\u00a0\u00a0 Wieser[3]<\/a> rozpoczyna sw\u00f3j wyk\u0142ad od teorii tzw. prostej gospodarki (einfache Wirtschaft<\/i>), w kt\u00f3rej wyst\u0119puje wy\u0142\u0105cznie stosunek cz\u0142owieka do rzeczy, nie zak\u0142\u00f3cony przez spo\u0142eczne stosunki mi\u0119dzy lud\u017ami. Tak\u0105 prost\u0105 gospodark\u0119 mo\u017cna pojmowa\u0107 albo jako gospodark\u0119 jednostki izolowanej, albo jako gospodark\u0119 ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa (Wieser lubi\u0142 tutaj u\u017cywa\u0107 przyk\u0142adu spo\u0142ecze\u0144stwa komunistycznego) w stosunku do przyrody z wy\u0142\u0105czeniem zagadnie\u0144 stosunk\u00f3w mi\u0119dzy lud\u017ami. Wieser pisze: \u201eTeoria prostej gospodarki wychodzi z idealizuj\u0105cego za\u0142o\u017cenia, \u017ce podmiotem gospodarki jest jedna jedyna osoba\u2026 Poniewa\u017c ca\u0142a ludzko\u015b\u0107 pomy\u015blana jako jedno\u015b\u0107 jest przeciwstawiona przyrodzie, przeto wykluczone jest przeciwie\u0144stwo interes\u00f3w i partii, jak r\u00f3wnie\u017c wszelkie nawi\u0105zanie do prawodawstwa gospodarczego, zupe\u0142nie tak samo, jakby to by\u0142o w gospodarce Robinsona\u201d. Wreszcie, przechodz\u0105c do wsp\u00f3\u0142czesnej literatury, Robbins[4]<\/a> twierdzi, \u017ce w celu wyja\u015bnienia \u017cycia gospodarczego trzeba \u201ezwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do dzia\u0142ania praw wyboru, kt\u00f3re najlepiej mo\u017cna ujawni\u0107 przez rozwa\u017canie post\u0119powania odosobnionej jednostki\u201d.<\/p>\n \u00a0\u00a0 (\u2026)<\/p>\n \u00a0\u00a0 W rezultacie, system ekonomiki subiektywistycznej sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107, fundament, traktuje o dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej jednostki izolowanej (fizycznej lub zbiorowej). W tej cz\u0119\u015bci zostaj\u0105 wyprowadzone podstawowe twierdzenia dotycz\u0105ce stosunku cz\u0142owieka do rzeczy, powstaj\u0105cego przy post\u0119powaniu wed\u0142ug zasady gospodarno\u015bci. W drugiej cz\u0119\u015bci za\u015b rezultaty pierwszej cz\u0119\u015bci znajduj\u0105 zastosowanie przy wyja\u015bnianiu wymiany d\u00f3br mi\u0119dzy lud\u017ami.<\/p>\n \u00a0\u00a0 Taka \u201edwupi\u0119trowa\u201d struktura jest charakterystyczna dla ekonomii subiektywistycznej. Bardzo jasno wyst\u0119puje to np. u Wiesera, kt\u00f3ry dzieli ekonomi\u0119 na teori\u0119 gospodarki prostej (einfache Wirtschaft<\/i>) i teori\u0119 gospodarki spo\u0142ecznej (gesellschaftliche Wirtschaft<\/i>). Stosunek drugiej cz\u0119\u015bci do pierwszej ujmuje on w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201ePo wykazaniu jak wed\u0142ug teorii gospodarki prostej rachuje i gospodaruje pojedynczy podmiot, wykazujemy teraz, w jaki spos\u00f3b liczne podmioty prawne, kt\u00f3re w warunkach panowania prywatnej w\u0142asno\u015bci spotykaj\u0105 si\u0119 przy wymianie \u2013 d\u0105\u017c\u0105c do osi\u0105gni\u0119cia w\u0142asnej korzy\u015bci gospodarczej \u2013 ustalaj\u0105 ceny i na podstawie cen tworz\u0105 gospodark\u0119 narodow\u0105.\u201d<\/p>\n \u00a0\u00a0 (\u2026)<\/p>\n \u00a0\u00a0 Kierunek subiektywistyczny rozpatruje jednak powstaj\u0105ce w procesie wymiany stosunki mi\u0119dzy lud\u017ami w spos\u00f3b swoisty, w wyniku kt\u00f3rego zatraca si\u0119 ich charakter spo\u0142eczny. Poszczeg\u00f3lne jednostki gospodaruj\u0105ce, dzia\u0142aj\u0105ce zupe\u0142nie atomistycznie, jedna niezale\u017cnie od drugiej, wchodz\u0105 w stosunki mi\u0119dzy sob\u0105 przez wymian\u0119 d\u00f3br. Wymiana polega na tym, \u017ce ka\u017cda jednostka zamienia rzeczy mniej po\u017c\u0105dane na rzeczy bardziej po\u017c\u0105dane. Wymiana wyst\u0119puje tutaj jako uzupe\u0142nienie gospodarowania izolowanych jednostek; rezultat jej jest po prostu wypadkow\u0105 subiektywnego stosunku rozmaitych jednostek do nabywanych i pozbywanych przedmiot\u00f3w. Centralnym zagadnieniem pozostaje nadal stosunek cz\u0142owieka do rzeczy \u2013 w tym wypadku do wymienianych d\u00f3br. Nawi\u0105zuj\u0105cy si\u0119 przy wymianie stosunek mi\u0119dzy lud\u017ami ma znaczenie czysto incydentalne, uboczne, nie jest elementem o znaczeniu istotnym. Spraw\u0105 istotn\u0105 jest stosunek cz\u0142owieka do d\u00f3br. Robbins wyra\u017ca to w s\u0142owach: \u201eStosunek wymiany stanowi techniczny incydent jako \u017ar\u00f3d\u0142o wi\u0119kszo\u015bci interesuj\u0105cych komplikacji, ale odgrywaj\u0105cy rol\u0119 uboczn\u0105 wobec g\u0142\u00f3wnego faktu ograniczenia d\u00f3br.\u201d Wymiana jest wi\u0119c tylko pewnym czynnikiem komplikuj\u0105cym stosunek cz\u0142owieka do rzeczy. Obok stosunku do w\u0142asnych rzeczy powstaje stosunek do rzeczy posiadanych przez innych ludzi. Stosunki mi\u0119dzy lud\u017ami s\u0105 tutaj tylko ogniwami po\u015brednimi stosunku cz\u0142owieka do rzeczy.<\/p>\n \u00a0\u00a0 (\u2026)<\/p>\n \u00a0\u00a0 Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w gospodarstwie domowym posiada (\u2026) charakter dzia\u0142alno\u015bci zwyczajowo-tradycyjnej, w kt\u00f3rej ograniczone \u015brodki gospodarstwa domowego s\u0105 przydzielane w spos\u00f3b zwyczajowy na zaspokojenie poszczeg\u00f3lnych potrzeb. Konkretny przydzia\u0142 \u015brodk\u00f3w na poszczeg\u00f3lne potrzeby zale\u017cy za\u015b od zwyczajowego sposobu \u017cycia, \u015brodowiska spo\u0142ecznego, do kt\u00f3rego dane gospodarstwo domowe (najcz\u0119\u015bciej rodzina) nale\u017cy. Empiryczne badanie bud\u017cet\u00f3w rodzinnych stanowi lepszy klucz do zrozumienia podstaw tego przydzia\u0142u ni\u017c analiza marginalna, oparta na nie udowodnionym za\u0142o\u017ceniu. Pogl\u0105d taki wydaje si\u0119 znacznie bli\u017cszy rzeczywisto\u015bci ni\u017c traktowanie dzia\u0142alno\u015bci w gospodarstwie domowym na wz\u00f3r dzia\u0142alno\u015bci kapitalistycznego przedsi\u0119biorstwa. Jest on tak\u017ce bardziej zgodny z nasz\u0105 wiedz\u0105 historyczn\u0105, z kt\u00f3rej wynika, \u017ce typ dzia\u0142alno\u015bci racjonalnej, polegaj\u0105cej na maksymalizacji okre\u015blonego ilo\u015bciowo wymiernego celu, jest produktem wyodr\u0119bnienia wymiernego celu, jest produktem wyodr\u0119bnienia dzia\u0142alno\u015bci zarobkowej od dzia\u0142alno\u015bci w gospodarstwie domowym. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w gospodarstwie domowym jest po prostu kontynuacj\u0105 dawnego sposobu dzia\u0142ania, kt\u00f3ry przed pojawieniem si\u0119 stosunk\u00f3w towarowo-pieni\u0119\u017cnych i kapitalistycznych stosunk\u00f3w produkcji obejmowa\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 dzia\u0142alno\u015bci ludzi, tj. dzia\u0142alno\u015bci opartej na zwyczajach i tradycjach danego \u015brodowiska spo\u0142ecznego.<\/p>\n \u00a0\u00a0 W sprawie tej warto przytoczy\u0107 opini\u0119 W.C. Mitchella[5]<\/a>: \u201eKategorie psychologiczne wa\u017cne dla zrozumienia popytu konsumenta \u2013 to zwyczaj, na\u015bladownictwo i sugestia, a nie wyb\u00f3r oparty na rozumowaniu\u2026 O jednym z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych sztuka wydawania pieni\u0119dzy jest sztuk\u0105 niedoskona\u0142\u0105 w por\u00f3wnaniu ze sztuk\u0105 zarabiania pieni\u0119dzy, wspomniano poprzednio: rodzina jest nadal dominuj\u0105c\u0105 jednostk\u0105 organizacyjn\u0105, je\u017celi chodzi o wydawanie pieni\u0119dzy, je\u017celi chodzi natomiast o zarobkowanie, rodzina zosta\u0142a zast\u0105piona przez jednostk\u0119 o wy\u017cszej organizacji. Gospodyni domowej, kt\u00f3ra dokonuje znacznej cz\u0119\u015bci wszystkich zakup\u00f3w na \u015bwiecie, nie dobiera si\u0119 na podstawie jej sprawno\u015bci, tak jak kierownika przedsi\u0119biorstwa, nie otrzymuje ona dymisji z powodu niezdatno\u015bci, nie mo\u017ce rozszerzy\u0107 zasi\u0119gu swej dzia\u0142alno\u015bci, je\u017celi oka\u017ce si\u0119 zdoln\u0105 gospodyni\u0105\u2026 Przede wszystkim za\u015b nie mo\u017ce usystematyzowa\u0107 ca\u0142ego swego planowania na podstawie buchalterii, jak to czyni przedsi\u0119biorca, poniewa\u017c dolar pe\u0142ni wprawdzie z powodzeniem funkcje jednostki przy obliczaniu zysk\u00f3w i koszt\u00f3w, jednak\u017ce nie spe\u0142nia tego zadania jako jednostka wyra\u017caj\u0105ca dobrobyt rodziny.\u201d<\/p>\n \u00a0\u00a0 (\u2026)<\/p>\n \u00a0\u00a0 Tak wi\u0119c zasada maksymalizacji jednolitego celu, wymiernego ilo\u015bciowo, kt\u00f3ra rz\u0105dzi dzia\u0142alno\u015bci\u0105 przedsi\u0119biorstwa kapitalistycznego, a w przewa\u017caj\u0105cej mierze tak\u017ce innymi dziedzinami dzia\u0142alno\u015bci zarobkowej (np. prac\u0105 najemn\u0105, produkcj\u0105 drobnotowarow\u0105 i dostarczeniem us\u0142ug), nie znajduje miejsca w gospodarstwie domowym. Mo\u017cna jednak przypuszcza\u0107, \u017ce powszechna racjonalizacja \u017cycia indywidualnego i spo\u0142ecznego, \u201epsychiczny klimat\u201d racjonalizacji rozmaitych dziedzin dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej wywiera tak\u017ce wp\u0142yw na spos\u00f3b post\u0119powania w gospodarstwie domowym. W zwi\u0105zku z tym Max Weber[6]<\/a> wyrazi\u0142 pogl\u0105d, \u017ce teoria u\u017cyteczno\u015bci kra\u0144cowej nie wyra\u017ca wprawdzie powszechnej prawid\u0142owo\u015bci dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, jak twierdzi kierunek subiektywistyczny, a zw\u0142aszcza tzw. szko\u0142a austriacka, ale \u017ce teoria ta jest wyrazem tendencji do racjonalizacji wszystkich dziedzin dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej w epoce kapitalizmu. Wed\u0142ug Webera, jest to niejako teoria \u201ena wyrost\u201d, kt\u00f3ra b\u0119dzie si\u0119 potwierdza\u0142a tym bardziej, im bardziej klimat psychiczny kapitalizmu przenika\u0107 b\u0119dzie do gospodarstwa domowego. Warto przytoczy\u0107 s\u0142owa Webera: \u201eHistoryczna w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 epoki kapitalistycznej i, co za tym idzie, tak\u017ce znaczenie teorii u\u017cyteczno\u015bci kra\u0144cowej (jak i ka\u017cdej teorii warto\u015bci) dla zrozumienia tej epoki polega na tym, \u017ce \u2013 o ile nie bez racji nazwano histori\u0119 gospodarcz\u0105 niejednej przesz\u0142ej epoki \u00bbhistori\u0105 niegospodarno\u015bci\u00ab \u2013 o tyle w dzisiejszych warunkach \u017cycia zbli\u017cenie tej teorii do rzeczywisto\u015bci by\u0142o, jest, i o ile mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, tak\u017ce b\u0119dzie coraz wi\u0119ksze<\/i> i b\u0119dzie ona kszta\u0142towa\u0107 losy coraz szerszych warstw ludzko\u015bci. Na tym fakcie historyczno-kulturowym<\/i>\u2026 polega heurystyczne znaczenie teorii u\u017cyteczno\u015bci kra\u0144cowej.\u201d<\/p>\n \u00a0\u00a0 Nawi\u0105zuj\u0105c do naszych poprzednich rozwa\u017ca\u0144, mo\u017cna by tez\u0119 Maxa Webera uj\u0105\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce og\u00f3lny psychiczny klimat kapitalizmu, racjonalizacja coraz to nowych dziedzin dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej i wprowadzenie do nich zasady gospodarno\u015bci, sprawiaj\u0105, \u017ce w gospodarstwie domowym nast\u0119puje stopniowo koordynacja preferencji, \u017ce preferencje staj\u0105 si\u0119 zgodne a\u017c do wy\u0142onienia si\u0119 uporz\u0105dkowanej skali preferencji. W ten spos\u00f3b w gospodarstwie domowym nast\u0119puje stopniowo integracja cel\u00f3w i dzia\u0142alno\u015b\u0107 ta zostaje podporz\u0105dkowana zasadzie maksymalizacji na wz\u00f3r przedsi\u0119biorstwa kapitalistycznego. U\u017cywaj\u0105c ulubionego wyra\u017cenia Maxa Webera, mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce \u201educh kapitalizmu\u201d opanowuje stopniowo gospodarstwo domowe.<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142o: <\/b>Oskar Lange, Ekonomia polityczna<\/i>, Warszawa 1978, s. 209-210, 212-214, 222-223, 224-225. (Tytu\u0142 na pocz\u0105tku, przypisy i opuszczenia pochodz\u0105 od Redakcji Xportal.pl. Przypisy odautorskie w ca\u0142o\u015bci pomini\u0119to.)<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> Carl Menger<\/b> (1840-1921) \u2013 austriacki ekonomista, urodzony w Nowym S\u0105czu. Profesor ekonomii na uniwersytecie w Wiedniu. Uwa\u017cany za tw\u00f3rc\u0119 \u201eszko\u0142y austriackiej\u201d w teorii ekonomii.<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Eugen B\u00f6hm von Bawerk <\/b>(1851-1914) \u2013 austriacki ekonomista, profesor uniwersytet\u00f3w w Innsbrucku i Wiedniu, kilkakrotny minister finans\u00f3w Austro-W\u0119gier (1895, 1897-1898, 1900-1904). Zaliczany do \u201eszko\u0142y austriackiej\u201d.<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Friedrich von Wieser<\/b> (1851-1926) \u2013 austriacki ekonomista profesor uniwersytet\u00f3w w Pradze i Wiedniu, minister handlu Austro-W\u0119gier (1917-1918). Zaliczany do \u201eszko\u0142y austriackiej\u201d.<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> Lionel Robbins<\/b> (1898-1984) \u2013 angielski ekonomista, zaliczany do nurtu neoklasycznego w teorii ekonomii.<\/p>\n<\/div>\n
\n
![\"Oskar_lange1\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/Oskar_lange1-300x222.jpg?resize=300%2C222\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"