\u00a0<\/b>W kr\u00f3tkiej ksi\u0105\u017cce wydanej w 1971 r. Emory Thomas, profesor historii na University of Georgia przedstawi\u0142 analiz\u0119 Konfederacji jako do\u015bwiadczenia rewolucyjnego. Wed\u0142ug niego, rewolucja konfederacka mia\u0142a miejsce na dw\u00f3ch poziomach. Pierwszym by\u0142a rewolucja zewn\u0119trzna \u2013 secesja od Unii, wojna i powo\u0142anie nowego skonfederowanego pa\u0144stwa. Na czele tej \u201ekonserwatywnej rewolucji\u201d stali ludzie nawi\u0105zuj\u0105cy do tradycji 1776 r. Rewolucjoni\u015bci d\u0105\u017cyli do secesji aby ocali\u0107 kultur\u0119 Po\u0142udnia. Owi \u201epo\u0142ykacze ognia\u201d czy \u201eradyka\u0142owie\u201d jak okre\u015blaj\u0105 ich historycy dzia\u0142ali ju\u017c od lat dwudziestych XIX w. Druga rewolucja mia\u0142a charakter wewn\u0119trzny. By\u0142a rewolucj\u0105 spo\u0142eczn\u0105, ekonomiczn\u0105 i polityczn\u0105 wymuszon\u0105 warunkami wojny totalnej. Za jej spraw\u0105 \u201eca\u0142kowitej przemianie uleg\u0142y instytucje kt\u00f3re okre\u015bla\u0142y \u017cycie na przedwojennym Po\u0142udniu\u201d.<\/p>\n
Jak pisze Louise B. Hill w wydanej w 1936 r. ksi\u0105\u017cce \u201eSocjalizm pa\u0144stwowy i Skonfederowane Stany Ameryki\u201d, powsta\u0142y w warunkach wojny gospodarczy nacjonalizm Konfederacji by\u0142 \u201enajlepsz\u0105 demonstracj\u0105 socjalizmu pa\u0144stwowego w historii nowoczesnej cywilizacji.\u201d Wsp\u00f3\u0142praca administracji Davisa z wytw\u00f3rcami i liniami kolejowymi pozwoli\u0142y rz\u0105dowi na nadz\u00f3r nad najwa\u017cniejszymi sektorami gospodarki i skuteczne wprowadzanie centralnie planowanej gospodarki. Konfederacja zmierza\u0142a do nacjonalizmu ekonomicznego znacznie szybciej ni\u017c Unia.\u00a0Rewolucj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 kierowali politycy umiarkowani kt\u00f3rzy w momencie sformowania pa\u0144stwa stan\u0119li na jego czele. Zast\u0105pili oni rewolucjonist\u00f3w kt\u00f3rzy nie odegrali wielkiej roli w pa\u0144stwie.<\/p>\n
Przedmiotem poni\u017cszego tekstu jest przede wszystkim druga, wewn\u0119trzna rewolucja kt\u00f3rej zarys przedstawi\u0142 Thomas. Istotny pozostaje jednak jeden aspekt rewolucji zewn\u0119trznej, tj. sam przebieg rebelii.<\/p>\n
Wojna<\/b><\/p>\n
Przyw\u00f3dca Konfederacji Jefferson Davis by\u0142 absolwentem West Point, oficerem, sekretarzem ds. wojny, cz\u0142onkiem kongresu i senatu. Jak pisze Thomas, \u201eNie tylko zna\u0142 umys\u0142 wojskowych, ale sam go posiada\u0142.\u201d Bardzo szybko zebra\u0142 wok\u00f3\u0142 siebie najzdolniejszych przedstawicieli elity wojskowej dawnej Unii. Historycy najcz\u0119\u015bciej przedstawiaj\u0105 wojn\u0119 jako seri\u0119 wielkich bitew. Innowacje technologiczne \u2013 kolej, telegraf, kartaczownica Gatlinga, balony obserwacyjne, \u0142odzie podwodne, opancerzone okr\u0119ty, miny l\u0105dowe i morskie uczyni\u0142y z wojny secesyjnej \u201epierwsz\u0105 nowoczesn\u0105 wojn\u0119\u201d.<\/p>\n
Wobec przewagi Unii w ludziach, sprz\u0119cie i finansach, Jefferson Davis zmuszony by\u0142 zrezygnowa\u0107 z wcze\u015bniejszych plan\u00f3w i przyj\u0105\u0107 strategi\u0119 \u201cofensywnej obrony\u201d. Zawdzi\u0119cza\u0142a ona wiele do\u015bwiadczeniom rewolucji ameryka\u0144skiej, oba bunty by\u0142y w du\u017cej mierze podobne. Davis \u201eplanowa\u0142 rewolucj\u0119 nawi\u0105zuj\u0105c od tradycji XVIII wieku.\u201d\u00a0Przyk\u0142adem jest marynarka Konfederacji, z\u0142o\u017cona w du\u017cej mierze z \u201cmorskich partyzant\u00f3w” \u2013 uderzaj\u0105cych i szybko wycofuj\u0105cych si\u0119, patriotycznie nastawionych pirat\u00f3w i przemytnik\u00f3w.<\/p>\n
Armie Konfederacji po\u015bwi\u0119ca\u0142y terytorium na rzecz uzyskania mo\u017cliwo\u015bci ataku w sprzyjaj\u0105cych warunkach. Niedobory surowc\u00f3w uniemo\u017cliwia\u0142y przeprowadzenie wielkich ofensyw na terytorium wroga. Niekt\u00f3re regularne jednostki prowadzi\u0142y niekonwencjonaln\u0105 walk\u0119 charakterystyczn\u0105 dla wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. W prowadzeniu operacji partyzanckich wyr\u00f3\u017cnili si\u0119 szczeg\u00f3lnie tacy dow\u00f3dcy jak J.E.B. Stuart, Nathan Bedford Forrest i Stonewall Jackson. \u201eTak jak wielu innych, w g\u0142\u0119bi serca byli oni rewolucjonistami.\u201d Inne przyk\u0142ady to rajd Morgana i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Stra\u017cnik\u00f3w Mosby\u2019ego[i].\u00a0Kongres Konfederacji przyznawa\u0142 partyzantom prawo do takich samych zysk\u00f3w jak piratom: otrzymywali oni swoj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zdobytego na wrogu zaopatrzenia i broni. Walka partyzancka sta\u0142a si\u0119 lukratywnym zaj\u0119ciem a wielu mieszka\u0144c\u00f3w Po\u0142udnia formowa\u0142o grupy partyzanckie.<\/p>\n
Wiele rzeczy trzeba by\u0142o stworzy\u0107 od zera. W 1864 r. Josiah Gorgas odpowiadaj\u0105cy za zaopatrzenie armii pisa\u0142 \u201eTrzy lata temu nie wytrwarzali\u015bmy wcale pistolet\u00f3w, szabel, naboj\u00f3w ani prochu. Dzi\u015b produkujemy ilo\u015b\u0107 wystarczaj\u0105c\u0105 na zaspokojenie potrzeb naszej armii.”<\/p>\n
W 1865 r. Jefferson Davis wci\u0105\u017c wierzy\u0142, \u017ce Konfederacja jest wstanie przetrwa\u0107 mimo kl\u0119sk regularnej armii. Wzywa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w Po\u0142udnia do walki partyzanckiej i stawiania oporu tak d\u0142ugo jak to mo\u017cliwe. Uderzaj\u0105ce jest podobie\u0144stwo do apeli wystosowywanych do Niemc\u00f3w pod koniec drugiej wojny \u015bwiatowej. Oba przyk\u0142ady pokazuj\u0105 potrzeb\u0119 \u0142\u0105czenia \u017celaznej determinacji z realistyczn\u0105 ocen\u0105 mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n
Pa\u0144stwo scentralizowane<\/b><\/p>\n
Przyw\u00f3dcy Po\u0142udnia na poziomie pa\u0144stwowym, stanowym i lokalnym musieli boryka\u0107 si\u0119 z wymaganiami wojny totalnej, ograniczonymi \u015brodkami finansowymi i brakiem bazy przemys\u0142owej co wymusi\u0142o radykalne zmiany w sposobie \u017cycia na Po\u0142udniu. W\u0142adze \u201eodwr\u00f3ci\u0142y lub radykalnie zmieni\u0142y praktycznie ka\u017cdy element sposobu \u017cycia kt\u00f3rego rzekomo broni\u0142y.\u201d<\/p>\n
Mimo deklarowanego przywi\u0105zania do idei praw stanowych, w\u0142adze Konfederacji uczyni\u0142y z niej scentralizowane pa\u0144stwo nacjonalistyczne. W\u0142adza rz\u0105du centralnego by\u0142a o wiele wi\u0119ksza ni\u017c zak\u0142adano na pocz\u0105tku. W konsekwencji, stworzono system niezwykle podobny do tego kt\u00f3ry w czasie wojny obowi\u0105zywa\u0142 na P\u00f3\u0142nocy.<\/p>\n
W ostatnich latach libertaria\u0144ski ekonomista Thomas J. DiLorenzo zyska\u0142 rozg\u0142os z powodu publikowanych przez siebie ksi\u0105\u017cek i artyku\u0142\u00f3w w kt\u00f3rych utrzymuje, \u017ce Abraham Lincoln prowadzi\u0142 nielegaln\u0105 wojn\u0119, stworzy\u0142 na P\u00f3\u0142nocy scentralizowane pa\u0144stwo i narusza\u0142 podstawowe wolno\u015bci obywatelskie. DiLorenzo znalaz\u0142 si\u0119 z tego powodu na celowniku Southern Poverty Law Center [najwa\u017cniejsza „antyrasistowska” organizacja w USA -Red.].\u00a0Jak zauwa\u017ca DiLorenzo, \u201cLincoln nie by\u0142 zwolennikiem nadania czarnym r\u00f3wnych praw i przez ca\u0142e \u017cycie popiera\u0142 odes\u0142anie niewolnik\u00f3w do Afryki. Jest to niepodwa\u017calne, nawet je\u015bli zwolennicy Lincolna nie chc\u0105 o tym m\u00f3wi\u0107. (…) Raz po raz odrzuca\u0142 on ide\u0119 r\u00f3wno\u015bci rasowej.\u201d W ksi\u0105\u017cce\u00a0Prawdziwy Lincoln<\/i>\u00a0DiLorezno dodaje \u201eMo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce wielu zwolennik\u00f3w supremacji bia\u0142ych na P\u00f3\u0142nocy (gdzie stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107) odrzuca\u0142a instytucj\u0119 niewolnictwa.\u201d Te prawdziwe obserwacje kt\u00f3re DiLorezno kieruje do wsp\u00f3\u0142czesnego odbiorcy maj\u0105 na celu zdyskredytowanie Lincolna i P\u00f3\u0142nocy. Jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 przywo\u0142ywanych przez niego argument\u00f3w mo\u017cna zastosowa\u0107 z powodzeniam do Jeffersona Davisa i Konfederacji. Oba rz\u0105dy podobnie odpowiedzia\u0142y na warunki wojenne.<\/p>\n
Mimo nieustannego sk\u0142\u00f3cenia, Kongres Konfederacji nigdy nie odm\u00f3wi\u0142 \u017cadnemu \u017cyczeniu prezydenta Davisa. Chocia\u017c Davis 39 razy skorzysta\u0142 z prawa weta, tylko raz zosta\u0142o ono odrzucone przez kongresmen\u00f3w. Administracja wyra\u017ca\u0142a wol\u0119 ludu i przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 cieszy\u0142a si\u0119 poparciem mieszka\u0144c\u00f3w Po\u0142udnia. W Konfederacji nigdy nie powsta\u0142a partia opozycyjna.\u00a0Jednostki milicji stanowych nie funkcjonowa\u0142y w spos\u00f3b tradycyjny. Cz\u0142onkowie milicji byli wcielani do armii Konfederacji gdzie sk\u0142adali przysi\u0119g\u0119 na wierno\u015b\u0107 pa\u0144stwu a nie stanom z kt\u00f3rych pochodzili. Podobnie bro\u0144 i amunicja nale\u017ca\u0142y do armii pa\u0144stwowej, nie do stan\u00f3w.\u00a0Podczas pierwszego roku wojny, \u017co\u0142nierzami byli ochotnicy zg\u0142aszaj\u0105cy si\u0119 na roczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119. Kiedy Konfederacja stan\u0119\u0142a przed problemem niedoboru \u017co\u0142nierzy, w kwietniu 1862 r. Kongres Konfederacji zadecydowa\u0142 o przeprowadzeniu pierwszego w Ameryce powszechnego poboru (Unia zrobi\u0142a to rok p\u00f3\u017aniej) obejmuj\u0105cego bia\u0142ych m\u0119\u017cczyzn w wieku od 18 do 25 lat (p\u00f3\u017aniej od 17 do 50).\u00a0Powo\u0142anie armii pa\u0144stwowej i pob\u00f3r sta\u0142y w sprzeczno\u015bci z prawami stanowymi i indywidualizmem Po\u0142udnia.<\/p>\n
W lutym 1863 r. Kongres Konfederacji przyj\u0105\u0142 ustaw\u0119 o habeas corpus \u201cupowa\u017cniaj\u0105c\u0105 prezydenta do zawieszenia prawa habeas corpus i wprowadzeniu stanu wojennego\u201d. Zawieszeni habeas corpus na P\u00f3\u0142nocy przez Lincolna jest jednym z g\u0142\u00f3wnych argument\u00f3w przywo\u0142ywanych przez DiLorenzo.\u00a0Kongresmen John Minor Botts, zosta\u0142 potraktowany na Po\u0142udniu analogicznie jak Clement L. Valladingham na P\u00f3\u0142nocy[ii].W odr\u00f3\u017cnieniu od Lincolna Jefferson Davis nigdy nie zamyka\u0142 gazet, mimo cz\u0119stej krytyki jego administracji przez pras\u0119. Jest to istotne wobec pojawiaj\u0105cego si\u0119 w tym czasie znaczenia mass medi\u00f3w dla spo\u0142ecze\u0144stwa.\u00a0Thomas opisuj\u0105c wprowadzenie stanu wojennego w Richmond, stolicy Konfederacji pisze \u201cIronia zmiany konfederacji zawi\u0105zanej w obronie praw stanowych w pa\u0144stwo policyjne, nie wymaga komentarza.\u201d\u00a0Nale\u017cy te\u017c wspomnie\u0107 o rozwini\u0119ciu przez Po\u0142udnie biurokracji. W Richmond zatrudnionych by\u0142o wi\u0119cej urzednik\u00f3w pa\u0144stwowych ni\u017c w Waszyngtonie.<\/p>\n
Nacjonalizacja gospodarki<\/b><\/p>\n
Poprzez intensywne regulowanie gospodarki Skonfederowane Stany Ameryki doprowadzi\u0142y do niemal ca\u0142kowitej nacjonalizacji gospodarki Po\u0142udnia dokonuj\u0105c rewolucji ekonomicznej.<\/p>\n
Urbanizacja i industrializacja przyspieszy\u0142y, a plantacje podupada\u0142y. Miasta rozwija\u0142y si\u0119 i zyskiwa\u0142y na znaczeniu. Rz\u0105d powo\u0142a\u0142 Biuro ds. Bawe\u0142ny, kartel reguluj\u0105cy ka\u017cdy aspekt produkcji, sprzeda\u017cy i dystrybucji g\u0142\u00f3wnego towaru Po\u0142udnia.<\/p>\n
Pocz\u0105wczy od 1862 r. dow\u00f3dcy wojskowi zacz\u0119li rekwizycje \u017cywno\u015bci i paszy na potrzeby armii. Niewolnicy byli kierowani do pracy dla wojska. Wobec nieustannego braku funduszy, konfederacja emitowa\u0142a obligacje i dodrukowywa\u0142a pieni\u0105dze generuj\u0105c du\u017c\u0105 inflacj\u0119. By\u0142\u0105 ona najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 Konfederacji, doprowadzi\u0142a bowiem do zmniejszenia si\u0142y nabywczej i zachwiania bezpiecze\u0144stwem ekonomicznym konsument\u00f3w.\u00a0W 1863 r. wprowadzono podatek dochodowy i towarzysz\u0105cy mu podatek od produkcji rolnej nak\u0142adaj\u0105cy na farmer\u00f3w obowi\u0105zek przekazywania rz\u0105dowi 10 % zbior\u00f3w.<\/p>\n
W 1860 r. ponad 80% produkcji przemys\u0142owej mia\u0142o miejsce na P\u00f3\u0142nocy. Konfederaci nie posiadali bazy przemys\u0142owej, surowc\u00f3w i \u015brodk\u00f3w transportu pozwalaj\u0105cych na prowadzenie efektywnej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej w realiach wojny. Dlatego decyzj\u0105 Departamentu Wojny wspierano przemys\u0142 poprzez zak\u0142adanie pa\u0144stwowych fabryk, kopal\u0144, arsena\u0142\u00f3w i wytw\u00f3rni prochu. Rz\u0105dowe kopalnie mia\u0142y praktyczny monopol na produkcj\u0119 niekt\u00f3rych materia\u0142\u00f3w. Departament Wojny kontrolowa\u0142 tak\u017ce wykorzystanie si\u0142y roboczej, ogranicza\u0142 zyski prywatne i regulowa\u0142 linie kolejowe.<\/p>\n
Mobilizacja spowodowa\u0142a odsuniecie od pracy 850 tysi\u0119cy m\u0119\u017cczyzn w wieku produkcyjnym. M\u0119\u017cczy\u017ani z wytw\u00f3rc\u00f3w stali si\u0119 konsumentami. Z gospodarczego punktu widzenia armia konsumuje jedzenie, odzie\u017c, bro\u0144 itd. Je\u015bli jest nale\u017cycie u\u017cywana i odnosi sukcesy, wytwarza bezpiecze\u0144stwo. W wypadku kl\u0119ski konsumuje nie wytwarzaj\u0105c niczego i niszczy bogactwo.<\/p>\n
W rolniczym spo\u0142ecze\u0144stwie Po\u0142udnia, produkcja rolna nie okaza\u0142a si\u0119 tak pomocna jak zak\u0142adano pocz\u0105tkowo. G\u0142\u00f3wna uprawa, bawe\u0142na by\u0142a bezu\u017cyteczna. Nie mo\u017cna jej by\u0142o je\u015b\u0107, a Po\u0142udnie nie posiada\u0142o bazy przemys\u0142owej pozwalaj\u0105cej na tworzenie tekstyli\u00f3w. Uprawiany na Po\u0142udniu tyto\u0144 r\u00f3wnie\u017c okaza\u0142 si\u0119 bezwarto\u015bciowy.<\/p>\n
Niedobory \u017cywno\u015bci przybra\u0142y powa\u017cne rozmiary. Brak rolnik\u00f3w oznacza\u0142, \u017ce ich \u017cony i dzieci nie mog\u0142y wytworzy\u0107 odpowiedniej ilo\u015bci upraw przeznaczonych na \u017cywno\u015b\u0107. Wiele farm znalaz\u0142o si\u0119 na trasie przemarszu armii, a \u017cywno\u015b\u0107 i zwierz\u0119ta kt\u00f3re nie zosta\u0142y zniszczone cz\u0119sto by\u0142y rekwirowane przez obie walcz\u0105ce strony. \u017bo\u0142nierze Konfederacji mieli pierwsze\u0144stwo przy otrzymywaniu \u017cywno\u015bci. Infrastruktura drogowa i kolejowa Po\u0142udnia nie by\u0142\u0105 wystarczaj\u0105co rozwini\u0119ta by zapewni\u0107 transport \u017cywno\u015bci w rejony w kt\u00f3rych jej brakowa\u0142o.\u00a0Niedobory \u017cywno\u015bci przybra\u0142y rozmiary kryzysowe. Ceny ros\u0142y i dochodzi\u0142o do rozruch\u00f3w. \u201eNiemal wszystkie wspomnienia i dzienniki z czas\u00f3w wojny wspominaj\u0105 o niedoborach \u017cywno\u015bci a nawet g\u0142odzie. Walcz\u0105ce Po\u0142udnie nie by\u0142o w stanie si\u0119 wy\u017cywi\u0107.\u201d<\/p>\n
Przemiany spo\u0142eczne<\/b><\/p>\n
Przewa\u017caj\u0105co wiejskie Po\u0142udnie do\u015bwiadczy\u0142o rewolucji w handlu i wytw\u00f3rstwie, przede wszystkim dotycz\u0105cej towar\u00f3w produkowanych na potrzeby wojny, lecz tak\u017ce d\u00f3br wcze\u015bniej dostarczanych z P\u00f3\u0142nocy i Europy.\u00a0Miasta zyska\u0142y na wielko\u015bci i znaczeniu, zacz\u0119\u0142a si\u0119\u201drewolucja miejska.\u201d Wielka liczba uchod\u017ac\u00f3w migrowa\u0142a ze wsi do miasta. Pojawi\u0142y si\u0119 zacz\u0105tki \u015bwiadomego klasowo proletariatu miejskiego.\u00a0\u00d3wczesny dziennikarz pisa\u0142 w 1863 r., \u017ce stolica \u201enie jest ju\u017c starym Richmond. Jest Konfederacj\u0105 \u2013 ca\u0142ym \u015bwiatem. S\u0105 tu ludzie wszelkiej klasy i rodzaju, przedstawiciele niemal wszystkich lud\u00f3w \u017cyj\u0105cych na \u015bwiecie.\u201d<\/p>\n
Tak jak w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej, kobiety przejmowa\u0142y zadania wykonywane wcze\u015bniej przez ich m\u0119\u017c\u00f3w i syn\u00f3w. Kobiety z Po\u0142udnia \u201ezesz\u0142y z piedesta\u0142u\u201d i sta\u0142y si\u0119 uciekinierkami, piel\u0119gniarkami, administratorkami szpitali, robotnicami, zarz\u0105dcami farm, szpiegami i przemytniczkami. \u201ePrzemiana Scarlett O\u2019Hara z\u00a0Przemin\u0119\u0142o z wiatrem<\/i>\u00a0z roztrzepanej damy w tward\u0105 kobiet\u0119 interesu jest oczywi\u015bcie fikcj\u0105 literack\u0105, ale niew\u0105tpliwie g\u0142\u0119boko osadzon\u0105 w \u00f3wczesnych realiach.\u201d<\/p>\n
Tak jak we wszystkich nowoczesnych konfliktach, dalekie w\u0119dr\u00f3wki i przemieszanie setek tysi\u0119cy rekrut\u00f3w zmniejszy\u0142y wcze\u015bniejszy indywidualizm i prowincjonalizm. \u201eWielu Po\u0142udniowc\u00f3w po raz pierwszy w swoim \u017cyciu ruszy\u0142o si\u0119 dalej ni\u017c kilka mil od domu. Zacz\u0119\u0142o \u017cy\u0107 w\u015br\u00f3d ludzi innych ni\u017c krewni i s\u0105siedzi.\u201d Zrodzi\u0142o to nowe poczucie to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n
Arystokracja plantator\u00f3w uleg\u0142a zmianie dzi\u0119ki doj\u015bciu ludzi wcze\u015bniej maj\u0105cych nisk\u0105 pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 do znaczenia poprzez s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105, urz\u0119dnicz\u0105 oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. Wytworzy\u0142a si\u0119 nowa elita Konfederacji. Analiza statystyczna 585 najwa\u017cniejszych ludzi w Konfederacji wykazuje, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie wywodzi\u0142a si\u0119 z klasy plantator\u00f3w. \u201eWielu \u2013 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2013 pochodzi\u0142a z ni\u017cszych klas spo\u0142ecznych i\u00a0dzi\u0119ki zas\u0142ugom lub szcz\u0119\u015bciu\u00a0awansowa\u0142a \u00a0na stanowiska daj\u0105ce w\u0142adz\u0119\u201d Oczywi\u015bcie same szeregi przedwojennej klasy plantator\u00f3w by\u0142y p\u0142ynne i w wi\u0119kszo\u015bci nie opiera\u0142y si\u0119 na dziedziczonym maj\u0105tku czy posiadanych koligacjach rodzinnych.<\/p>\n
Departament Wojny wprowadzi\u0142 polityk\u0119 kontrastuj\u0105c\u0105 ze wcze\u015bniejsz\u0105 praktyk\u0105 zezwalaj\u0105c jednostkom an wyb\u00f3r oficer\u00f3w. \u201eKonfederacja by\u0142a wyj\u0105tkiem w\u015br\u00f3d pa\u0144stw tocz\u0105cych wojn\u0119. Walczy\u0142a o \u017cycie za pomoc\u0105 demokratyczenej armii wybierj\u0105cej swoich oficer\u00f3w.\u201d Przyk\u0142adami \u201enowej wojskowej arystokracji zas\u0142ug\u201d byli Nathan Bedford Forrest, Stonewall Jackson, Jubal Early czy pochodz\u0105cy z P\u00f3\u0142nocy John C. Pemberton i wspomniany ju\u017c Josiah Gorgas. Armia by\u0142a jednocze\u015bnie arystokratyczna. Plantatorzy cz\u0119sto wygrywali wybory a genera\u0142owie i wy\u017csi oficerowie byli mianowani przez rz\u0105d kt\u00f3ry cz\u0119sto obsadza\u0142 stanowiska przedstawicielami starych elit. Armia Konfederacji opiera\u0142a si\u0119 w du\u017cej mierze na do\u015bwiadczonych wojskowych, absolwentach West Point i oficerach starej armii ameryka\u0144skiej. Najbardziej uderzaj\u0105c\u0105 cech\u0105 tej arystokratyczno-merytokratyczno-demokratycznej armii by\u0142 panuj\u0105cy w niej duch jedno\u015bci.<\/p>\n
Do 1865 r. skonfederowane Po\u0142udnie porzuci\u0142o sw\u00f3j spos\u00f3b \u017cycia i dokona\u0142o rewolucji wewn\u0119trznej. Zdaniem Thomasa, w czasie wojny pa\u0144stwo skonfederowane sta\u0142o si\u0119 post\u0119powym tyglem kszta\u0142tuj\u0105cym now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Po\u0142udnia. \u201ePrzez cztery lata Po\u0142udniowcy sami kierowali swoim losem. W procesie tym poddali os\u0105dowi swoje instytucje i \u015bwi\u0119te krowy kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 niedostosowane do sytuacji co wymusi\u0142o ich przemian\u0119. Argumentacja Thomasa wed\u0142ug kt\u00f3rej Po\u0142udniowcy byli autentycznymi rewolucjonistami nawi\u0105zuj\u0105cymi do tradycji Ojc\u00f3w Za\u0142o\u017cycieli jest przekonuj\u0105ca. Byli oni bowiem w istocie konserwatywnymi rewolucjonistami kt\u00f3rzy widzieli w sobie stra\u017cnik\u00f3w tradycyjnych wolno\u015bci. Konfederaci byli r\u00f3wnie\u017c regionalnymi secesjonistami kt\u00f3rzy przez kr\u00f3tki czas utworzyli niepodleg\u0142e pa\u0144stwo. Wojna totalna zmieni\u0142a Po\u0142udnie w stopniu nie mniejszym ni\u017c P\u00f3\u0142noc. Dosz\u0142o do swoistej rewolucji spo\u0142ecznej.<\/p>\n
Biali Konfederaci i \u201cumieraj\u0105ca instytucja\u201d<\/b><\/p>\n
Sprawia niewolnictwa toczy\u0142a si\u0119 w\u0142asnym biegiem ju\u017c przed 1860 r. Nawet gdyby przetrwa\u0142o ono przez kilkadziesi\u0105t lat wi\u0119cej, zmierza\u0142o ku ko\u0144cowi.<\/p>\n
Dla pokolenia za\u0142o\u017cycieli Konfederacji by\u0142o ono \u201cz\u0142em koniecznym\u201d, mo\u017cliwym do obrony tylko z pozycji praw stanowych jak czynili to przyw\u00f3dcy Po\u0142udnia. Niewolnictwo w po\u0142owie XIX w. nie by\u0142o mo\u017cliwe do usprawiedliwienia z punktu widzenia moralno\u015bci, polityki i gospodarki.Z wojn\u0105 czy bez niej, niewolnictwo zbli\u017ca\u0142o si\u0119 ku ko\u0144cowi. Zniesienie niewolnictwa radykalnie zmieni\u0142oby Konfederacj\u0119, gdyby przetrwa\u0142a ona wojn\u0119.<\/p>\n
Thomas wyra\u017anie opisuje przemiany w stosunku do niewolnictwa na Po\u0142udniu. W 1863 r. pojawi\u0142 si\u0119 znacz\u0105cy ruch wychodz\u0105cy z szereg\u00f3w duchownych na czele kt\u00f3rych sta\u0142 James A. Lyon, prezbiterianin z Missisipi. Wzywali oni do reformy systemu niewolnictwa. Z biegiem wojny tendencje reformistyczne nabiera\u0142y si\u0142y co zaowocowa\u0142o z\u0142agodzeniem przepis\u00f3w stanowych odno\u015bnie niewolnictwa. Wspomniany ruch m\u00f3g\u0142 by\u0107 pocz\u0105tkeim ko\u0144ca tej instytucji. Historyk Bell Wiley jest zdania, \u017ce niewolnictwo na Po\u0142udniu by\u0142o \u201eumieraj\u0105c\u0105 instytucj\u0105\u201d kt\u00f3ra w ko\u0144cu zosta\u0142aby \u201ezreformowana na \u015bmier\u0107.\u201d<\/p>\n
Ostateczn\u0105 przyczyn\u0105 kl\u0119ski Po\u0142udnia by\u0142a przewaga P\u00f3\u0142nocy pod wzgl\u0119dem gospodarki i si\u0142y ludzkiej. W 1863 r. niedob\u00f3r \u017co\u0142nierzy osi\u0105gn\u0105\u0142 stan krytyczny. W odpowiedzi na kryzys, irlandzki genera\u0142 Patrick Cleburne przedstawi\u0142 dokument wzywaj\u0105cy do uzbrojenia niewolnik\u00f3w, wcielenia ich do armii i nagrodzenia wolno\u015bci\u0105 po zwyci\u0119stwie. Chocia\u017c Davis odrzuci\u0142 propozycj\u0119 Cleburna, debata trwa\u0142a dalej w\u00a0 kr\u0119gach wojskowych. Wkr\u00f3tce gubernatorzy stanowi wezwali do wprowadzenia planu w \u017cycie a sekretarz stanu Judah. P. Benjamin przeprowadzi\u0142 w\u015br\u00f3d administracji kampani\u0119 na rzecz uzbrojenia niewolnik\u00f3w. Inicjatyw\u0119 popar\u0142 tak\u017ce Robert. E. Lee. W ko\u0144cu tak\u017ce Davis przekona\u0142 si\u0119 do inicjatywy,twierdz\u0105c, \u017ce \u201cJe\u017celi zmuszeni jeste\u015bmy wybiera\u0107 pomi\u0119dzy kl\u0119sk\u0105 a uczynieniem \u017co\u0142nierzy z niewolnik\u00f3w, wiadomo jakiego wyboru powinni\u015bmy dokona\u0107.\u201d Czo\u0142owi Konfederaci w tym Davis, Lee, Benjamin i inni \u201ezrozumieli, \u017ce je\u015bli niewolnicy stan\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 zwyci\u0119skiej armii, jedyn\u0105 sprawiedliw\u0105 nagrod\u0105 dla nich b\u0119dzie wolno\u015b\u0107.\u201d<\/p>\n
W marcu 1865 r. kongres upowa\u017cni\u0142 prezydenta to powo\u0142ania do wojska 300 tysi\u0119cy niewolnik\u00f3w. Aby mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 skali, przypomnijmy, \u017ce w armii s\u0142u\u017cy\u0142o 850 tysi\u0119cy bia\u0142ych.<\/p>\n
Przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 Davis nieskutecznie zabiega\u0142 o poparcie Francji i Wielkiej Brytanii. Pod koniec marca 1865 r. w imieniu Konfederacji zaoferowa\u0142 wyzwolenie wszystkich niewolnik\u00f3w w zamian z uznanie dyplomatyczne. Ale Konfederacji nie mo\u017cna ju\u017c by\u0142o uratowa\u0107, a \u017cadne z mocarstw europejskich nie by\u0142o zainteresowane uznawaniem gin\u0105cego Po\u0142udnia.<\/p>\n
Jak podkre\u015bla Thomas, zmuszone do wyboru mi\u0119dzy niewolnictwem, \u201cg\u0142\u00f3wnym przedmiotem wojny\u201d jak okre\u015bli\u0142a je jedna z gazet z Missisipi, a niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 Po\u0142udnie wybra\u0142o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Konfederacja by\u0142a gotowa na odej\u015bcie od niewolnictwa by zachowa\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 pa\u0144stwa. St\u0105d przekonanie Thomasa, \u017ce gdyby zdarzy\u0142 si\u0119 cud i Po\u0142udnie wygra\u0142o wojn\u0119, pa\u0144stwo skonfederowane dzi\u0119ki wewn\u0119trznej rewolucji \u201eprzypomina\u0142oby przedwojenne Po\u0142udnie tylko z nazwy.\u201d<\/p>\n
Ale zmiany spo\u0142eczne by\u0142y wymuszone realiami wojny totalnej. Nikt ich nie chcia\u0142 ani nie planowa\u0142. \u015arodki wyj\u0105tkowe nie mia\u0142y rozci\u0105ga\u0107 si\u0119 na czas pokoju. W tym aspekcie, wojna secesyjna przypomina inne nowoczesne konflikty zbrojne. Zniesienie niewolnictwa przez samych Po\u0142udniowc\u00f3w znacznie zmieni\u0142oby spo\u0142ecze\u0144stwo, ale i tak musia\u0142o do tego doj\u015b\u0107. Po dziesi\u0119ciu latach wojny i okupacji, wiele starych tradycji zosta\u0142o wskrzeszonych w warunkach po likwidacji niewolnictwa. Radykalne \u015brodki z czas\u00f3w wojny kt\u00f3re Thomas uznaje za post\u0119powe znikn\u0119\u0142y po podboju. P\u00f3\u0142noc zniszczy\u0142a pa\u0144stwo buntownik\u00f3w. \u201eDobra\u201d rewolucja wewn\u0119trzna nie przetrwa\u0142a destrukcji pa\u0144stwa. Miasta i przemys\u0142 Po\u0142udnia le\u017ca\u0142y w gruzach. Struktury spo\u0142eczne zosta\u0142y rozsadzone przez indywidualn\u0105 walk\u0119 o przetrwanie. Niewolnicy zostali uwolnieni przez Jankes\u00f3w. Niewiele pa\u0144stw odnios\u0142o tak wielk\u0105 kl\u0119sk\u0119 jak Po\u0142udnie. \u201eRekonstrukcja\u201d i armia okupacyjna dope\u0142ni\u0142y dzie\u0142a zniszczenia. Rozgoryczeni \u201erekonstrukcj\u0105\u201d Po\u0142udniowcy na gruzach starego \u015bwiata zbudowali \u201eNowe Po\u0142udnie\u201d, jak Thomas okre\u015bla Po\u0142udnie w latach 1877-1971. Nowe, oparte na segregacji rasowej Po\u0142udnie przywr\u00f3ci\u0142o konserwatywne rz\u0105dy, prawa stanowe, agraryzm i inne zjawiska odrzucone w trakcie wewn\u0119trznej rewolucji czas\u00f3w wojny. Kwestia rasy przykry\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 klasow\u0105 ubo\u017cszych bia\u0142ych (kt\u00f3rzy wed\u0142ug Thomasa powinni razem z czarnymi wyst\u0105pi\u0107 przeciwko klasom wy\u017cszym). Po\u0142udnie pozosta\u0142o wiejskie i rolnicze. Zgromadzenie maj\u0105tku i ziemi stworzy\u0142y arystokracj\u0119 Nowego Po\u0142udnia, t\u0119skni\u0105c\u0105 za mitycznymi czasami sprzed wojny. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozytywnych zmian z czas\u00f3w Konfederacji rozp\u0142yn\u0119\u0142a si\u0119 w morzu konserwatyzmu. Segregacja i \u015bwiadomo\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnic rasowych sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnymi cz\u0119\u015bciami nowego porz\u0105dku, tak jak by\u0142yby nimi w niepodleg\u0142ym pa\u0144stwie Konfederat\u00f3w.<\/p>\n
T\u0142umaczenie i przypisy: Redakcja Xportal.pl<\/i><\/p>\n
![\"condeferate-artifacts\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/condeferate-artifacts.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"