D\u0105\u017cenie ku zmianom<\/b><\/p>\n
Komunizm i kapitalizm uznaj\u0105 si\u0119 za ideologie przede wszystkim nowoczesne. Jednak ich korzenie le\u017c\u0105 w jednym, dziewi\u0119tnastowiecznym, \u201eliberalnym\u201d \u015bwiatopogl\u0105dzie. Obydwa charakteryzuj\u0105 si\u0119 wiar\u0105 w nieunikniony i po\u017c\u0105dany charakter nieustannego \u201epost\u0119pu\u201d\u00a0 i permanentnej zmiany. Obydwa zawieraj\u0105 wiar\u0119 w to, \u017ce ludzko\u015b\u0107 poddana jest powszechnym prawom\u00a0 niezale\u017cnie od uwarunkowa\u0144 kulturowych i historycznych, kwestii \u015brodowiska i klimatu czy r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy jednostkami. Obydwa wynosz\u0105 abstrakcyjne prawa ponad wolno\u015b\u0107 i odpowiedzialno\u015b\u0107 jednostek i wsp\u00f3lnot. Oba wol\u0105 pierwiastki materialne od duchowych i wyznaj\u0105 wiar\u0119 w\u00a0homo oeconomicu<\/i>s: istot\u0119 ludzk\u0105 jako niewolnika si\u0142 gospodarczych znajduj\u0105cych si\u0119 ca\u0142kowicie poza jej kontrol\u0105. Dlatego tak cz\u0119sto cele komunist\u00f3w i kapitalist\u00f3w okazywa\u0142y si\u0119 identyczne. Nienawidz\u0105 tradycji, wy\u015bmiewaj\u0105 zakorzenione warto\u015bci, gardz\u0105 stabilno\u015bci\u0105 \u017cycia rodzinnego, pomniejszaj\u0105 znaczenie przyja\u017ani i odrzucaj\u0105 wszelkie d\u0105\u017cenia duchowe. Te sfery dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej s\u0105 przez nich postrzegane jako si\u0142y konserwatywne, stoj\u0105ce na drodze materialnego post\u0119pu ludzko\u015bci, jako \u017ar\u00f3d\u0142o wrogo\u015bci wobec zmian. Dla \u015bwieckiej moralno\u015bci kapitalizmu i komunizmu wrogo\u015b\u0107 wobec zmiany jest grzechem \u015bmiertelnym.<\/p>\n
Pisz\u0119 ten tekst w centrum Londynu, gdzie zaczyna si\u0119 wiosna, niedawno wr\u00f3ciwszy ze skutej mrozem wsi w Yorkshire. Historyczny podzia\u0142 \u201eP\u00f3\u0142noc-Po\u0142udnie\u201d niegdy\u015b okre\u015bla\u0142 gospodark\u0119, kultur\u0119 i wybory polityczne. Do dzi\u015b odbija si\u0119 w \u017cartach moich londy\u0144skich znajomych o kaszkietach, piwie i klubach dla robotnik\u00f3w. Moi przyjaciele z Yorkshire \u015bmiej\u0105 si\u0119 za\u015b z rogalik\u00f3w i\u00a0caffe latte<\/em>\u00a0spo\u017cywanych w Islington, mateczniku poprawnych politycznie mieszczuch\u00f3w. Ale podzia\u0142 P\u00f3\u0142noc-Po\u0142udnie coraz szybciej redukuje si\u0119 do g\u0142\u0119bszej przepa\u015bci kulturowej i gospodarczej: mi\u0119dzy miastem i wsi\u0105.<\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w wie, \u017ce brytyjska wie\u015b znajduje si\u0119 w narastaj\u0105cym kryzysie na skutek epidemii pryszczycy w\u015br\u00f3d zwierz\u0105t hodowlanych i szczeg\u00f3lnie dotkliwej dla wsi recesji. Wiele \u015bcie\u017cek stoi zamkni\u0119tych przed turystami, hotele i pensjonaty stoj\u0105 puste, a kawiarnie opustosza\u0142y. Delikatna gospodarka oparta na rolnictwie, turystyce i lokalnym rzemio\u015ble walczy o przetrwanie.<\/p>\n Ju\u017c nied\u0142ugo mo\u017cemy sta\u0107 si\u0119 \u015bwiadkami znikni\u0119cia historycznego, g\u0142\u0119boko tradycyjnego sposobu \u017cycia. Wydaje si\u0119, \u017ce drobny rolnik jest dla ponowoczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa odpowiednikiem Indianina. Jest wytrwa\u0142y, niezale\u017cny od pa\u0144stwa i wielkich przedsi\u0119biorstw, \u015bwiadomy natury jako sojusznika i przeciwnika. Posiada w\u0142asn\u0105 mitologi\u0119 i sw\u00f3j w\u0142asny kodeks etyczny, oparty na lojalno\u015bci wobec przyjaci\u00f3\u0142, braku zaufania do w\u0142adz, historii, kt\u00f3ra w du\u017cej cz\u0119\u015bci wymkn\u0119\u0142a si\u0119 spisaniu i rygorystycznym poczuciu uczciwo\u015bci. Tak jak Indianin, sta\u0142 si\u0119 obiektem uprzedze\u0144 miejskich korporacyjnych planist\u00f3w, kt\u00f3rzy uznaj\u0105 go za tymczasow\u0105 niedogodno\u015b\u0107, i osadnik\u00f3w pragn\u0105cych wprowadzenia \u201ecywilizowanej\u201d monokultury. Wybijanie zdrowego byd\u0142a pod pretekstem ochrony przed chorobami jest niepokoj\u0105co podobne do masowego zabijania stad bizon\u00f3w.<\/p>\n Organizacja gospodarki<\/b><\/p>\n Pryszczyca nie jest win\u0105 rz\u0105du Blaira. Sytuacja wymaga jednak postawienia pyta\u0144 o spos\u00f3b organizacji naszej gospodarki. Globalny kapitalizm nie jest zainteresowany lokaln\u0105 produkcj\u0105 zaspokajaj\u0105c\u0105 lokalne potrzeby. Jego zwolennicy, nie wa\u017cne czy z Londynu, Brukseli czy Pekinu, my\u015bl\u0105 tylko o transporcie \u017cywno\u015bci na odleg\u0142o\u015b\u0107 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w, by zaspokoi\u0107 potrzeb\u0119 \u201ekonsumenckiego wyboru\u201d dla garstki os\u00f3b. Samowystarczalno\u015b\u0107 jest ich zdaniem marnotrawstwem, izolacjonizmem i przestarza\u0142\u0105 ide\u0105. Os\u0142abianie spo\u0142eczno\u015bci wiejskich jest elementem gospodarczej globalizacji. Towarzyszy mu przep\u0142yw w\u0142adzy od poziomu lokalnego do centralnego i od rynku regionalnego do \u015awiatowej Organizacji Handlu. Intensywne uprawy przeznaczone na eksport i perspektywy szybkich zysk\u00f3w zast\u0119puj\u0105 warto\u015bci tradycyjnego rolnictwa warto\u015bciami dziewi\u0119tnastowiecznych fabryk. \u015awinie \u015bpi\u0105ce na betonie czy metalu, nigdy nie widz\u0105ce \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego, s\u0105 pionkami na ekonomicznej szachownicy, tak jak kobiety i dzieci, kt\u00f3re w fabrykach w Trzecim \u015awiecie produkuj\u0105 markowe ubrania dla Zachodu. Od Kumbrii do Ladakhu, tradycyjni rolnicy maj\u0105 r\u00f3wnie s\u0142uszne powody, by si\u0119 buntowa\u0107. Globalna \u201ewolno\u015b\u0107 handlu\u201d oznacza dla nich bezpiecze\u0144stwo socjalne (je\u015bli dopisze im szcz\u0119\u015bcie) lub \u017cycie na granicy ub\u00f3stwa.<\/p>\n Wielki biznes rolniczy jest wynalazkiem miejskim, zaburzaj\u0105cym rytmy \u017cycia wsi i narzucaj\u0105cym swoje \u201estrategie\u201d, \u201ecele\u201d i ca\u0142y \u017cargon miejskich menad\u017cer\u00f3w. Konsekwencje chor\u00f3b byd\u0142a b\u0119d\u0105 dla niego mniejsze, ni\u017c dla niezale\u017cnych rolnik\u00f3w. Zar\u00f3wno z powodu bogactwa, jak i przyj\u0119tej przeze\u0144 utylitarnej wizji rolnictwa. Zwierz\u0119ta hodowlane to towar wytwarzajacy wi\u0119cej towaru. Tak, jak pracownik\u00f3w fabryk w XIX w., mo\u017cna si\u0119 ich pozby\u0107, bo zawsze s\u0105 mo\u017cliwe do zast\u0105pienia. Ziemia te\u017c nie niesie ze sob\u0105 znaczenia kulturowego ani osobistego. Tak\u017ce jest surowcem do wykorzystania, na kt\u00f3rym mo\u017cna zasia\u0107 genetycznie modyfikowane uprawy na eksport, albo przeora\u0107 i zbudowa\u0107 na niej szeregi identycznych dom\u00f3w, obs\u0142ugiwanych przez centra handlowe z halami sportowymi.<\/p>\n Ruiny wsi<\/b><\/p>\n Dla brytyjskich spo\u0142eczno\u015bci wiejskich pryszczyca jest najnowszym elementem serii tragedii wynikaj\u0105cych z niekompetencji odleg\u0142ych polityk\u00f3w i biurokrat\u00f3w. Rz\u0105d Partii Pracy jest obwiniany, poniewa\u017c postrzegany jest jako anty-wiejski. Bardziej interesuje go zakaz polowa\u0144, ni\u017c pomoc w przetrwaniu wiejskich przedsi\u0119biorstw; wa\u017cniejsi s\u0105 dla\u0144 separaty\u015bci z Ba\u0142kan\u00f3w ni\u017c w\u0142asne wiejskie mniejszo\u015bci. Wydaje si\u0119, \u017ce wielokulturowo\u015b\u0107 ko\u0144czy si\u0119 tam, gdzie miasta. Rz\u0105d nie reprezentuje wsi w spos\u00f3b nale\u017cyty. Zamiast tego wykorzystuje w\u0142adz\u0119 i wydaje ustawy. Wiejskie spo\u0142eczno\u015bci nie mieszcz\u0105 si\u0119 w laburzystowskiej wizji zorganizowanej przysz\u0142o\u015bci, poniewa\u017c tworz\u0105 je ludzie przywi\u0105zani do polegania na samych sobie i przyzwyczajeni do podejmowania decyzji. Nie \u017cycz\u0105 sobie oni, by polityczna poprawno\u015b\u0107 regulowa\u0142a ich s\u0142owa i my\u015bli; nie chc\u0105 te\u017c, by pa\u0144stwo narusza\u0142o ich w\u0142asno\u015b\u0107.<\/p>\n Spo\u0142eczno\u015bci wiejskie cho\u0107 go\u015bcinne dla nieznajomych, s\u0105 podejrzliwe wobec wp\u0142yw\u00f3w zewn\u0119trznych. Braki \u201einternacjonalizmu\u201d rekompensuj\u0105 w pe\u0142ni gospodark\u0105 opart\u0105 na potrzebach ludzi. Rolnicy i handlarze znaj\u0105 si\u0119 i s\u0105 od siebie zale\u017cni, umiej\u0119tno\u015bci przekazywane s\u0105 z ojca na syna, z matki na c\u00f3rk\u0119. Ludzie s\u0105 niezale\u017cni i zaradni, bardziej bezpo\u015bredni i mniej znerwicowani od mieszka\u0144c\u00f3w miast. Cho\u0107 ich horyzonty mog\u0105 nie by\u0107 szerokie, w praktyce istnieje du\u017ca tolerancja, zw\u0142aszcza dla \u201eekscentryk\u00f3w\u201d. Zwierz\u0119ta to nie statystyki, lecz istoty o dobrze pami\u0119tanym rodowodzie. Przede wszystkim, ca\u0142e \u017cycie oparte jest na ci\u0105g\u0142o\u015bci. W miasteczku w Yorkshire, gdzie mieszkam, jest cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ka\u017cdemu ch\u0119tnemu s\u0142uchaczowi \u00a0mo\u017ce opowiedzie\u0107 o drzewie genealogicznym ka\u017cdego mieszka\u0144ca. To poczucie historii jest przekle\u0144stwem dla ideolog\u00f3w Partii Pracy. Jest ona dla wsi r\u00f3wnie obca, jak inne partie. Toryzm na prowincji jest martwy, zieloni s\u0105 ruchem wy\u0142\u0105cznie miejskim, a liberalni demokraci szczerze wierz\u0105 w pa\u0144stwo paneuropejskie, kt\u00f3re buldo\u017cerem rozjedzie lokalne kultury i zwyczaje. Wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce funkcj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych rz\u0105d\u00f3w jest wytworzenie ludzi pozbawionych pami\u0119ci. Komunistyczny dramaturg Bertold Brecht w przeb\u0142ysku s\u0142uszno\u015bci stwierdzi\u0142: \u201eCzy\u017c nie by\u0142oby prostszym rozwi\u0105zaniem,\u00a0gdyby rz\u0105d rozwi\u0105za\u0142 nar\u00f3d i wybra\u0142 drugi?\u201d Patrzymy wi\u0119c na co\u015b o wiele wi\u0119kszego, ni\u017c podzia\u0142 miasto \u2013 wie\u015b. Lepiej zrozumiemy go jako podzia\u0142 mi\u0119dzy dwoma sposobami widzenia \u015bwiata. Jeden przyjmuje ludzk\u0105 skal\u0119, opiera si\u0119 na ci\u0105g\u0142o\u015bci, wsp\u00f3lnotowych przedsi\u0119wzi\u0119ciach i szacunku wobec przesz\u0142o\u015bci i tera\u017aniejszo\u015bci. Drugi ufundowany jest na masowej produkcji i konsumpcji, zmianie jako wska\u017aniku \u201epost\u0119pu\u201d i abstrakcyjnych prawach. To podzia\u0142 mi\u0119dzy zachowawczo\u015bci\u0105 i post\u0119powo\u015bci\u0105, mi\u0119dzy lokalnym a globalnym. Kapitalizm i komunizm uznaj\u0105 si\u0119 za ideologie post\u0119powe. Marks dobrze wyrazi\u0142 to w\u00a0Manife\u015bcie komunistycznym<\/em>. Podziwia\u0142 witalno\u015b\u0107 kapitalizmu, doprowadzenie do polaryzacji klas i atak na \u201eidiotyzm \u017cycia wiejskiego\u201d. By\u0107 mo\u017ce to t\u0142umaczy, dlaczego do niedawna maoistowskie Chiny z tak\u0105 \u017carliwo\u015bci\u0105 przyj\u0119\u0142y kapitalizm, pozostawiaj\u0105c jednak komunistyczne struktury pa\u0144stwa.<\/p>\n U nas tymczasem cz\u0142onkowie Partii Pracy, dzieci \u201erewolucji kulturalnej\u201d lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, nazywali siebie socjalistami, dop\u00f3ki nie zacz\u0119li wstydzi\u0107 si\u0119 tego s\u0142owa. Dzi\u015b recytuj\u0105 mantry o globalizacji z takim samym irracjonalnym zapa\u0142em, jak wtedy, gdy w czasach studenckich powtarzali lewicowe slogany. W wolnorynkowym fundamentalizmie dostrzegaj\u0105 tak\u0105 sam\u0105 wrogo\u015b\u0107 wobec tradycji, tak\u0105 sam\u0105 pogard\u0119 dla \u201estaromodnego\u201d patriotyzmu czy poczucia wsp\u00f3lnoty, jak\u0105 w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych znajdowali u lewicy. Neoliberalna gospodarka i polityka \u201eNowej Lewicy\u201d s\u0105 kolektywistyczne w duchu i praktyce. Dla pierwszej \u201emasy\u201d to jedynie bierni konsumenci, dla drugiej to \u201ewyzwolone\u201d zombie, \u017cyj\u0105ce i oddychaj\u0105ce dla pa\u0144stwa. Oba nurty \u0142\u0105czy poprawno\u015b\u0107 polityczna. Znajduj\u0105 wsp\u00f3lnych wrog\u00f3w i wsp\u00f3lne pole dzia\u0142ania. W utopiach globalnego kapitalizmu i \u015bwiatowego komunizmu nie ma miejsca dla niezale\u017cnego rolnika, sklepikarza czy rzemie\u015blnika. S\u0105 niemile widzianym przypomnieniem o przesz\u0142o\u015bci. Dlatego mieszka\u0144cy naszych wsi szybko staj\u0105 si\u0119 ku\u0142akami Nowej Wspania\u0142ej Brytanii. Poprzez samo istnienie zaprzeczaj\u0105 \u017celaznym prawom\u00a0 \u201epost\u0119pu.\u201d<\/p>\n Tekst opublikowano na \u0142amach pisma \u201eThe Ecologist\u201d w czerwcu 2001 r.<\/i><\/p>\n T\u0142umaczenie: Redakcja Xportal.pl<\/i><\/p>\n
![\"Capitalism-Communism\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Capitalism-Communism.gif\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"