u201d. Gustav von Schmoller<\/b> (1838-1917) \u2013 niemiecki ekonomista, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca \u201eszko\u0142y historycznej\u201d w ekonomii, rzecznik antyliberalnych rozwi\u0105za\u0144 gospodarczych.<\/p>\n

\"burning-money\"<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0 Tak wi\u0119c w gospodarce towarowo-pieni\u0119\u017cnej zar\u00f3wno cel, jak i \u015brodki dzia\u0142alno\u015bci zarobkowej zostaj\u0105 oderwane od tradycji. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 zarobkowa staje si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 opart\u0105 na rozumowaniu, […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22],"tags":[255,1238,573,725],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-2MJ","jetpack-related-posts":[{"id":3204,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=3204","url_meta":{"origin":10709,"position":0},"title":"Izrael: By\u0142y szef Amanu pod\u017cega do napa\u015bci na Iran","date":"2 marca 2012","format":false,"excerpt":"W wypowiedzi dla ameryka\u0144skiego dziennika \u201eNew York Times\u201d, opublikowanej na jego \u0142amach 1 marca, gen. Amos Yadlin (na zdj\u0119ciu) wezwa\u0142 w\u0142adze USA do zapobie\u017cenia za wszelk\u0105 cen\u0119 uzyskaniu broni atomowej przez Iran, gro\u017c\u0105c w przeciwnym wypadku atakiem si\u0142 zbrojnych Izraela na ira\u0144skie instalacje nuklearne. W latach 2006-2010 Yadlin sta\u0142 na\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":12387,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=12387","url_meta":{"origin":10709,"position":1},"title":"Syria: Al-Kaida odcina si\u0119 od ISIL","date":"3 lutego 2014","format":false,"excerpt":"W opublikowanym w niedziel\u0119 komunikacie kierownictwo al-Kaidy odci\u0119\u0142o si\u0119 od Islamskiego Pa\u0144stwa Iraku i Lewantu (ISIL). Og\u0142oszono, \u017ce organizacja nie s\u0105 powi\u0105zane, a oficjalnym ramieniem al-Kaidy w Syrii jest jedynie Front al-Nusra. Al- Kaida og\u0142osi\u0142a te\u017c, \u017ce nie ponosi odpowiedzialno\u015bci za dzia\u0142ania ISIL. (na podst. al-Manar oprac. JS)","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/iVLZy_Fqx.Wk_.jpg?fit=640%2C423&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":38194,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=38194","url_meta":{"origin":10709,"position":2},"title":"Polska: Koniec pob\u0142a\u017cliwego traktowania protestuj\u0105cych dzieciob\u00f3jc\u00f3w","date":"10 listopada 2020","format":false,"excerpt":"Je\u017celi protestuj\u0105cy zajm\u0105 drogi i ulice, nale\u017cy \"niezw\u0142ocznie przyst\u0119powa\u0107 do natychmiastowego dzia\u0142ania zmierzaj\u0105cego do przywr\u00f3cenia ruchu na zablokowanych odcinkach i egzekwowania zachowa\u0144 zgodnych z prawem\" \u2013 takie polecenie zosta\u0142o wydane przez komendanta sto\u0142ecznego policji, dotycz\u0105cego post\u0119powania funkcjonariuszy z uczestniczkami tzw. strajk\u00f3w kobiet. Szef KSP nakazuje tak\u017ce \"dzia\u0142anie, nie negocjowanie\". Tre\u015b\u0107\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/EboktkuTURBXy81MjRiODE0Ni04MGU1LTQ5ZTgtYTAxZS0yNThiMDEyNTIyZWYuanBlZ5GTAgDNAeQ.jpg?fit=860%2C484&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":20026,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=20026","url_meta":{"origin":10709,"position":3},"title":"Iran: Pot\u0119pienie Arabii Saudyjskiej","date":"26 marca 2015","format":false,"excerpt":"Ira\u0144ski minister spraw zagranicznych Mohamad Zarif w imieniu rz\u0105du domaga si\u0119 od Arabii Saudyjskiej natychmiastowego wstrzymania ataku na Jemen. W oficjalnym stanowisku napisa\u0142 \"Pot\u0119piamy uderzenia lotnictwa Kr\u00f3lestwa Arabii Saudyjskiej w Jemenie. Dzia\u0142ania Arabii Saudyjskiej s\u0105 sprzeczne z prawem mi\u0119dzynarodowym i stanowi\u0105 naruszenie suwerenno\u015bci Jemenu.\" Wed\u0142ug ministerstwa \"dzia\u0142ania zbrojne przeciwko Jemenowi\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/1020028211.jpg?fit=1000%2C541&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35110,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35110","url_meta":{"origin":10709,"position":4},"title":"Rosja: Ameryka\u0144ski niszczyciel na Morzu Czarnym","date":"9 sierpnia 2019","format":false,"excerpt":"Niszczyciel Smietliwyj, wchodz\u0105cy w sk\u0142ad Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej, obserwuje dzia\u0142ania ameryka\u0144skiego niszczyciela USS Porter, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 na Morze Czarne - informuje rosyjski resort obrony. \"Flota Czarnomorska rozpocz\u0119\u0142a monitorowanie dzia\u0142a\u0144 USS Porter, po tym jak niszczyciel wp\u0142yn\u0105\u0142 na po\u0142udniowe wody Morza Czarnego 8 sierpnia\" - czytamy w komunikacie. Rosyjski resort\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/z19339365VRosyjski-niszczyciel-rakietowy-Smietliwyj-.jpg?fit=800%2C600&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":27288,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=27288","url_meta":{"origin":10709,"position":5},"title":"Belgia: PKK to nie terrory\u015bci","date":"4 listopada 2016","format":false,"excerpt":"S\u0105d w Brukseli uniewinni\u0142 trzydziestu sze\u015bciu Kurd\u00f3w z zarzutu o terroryzm. Pods\u0105dni tworzyli grup\u0119, kt\u00f3ra werbowa\u0142a w\u015br\u00f3d kurdyjskiej diaspory ochotnik\u00f3w do oddzia\u0142\u00f3w Robotniczej Partii Kurdystanu. Zaopatrywali rekrut\u00f3w w fa\u0142szywe dokumenty i organizowali ich wyjazd do oboz\u00f3w szkoleniowych PKK zlokalizowanych na terytorium Belgii, Grecji lub Iraku. Grupa sta\u0142a si\u0119 obiektem dzia\u0142a\u0144\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/PKK_Kurdystan.jpg?fit=1024%2C819&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10709"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10709"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10711,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10709\/revisions\/10711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}