W \u017cy\u0142ach urodzonego 6 stycznia 1897 r. w Kassa (Koszyce w dzisiejszej S\u0142owacji) Ferenca Sz\u00e1lasiego p\u0142yn\u0119\u0142a krew w\u0119gierska, s\u0142owacka, rusi\u0144ska, ormia\u0144ska i niemiecka. Po ojcu, oficerze w s\u0142u\u017cbie Austro-W\u0119gier, odziedziczy\u0142 zainteresowanie armi\u0105, za\u015b po matce \u2013 katoliczce obrz\u0105dku bizantyjskiego \u2013 religijn\u0105 \u017carliwo\u015b\u0107. Podczas I wojny \u015bwiatowej przez trzy lata walczy\u0142 na froncie, co by\u0142o pocz\u0105tkiem jego kariery wojskowej, kt\u00f3r\u0105 wybrali tak\u017ce jego ojciec i bracia. W akademii wojskowej bada\u0142 zwi\u0105zki pomi\u0119dzy obron\u0105 narodow\u0105 a \u015bwiatem pracy. W 1925 r. zosta\u0142 cz\u0142onkiem sztabu generalnego. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej dokszta\u0142ca\u0142 si\u0119 we Francji. W 1933 r. opublikowa\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eProjekt budowy pa\u0144stwa w\u0119gierskiego\u201d, w kt\u00f3rej krytykowa\u0142 koncepcje rz\u0105dz\u0105cych konserwatyst\u00f3w z pozycji narodowosocjalistycznych i faszystowskich. P\u00f3\u017aniej wyda\u0142 liczne publikacje, w tym \u201eFundamentalne zasady rozbrojenia\u201d, wydane tak\u017ce w Niemczech w specjalistycznej serii ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych wojskowo\u015bci.<\/p>\n
M\u0142odego oficera dobrze charakteryzuj\u0105 dwie anegdoty. Kiedy w Budapeszcie wybuch\u0142y rozruchy wzniecone przez ubogich robotnik\u00f3w, Sz\u00e1lasi kieruj\u0105cy oddzia\u0142em policji otrzyma\u0142 z Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych rozkaz otwarcia ognia do t\u0142umu. Odm\u00f3wi\u0142 jego wykonania, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce robotnicy s\u0105 jego bra\u0107mi. Podczas jednej z podr\u00f3\u017cy po W\u0119grzech jako cz\u0142onek sztabu generalnego odwiedzi\u0142 jedno z miast g\u00f3rniczych. Od robotnik\u00f3w us\u0142ysza\u0142, \u017ce ich miesi\u0119czne p\u0142ace wynosz\u0105 90 do 120 peng\u0151. Sz\u00e1lasi poprosi\u0142 in\u017cyniera o potwierdzenie tej informacji. In\u017cynier potwierdzi\u0142 i doda\u0142, \u017ce sam zarabia \u201eledwie\u201d 5000 peng\u0151. Sz\u00e1lasi spyta\u0142 go, czy nie boi si\u0119, \u017ce pewnego dnia g\u00f3rnicy, zamiast kruszy\u0107 w\u0119giel, postanowi\u0105 rozbi\u0107 jego czaszk\u0119.<\/p>\n
Premier Gyula G\u00f6mb\u00f6s, kt\u00f3ry nie lubi\u0142, kiedy wojskowi zajmowali si\u0119 rozwa\u017caniami intelektualnymi i popieraniem powa\u017cnych zmian w spo\u0142ecze\u0144stwie i konstytucji, odes\u0142a\u0142 go ze sztabu do garnizonu. Sz\u00e1lasi dalej jednak znajdowa\u0142 czas na snucie refleksji politycznych i zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w aktywno\u015b\u0107 publicystyczn\u0105. G\u00f6mb\u00f6s podj\u0105\u0142 zatem kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 wywarcia wp\u0142ywu na niepokornego oficera. Wezwawszy go do gabinetu, pr\u00f3bowa\u0142 mu perswadowa\u0107, \u017ce wyczerpane wojn\u0105 W\u0119gry nie mia\u0142y innego wyboru, ni\u017c oddanie si\u0119 pod opiek\u0119 wielkich przedsi\u0119biorc\u00f3w i finansist\u00f3w, nast\u0119pnie za\u015b zaoferowa\u0142 mu stanowisko parlamentarzysty z my\u015bl\u0105 o wyborach w 1935. Sz\u00e1lasi zdecydowanie odrzuci\u0142 t\u0119 propozycj\u0119, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce chce prowadzi\u0107 bezpardonow\u0105 walk\u0119 z oligarchicznym re\u017cimem.<\/p>\n
W marcu 1935 r. odszed\u0142 z armii i za\u0142o\u017cy\u0142 Parti\u0119 Woli Narodu, kt\u00f3rej socjalne i narodowe za\u0142o\u017cenia om\u00f3wiono w programie zatytu\u0142owanym \u201eCel i postulaty\u201d. W odr\u00f3\u017cnieniu od NSDAP, faszyst\u00f3w w\u0142oskich i ruch\u00f3w nacjonalistycznych, kt\u00f3re intensywnie dzia\u0142a\u0142y w\u015br\u00f3d ludno\u015bci wiejskiej, Sz\u00e1lasi dzia\u0142a\u0142 na rzecz pozyskania robotnik\u00f3w. By\u0142 na tyle skuteczny, \u017ce znalaz\u0142 du\u017ce poparcie w tradycyjnych bastionach socjaldemokrat\u00f3w. Tak zacz\u0105\u0142 si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 pot\u0119\u017cny i oryginalny lewicowy faszyzm (posiadaj\u0105cy wiele podobie\u0144stw do \u017belaznej Gwardii). \u00a0Partia Sz\u00e1lasiego do\u015b\u0107 szybko sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105 opozycyjn\u0105. Jego \u201ezielone koszule\u201d by\u0142y na ulicach w\u015br\u00f3d ludzi, przejmowa\u0142y zwi\u0105zki zawodowe, organizowa\u0142y strajki. Ch\u0142opi i robotnicy porzucili lewic\u0119, kt\u00f3ra straci\u0142a wszelk\u0105 wiarygodno\u015b\u0107, na rzecz Sz\u00e1lasiego. W wyborach 1936 r. licz\u0105ca tysi\u0105c os\u00f3b partia otrzyma\u0142a 12 tysi\u0119cy g\u0142os\u00f3w, rok p\u00f3\u017aniej ruch liczy\u0142 ju\u017c 20 tysi\u0119cy dzia\u0142aczy. Ten szybki rozw\u00f3j przysparza\u0142 zmartwie\u0144 rz\u0105dowi premiera Dar\u00e1nyiego, kt\u00f3ry w kwietniu 1937 r. zdelegalizowa\u0142 Parti\u0119 Woli Narodu i doprowadzi\u0142 do skazania Sz\u00e1lasiego na trzy miesi\u0105ce wi\u0119zienia za rozpowszechnianie propagandy antysemickiej.<\/p>\n
Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej zielone koszule za\u0142o\u017cy\u0142y Parti\u0119 Narodowo \u2013Socjalistyczn\u0105, kt\u00f3ra szybko zgromadzi\u0142a 100 tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w. Pod koniec roku partia ruszy\u0142a ze zmasowan\u0105 kampani\u0105 propagandow\u0105 skoncentrowan\u0105 wok\u00f3\u0142 has\u0142a \u201eSz\u00e1lasi 38\u201d. Mo\u017cna by\u0142o oczekiwa\u0107, \u017ce przyw\u00f3dca ruchu w 1938 r. stanie u steru pa\u0144stwa. Zielone koszule cieszy\u0142y si\u0119 popularno\u015bci\u0105 w ca\u0142ym kraju i w\u015br\u00f3d wszystkich grup spo\u0142ecznych. Co wi\u0119cej, prawa r\u0119ka Sz\u00e1lasiego, K\u00e1lm\u00e1n Hubay, w wyborach uzupe\u0142niaj\u0105cych pokona\u0142 kandydata rz\u0105du. Zaalarmowany popularno\u015bci\u0105 narodowych socjalist\u00f3w i rozwojem sytuacji politycznej w Europie (po anschlussie W\u0119gry od zachodu graniczy\u0142y bezpo\u015brednio z Niemcami) Horthy uzna\u0142, \u017ce czas dzia\u0142a\u0107. Zdymisjonowa\u0142 Dar\u00e1nyiego i powierzy\u0142 tek\u0119 premiera uznawanemu za anglofila B\u00e9li Imredyemu. Pierwszym zadaniem rz\u0105du mia\u0142o by\u0107 pokonanie ruchu narodowo-socjalistycznego. Nowy premier wyda\u0142 dekret zakazuj\u0105cy wszystkim urz\u0119dnikom przynale\u017cno\u015bci do partii politycznych. By\u0142o to uderzenie w narodowych socjalist\u00f3w, w szeregach kt\u00f3rych by\u0142o niezwykle du\u017co pracownik\u00f3w administracji pa\u0144stwowej i wojskowych. Nied\u0142ugo potem tajna policja rozpocz\u0119\u0142a kolporta\u017c ulotek obra\u017caj\u0105cych Horthyego, spreparowanych tak, by obci\u0105\u017cy\u0107 ich autorstwem zwolennik\u00f3w Sz\u00e1lasiego. Ten ostatni zosta\u0142 aresztowany i skazany na trzy lata wi\u0119zienia za rozprzestrzenianie propagandy antypa\u0144stwowej. Po protestach domagaj\u0105cych si\u0119 jego uwolnienia, rz\u0105d zdelegalizowa\u0142 Parti\u0119 Narodowo-Socjalistyczn\u0105. K\u00e1lm\u00e1n Hubay odtworzy\u0142 j\u0105 jako Ruch Hungarystyczny, wkr\u00f3tce zdelegalizowany przez hrabiego Teleki, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 Imredyiego na stanowisku premiera. Hubay odpowiedzia\u0142 za\u0142o\u017ceniem Partii Strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w. Represje (cenzura, konfiskaty maj\u0105tku, przeszukania, aresztowania) trwa\u0142y do marca 1939 r., kiedy przeprowadzono wybory. Strza\u0142okrzy\u017cowcy w spektakularny spos\u00f3b odebrali g\u0142osy prawicy i lewicy, staj\u0105c si\u0119 drug\u0105 si\u0142\u0105 w parlamencie, jednak z powodu ordynacji wyborczej g\u0142osy dw\u00f3ch milion\u00f3w wyborc\u00f3w da\u0142y im jedynie 31 z 259 miejsc w parlamencie. Liczba cz\u0142onk\u00f3w mimo zastraszania i masowych aresztowa\u0144 aktywist\u00f3w przekroczy\u0142a dwa miliony. W\u0142oski historyk Mariano Ambri pisa\u0142: \u201eStrza\u0142okrzy\u017cowcy byli pierwsz\u0105 prawdziw\u0105 opozycj\u0105 wobec Horthyego. Opozycj\u0105 do\u015bwiadczon\u0105, kt\u00f3ra w imi\u0119 w\u0119gierskiego socjalizmu nie ba\u0142a si\u0119 krytykowa\u0107 polityki rz\u0105du i samego systemu jako konserwatywnego i antyludowego.\u201d Pod poj\u0119ciem \u201ew\u0119gierskiego socjalizmu\u201d kryje si\u0119 hungaryzm, termin ukuty przez buntowniczego \u201ebiskupa ubogich\u201d Ottokara Proh\u00e1szk\u0119, kt\u00f3rego Sz\u00e1lasi zawsze uznawa\u0142 za swojego prekursora. Materialistycznej koncepcji walki klas hungaryzm przeciwstawia\u0142 socjalizm oparty na idei wsp\u00f3lnoty warto\u015bci duchowych. Pa\u0144stwo hungarystowskie Sz\u00e1lasiego mia\u0142o opiera\u0107 si\u0119 na trzech filarach \u2013 ch\u0142opach, robotnikach i intelektualistach. Zadaniem armii mia\u0142a by\u0107 budowa Wielkiej Ojczyzny i jej obrona przez zagro\u017ceniami wewn\u0119trznymi i zewn\u0119trznymi. Gospodark\u0105 mia\u0142a kierowa\u0107 Generalna Rada Korporacji, za produkcj\u0119 roln\u0105 odpowiada\u0107 mia\u0142y kooperatywy \u0142\u0105cz\u0105ce rolnik\u00f3w. Zak\u0142adano tak\u017ce nacjonalizacj\u0119 bank\u00f3w. Szowinistycznym koncepcjom nacjonalizmu w\u0119gierskiego hungaryzm przeciwstawia\u0142 imperialn\u0105 ide\u0119 ponadnarodowej Wielkiej Ojczyzny, w ramach kt\u00f3rej wsp\u00f3\u0142istnia\u0142yby wszystkie \u201enarody siostrzane\u201d obszaru dunajsko-karpackiego.<\/p>\n
W 1940 r., kiedy po arbitra\u017cu Niemiec i W\u0142och cz\u0119\u015b\u0107 Siedmiogrodu zosta\u0142a oderwana od Rumunii i w\u0142\u0105czona do W\u0119gier, Sz\u00e1lasi wraz z tysi\u0105cami zwolennik\u00f3w uda\u0142 si\u0119 do Klu\u017cu (Kolozsv\u00e1r). Uciszy\u0142 burz\u0119 oklask\u00f3w, prosz\u0105c o uczczenie minut\u0105 ciszy zamordowanego Corneliu Codreanu, \u201ekt\u00f3ry gdyby \u017cy\u0142, pom\u00f3g\u0142by inaczej rozwi\u0105za\u0107 problem.\u201d<\/p>\n
Nawet w \u0142onie samej Partii Strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w w czasie uwi\u0119zienia Sz\u00e1lasiego\u00a0 pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy \u201eprawic\u0105\u201d i \u201elewic\u0105\u201d. Podczas demonstracji domagaj\u0105cych si\u0119 jego uwolnienia oraz cofni\u0119cia ustaw uderzaj\u0105cych w opozycj\u0119, portretom Sz\u00e1lasiego towarzyszy\u0142y podobizny zar\u00f3wno Hitlera, jak i Stalina. Podpisanie paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow mog\u0142o doprowadzi\u0107 do powstania zjednoczonego frontu pa\u0144stw proletariackich przeciw plutokracjom. By przeciwdzia\u0142a\u0107 wp\u0142ywom lewicy, Hubay skierowa\u0142 strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w w stron\u0119 partii skrajnie prawicowych. Znalaz\u0142 wsparcie izolowanego politycznie by\u0142ego premiera Imredyego, przewodz\u0105cego posiadaj\u0105cej 27 parlamentarzyst\u00f3w proniemieckiej Partii Odrodzenia W\u0119gier. Hubay i Imredy d\u0105\u017cyli do powo\u0142ania skrajnie prawicowego rz\u0105du koalicyjnego. W tym samym czasie elementy radykalne planowa\u0142y przej\u0119cie w\u0142adzy na drodze rewolucji. W swoich wspomnieniach regent pisa\u0142, \u017ce ich celem by\u0142o\u00a0 \u201euwolnienie ich przyw\u00f3dcy, Ferenca Sz\u00e1lasiego, zabicie ministra spraw wewn\u0119trznych Keresztes-Fischera i zmuszenie mnie do przekazania Sz\u00e1lasiemu w\u0142adzy.\u201d Plan zosta\u0142 wykryty, a szesnastu uczestnik\u00f3w spisku zosta\u0142o uznanych winnymi zdrady stanu i skazanych na wi\u0119zienie, niekt\u00f3rzy na do\u017cywocie. Po opuszczeniu wi\u0119zienia w 1940 r. Sz\u00e1lasi sprzeciwi\u0142 si\u0119 forsowanemu przez Hubaya planowi po\u0142\u0105czenia si\u0119 z formacjami prawicowymi. Potwierdzi\u0142, \u017ce orientacja hungaryzmu jest narodowo-socjalistyczna i rozpocz\u0105\u0142 przygotowywanie strajku 40 tysi\u0119cy g\u00f3rnik\u00f3w, najwa\u017cniejszej akcji w\u0119gierskiego proletariatu od czasu pojawienia si\u0119 w tym kraju klasy robotniczej. Regent zasugerowa\u0142 Telekiemu rozpraw\u0119 ze strza\u0142okrzy\u017cowcami i ponowne uwi\u0119zienie Sz\u00e1lasiego, ale premier wybra\u0142 inn\u0105 drog\u0119. Przedstawi\u0142 projekt reformy ustrojowej pa\u0144stwa, kt\u00f3ry poprzez skomplikowane mechanizmy wyeliminowa\u0142by z gry politycznej libera\u0142\u00f3w, socjaldemokrat\u00f3w i strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w. Jednym z element\u00f3w programu Telekiego by\u0142o si\u0119gni\u0119cie przez rz\u0105d po dzia\u0142ania wymierzone w \u017byd\u00f3w i przyst\u0105pienie do niemiecko-w\u0142osko-japo\u0144skiego paktu tr\u00f3jstronnego. Wielu przedstawicieli klasy \u015bredniej opu\u015bci\u0142o parti\u0119, uznaj\u0105c jej \u017c\u0105dania socjalne za id\u0105ce zbyt daleko i wyra\u017caj\u0105c zadowolenie za antysemickiej polityki rz\u0105du. Trzeciej Rzeszy zale\u017ca\u0142o przede wszystkim na spokoju w regionie, dlatego znacznie zmniejszy\u0142a wsparcie dla narodowosocjalistycznej opozycji, zostawiaj\u0105c j\u0105 na \u0142asce Horthyego. Jednak regent i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy od ko\u0144ca 1940 r. prowadzili gr\u0119 na dwa fronty wysy\u0142aj\u0105c do Londynu emisariuszy, kt\u00f3rzy za\u0142o\u017cyli Komitet W\u0119gierski za Granic\u0105 i podj\u0119li dzia\u0142ania na rzecz przerzucenia Horthyego do Londynu i sformowania rz\u0105du na uchod\u017astwie. Na gruncie militarnym W\u0119gry stopniowo wy\u0142\u0105cza\u0142y si\u0119 z dzia\u0142a\u0144 zbrojnych, wycofuj\u0105c wojska z frontu wschodniego, nie strzelaj\u0105c do przelatuj\u0105cych nad ich terytorium samolot\u00f3w wroga i udzielaj\u0105c schronienia brytyjskim i ameryka\u0144skim uciekinierom z oboz\u00f3w jenieckich. W po\u0142owie marca 1944 r. \u017co\u0142nierze niemieccy przej\u0119li kontrol\u0119 nad W\u0119grami, a Horthy mianowa\u0142 premierem\u00a0 dotychczasowego ambasadora w Berlinie D\u00f6me Sztojaya, kt\u00f3ry nakaza\u0142 wznowienie dzia\u0142a\u0144 zbrojnych. Pod koniec sierpnia, w obliczu kapitulacji Rumunii, licz\u0105cy na bierno\u015b\u0107 Niemc\u00f3w regent zdymisjonowa\u0142 Sztojaya a 15 pa\u017adziernika og\u0142osi\u0142 kapitulacj\u0119. Tym razem Niemcy zareagowali: oblegli zamek w Budzie i przewie\u017ali regenta do Niemiec. Nadszed\u0142 czas strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w. \u201eZielone koszule\u201d og\u0142osi\u0142y powstanie, zaj\u0119\u0142y kluczowe punkty kraju i w odezwie nadanej przez radio uroczy\u015bcie og\u0142osi\u0142y, \u017ce \u201eW\u0119gry dalej walcz\u0105 u boku niemieckich braci broni.\u201d Przyw\u00f3dca strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w powo\u0142a\u0142 rz\u0105d koalicyjny z\u0142o\u017cony z cywili i wojskowych, narodowych socjalist\u00f3w, faszyst\u00f3w i komunist\u00f3w, w tym reprezentuj\u0105cego orientacj\u0119 narodowo-bolszewick\u0105 Ferenca Kassai-Schallmayera. Strza\u0142okrzy\u017cowcy zn\u00f3w zyskali na popularno\u015bci, tym razem szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w Budapesztu, kt\u00f3rzy wreszcie uwierzyli, \u017ce nadchodzi rewolucja spo\u0142eczna, przez dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat powstrzymywana przez rz\u0105dy konserwatyst\u00f3w. Na fali entuzjazmu dosz\u0142o do okupacji dzielnicy \u017cydowskiej i pr\u00f3by wyp\u0119dzenia jej mieszka\u0144c\u00f3w, powstrzymanej rozkazem Sz\u00e1lasiego. \u017bydowski historyk Nagy-Talavera pisa\u0142: \u201eSytuacja przybra\u0142a obr\u00f3t tragikomiczny; gdy \u017bydzi dowiedzieli si\u0119, \u017ce z rozkazu Sz\u00e1lasiego mog\u0105 wr\u00f3ci\u0107 do dom\u00f3w, krzyczeli: Niech \u017cyje Sz\u00e1lasi!\u201d Ten sam autor przyznaje, \u017ce gdy Sz\u00e1lasi m\u00f3wi\u0142 o rozwi\u0105zaniu kwestii \u017cydowskiej \u201enie mia\u0142 na my\u015bli eksterminacji \u017byd\u00f3w\u201d. Jeden z brytyjskich historyk\u00f3w pisze, \u017ce \u201ewed\u0142ug planu przyj\u0119tego we wrze\u015bniu 1944 r. \u017bydzi mieli do ko\u0144ca wojny by\u0107 zatrudniani przy robotach publicznych, za\u015b po jej zako\u0144czeniu opu\u015bciliby kraj.\u201d 3 listopada, gdy parlament udzieli\u0142 jego rz\u0105dowi wotum zaufania, Sz\u00e1lasi przyj\u0105\u0142 tytu\u0142 Przyw\u00f3dcy Narodu (Nemzetvezet\u00f6) i z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 na koron\u0119 \u015bw. Stefana, wojska sowieckie i rumu\u0144skie wkracza\u0142y na przedmie\u015bcia stolicy. W\u0119grzy i Niemcy przez ponad trzy miesi\u0105ce stawiali im bohaterski op\u00f3r. S\u0142usznie m\u00f3wi si\u0119, \u017ce dla si\u0142 Osi zaciek\u0142a obrona Budapesztu by\u0142a tym, czym powstanie warszawskie dla antyfaszystowskiego ruchu oporu: niezwyk\u0142\u0105 chwil\u0105, najwy\u017cszym wyrazem woli walki i po\u015bwi\u0119cenia walcz\u0105cego narodu, bohaterskim eposem o\u017cywionym przez fanatyczn\u0105 i rozpaczliw\u0105 odwag\u0119. Motto strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w, \u201eKitart\u00e1s!\u201d\u00a0(Wytrwa\u0142o\u015b\u0107!), ukaza\u0142o si\u0119 w ca\u0142ej pe\u0142ni. 4 grudnia podczas rozmowy z Sz\u00e1lasim Hitler zagwarantowa\u0142 wszystkim w\u0119gierskim uchod\u017acom schronienie na terytorium Rzeszy. Relacje z tego spotkania s\u0105 kolejnym dowodem na to, \u017ce Sz\u00e1lasi w \u017caden spos\u00f3b nie mo\u017ce by\u0107 uznany za marionetk\u0119 Niemiec. Sze\u015b\u0107 dni p\u00f3\u017aniej ministrowie rz\u0105du W\u0119gier ewakuowali si\u0119 z Budapesztu do Szonbathely i Sopron po\u0142o\u017conych nieopodal granicy z Rzesz\u0105.<\/p>\n
W pierwszych dniach grudnia w Sopron zebra\u0142 si\u0119 parlament, by obradowa\u0107 nad planem odbudowy pa\u0144stwa. W\u0119gry od 1 marca 1945 mia\u0142y sta\u0107 si\u0119 hungarystowskim pa\u0144stwem korporacyjnym. Jednak wydarzenia nabra\u0142y tempa. 18 stycznia \u017co\u0142nierze Rumunii i Zwi\u0105zku Radzieckiego wkroczyli do Pesztu; obro\u0144cy miasta wysadzili mosty na Dunaju i wycofali si\u0119 do Budy. 13 lutego wojska radzieckie zaj\u0119\u0142y Budapeszt, jednak nawet po upadku stolicy i ca\u0142kowitym zaj\u0119ciu kraju W\u0119grzy kontynuowali walk\u0119. Rz\u0105d przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Wiednia, niedobitki lotnictwa, armii i w\u0119gierskich dywizji Waffen-SS walczy\u0142y dalej, a strza\u0142okrzy\u017cowcy utworzyli boj\u00f3wki prowadz\u0105ce dzia\u0142ania partyzanckie na terytorium W\u0119gier, zaj\u0119tym w pe\u0142ni 4 kwietnia. Pod koniec kwietnia, na tydzie\u0144 przed wpadni\u0119ciem w r\u0119ce si\u0142 alianckich, Przyw\u00f3dca Narodu w austriackiej twierdz Matsee wzi\u0105\u0142 \u015blub z Gisell\u0105 Lutz, z kt\u00f3r\u0105 by\u0142 zar\u0119czony od 1927 r. Powiedzia\u0142 wtedy: \u201eMoje dzieci b\u0119d\u0105 synami bohatera lub cz\u0142owieka skazanego na \u015bmier\u0107\u201d. 5 marca zosta\u0142 aresztowany przez Amerykan\u00f3w, kt\u00f3rzy przewie\u017ali go do Augsburga. Stamt\u0105d 18 wrze\u015bnia przeniesiono go do obozu Marcus pod Salzburgiem. 3 pa\u017adziernika razem z innymi politykami w\u0119gierskimi, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli Bela Imredy, L\u00e1szl\u00f3 B\u00e1rdossy, Lajos Rem\u00e9nyi-Schneller, Vilmos Hellenbronth, Erno G\u00f6mb\u00f6s, Andor Jaross, Jeno Sz\u00f6ll\u00f6si, L\u00e1szl\u00f3 Andre, Antal Kunder i Ferenc Kassai-Schallmayer, odstawiono go na W\u0119gry. Przedstawiciel alianckiego aparatu okupacyjnego gen. William S. Key og\u0142osi\u0142: \u201eDzi\u015b przekazali\u015bmy by\u0142ego prezydenta W\u0119gier Ferenca Sz\u00e1lasiego i innych cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du w\u0142adzom w\u0119gierskim w celu os\u0105dzenia ich za zbrodnie wojenne. 456 innych w\u0119gierskich zbrodniarzy, kt\u00f3rych ekstradycji za\u017c\u0105da\u0142 rz\u0105d w\u0119gierski, zostanie przekazanych najszybciej jak to mo\u017cliwe.\u201d Na czele \u201erz\u0105du\u201d W\u0119gier sta\u0142 dezerter genera\u0142 B\u00e9la Mikl\u00f3s, miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej sformowano pierwszy rz\u0105d koalicyjny partii demokratycznych z Zolt\u00e1nem Tildy jako premierem. Pierwszych jedenastu \u201ezbrodniarzy wojennych\u201d odstawiono do budynku przy ulicy Andrassy, w kt\u00f3rym niegdy\u015b mie\u015bci\u0142 si\u0119 Dom Wierno\u015bci \u2013 siedziba strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w. Wi\u0119\u017ani\u00f3w trzymano w podziemnych celach pod \u015bcis\u0142ym nadzorem. Pokazowy proces Sz\u00e1lasiego i pierwszej grupy oskar\u017conych rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 5 lutego 1946 r. \u201eTrybuna\u0142\u201d tworzyli reprezentanci partii wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z Sowietami. Sz\u00e1lasi zosta\u0142 powieszony 12 marca na dziedzi\u0144cu wi\u0119zienia przy ulicy Mark\u00f3. Tak opisa\u0142 jego \u015bmier\u0107 wys\u0142annik prasy francuskiej: \u201eOto Ferenc Sz\u00e1lasi, przyw\u00f3dca strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w. Podczas gdy ja ca\u0142y dr\u017c\u0119, Sz\u00e1lasi nie okazuje \u017cadnych oznak strachu. Dzieli nas kilka metr\u00f3w, widz\u0119 jego twarz. \u017badnych spazm\u00f3w czy wstrz\u0105s\u00f3w. Chcia\u0142bym wiedzie\u0107, co my\u015bli na chwil\u0119 przed egzekucj\u0105. Nasze oczy spotykaj\u0105 si\u0119 na chwil\u0119, to jego ostatnie spojrzenie. Ma si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce ten cz\u0142owiek nic nie czuje, o niczym nie my\u015bli. Jak ska\u0142a. Sta\u0142 si\u0119 granitem. Oboj\u0119tnie przechodzi obok cia\u0142 swoich ministr\u00f3w. Spokojnie i r\u00f3wno kroczy na \u015bmier\u0107. Pochyla g\u0142ow\u0119 przed krzy\u017cem trzymanym przez m\u0142odego ksi\u0119dza. Umiera bez strachu wypisanego w oczach, bez jednego dr\u017cenia. By uwolni\u0107 szyj\u0119 z p\u0119tli, kat rozdziera jego zielon\u0105 koszul\u0119, symbol ruchu. Na ods\u0142oni\u0119tej klatce piersiowej po\u0142yskuje medalik. Jest godzina 15:30.\u201d<\/p>\n
![\"220px-SzalasiFerenc\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/11\/220px-SzalasiFerenc.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"