Z tego powodu nie ma i nie mo\u017ce by\u0107 w niej nic arbitralnego i przypadkowego. Z pewno\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017cka ta zawiera tajemniczy hieroglif, w kt\u00f3rym skoncentrowany jest ca\u0142y los Rosji. Jego odczytanie oznacza zdobycie wiedzy o rosyjskim misterium.<\/p>\n
Trzecia stolica \u2013 Trzecia Ru\u015b<\/b><\/p>\n
Miejscem akcji powie\u015bci jest Sankt Petersburg. Fakt ten ma sam w sobie znaczenie symboliczne. Jaka jest sakralna funkcja Petersburga w rosyjskiej historii? Rozumiej\u0105c j\u0105, zbli\u017cymy si\u0119 do stanowiska Dostojewskiego.<\/p>\n
Sankt Petersburg przyjmuje znaczenie sakralne jedynie przez por\u00f3wnanie z Moskw\u0105. Obie stolice s\u0105 z\u0142\u0105czone symboliczn\u0105 nici\u0105, po\u0142\u0105czone cykliczn\u0105 logik\u0105. Ru\u015b mia\u0142a trzy stolice. Pierwsza \u2013 Kij\u00f3w \u2013 by\u0142a stolic\u0105 narodowego, jednolitego etniczne pa\u0144stwa po\u0142o\u017conego na peryferiach Cesarstwa Bizantyjskiego. Ten po\u0142o\u017cony na p\u00f3\u0142nocnych rubie\u017cach byt nie odegra\u0142 wielkiej roli cywilizacyjnej ani sakralnej. By\u0142 typowym pa\u0144stwem aryjskich barbarzy\u0144c\u00f3w. Kij\u00f3w to stolica etnicznej Rusi.<\/p>\n
Druga stolica \u2013 Moskwa \u2013 jest czym\u015b o wiele wa\u017cniejszym. Nabra\u0142a znaczenia w chwili upadku Konstantynopola, kiedy Ru\u015b sta\u0142a si\u0119 ostatnim prawos\u0142awnym kr\u00f3lestwem, jedynym prawos\u0142awnym imperium.<\/p>\n
Wyp\u0142ywa st\u0105d koncepcja Moskwy jako Trzeciego Rzymu. Idea kr\u00f3lestwa w tradycji prawos\u0142awnej posiada szczeg\u00f3lne znaczenie eschatologiczne: pa\u0144stwo uznaj\u0105ce pe\u0142ni\u0119 prawdy Ko\u015bcio\u0142a jest zgodnie z tradycj\u0105 przeszkod\u0105 na drodze \u201esyna zatracenia\u201d, op\u00f3\u017ania nadej\u015bcie Antychrysta.<\/p>\n
Pa\u0144stwo prawos\u0142awne, opieraj\u0105ce prawa na prawdach prawos\u0142awia i autorytecie patriarch\u00f3w, jest\u00a0katechonem<\/em>,<\/em>\u00a0czyli \u201epowstrzymuj\u0105cym\u201d. Wprowadzenie patriarchatu na Rusi mo\u017cliwe by\u0142o, kiedy upad\u0142o Cesarstwo Bizantyjskie, wobec czego patriarchat Konstantynopola utraci\u0142 swe znaczenie. Oparte jest ono bowiem nie tylko na hierarchii ko\u015bcielnej, lecz tak\u017ce na Imperium, kt\u00f3re uznaje autorytet owej hierarchii. St\u0105d teologiczne i eschatologiczne znaczenie Moskwy i Rusi Moskiewskiej. Upadek Cesarstwa Bizantyjskiego w apokaliptycznej optyce prawos\u0142awia by\u0142 zwiastunem czas\u00f3w upadku. Tylko przez kr\u00f3tki czas Moskwa mo\u017ce by\u0107 Trzecim Rzymem, odsuwaj\u0105cym nadej\u015bcie Antychrysta i jego powszechne panowanie. Moskwa jest zatem stolic\u0105 pa\u0144stwa nowego w swej istocie. Nie narodowego, lecz soteriologicznego, eschatologicznego i apokaliptycznego. Ru\u015b Moskiewska ze swym patriarch\u0105 i prawos\u0142awnym carem jest ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cna od Kijowskiej. Nie le\u017cy ju\u017c na peryferiach Imperium, lecz jest ostatnim bastionem ocalenia; Ark\u0105; ziemi\u0105, na kt\u00f3r\u0105 zst\u0105pi Nowe Jeruzalem.<\/p>\n Petersburg jest stolic\u0105 Rusi po Trzecim Rzymie. Na sw\u00f3j spos\u00f3b, stolicy takiej nie ma i by\u0107 nie mo\u017ce, gdy\u017c \u201eCzwartego Rzymu nie b\u0119dzie.\u201d Petersburg ustanawia Trzeci\u0105 Ru\u015b. Trzeci\u0105 pod wzgl\u0119dem jako\u015bci, struktury i sensu. Nie jest ona ani pa\u0144stwem narodowym, ani soteriologiczn\u0105 ark\u0105. Jest dziwn\u0105, olbrzymi\u0105 chimer\u0105; \u201ekrajem po \u015bmierci\u201d; pa\u0144stwem, kt\u00f3re \u017cyje i rozwija si\u0119 w przestrzeni le\u017c\u0105cej poza histori\u0105. Petersburg to miasto Nawii, miasto odwr\u00f3cone na drug\u0105 stron\u0119. St\u0105d zwi\u0105zek mi\u0119dzy rzek\u0105 New\u0105, nad kt\u00f3r\u0105 po\u0142o\u017cone jest miasto, i Nawi\u0105. Miasto \u015bwiat\u0142a ksi\u0119\u017cyca, wody, dziwnych budowli obcych rytmom historii, estetyce religijnej i narodowej. Petersburski okres rosyjskiej historii jest trzecim pod wzgl\u0119dem jej losu. By\u0142 to czas szczeg\u00f3lnych Rosjan, tych spoza Arki. Jako ostatni na Ark\u0119 Trzeciego Rzymu poprzez ognisty chrzest, kt\u00f3rego dost\u0105pili razem ze swymi chatami, wkroczyli staroobrz\u0119dowcy, powierzaj\u0105c si\u0119 p\u0142omieniom.<\/p>\n Dostojewski to pisarz Petersburga. Bez miasta jest on nieczytelny. Ale bez Dostojewskiego Petersburg pozosta\u0142by iluzj\u0105. Dostojewski o\u017cywi\u0142 go, uczyni\u0142 zagadkowe miasto faktycznym poprzez odkrycie jego sensu (co\u015b mo\u017ce istnie\u0107 tylko wtedy, gdy poprzez siebie okazuje swe znaczenie).<\/p>\n Tylko w Petersburgu pojawi\u0107 si\u0119 mog\u0142a rosyjska literatura. Okres kijowski to czas legend i epos\u00f3w. Moskiewski jest czasem soteriologii i narodowej teologii.<\/p>\n Petersburg wprowadza do Rosji literatur\u0119; profa\u0144skie szcz\u0105tki warto\u015bciowego my\u015blenia narodowego; \u015blad tego, co zagubione. Literatura jest kostiumem dla pr\u00f3\u017cni rycz\u0105cej rozpacz\u0105. Dostojewski odpowiedzia\u0142 na wezwanie pustki w taki spos\u00f3b, \u017ce wszystko co zagubione, wymazane i zapomniane zosta\u0142o wskrzeszone w jego heroicznym duchowym dziele.<\/p>\n Dostojewski to wi\u0119cej ni\u017c literatura. To teologia, to epos i legenda. St\u0105d jego Petersburg poszukuje idei, sensu. Nieustannie zwraca si\u0119 w stron\u0119 Trzeciego Rzymu. W cierpieniu przygl\u0105da si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142om narodu.<\/p>\n Nazwisko g\u0142\u00f3wnego bohatera\u00a0Zbrodni i kary<\/em>, Raskolnikowa, jest bezpo\u015brednim odwo\u0142aniem do schizmy (rasko\u0142u). Raskolnikow to cz\u0142owiek Trzeciego Rzymu rzucony (Geworfern<\/em>) w petersbursk\u0105 Nawi\u0119. Cierpi\u0105ca dusza, kt\u00f3ra nieznanym sposobem po samospaleniu znalaz\u0142a si\u0119 w o\u015bliz\u0142ym labiryncie petersburskich ulic, \u017c\u00f3\u0142tych mur\u00f3w, mokrego bruku i pos\u0119pnego, szarego nieba.<\/p>\n Stolica<\/b><\/p>\n Struktura fabularna\u00a0Zbrodni i kary<\/em>\u00a0jest analogiczna do\u00a0Kapita\u0142u<\/em>\u00a0Marksa: jest proroctwem nadchodz\u0105cej rosyjskiej rewolucji. Jednocze\u015bnie jest zarysem nowej teologii, teologii opuszczenia przez Boga, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym problemem filozoficznym XX wieku. Mo\u017cna by j\u0105 nazwa\u0107 teologi\u0105 petersbursk\u0105, my\u015blami z Nawii, intelektualizmem duch\u00f3w.<\/p>\n Historia jest niezwykle prosta. Student Raskolnikow dobrze wyczuwa, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczna jest wcielonym z\u0142em. Wra\u017cenie to jest niezwykle charakterystyczne dla gnostyckich nauk eschatologicznych.<\/p>\n Cyjanek cywilizacji. Wyst\u0119pek i degeneracja kwitn\u0105, podczas gdy organiczne po\u0142\u0105czenia, znaczenia duchowe i odpowiadaj\u0105ce im drabiny hierarchii si\u0119gaj\u0105ce a\u017c do nieba zostaj\u0105 utracone. Ujawnia si\u0119 przekl\u0119ta rzeczywisto\u015b\u0107 i tragedia utraty Trzeciego Rzymu. Koszmar spotkania z Antychrystem, z Petersburgiem. Raskolnikow ca\u0142kowicie s\u0142usznie odgaduje, \u017ce symbolicznym biegunem z\u0142a jest wypaczona zasada \u017ce\u0144ska (Kali). S\u0105 ni\u0105 kredyty i kapita\u0142 wykl\u0119te przez religi\u0119, kt\u00f3re zr\u00f3wnuj\u0105 \u017cywych i umar\u0142ych i tworz\u0105 potwory. Oto rozk\u0142ad, degradacja \u015bwiata. Wszystkim tym jest stara lichwiarka, Baba Jaga nowoczesnego \u015bwiata, Kobieta-Zima, \u015amier\u0107, morderczyni. Ze swego brudnego mieszkania tka paj\u0119czyn\u0119 Petersburga, posy\u0142aj\u0105c na ciemne ulice \u0141u\u017cyn\u00f3w, Swidrygaj\u0142ow\u00f3w, Dwornik\u00f3w i Marmie\u0142adow\u00f3w, \u201eczarnych braci\u201d, tajnych agent\u00f3w kapitalistycznego grzechu.<\/p>\n Macki podziemnego \u015bwiata obejmuj\u0105 gospody i domy publiczne, jaskinie \u017ca\u0142o\u015bci i niewiedzy, a tak\u017ce bramy i klatki schodowe zanurzone w p\u00f3\u0142mroku. Za spraw\u0105 czar\u00f3w staruchy, Sofia, M\u0105dro\u015b\u0107 Bo\u017ca, przyjmuje posta\u0107 godnej politowania prostytutki Sonieczki. O\u015b petersburskiego z\u0142a zostaje odnaleziona. Rodion Raskolnikow ko\u0144czy ontologiczny rekonesans. Raskolnikow jest oczywi\u015bcie komunist\u0105, chocia\u017c bli\u017cej mu do socjalist\u00f3w-rewolucjonist\u00f3w i narodnik\u00f3w. Jest zaznajomiony ze wsp\u00f3\u0142czesnymi naukami spo\u0142ecznymi. Zna j\u0119zyki obce i m\u00f3g\u0142 czyta\u0107\u00a0Manifest Komunistyczny<\/em>,<\/em>\u00a0a nawet\u00a0Kapita\u0142<\/em>. Istotny jest sam pocz\u0105tek\u00a0Manifestu<\/em>: \u201eWidmo kr\u0105\u017cy po Europie\u201d. To nie metafora, to precyzyjna definicja stanu pojawiaj\u0105cego si\u0119, gdy spo\u0142ecze\u0144stwo traci \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, gdy nast\u0119puje \u201e\u015bmier\u0107 Boga\u201d. Od tego czasu \u017cyjemy w \u015bwiecie widm, \u015bwiecie wizji, chimer i halucynacji, w Nawii. Dla Rosji oznacza to \u201epodr\u00f3\u017c z Moskwy do Petersburga\u201d, wcielenie w miasto nad New\u0105, miasto duch\u00f3w. Wcielenie, kt\u00f3re nigdy nie mo\u017ce by\u0107 pe\u0142ne.<\/p>\n Komunistyczne widmo ca\u0142\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 zmienia w \u015bwiat duch\u00f3w. Zagnie\u017adziwszy si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci studenta poszukuj\u0105cego utraconego Logosu, zanurza go w ci\u0105g rozedrganych wizji: tam stary rozpustnik ci\u0105gnie gdzie\u015b pijan\u0105 dziewczyn\u0119; tam serce rozdziera p\u0142acz Marmie\u0142adowa, kt\u00f3ry sprzeda\u0142 ostatni szal ukochanej, by zdoby\u0107 pieni\u0105dze na alkohol; gdzie indziej demoniczny Swidrygaj\u0142ow, wys\u0142annik paj\u0119czej sieci wieczno\u015bci nadzorowanej przez star\u0105 lichwiark\u0119, pe\u0142znie w stron\u0119 czystej siostry Rodiona. Ale czy to z\u0142udzenia? Duch, op\u0119tawszy \u015bwiadomo\u015b\u0107, pozbywa si\u0119 nie\u015bwiadomo\u015bci. Rzeczywisto\u015b\u0107 ods\u0142ania si\u0119 w prawdziwym, przera\u017caj\u0105cym i niemo\u017cliwym do zniesienia kszta\u0142cie. Czy \u017ale jest rozumie\u0107 z\u0142o? Czy iluzj\u0105 jest odkry\u0107 iluzoryczny charakter \u015bwiata? Czy odkrycie, \u017ce ludzko\u015b\u0107 kieruje swym \u017cyciem w spos\u00f3b szalony to szale\u0144stwo? Duch marksizmu, narkotyk objawienia, gnostycki zew do walki ze z\u0142ym demiurgiem… B\u00f3l tych krwawi\u0105cych ran jest bardziej prawdziwy, ni\u017c obraz jasno o\u015bwietlonej sali balowej pe\u0142nej wiruj\u0105cych w ta\u0144cu, dobrze odzianych par.<\/p>\n Zabijaj\u0105c lichwiark\u0119, Raskolnikow wykonuje gest paradygmatyczny, Czyn, do kt\u00f3rego w archetypiczny spos\u00f3b redukowane jest ca\u0142e\u00a0praxis<\/em>\u00a0marksizmu. Czyn Rodiona Raskolnikowa jest aktem rosyjskiej rewolucji, podsumowaniem ca\u0142ej literatury socjaldemokrat\u00f3w, narodnik\u00f3w i bolszewik\u00f3w. To fundamentalny gest rosyjskiej historii, kt\u00f3ry wykonany zosta\u0142 po Dostojewskim, a przygotowywany by\u0142 na d\u0142ugo przed nim, w enigmatycznych pocz\u0105tkach narodowego losu. Ca\u0142a nasza historia dzieli si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci \u2013 przed i po zabiciu lichwiarki przez Raskolnikowa. Lecz jako akt dokonany poza czasem odbija si\u0119 ono w przesz\u0142o\u015bci i przysz\u0142o\u015bci. Objawia si\u0119 w buntach ch\u0142opskich, herezjach, powstaniach Pugaczowa i Stie\u0144ki Razina, w roz\u0142amie w \u0142onie Cerkwi, w nadej\u015bciu mrocznych wydarze\u0144 z pocz\u0105tku XVII w., w ca\u0142ej skomplikowanej, wielostopniowej, nienasyconej metafizyce rosyjskiego mordu, kt\u00f3ra rozci\u0105ga si\u0119 od narodzin S\u0142owian do czerwonego terroru i gu\u0142agu. Ka\u017cda r\u0119ka wzniesiona nad czaszk\u0105 ofiary by\u0142a prowadzona przez ten sam nami\u0119tny, mglisty i znacz\u0105cy wybuch gniewu. By\u0142o to uczestnictwo we wsp\u00f3lnym Czynie i jego filozofii. Zabijanie i \u015bmier\u0107 przybli\u017caj\u0105 wskrzeszenie umar\u0142ych.<\/p>\n Rosjanie to nar\u00f3d b\u0142ogos\u0142awiony. Z tego powodu wszystko, co czynimy \u2013 wznios\u0142e i niskie, mi\u0142e i przera\u017caj\u0105ce \u2013 jest u\u015bwi\u0119cone przez si\u0142\u0119 spoza tego \u015bwiata, przez \u015bwiat\u0142o niebia\u0144skiego miasta, obmyte w transcendencji. W obfito\u015bci \u0142ask naszego narodu dobro i z\u0142o mieszaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 i nagle mrok roz\u015bwietla si\u0119, a co\u015b czystego zmienia si\u0119 w piek\u0142o. Jete\u015bmy niepoznawalni jak Absolut. Jeste\u015bmy bosk\u0105 nacj\u0105. Nawet nasza zbrodnia jest niepor\u00f3wnywalnie wy\u017csza od cnoty innych.<\/p>\n (Nie) Zabijaj<\/b><\/p>\n Mi\u0119dzy po\u0142ow\u0105 wieku XIX a pocz\u0105tkiem wieku XX \u015bwiadomo\u015b\u0107 Rosjan by\u0142a przedziwnie op\u0119tana d\u0105\u017ceniem do zrozumienia jednego z dziesi\u0119ciu przykaza\u0144 \u2013 \u201enie zabijaj\u201d. By\u0142o ono dyskutowane, jakby stanowi\u0142o istot\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa. Nieustannie powtarzali je teologowie, rewolucjoni\u015bci, terrory\u015bci oraz zwolennicy humanitaryzmu, post\u0119powcy i konserwaty\u015bci. Zar\u00f3wno temat, jak i zwi\u0105zana z nim argumentacja sta\u0142y si\u0119 tak wa\u017cne, \u017ce w znacz\u0105cym stopniu ukszta\u0142towa\u0142y nowoczesn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 Rosjan. Chocia\u017c z nadej\u015bciem bolszewik\u00f3w znaczenie tej formu\u0142y zblak\u0142o, wyp\u0142yn\u0119\u0142a ona ponownie pod koniec okresu sowieckiego i z odnowion\u0105 si\u0142\u0105 zacz\u0119\u0142a nawiedza\u0107 umys\u0142y intelektualist\u00f3w. \u201eNie zabijaj\u201d nie jest przykazaniem chrze\u015bcija\u0144skim i nowotestamentowym, lecz \u017cydowskim, wywodz\u0105cym si\u0119 ze Starego Testamentu. Jest cz\u0119\u015bci\u0105 Tory \u2013 Prawa, kt\u00f3re reguluje ca\u0142o\u015b\u0107 egzoterycznych, zewn\u0119trznych norm spo\u0142ecznych i etycznych \u017cycia ludu Izraela. Przykazanie to nie ma \u017cadnego szczeg\u00f3lnego znaczenia. Analogiczne odnajdziemy w wi\u0119kszo\u015bci regu\u0142 spo\u0142ecznych i system\u00f3w religijnych. W hinduizmie jego odpowiednikiem jest ahinsa \u2013 \u201eniekrzywdzenie\u201d. \u201cNie zabijaj\u201d, tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 Prawa, reguluje ludzk\u0105 wolno\u015b\u0107, kieruj\u0105c j\u0105 na \u015acie\u017ck\u0119 Prawej R\u0119ki. Istotne jest r\u00f3wnie\u017c, \u017ce \u201enie zabijaj\u201d nie posiada \u017cadnego absolutnego znaczenia metafizycznego. Jak ka\u017cdy przepis egzoteryczny, przykazanie to s\u0142u\u017cy utrzymywaniu \u0142adu w \u017cyciu wsp\u00f3lnoty i powstrzymania jej przed popadnieciem w chaos. Pod wzgl\u0119dem zasady dzia\u0142ania, je\u015bli zestawi\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 Starego Testamentu ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105, \u201enie zabijaj\u201d odpowiada mniej wi\u0119cej informacji o zakazie palenia w teatrze. Palenie w teatrze nie jest dopuszczalne, nie jest dobre. Kiedy kto\u015b zacznie pali\u0107 w teatrze, zostanie pot\u0119piony przez opini\u0119 publiczn\u0105 i stanie si\u0119 obiektem reakcji odpowiedzialnych za utrzymanie porz\u0105dku.<\/p>\n Znacz\u0105ce jest, \u017ce Stary Testament jest pe\u0142en przyk\u0142ad\u00f3w nieprzestrzegania tego przykazania. Mord jest wsz\u0119dzie. Dopuszczaj\u0105 si\u0119 go nie tylko grzesznicy, ale ludzie prawi, kr\u00f3lowie i prorocy. Prorok Elizeusz, ucze\u0144 Eliasza by\u0142 szczeg\u00f3lnie surowy: nie mia\u0142 lito\u015bci nawet dla najmniejszych. Zabijano w czasie wojen, gin\u0119li swoi i obcy, przest\u0119pcy i ci, kt\u00f3rzy zabijali. Nie by\u0142o lito\u015bci dla kobiet, dzieci, starc\u00f3w, goj\u00f3w, prorok\u00f3w, ba\u0142wochwalc\u00f3w, czarownik\u00f3w i krewnych. Wiele rzeczy zniszczono. W\u00a0Ksi\u0119dze Hioba<\/em> Jahwe bez szczeg\u00f3lnych powod\u00f3w, je\u015bli nie liczy\u0107 sporu z szatanem, poddaje okrutnemu traktowaniu wybranego przez siebie cnotliwego cz\u0142owieka. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni bibli\u015bci s\u0105 zgodni, \u017ce pierwotny tekst\u00a0Ksi\u0119gi Hioba<\/em>\u00a0ko\u0144czy si\u0119 u szczytu tragedii, a naiwnie moralistyczne zako\u0144czenie zosta\u0142o dopisane p\u00f3\u017aniej przez kap\u0142an\u00f3w przera\u017conych pierwotn\u0105, tward\u0105 natur\u0105 najbardziej archaicznych fragment\u00f3w Starego Testamentu.<\/p>\n Innymi s\u0142owy, w kontek\u015bcie judaizmu, z kt\u00f3rego pochodzi przykazanie \u201enie zabijaj\u201d, nie ma ono ani charakteru absolutnego, ani specjalnego znaczenia. Nie znaczy to jednak, \u017ce zapominano o tym przykazaniu. Pilnowano, by nie przelewa\u0107 krwi bez potrzeby. Je\u015bli kto\u015b gin\u0105\u0142 bez powodu, nast\u0119powa\u0142a kara dla zab\u00f3jcy. Jak w ka\u017cdym zwyczajnym prawie reguluj\u0105cym ludzkie post\u0119powanie. W chrze\u015bcija\u0144stwie wszystko ulega zmianie. Chrystus jest wype\u0142nieniem Prawa. Prawo sko\u0144czy\u0142o z Jego nadej\u015bciem, misja Prawa zosta\u0142a zako\u0144czona. Na sw\u00f3j spos\u00f3b zostaje ono usuni\u0119te z horyzontu. Usuni\u0119te, lecz nie zniesione. Problemy duchowe przechodz\u0105 na radykalnie odmienn\u0105 p\u0142aszczyzn\u0119. Ko\u0144czy si\u0119 era Prawa, zaczyna si\u0119 czas \u0141aski. Jego nadej\u015bcie podkre\u015bla nieistotno\u015b\u0107 przykaza\u0144.<\/p>\n Nawet pierwsze przykazanie dotycz\u0105ce czczenia Jedynego Boga ust\u0119puje w znaczeniu Przykazaniu Mi\u0142o\u015bci do Niego ustanowionemu przez Nowe Przymierze. Poprzez Wcielenie, Logos-B\u00f3g ustanawia nowe relacje mi\u0119dzy Stw\u00f3rc\u0105 a stworzeniem i po\u015br\u00f3d samych stworze\u0144. Od tej pory wszystko dzieje si\u0119 pod znakiem Emanuela, pod formu\u0142\u0105 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa \u201eB\u00f3g jest z nami\u201d. B\u00f3g nie jest gdzie\u015b daleko, nie jest ju\u017c tylko Prawodawc\u0105 i S\u0119dzi\u0105, ale tak\u017ce Mi\u0142uj\u0105cym i Umi\u0142owanym. Nowe przykazanie nie znosi poprzednich, ale czyni je zb\u0119dnymi.<\/p>\n Ludzko\u015b\u0107 Nowego Przymierza jest r\u00f3\u017cna od starej. Naznaczona jest transcendent\u0105 Mi\u0142o\u015bci\u0105. Dlatego dychotomie Prawa \u201eczcij\u201d \u2013 \u201enie czcij\u201d, \u201epojedyncze\u201d \u2013 \u201edualne\u201d, \u201ekradnij\u201d \u2013 \u201enie kradnij\u201d, \u201ecudzo\u0142\u00f3\u017c\u201d \u2013 \u201enie cudzo\u0142\u00f3\u017c\u201d i wreszcie \u201ezabijaj\u201d \u2013 \u201enie zabijaj\u201d nie maj\u0105 ju\u017c sensu.<\/p>\n \u015awi\u0119to\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwa zawsze wyra\u017ca si\u0119 na spos\u00f3b pozytywny. Nowy cz\u0142owiek nie potrzebuje zasad, \u017cyje bowiem dla jednej rzeczy \u2013 wiecznej, czystej Mi\u0142o\u015bci, pogr\u0105\u017cony w modlitwie i kontemplacji. Nie ma ju\u017c \u201enie zabijaj\u201d. Chrze\u015bcija\u0144ski \u015bwi\u0119ty za\u015bmia\u0142by si\u0119, widz\u0105c tak\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107, gdy\u017c dla niego zniesiona jest ju\u017c dualno\u015b\u0107, upada bariera mi\u0119dzy ja i nie-ja. Co wi\u0119cej, pragnie on \u015bmierci, d\u0105\u017cy do cierpienia, t\u0119skni za m\u0119cze\u0144stwem. Warto\u015bciowe \u017cycie chrze\u015bcija\u0144skie nie \u0142\u0105czy si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b z dawnym Dekalogiem. Jest on raz i na zawsze przekroczony przez chrzest \u015bwi\u0119ty. Po nim jest tylko realizacja \u0141aski.<\/p>\n Sp\u00f3jrzmy jednak na chrze\u015bcijanina nie b\u0119d\u0105cego \u015bwi\u0119tym, mnichem, ascet\u0105 czy pustelnikiem. Czy idee starotestamentowego porz\u0105dku stosuj\u0105 si\u0119 do niego? Nie. Jest ochrzczony, a zatem zrodzony dla Nieba, B\u00f3g jest tak\u017ce z nim. Wewn\u0105trz, nie na zewn\u0105trz. Nawet grzesznik, niegodny, stoi wy\u017cej ni\u017c dawny cz\u0142owiek, sp\u0142ywa bowiem na niego strumie\u0144 niezas\u0142u\u017conego \u015bwiat\u0142a \u0141aski. Przestrzeganie praw Starego Testamentu lub ich odrzucenie nie ma nic wsp\u00f3lnego z istot\u0105 \u017cycia chrze\u015bcijania.<\/p>\n Oczywi\u015bcie dla spo\u0142ecze\u0144stwa lepiej jest, gdy tworz\u0105 je ludzie pos\u0142uszni i przestrzegaj\u0105cy regu\u0142. Tak\u017ce dla spo\u0142ecze\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skiego. Ale nie mo\u017cna mierzy\u0107 go jedn\u0105 miar\u0105 z sakramentem Ko\u015bcio\u0142a, z mistycznym \u017cyciem wiernego. Oto najciekawszy aspekt problemu. Chrze\u015bcijanin przekraczaj\u0105c kt\u00f3re\u015b z przykaza\u0144 Starego Testamentu, pokazuje, \u017ce nie w pe\u0142ni zrealizowa\u0142a si\u0119 w nim tajemnicza natura Nowego Cz\u0142owieka otrzymana w darze od Ducha \u015bwi\u0119tego podczas chrztu.<\/p>\n Ale kt\u00f3\u017c mo\u017ce si\u0119 poszczyci\u0107 pe\u0142nym przeb\u00f3stwieniem? Im bardziej cz\u0142owiek jest \u015bwi\u0119ty, tym bardziej ohydny, grzeszny, straszliwy wydaje si\u0119 sam sobie przed oczyma Ja\u015bniej\u0105cej Tr\u00f3jcy. Tak jak w wypadku jurodiwych \u2013 szale\u0144c\u00f3w Chrystusowych \u2013 pogardzaj\u0105cych wszystkim co ludzkie, upadek mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 sakramentem w paradoksalnie chrze\u015bcija\u0144ski spos\u00f3b.<\/p>\n Przestrzeganie Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144 nie jest czynnikiem decyduj\u0105cym dla prawos\u0142awnego chrze\u015bcijanina. Wa\u017cna jest dla niego tylko jedna rzecz: Mi\u0142o\u015b\u0107. Nowe \u2013 absolutnie Nowe Przymierze \u2013 Przymierze Mi\u0142o\u015bci. Dziesi\u0119\u0107 Przykaza\u0144 bez Mi\u0142o\u015bci to droga do piek\u0142a. A je\u015bli jest Mi\u0142o\u015b\u0107, przykazania nie maj\u0105 znaczenia. Rozumieli to wszyscy radykalni intelektuali\u015b\u0107i Rosji. W powie\u015bci Borysa Sawinkowa\u00a0<\/i>Ko\u0144 blady<\/em> terrorysta Wania (wzorowany na Iwanie Kalajewie) przed dokonaniem morderstwa m\u00f3wi: \u201eJe\u015bli kochasz bardzo, kochasz naprawd\u0119, mo\u017cesz wtedy zabi\u0107, prawda?\u201d<\/p>\n I dalej: \u201eTrzeba przej\u015b\u0107 przez m\u0119k\u0119, by\u0107 pewnym, \u017ce wszystko to robi si\u0119 z mi\u0142o\u015bci i dla mi\u0142o\u015bci. Tylko i wy\u0142\u0105cznie. Zatem \u017cyj\u0119. I po co? Mo\u017ce dla godziny mojej \u015bmierci. Modl\u0119 si\u0119 \u00bbPanie ze\u015blij mi \u015bmier\u0107 w imi\u0119 mi\u0142o\u015bci.\u00ab Nie mo\u017cna si\u0119 modli\u0107 o morderstwo, prawda?\u201d<\/p>\n Sawinkow \u017cy\u0142, my\u015bla\u0142 i mordowa\u0142 po Dostojewskim. Ale nie mo\u017cna doda\u0107 nic do Raskolnikowa. Raskolnikow morduje nie tylko w imi\u0119 ludzko\u015bci, zabija w imi\u0119 Mi\u0142o\u015bci. Aby przetrwa\u0107 cierpienie, musi umrze\u0107, zabi\u0107 \u015bmier\u0107 w sobie i innych. Iwan Kalajew, jak i sam Sawinkow s\u0105 lud\u017ami prawdziwie rosyjskimi, prawdziwie prawos\u0142awnymi, prawdziwymi lud\u017ami Dostojewskiego: posiadaj\u0105 boski charakter wraz z ca\u0142ym narodem, przepe\u0142nia ich wznios\u0142a, paradoksalna my\u015bl prawos\u0142awia. Rosjanie nie formu\u0142uj\u0105 teologii, oni przez ni\u0105 przechodz\u0105, prze\u017cywaj\u0105 j\u0105 przez ca\u0142e \u017cycie. Ta teologia przenika przez sk\u00f3r\u0119, przez oddech, przez \u0142zy, przez sen i napady gniewu. Przez tortury i udr\u0119k\u0119. Przez mokre, krwawe, cielesne i duchowe pierwiastki Nowego \u017bycia.<\/p>\n Z Mi\u0142o\u015bci\u0105 i dla Mi\u0142o\u015bci mo\u017cna dokona\u0107 wszystkiego. Nie znaczy to, \u017ce cz\u0142owiek winien robi\u0107 wszystko i ca\u0142kowicie odrzuci\u0107 przykazania. W \u017cadnym razie. Nale\u017cy demonstrowa\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem i czynami, \u017ce \u2013 to najwa\u017cniejsze \u2013 istnieje inna miara bytu, nowe \u015bwiat\u0142o, \u015bwiat\u0142o Mi\u0142o\u015bci. Miejsce mordu na lichwiarce to Petersburg. Jest on zatem miejscem Mi\u0142o\u015bci w Rosji,\u00a0locus amoris<\/em>.<\/p>\n Rodion wznosi ramiona, dwa znaki, dwa sploty \u015bci\u0119gien, dwie runy nad zimn\u0105, dr\u017c\u0105c\u0105 czaszk\u0105 stolicy. W r\u0119kach ma prymitywny, prosto wykonany przedmiot. Za jego pomoc\u0105 wype\u0142nia centralny rytua\u0142 rosyjskiej historii i rosyjskiego misterium. Widmo materializuje si\u0119, chwila wypada poza strumie\u0144 czasu. Dwie teologie, dwa przymierza, dwa objawienia spotykaj\u0105 si\u0119 w jednym, magicznym punkcie.<\/p>\n Imi\u0119 jego top\u00f3r.<\/p>\n Labrys \u2013 kr\u00f3tka genealogia topora<\/b><\/p>\n Najciekawsze hipotezy na temat tego przedmiotu, jego pochodzenia i symboliki, stworzy\u0142 Herman Wirth, niemiecki naukowiec i specjalista w zakresie prehistorii ludzko\u015bci i paleografii. Wirth wykaza\u0142, \u017ce top\u00f3r o dw\u00f3ch ostrzach by\u0142 pierwotnym symbolem roku, ko\u0142a i jego dw\u00f3ch po\u0142\u00f3w. Jedna poprzedza przesilenie zimowe, druga nast\u0119puje po nim. Top\u00f3r o jednym ostrzu symbolizuje zatem po\u0142ow\u0119 roku i czas wiosny.<\/p>\n Co wi\u0119cej, u\u017cycie topora jako narz\u0119dzia do \u015bcinania drzew r\u00f3wnie\u017c wi\u0105\u017ce si\u0119 z symbolik\u0105 roku, gdy\u017c drzewo tradycyjnie oznacza rok. Jego korzenie to miesi\u0105ce zimowe, a korona \u2013 letnie. St\u0105d \u015bcinanie drzewa w pierwotnym kontek\u015bcie symboliki spo\u0142ecze\u0144stw sakralnych wi\u0105\u017ce si\u0119 z nadej\u015bciem nowego roku i ko\u0144cem starego.<\/p>\n Top\u00f3r to jednocze\u015bnie nowy rok i narz\u0119dzie zniszczenia poprzedniego roku. To narz\u0119dzie ci\u0119cia rozdzielaj\u0105ce czas, przecinaj\u0105ce p\u0119powin\u0119 w przesilenie zimowe, dzie\u0144 solarnego misterium \u015bmierci i zmartwychwstania.<\/p>\n W staro\u017cytnym kalendarzu runicznym run\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 top\u00f3r by\u0142a runa thurs<\/i> po\u015bwi\u0119cona Thorowi. Oznaczone ni\u0105 dni przypada\u0142y na pocz\u0105tek nowego roku. Thor by\u0142 bogiem dzier\u017c\u0105cym top\u00f3r lub jego symboliczny odpowiednik \u2013 m\u0142ot Mj\u00f6lnir. Swoj\u0105 broni\u0105 Thor rozbija\u0142 g\u0142ow\u0119 Jormunganda, unosz\u0105cego si\u0119 na zimnych, ciemnych wodach dolnego \u015bwiata wielkiego w\u0119\u017ca oplataj\u0105cego \u015bwiat. Ponownie widzimy tu symbolik\u0119 nowego roku. W\u0105\u017c to zima, ch\u0142\u00f3d, ni\u017csze wody roku sakralnego, do kt\u00f3rych opuszcza si\u0119 s\u0142o\u0144ce. Thor b\u0119d\u0105cy zar\u00f3wno s\u0142o\u0144cem, jak i duchem s\u0142o\u0144ca przezwycie\u017ca u\u015bcisk zimy i uwalnia \u015bwiat\u0142o. W p\u00f3\u017aniejszych etapach rozwoju mitu, figura s\u0142o\u0144ca i \u015bwiat\u0142a ulega podzieleniu na zbawc\u0119 i ocalonego, p\u00f3\u017aniej wraz z toporem \u2013 narz\u0119dziem ocalenia \u2013 tworzy triad\u0119. Pierwotnie wszystkie te figury by\u0142y jednym: bogiem-s\u0142o\u0144cem-toporem (m\u0142otem).<\/p>\n Wirth analizowa\u0142 najstarsze inskrypcje przedstawiaj\u0105ce top\u00f3r w \u015bwietle rytua\u0142u i struktury kalendarza. Prze\u015bledzi\u0142 niezwyk\u0142e podobie\u0144stwo pierwotnego znaczenia topora u kultur r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 j\u0119zykami, epokami i zajmowanym terytorium. Wykaza\u0142, \u017ce s\u0142owa na oznaczenie topora pozostaj\u0105 w etymologicznych i semantycznych relacjach z innymi elementami kojarzonymi z misterium nowego roku, \u015brodka zimy i przesilenia zimowego.<\/p>\n Szczeg\u00f3lnie ciekawe s\u0105 uwagi na temat to\u017csamego znaczenia symbolicznego topora, brody i labiryntu.<\/p>\n Labirynt jest rozwini\u0119ciem idei spirali roku, rozwijaj\u0105cej si\u0119 od pierwszego dnia nowego roku. Broda to m\u0119ski symbol s\u0142o\u0144ca drugiej po\u0142owy roku (za\u015b w\u0142osy jako takie to symbol promieni s\u0142onecznych). Cho\u0107 runa peor\u00f0<\/i> przypomina top\u00f3r, oznacza brod\u0119. W \u015brodku labiryntu mieszka Minotaur, potw\u00f3r, cz\u0142owiek-byk, odpowiednik w\u0119\u017ca Jormunganda i… starej lichwiarki. Dostojewski opisa\u0142 staro\u017cytny mit; tajemny paradygmat symbolicznego nast\u0119pstwa; pierwotny rytua\u0142, kt\u00f3ry nasi przodkowie wykonywali przez tysi\u0105ce lat. Ale to nie anachronizm czy rozproszone fragmenty nie\u015bwiadomo\u015bci zbiorowej. Sprawa dotyczy bowiem o wiele bardziej istotnych kwestii eschatologicznych; sensu ko\u0144ca czas\u00f3w; chwili \u015bwi\u0119tego objawienia, kiedy czas zderza si\u0119 z Wieczno\u015bci\u0105 i b\u0142yskaj\u0105 ognie Dnia S\u0105du.<\/p>\n Rosjanie to nar\u00f3d b\u0142ogos\u0142awiony, a ich historia jest podsumowaniem historii \u015bwiata. W nasz\u0105 stron\u0119 ci\u0105\u017cy z rosn\u0105c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 los stuleci, jakby przyci\u0105gany czasowym, przestrzennym i etnicznym magnesem. Pierwszy i drugi Rzym powsta\u0142y, by m\u00f3g\u0142 pojawi\u0107 si\u0119 trzeci. Cesarstwo bizantyjskie by\u0142o zwiastunem \u015awi\u0119tej Rusi. \u015awi\u0119ta Ru\u015b przyci\u0105gni\u0119ta zosta\u0142a do miasta-widma zwanego Petersburgiem, gdzie pojawi\u0142 si\u0119 Fiodor Dostojewski, najwi\u0119kszy prorok Rosji. Sceneri\u0105 Zbrodni i kary<\/em>\u00a0jest labirynt petersburskich ulic, a jej g\u0142\u00f3wni bohaterowie to rosyjskie archetypy. Najwa\u017cniejszymi z nich s\u0105 Raskolnikow, lichwiarka i \u0142\u0105cz\u0105cy ich top\u00f3r. Historia \u015bwiata poprzez histori\u0119 Rzymu, histori\u0119 Bizancjum, histori\u0119 Rosji, Moskwy, Petersburga, Dostojewskiego,\u00a0Zbrodni i kary<\/em>\u00a0<\/i>i jej bohater\u00f3w zostaje zredukowana do topora.<\/p>\n Raskolnikow rozdziela g\u0142ow\u0119 kapitalistycznej lichwiarki. Samo jego nazwisko (rasko\u0142 to dos\u0142ownie roz\u0142am) wskazuje na top\u00f3r i to, co dokonuje si\u0119 dzi\u0119ki niemu. Raskolnikow wykonuje rytua\u0142 nowego roku, misterium Dnia S\u0105du, celebracj\u0119 odrodzenia s\u0142o\u0144ca.<\/p>\n Kapitalizm w\u015blizguj\u0105cy si\u0119 do Rosji z Zachodu, ze strony, gdzie zachodzi s\u0142o\u0144ce, uciele\u015bnia w\u0119\u017ca. Jego wys\u0142anniczk\u0105 jest lichwiarka-paj\u0119czyca tkaj\u0105ca sie\u0107 niewoli. Raskolnikow wznosi nad ni\u0105 top\u00f3r Wschodu. Top\u00f3r wschodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca, top\u00f3r Wolno\u015bci i Nowej Jutrzenki.<\/p>\n Powie\u015b\u0107 powinna zako\u0144czy\u0107 si\u0119 triumfalnym usprawiedliwieniem zbrodni Raskolnikowa b\u0119d\u0105cej kar\u0105 dla lichwiarki. Og\u0142oszeniem epoki topora i rewolucji. Ale na scen\u0119 wkraczaj\u0105 inne si\u0142y. \u015aledczy Porfiry okazuje si\u0119 by\u0107 szczeg\u00f3lnie podst\u0119pny. Ten reprezentant kafkowskiej machiny \u015bledczej i faryzejskiego pseudohumanizmu zaczyna snu\u0107 intryg\u0119, kt\u00f3rej celem jest zohydzenie Raskolnikowowi jego czynu i w\u0142asnej osoby. \u017bongluj\u0105cy faktami Porfiry prowadzi Raskolnikowa coraz g\u0142\u0119biej w labirynt w\u0105tpliwo\u015bci, zdenerwowania i niestabilno\u015bci psychicznej. Nie chce tylko doprowadzi\u0107 do jego skazania, lecz prze\u015bladuje go na planie duchowym. G\u0142\u00f3wny bohater powinien potraktowa\u0107 t\u0119 szumowin\u0119 tak, jak lichwiark\u0119, zmia\u017cd\u017cy\u0107 g\u0142ow\u0119 w\u0119\u017ca. Ale okazuje si\u0119 niezdolny do tego. Reszta fabu\u0142y tak\u017ce nale\u017cy do sfery mit\u00f3w. Raskolnikow winien by\u0142 wyprowadzi\u0107 M\u0105dro\u015b\u0107-Sofi\u0119 z domu publicznego, tak jak uczyni\u0142 to gnostyk Szymon Mag z Helen\u0105. Wida\u0107 to nawet w scenie czytania fragmentu Ewangelii o wskrzeszeniu \u0141azarza: Sofia ocalona przez Mi\u0142o\u015b\u0107 i uwolniona z kajdan lichwy og\u0142asza powszechne zmartwychwstanie. Lecz z jakiego\u015b powodu do\u0142\u0105cza do spisku Porfirego, humanitarnego czciciela w\u0119\u017ca. Sugeruje Rodionowi, \u017ce stara kobieta powinna by\u0142a zosta\u0107 oszcz\u0119dzona, \u017ce nie by\u0142a wsz\u0105. Oto spo\u0142ecze\u0144stwo kochaj\u0105ce zwierz\u0119ta, w tym w\u0119\u017ca skrytego w mroku.<\/p>\n Jak to wyt\u0142umaczy\u0107?<\/p>\n Dostojewski przewidzia\u0142 nie tylko rewolucj\u0119 (uderzenie topora w czaszk\u0119), ale tak\u017ce jej degeneracj\u0119, jej zdrad\u0119, jej sprzedanie. Sofia socjalizmu stopniowo zosta\u0142a zdegradowana do humanitarnego be\u0142kotu faryzeuszy. W szeregi partii przenikn\u0119\u0142o wielu Porfirych, kt\u00f3rzy podkopali fundamenty eschatologicznych rz\u0105d\u00f3w. Najpierw porzucili permanentn\u0105 rewolucj\u0119, potem czystki, a potem Sonia w przebraniu intelektualist\u00f3w p\u00f3\u017anych czas\u00f3w sowieckich znowu zacz\u0119\u0142a j\u0119cze\u0107 swoje puste \u201enie zabijaj\u201d. A wtedy krew trysn\u0119\u0142a jak rzeka. Nie by\u0142a to krew lichwiarek, ale niewinnych dzieci.<\/p>\n
![\"raskolnikow\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/raskolnikow.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"