{"id":12169,"date":"2014-01-19T20:13:48","date_gmt":"2014-01-19T19:13:48","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=12169"},"modified":"2014-01-29T18:37:57","modified_gmt":"2014-01-29T17:37:57","slug":"ronald-lesecki-quebec-miedzy-tradycja-a-wykorzenieniem-o-powiesci-maria-chapdelaine-louisa-hemona","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=12169","title":{"rendered":"Ronald Lasecki: Qu\u00e9bec mi\u0119dzy tradycj\u0105 a wykorzenieniem. O powie\u015bci „Maria Chapdelaine” Louisa H\u00e9mona"},"content":{"rendered":"

Za jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek przeczytanych w ubieg\u0142ym roku uzna\u0142bym Mari\u0119 Chapdelaine<\/em> (1913) Louisa H\u00e9mona (1880-1913). Autor by\u0142 Francuzem z kontynentalnej Europy, kt\u00f3ry w 1911 r. przyjecha\u0142 do kanadyjskiego Qu\u00e9becu i sp\u0119dzi\u0142 tam ostatnie dwa lata swojego \u017cycia. Przez du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego czasu mieszka\u0142 w po\u0142o\u017conej na p\u00f3\u0142nocnej granicy osadnictwa wsi P\u00e9ribonka nad rzek\u0105 o tej samej nazwie. Powie\u015b\u0107, kt\u00f3rej wyb\u00f3r chcia\u0142em tu kr\u00f3tko skomentowa\u0107, napisa\u0142 na kanwie obserwacji i do\u015bwiadcze\u0144 wyniesionych z kontakt\u00f3w z mieszka\u0144cami osady, wielu spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych odnalaz\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej, pod zmienionymi nazwiskami, na kartach utworu H\u00e9mona.<\/p>\n

Maria Chapdelaine jest dzi\u015b uwa\u017cana za szczytowe osi\u0105gni\u0119cie rozwijaj\u0105cego si\u0119 w Qu\u00e9becu pomi\u0119dzy po\u0142ow\u0105 lat 40-tych XIX w. a pocz\u0105tkiem lat 50-tych XX w. nurtu literackiego znanego jako \u201eroman du terroir\u201d. By\u0142y to pisane w konwencji realistycznej powie\u015bci prezentuj\u0105ce \u017cycie ch\u0142opskiego spo\u0142ecze\u0144stwa francuskiej Kanady pod brytyjskim zaborem. Nurt zapocz\u0105tkowa\u0142a La terre paternelle<\/em> (1846) Patrice’a Lacombe’a (1807-1863), a w swoich schy\u0142kowych przejawach degenerowa\u0142 si\u0119 on stopniowo w kierunku podszytej autoparodystyczn\u0105 ironi\u0105 krytyki spo\u0142ecznej \u017cycia na wsi, lub ewoluowa\u0142 w kierunku r\u00f3wnie krytycznie usposobionej powie\u015bci z \u017cycia miejskiej biedoty robotniczej, zamieszkuj\u0105cej zazwyczaj, po wyprzedaniu rodzinnej ziemi, ubogie przedmie\u015bcia Montrealu.*<\/p>\n

Utw\u00f3r H\u00e9mona mie\u015bci si\u0119, moim zdaniem, w g\u0142\u00f3wnym nurcie \u201eroman du terroir\u201d, wyra\u017caj\u0105c patriotyczn\u0105 pochwa\u0142\u0119 wiejskiego \u017cycia ludu quebeckiego i jego chtoniczny nacjonalizm. Zetkn\u0105\u0142em si\u0119 co prawda z analizami literackimi i komentarzami w kt\u00f3rych pr\u00f3buje si\u0119 odczytywa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 jako zawieraj\u0105c\u0105 pewne akcenty krytyczne, s\u0105 to jednak, moim zdaniem, interpretacje nies\u0142uszne, co postaram si\u0119 uzasadni\u0107 ni\u017cej.<\/p>\n

Znaczenie literackie Marii Chapdelaine<\/em> jako narodowego eposu Qu\u00e9b\u00e9cois zawiera si\u0119 mi\u0119dzy innymi w mo\u017cliwo\u015bci odczytania tej powie\u015bci na dw\u00f3ch r\u00f3wnocze\u015bnie poziomach: dos\u0142ownym i alegorycznym. Obydwa s\u0105 przy tym r\u00f3wnie prawdziwe i tylko od czytelnika zale\u017cy, czy odnajdzie w utworze H\u00e9mona jedynie histori\u0119 mi\u0142osn\u0105, czy r\u00f3wnie\u017c portret narodowej duszy francuskich Kanadyjczyk\u00f3w i opis historycznych dylemat\u00f3w, przed jakimi stoj\u0105. Figura tytu\u0142owej bohaterki jest bowiem zar\u00f3wno modelem kobieco\u015bci typowym dla patriarchalnej i katolickiej historycznej kultury tego kraju, jak i symbolem kanadyjskiego Qu\u00e9becu jako takiego. Wybory, jakich musi dokona\u0107 Maria, s\u0105 wyborami zar\u00f3wno konkretnej, realistycznie naszkicowanej postaci, jak te\u017c symbolizuj\u0105 pytania o to\u017csamo\u015b\u0107 i drogi rozwoju historycznego narodu Qu\u00e9b\u00e9cois.<\/p>\n

Portret Marii wolny jest od w\u0142a\u015bciwych romantycznej manierze literackiej przerysowa\u0144. Nie znajdziemy wi\u0119c w powie\u015bci opis\u00f3w pe\u0142nego subtelno\u015bci i niuans\u00f3w \u017cycia emocjonalnego bohaterki. Maria nie jest romantyczn\u0105 wybitn\u0105 indywidualno\u015bci\u0105, odznaczaj\u0105c\u0105 si\u0119 wyra\u017anie na tle swojego otoczenia, lecz raczej typow\u0105 i charakterystyczn\u0105 c\u00f3rk\u0105 swojego kraju i swojego narodu. Jej my\u015blenie jest proste i surowe, tak jak proste i surowe s\u0105 my\u015blenie i obyczaje jej rodak\u00f3w. Monologi wewn\u0119trzne Marii zdradzaj\u0105 umys\u0142owo\u015b\u0107 osoby praktycznej, ograniczonej w poj\u0119ciach i mocno st\u0105paj\u0105cej po ziemi.<\/p>\n

Kraj, w kt\u00f3rym \u017cyje Maria, jest jeszcze dziki i niezagospodarowany. Zamieszkuj\u0105 go ludzie twardzi, potomkowie normandzkich ch\u0142op\u00f3w, w spos\u00f3b typowy dla swej rasy nieco przyziemni i oci\u0119\u017cali. Osady rozsiane s\u0105 z rzadka, komunikacja mi\u0119dzy nimi jest trudna i niebezpieczna, zim\u0105 za\u015b w og\u00f3le niemo\u017cliwa. Niewielu ludzi umie czyta\u0107, a ksi\u0105\u017cek jest jeszcze mniej. Je\u015bli ju\u017c jakie\u015b si\u0119 trafiaj\u0105, to s\u0105 to na og\u00f3\u0142 egzemplarze Biblii, nad p\u00f3\u0142k\u0105 z kt\u00f3rymi wisi portret Piusa X. \u0141\u0105cznikami ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym s\u0105 proboszczowie, pos\u0142uguj\u0105cy na og\u00f3\u0142 jednocze\u015bnie w kilku niezbyt ludnych parafiach. Miast jest niewiele, s\u0105 ma\u0142e i po\u0142o\u017cone zbyt daleko, by mog\u0142y by\u0107 w zasi\u0119gu przeci\u0119tnego kolona. Sp\u0119dza on swoje \u017cycie w kr\u0119gu rodziny i kilkorga s\u0105siad\u00f3w, horyzont jego poj\u0119\u0107, poza kwestiami religii, nie wybiega za\u015b poza praktyczne problemy \u017cycia codziennego.<\/p>\n

Jest to jednak \u015bwiat pi\u0119kny, bo sceneri\u0105 fabu\u0142y s\u0105 bezkresne kanadyjskie puszcze. Ka\u017cdy, kto odwiedzi\u0142 kiedy\u015b ten kraj, wie, jak wielce urokliwa jest tamtejsza przyroda. H\u00e9mon korzysta obficie z tej literackiej inspiracji, inkrustuj\u0105c w r\u00f3\u017cnych miejscach lirycznymi opisami natury ca\u0142\u0105 swoj\u0105 powie\u015b\u0107. Dla czytelnika nieobytego z j\u0119zykiem francuskim mo\u017ce to zreszt\u0105 stanowi\u0107 powa\u017cny problem, poniewa\u017c nawet kto\u015b potrafi\u0105cy czyta\u0107 w tym j\u0119zyku teksty informacyjne lub z dziedziny og\u00f3lnie poj\u0119tej humanistyki, nie zna na og\u00f3\u0142 nazw rozmaitych kanadyjskich drzew, ro\u015blin uprawnych, narz\u0119dzi gospodarstwa domowego etc. U os\u00f3b kt\u00f3re widzia\u0142y jednak kiedy\u015b Kanad\u0119, sugestywne i plastyczne pejza\u017ce jakie swym pi\u00f3rem na kartach powie\u015bci kre\u015bli H\u00e9mon, uruchamiaj\u0105 rozmaite emocjonalnie i estetycznie nasycone wspomnienia, dostarczaj\u0105c w ten spos\u00f3b silnie odczuwalnych wzrusze\u0144. Nie jest co prawda Maria Chapdelaine<\/em> pochwa\u0142\u0105 mistycznej wsp\u00f3lnoty cz\u0142owieka z ziemi\u0105, jak cho\u0107by B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo ziemi<\/em> (1917) Knuta Hamsuna (1859-1952) lub znane nam z rodzimej literatury Nad Niemnem<\/em> (1888) Elizy Orzeszkowej (1841-1910). Natura jest w utworze H\u00e9mona raczej przeciwnikiem cz\u0142owieka i t\u0142em dla rozgrywaj\u0105cej si\u0119 akcji, nie za\u015b integralnym dope\u0142nieniem \u015bwiata ideowego powie\u015bci.<\/p>\n

\u015awiatem tym dla tytu\u0142owej bohaterki jest katolicyzm. Dla otoczonych morzem protestanckiej herezji francuskich Kanadyjczyk\u00f3w katolicyzm sta\u0142 si\u0119 podstawowym elementem to\u017csamo\u015bci. W tym ch\u0142opskim kraju uk\u0142ad przestrzenny osad i architektura domostw wznoszonych przez kolon\u00f3w kopiuj\u0105 analogiczne struktury wsi normandzkiej z XVII wieku. Centralnym punktem osady jest ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego ogniskuje si\u0119 \u017cycie spo\u0142eczne. G\u0142\u00f3wnym jego organizatorem jest proboszcz, g\u0142\u0119boko ingeruj\u0105cy w codzienne problemy parafian. W chwili zw\u0105tpienia Maria udaje si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o rad\u0119 w\u0142a\u015bnie do opiekuna swojej parafii. Krajobraz Qu\u00e9becu upstrzony jest, niszczej\u0105cymi ju\u017c dzi\u015b niestety, kapliczkami wznoszonymi na rozstajach dr\u00f3g czy po prostu na poboczach. Rytm \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w wyznaczaj\u0105 cykle przyrodnicze i \u015bwi\u0119ta roku liturgicznego. Wzrusze\u0144 duchowych i estetycznych dostarcza mieszka\u0144com prowincji tradycyjna liturgia i rytua\u0142 katolicki, pomimo \u017ce z powodu odleg\u0142o\u015bci Maria i jej najbli\u017csi z rzadka tylko mog\u0105 uczestniczy\u0107 w nabo\u017ce\u0144stwach. Bo\u017conarodzeniowa pasterka staje si\u0119 w ten spos\u00f3b dla m\u0142odej dziewczyny jednym z najbardziej wyczekiwanych i najsilniej prze\u017cywanych moment\u00f3w w \u017cyciu. Nawet jednak gdy \u015bnie\u017cyce i zaspy nie pozwalaj\u0105 dotrze\u0107 do \u015bwi\u0105tyni, ko\u015bcio\u0142em domowym staje si\u0119 ka\u017cde rodzinne domostwo. Rankiem i o zachodzie s\u0142o\u0144ca rodziny zbieraj\u0105 si\u0119 na wsp\u00f3ln\u0105 modlitw\u0119, w mro\u017ane grudniowe noce znad dach\u00f3w rozsianych w\u015br\u00f3d las\u00f3w chat wznosz\u0105 si\u0119 ku niebu s\u0142owa starych francuskich kol\u0119d. Pi\u0119knie ta ludowa pobo\u017cno\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tego czasu Bo\u017cego Narodzenia zobrazowana zosta\u0142a w pierwszej (z 1934) filmowej adaptacji powie\u015bci H\u00e9mona, w re\u017cyserii francuskiego tw\u00f3rcy Juliena Duviviera (1896-1967).<\/p>\n

Katolickie s\u0105 nie tylko zwyczaje Marii i jej rodak\u00f3w, ale tak\u017ce jej spos\u00f3b my\u015blenia. Jak napisa\u0142em wcze\u015bniej, literacka figura Marii Chapdelaine to kulturowy model kobieco\u015bci charakterystyczny dla katolickiego spo\u0142ecze\u0144stwa historycznego Qu\u00e9becu. Mari\u0119 cechuje przede wszystkim pokora. Jako modelowa kobieta katolicka, ze swej wiary czerpie si\u0142\u0119 do wyrzeczenia si\u0119 siebie i m\u0119\u017cnego znoszenia serii sypi\u0105cych si\u0119 na jej g\u0142ow\u0119 hiobowych nieszcz\u0119\u015b\u0107. Maria pok\u0142ada ufno\u015b\u0107 w Bogu i nie traci jej ani na chwil\u0119, nawet wtedy, gdy \u2013 jak by si\u0119 wydawa\u0142o \u2013 B\u00f3g zawi\u00f3d\u0142 jej zaufanie. W duszy m\u0142odej kobiety nawet na moment nie rodzi si\u0119 cie\u0144 wyrzutu, w\u0105tpliwo\u015bci, a jedynie pokorne przyj\u0119cie wyrok\u00f3w Opatrzno\u015bci, nawet gdy s\u0105 one dla niej zupe\u0142nie niezrozumia\u0142e i przeciwne jej gor\u0105cym pragnieniom.<\/p>\n

Ta pokora, pos\u0142usze\u0144stwo i wyrzeczenie si\u0119 siebie przez tytu\u0142ow\u0105 bohaterk\u0119 sta\u0142y si\u0119 tym elementem fabularnym, o kt\u00f3ry wykolejaj\u0105 si\u0119 interpretacje wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych krytyk\u00f3w i komentator\u00f3w powie\u015bci. Zapozna\u0142em si\u0119 z kilkoma takimi tekstami i stale wraca w nich odczytanie utworu jako niezwykle pesymistycznego, fatalistycznego, nasyconego poczuciem beznadziei. Ma to rzekomo wynika\u0107 z niemo\u017cno\u015bci i niezdolno\u015bci bohater\u00f3w do zmiany swojej sytuacji \u017cyciowej i obrazowa\u0107 immobilizm konserwatywnego spo\u0142ecze\u0144stwa katolickiego Qu\u00e9becu.<\/p>\n

Przyr\u00f3wnuje si\u0119 niekiedy nawet Mari\u0119 Chapdelaine<\/em> do Trzech si\u00f3str<\/em> (1901) Antoniego Czechowa (1860-1904). Jest to zupe\u0142ne nieporozumienie, poniewa\u017c bohaterkami ka\u017cdego z tych utwor\u00f3w s\u0105 kobiety o zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnej mentalno\u015bci, \u017cyj\u0105ce w odmiennych \u015bwiatach ideowych. \u015awiat ideowy Marii to \u015bwiat tradycyjnych poj\u0119\u0107 i kategorii. Czechowowskie Olga, Masza i Irina to tymczasem uwi\u0119zione na prowincji wyemancypowane indywidualistki, podczas gdy Maria jest typow\u0105 przedstawicielk\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa tradycyjnego, postawion\u0105 wobec modernistycznej pr\u00f3by zakwestionowania tradycji. Emancypacja, nawet w tak subtelnej i delikatnej formie jak u starszej od niej o pokolenie Justyny Orzelskiej z powie\u015bci Orzeszkowej, nie pojawia si\u0119 nawet w \u015bwiadomo\u015bci Marii. Znajduje si\u0119 poza granic\u0105 jej tradycyjnego \u015bwiata ideowego i poza lini\u0105 horyzontu jej wyobra\u017ani. Stan\u0105wszy wobec pr\u00f3by zakwestionowania swego \u015bwiata ideowego, Maria nie przekracza osi czasu. W sytuacji granicznej, jak u hrabianki Nataszy z Wojny i pokoju<\/em> (1865-1869) Lwa To\u0142stoja (1828-1910), w duszy Marii budzi si\u0119 najbardziej pierwotny, archaiczny instynkt jej macierzystej nacji, przed-\u015bwiadomymi i niezale\u017cnymi od woli wi\u0119zami \u0142\u0105cz\u0105cy j\u0105 z jej w\u0142asn\u0105 ziemi\u0105, z rodzin\u0105 i z narodem.<\/p>\n

Normandzki ch\u0142op jest przedstawicielem ludu chtonicznego i kontynentalnego. Nie jest ruchliwym nomad\u0105, lecz zapuszcza korzenie g\u0142\u0119boko w zamieszkiwan\u0105 przez siebie ziemi\u0119. Normandia zasiedlona zosta\u0142a w XI w. przez etnos aryjski, skandynawski. Koloni normandzcy osiedlili si\u0119 czterysta lat temu nad Rzek\u0105 \u015awi\u0119tego Wawrzy\u0144ca i pomimo wszystkich przeciwno\u015bci losu tam pozostali. W ci\u0105gu tych czterystu lat Qu\u00e9bec sta\u0142 si\u0119 latarni\u0105 tradycyjnej kultury, \u015bwiec\u0105c\u0105 po\u015br\u00f3d morza liberalnej anglosaskiej cywilizacji. Oblewany ze wszystkich stron przez anglosaskie talassokracje, sam sta\u0142 si\u0119 mocno zakorzenion\u0105 na kontynencie p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skim tellurokracj\u0105. Oparty o rozleg\u0142\u0105 mas\u0119 kontynentaln\u0105 P\u00f3\u0142wyspu Labrador, odci\u0119ty od oceanu przez anglosaski Nowy Brunszwik i Now\u0105 Angli\u0119, wytworzy\u0142 konserwatywn\u0105, kontynentaln\u0105 i, jak na warunki ameryka\u0144skie wsp\u00f3lnotow\u0105, kultur\u0119 ch\u0142opsk\u0105 niech\u0119tn\u0105 wobec handlu, miast, kapitalizmu, migracji, pieni\u0105dza, liczb i innych wytwor\u00f3w nowoczesno\u015bci.<\/p>\n

Po brytyjskim podboju z 1763 r. Qu\u00e9bec przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c szybko z francuskiej kolonii w osobny nar\u00f3d. Szczeg\u00f3lnie po 1789 r. nie by\u0142a to ju\u017c d\u0142u\u017cej Nouvelle France, ale samo\u015bwiadomy swej odr\u0119bno\u015bci nar\u00f3d kanadyjski. Francuzi z Europy budzili w\u015br\u00f3d Qu\u00e9b\u00e9cois nie mniejsz\u0105 nieufno\u015b\u0107 ni\u017c brytyjscy okupanci i jankescy libera\u0142owie. Francuz z Europy, kt\u00f3ry zamordowa\u0142 na szafocie w\u0142asnego kr\u00f3la, kt\u00f3ry prze\u015bladowa\u0142 ksi\u0119\u017cy i zakony, kt\u00f3ry by\u0142 niedowiarkiem i libertynem, by\u0142 w Qu\u00e9becu traktowany podejrzliwie, jako osoba niegodna zaufania. Gdy w 1814 r. wojska rosyjskie wesz\u0142y do Pary\u017ca, w Qu\u00e9becu w akcie dzi\u0119kczynienia we wszystkich ko\u015bcio\u0142ach zabi\u0142y triumfalnie dzwony. Podczas gdy Francja zosta\u0142a zdewastowana przez rewolucj\u0119, cywilizacja francuska przetrwa\u0142a w jej z dawna porzuconej i zapomnianej prowincji zamorskiej, o kt\u00f3rej Wolter wyrazi\u0142 si\u0119 swego czasu z pogard\u0105 jako o \u201ekilku morgach \u015bniegu\u201d.<\/p>\n

Dylematy cywilizacyjne przed kt\u00f3rymi stan\u0105\u0142 Qu\u00e9bec u progu XX wieku ilustruje w swojej powie\u015bci H\u00e9mon. Jest to wyb\u00f3r trzech wariant\u00f3w rozwoju historycznego uosabianych przez trzech adorator\u00f3w Marii.<\/p>\n

Pierwszym z nich jest romantyczna ekspansja i przygoda na odleg\u0142ych kresach kolonii. Symbolizuje j\u0105 my\u015bliwy o imieniu Fran\u00e7ois Paradis. Imi\u0119 jest symboliczne, bowiem \u201eFran\u00e7ois\u201djest zniekszta\u0142con\u0105 wersj\u0105 \u201eFran\u00e7ais\u201d, oznaczaj\u0105cego po prostu Francuza. \u0179r\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nazwiska \u201eParadis\u201d jest r\u00f3wnie oczywisty, w po\u0142\u0105czeniu z imieniem odsy\u0142aj\u0105c do historycznych aspiracji rozwojowych francuskich Kanadyjczyk\u00f3w. Powielan\u0105 w romantycznej XIX-wiecznej historiografii tego narodu** archetypiczn\u0105 dla prowincji figur\u0105 jest \u201ecoureur des bois\u201d, to jest przemierzaj\u0105cy le\u015bne ost\u0119py i \u017cyj\u0105cy ze sprzeda\u017cy sk\u00f3r zwierz\u0119cych my\u015bliwy.<\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na nieprzyjazny, kontynentalny klimat, a\u017c po pocz\u0105tek XVIII wieku, gospodarka Kanady oparta by\u0142a przede wszystkim na my\u015blistwie i handlu z Indianami. Pierwotne plany Pary\u017ca zak\u0142ada\u0142y utworzenie w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej pa\u0144stwa india\u0144skiego rz\u0105dzonego przez przyby\u0142ych z Europy szlachcic\u00f3w i misjonarzy. Do czasu zintensyfikowania akcji kolonizacyjnej i przede wszystkim rozwoju demograficznego samej kolonii, Nowa Francja nie by\u0142a wi\u0119c bynajmniej krajem czysto rolniczo-ch\u0142opskim. \u201eCoureur des bois\u201d reprezentuje w kulturze prowincji romantyczny idea\u0142 francuskiego Kanadyjczyka jako cz\u0142owieka wolnego, szlachcica i indywidualisty.<\/p>\n

Wariant drugi to emigracja do bogatszych i wy\u017cej cywilizacyjnie rozwini\u0119tych, ale r\u00f3wnie\u017c diametralnie kulturowo r\u00f3\u017cnych od Qu\u00e9becu i zamieszkanych przez obcy lud anglosaski Stan\u00f3w Zjednoczonych. Pokus\u0119 t\u0119 reprezentuje kolejny z adorator\u00f3w Marii, o imieniu Lorenzo Surprenant. R\u00f3wnie\u017c w tym przypadku imi\u0119 i nazwisko posiadaj\u0105 swoiste znaczenie: imi\u0119 wskazuje na obco\u015b\u0107, nazwisko za\u015b na niezwyk\u0142o\u015b\u0107, egzotyczno\u015b\u0107 i zdolno\u015b\u0107 do ol\u015bniewania. Lorenzo to Qu\u00e9b\u00e9cois, kt\u00f3ry sprzeda\u0142 rodzinn\u0105 ziemi\u0119, wyjecha\u0142 do Nowego Jorku, tam zatrudni\u0142 si\u0119 w fabryce i przej\u0105\u0142 ca\u0142kowicie jankeski spos\u00f3b bycia. Lorenzo kusi Mari\u0119 perspektyw\u0105 \u0142atwego i wygodnego \u017cycia, w murowanym domu z ciep\u0142\u0105 wod\u0105, z dost\u0119pem do wszystkich d\u00f3br cywilizacji nowoczesnej. Cen\u0105 mia\u0142oby jednak by\u0107 porzucenie ojczyzny i w\u0142asnej kultury, czego zalotnik sam jest przyk\u0142adem. W ekranizacji powie\u015bci z 1983 r. w re\u017cyserii Gillesa Carle (1928-2009) posta\u0107 ta, grana przez Donalda Lautreca (ur. 1940), zosta\u0142a przedstawiona do\u015b\u0107 karykaturalnie, odbiegaj\u0105c w ten spos\u00f3b od litery powie\u015bci, ale w to miejsce wyra\u017aniej nawet ni\u017c literacki pierwowz\u00f3r, obrazuj\u0105c ducha i przes\u0142anie historii. Emigranci w Qu\u00e9becu oceniani byli bowiem r\u00f3wnie, a mo\u017ce nawet bardziej negatywnie, ni\u017c imigranci. Podobnie cho\u0107by jak na polskiej Litwie po kl\u0119sce powstania 1863 roku i nast\u0119puj\u0105cych w jego wyniku represjach, emigrant sprzedaj\u0105cy ziemi\u0119 i wyje\u017cd\u017caj\u0105cy do Montrealu lub do Nowej Anglii by\u0142 przez Qu\u00e9b\u00e9coises uznawany za zdrajc\u0119 ojczyzny. Porzucenie ziemi i obowi\u0105zk\u00f3w wobec rodziny uszczupla\u0142o w\u0142asno\u015bciowy i demograficzny potencja\u0142 narodu, pogarszaj\u0105c jego po\u0142o\u017cenie w stosunku do brytyjskich zaborc\u00f3w. Emigrant zasila\u0142 swoj\u0105 prac\u0105 i sam\u0105 swoj\u0105 osob\u0105 \u015bwiat protestanckich heretyk\u00f3w, wyrzekaj\u0105c si\u0119 w\u0142asnej rodziny i dziedziczonej po przodkach ziemi. W zamian, mia\u0142 szans\u0119 \u017cy\u0107 w dzielnicach biedoty w Nowym Jorku lub w Montrealu, trac\u0105c stopniowo swoj\u0105 narodow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. O ile Amerykanin, w mniejszym za\u015b tak\u017ce stopniu Anglosas kanadyjski, to przedstawiciele lud\u00f3w migruj\u0105cych, zmieniaj\u0105c miejsce zamieszkania zazwyczaj kilka razy w \u017cyciu i nie wznosz\u0105c trwa\u0142ych siedzib, o tyle francuski Kanadyjczyk jest istot\u0105 zakorzenion\u0105, od pokole\u0144 \u017cyj\u0105c na dziedziczonej z ojca na syna ziemi, po\u015br\u00f3d innych, podobnie zakorzenionych rodzin, w wybudowanym dla kilku generacji rodowym domostwie.<\/p>\n

Trzecim adoratorem Marii jest Eutrope Gagnon, kt\u00f3rego imi\u0119, nawet czysto fonetycznie, ma wyd\u017awi\u0119k wyra\u017anie \u201echtoniczny\u201d. Eutrope symbolizuje zwi\u0105zanie francuskiego Kanadyjczyka z ziemi\u0105, rezygnacj\u0119 z romantycznych aspiracji na rzecz ci\u0119\u017ckiej pracy na roli, nad pomno\u017ceniem stanu posiadania narodu i kolonizacj\u0105 dzikich peryferii kraju. Zwi\u0105zanie si\u0119 z Eutropem oznacza\u0142oby dla Marii bycie matk\u0105 w katolickiej rodzinie, piastunk\u0105 ogniska domowego i stra\u017cniczk\u0105 narodowych tradycji. Oznacza\u0142oby wyrzeczenie si\u0119 romantycznych, dziewcz\u0119cych marze\u0144, na rzecz spe\u0142nienia powinno\u015bci wobec rodziny i narodu. By dorosn\u0105\u0107 do takiego wyboru, Maria musia\u0142aby przesta\u0107 by\u0107 dziewczyn\u0105, a sta\u0107 si\u0119 dojrza\u0142\u0105 duchowo kobiet\u0105. Podobnie nar\u00f3d Qu\u00e9b\u00e9cois, sta\u0107 si\u0119 musi w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu narodem, o dojrza\u0142ej, rozwini\u0119tej samo\u015bwiadomo\u015bci swego historycznego pos\u0142annictwa, miejsca i roli jak\u0105 Opatrzno\u015b\u0107 wyznaczy\u0142a mu w historii.<\/p>\n

Jakiego wyboru matrymonialnego dokona Maria, o tym czytelnik mo\u017ce przekona\u0107 si\u0119 na kartach powie\u015bci. Jej elektroniczn\u0105 wersj\u0119 w j\u0119zykach francuskim i angielskim znale\u017a\u0107 mo\u017ce na stronach Biblioth\u00e8que \u00e9lectronique du Qu\u00e9bec***.<\/p>\n

Charakterystyczne jest jednak, \u017ce w internecie nie ma wcale tak wiele informacji na temat samej ksi\u0105\u017cki, jej autora, jak i ca\u0142ego nurtu \u201eroman du terroir\u201d. O ile szukaj\u0105c danych na temat podobnej rangi pozycji z literatury polskiej, rosyjskiej lub angielskiej \u0142atwo trafi\u0107 mo\u017cna na dziesi\u0105tki stron z wersjami elektronicznymi, najr\u00f3\u017cniejsze recenzje, om\u00f3wienia, fora na kt\u00f3rych dyskutuje si\u0119 r\u00f3\u017cne znaczenia utwor\u00f3w, przeznaczone dla fan\u00f3w powie\u015bci profile na Facebooku, o tyle po wpisaniu frazy \u201eMaria Chapdelaine\u201d lub \u201eroman du terroir\u201d znajdujemy relatywnie ma\u0142o informacji, spora za\u015b cz\u0119\u015b\u0107 pozycji tego najwa\u017cniejszego, jakby nie patrze\u0107, nurtu literackiego francuskiej Kanady, jest w og\u00f3le niedost\u0119pna w wersji elektronicznej. Mo\u017cliwe jest oczywi\u015bcie i takie wyt\u0142umaczenie tego faktu, \u017ce mieszka\u0144cy dzisiejszego Qu\u00e9becu wychowani s\u0105 w kulturze wi\u0119kszego legalizmu i nie ma tam, jak w krajach s\u0142owia\u0144skich, rozwini\u0119tego obrotu pirackimi kopiami ksi\u0105\u017cek. Mnie wydaje si\u0119 jednak, \u017ce wyja\u015bnienia trzeba szuka\u0107 gdzie indziej.<\/p>\n

Od pocz\u0105tku lat 60-tych XX wieku liberalny rz\u0105d prowincjonalnego premiera Jeana Lesage’a (1912-1980, premier Qu\u00e9becu 1960-1966) forsowa\u0142 program kompleksowej liberalnej reformy struktur w\u0142adzy i spo\u0142ecze\u0144stwa, nazwany p\u00f3\u017aniej la r\u00e9volution tranquille<\/em>. Reforma skierowana by\u0142a przede wszystkim przeciwko Ko\u015bcio\u0142owi katolickiemu i zbieg\u0142a si\u0119 w czasie z II Soborem Watyka\u0144skim (1962-1965). Skutkiem koincydencji tych przemian by\u0142a laicyzacja i sekularyzacja kraju uwa\u017canego wcze\u015bniej za najbardziej katolicki na \u015bwiecie. W ci\u0105gu niewiele ponad dekady, ch\u0142opska kultura katolickiego Qu\u00e9becu przesta\u0142a istnie\u0107, a mieszka\u0144cy masowo porzucili gospodarstwa rolne i zacz\u0119li osiedla\u0107 si\u0119 w miastach ****. Dla wychowanych w liberalnej ideologii emancypacji i samorealizacji Qu\u00e9b\u00e9coises konserwatywny \u015bwiat ideowy ich ojc\u00f3w i dziadk\u00f3w sta\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie niezrozumia\u0142y. We wsp\u00f3\u0142czesnej quebeckiej historiografii i publicystyce politycznej, b\u0119d\u0105cy niejako politycznym zwie\u0144czeniem (i zarazem historycznym zamkni\u0119ciem) rozwoju ultramonta\u0144skiego nacjonalizmu integralnego okres rz\u0105d\u00f3w prowincjonalnego premiera Maurice’a Duplessisa (1890-1959, premier Qu\u00e9becu 1936-1939, 1944-1959) nazywany jest okresem \u201ewielkich ciemno\u015bci\u201d (\u201egrande noirceur<\/em>\u201d).<\/p>\n

\u015awiadczy to o w zasadzie ca\u0142kowitym zerwaniu ci\u0105g\u0142o\u015bci ideowej i kulturowej w narodzie Qu\u00e9b\u00e9cois. \u015awiat ideowy i kultura sprzed \u201espokojnej rewolucji\u201d s\u0105 dla dzisiejszego Quebekczyka zupe\u0142nie obce i niezrozumia\u0142e. Z moich osobistych rozm\u00f3w ze znajomymi z Qu\u00e9becu wynika, \u017ce ultramonta\u0144ski nacjonalizm integralny ksi\u0119dza Lionela Groulx (1878-1967) i Maurice’a Duplessisa nie znajduje tam dzi\u015b \u017cadnej kontynuacji, a nacjonalistycznie usposobieni mieszka\u0144cy kraju s\u0105 albo libera\u0142ami, albo zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do maoizmu. St\u0105d mi\u0119dzy innymi mno\u017c\u0105ce si\u0119 interpretacje Marii Chapdelaine<\/em> jako rzekomej zawoalowanej krytyki konserwatyzmu i spo\u0142ecznego immobilizmu prowincji. St\u0105d te\u017c, oddaj\u0105ca narodowego ducha Qu\u00e9b\u00e9coises literatura \u201eroman du terroir\u201d jest dzi\u015b w tym kraju tak ma\u0142o popularna, poza granicami Kanady za\u015b niemal zupe\u0142nie nieznana, gdy\u017c nikt w samym Qu\u00e9becu nie jest zainteresowany jej propagowaniem i popularyzacj\u0105.<\/p>\n

Dla polskiego czytelnika praca H\u00e9mona mo\u017ce by\u0107 ciekawa nie tylko ze wzgl\u0119du na oczywiste podobie\u0144stwa w rozwoju historycznym oraz na poziomie kulturowo-religijnym pomi\u0119dzy \u017cyj\u0105cym w XIX wieku pod zaborami narodem polskim, a znajduj\u0105cym si\u0119 pod zaborem brytyjskim narodem Qu\u00e9b\u00e9cois, ale tak\u017ce ze wzgl\u0119du na walory ideowo-dydaktyczne, jakie powie\u015b\u0107 przedstawia dla wsp\u00f3\u0142czesnych polskich \u015brodowisk konserwatywno-katolickich. W \u015brodowiskach tych pleni\u0105 si\u0119 obficie doktrynerstwo i najr\u00f3\u017cniejsze ideologiczne fiksacje, bior\u0105ce si\u0119 z bezrefleksyjnego przeszczepiania na polski grunt kontrrewolucyjnej ideologii i postaw francuskich katolik\u00f3w z czas\u00f3w III Republiki i p\u00f3\u017aniejszych, jednostronnej orientacji na \u201eRzym\u201d, a ostatnio r\u00f3wnie\u017c z zatruwaj\u0105cej te \u015brodowiska ideologii pewnej ha\u0142a\u015bliwej organizacji o rodowodzie brazylijskim, dzi\u015b g\u0142\u00f3wne swe oparcie maj\u0105cej jednak w Stanach Zjednoczonych AP.<\/p>\n

Jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107 z tego zestawienia, uleganie tego rodzaju inspiracjom prowadzi do do\u015b\u0107 groteskowych pr\u00f3b zainstalowania w \u015brodowiskach katolickich wsp\u00f3\u0142czesnej Polski postaw i konwencji typowych dla konserwatywnego, zamo\u017cnego mieszcza\u0144stwa z drugiej po\u0142owy XIX i pierwszej po\u0142owy XX wieku. Wsp\u00f3\u0142czesne polskie \u015brodowiska konserwatywno-katolickie, werbalnie i publicystycznie \u017congluj\u0105 co prawda odwo\u0142aniami do \u015aredniowiecza i Baroku, faktycznie jednak, w spos\u00f3b typowy dla kulturowych peryferii, bezmy\u015blnie kopiuj\u0105 wzorce kulturowe i ideologiczne kraj\u00f3w \u015br\u00f3dziemnomorsko-roma\u0144skich. Szczeg\u00f3lnie groteskow\u0105 posta\u0107 przyjmuje to w szeregach wyst\u0119puj\u0105cej w Polsce jako Stowarzyszenie Kultury Chrze\u015bcija\u0144skiej im. ks. Piotra Skargi, a wywodz\u0105cej si\u0119 z Brazylii, organizacji TFP. Snobowanie si\u0119 w zbli\u017conym do niej \u015brodowisku na miejski patrycjat i pseudo-arystokracj\u0119 przyjmuje tam wr\u0119cz formy niezamierzenie autoparodystyczne.<\/p>\n

Mari\u0119 Chapdelaine powinni przeczyta\u0107 zar\u00f3wno ulegaj\u0105cy takim postawom katoliccy konserwaty\u015bci \u2013 lektura powie\u015bci pomog\u0142a by im by\u0107 mo\u017ce zrozumie\u0107, \u017ce katolicyzm nie musi wcale oznacza\u0107 popierania Stan\u00f3w Zjednoczonych i uznawania \u017cycia w miastach za szczytowe osi\u0105gni\u0119cie cywilizacji, jak i rzeczywi\u015bci tradycjonali\u015bci \u2013 ci przekonaj\u0105 si\u0119 z kolei czytaj\u0105c utw\u00f3r H\u00e9mona, \u017ce katolicki konserwatyzm i tradycjonalizm nie jest bynajmniej wyja\u0142owionym duchowo mieszcza\u0144skim snobizmem i nie sprowadza si\u0119 do noszenia but\u00f3w bez nosk\u00f3w i jadania trzech deser\u00f3w srebrnymi \u0142y\u017ceczkami. Jeden z dzia\u0142aczy polskiego TFP w rozmowie prywatnej napisa\u0142 mi kiedy\u015b, \u017ce w zasadzie nic z\u0142ego by si\u0119 nie sta\u0142o, gdyby kto\u015b pewnego dnia wykarczowa\u0142 ca\u0142\u0105 Amazoni\u0119 i na opr\u00f3\u017cnionej w ten spos\u00f3b przestrzeni wybudowa\u0142 wielkie miasto. Maria i jej s\u0105siedzi znad P\u00e9ribonki zapewne by si\u0119 z nim w tej sprawie nie zgodzili.<\/p>\n

Na koniec jeszcze dwa s\u0142owa o adaptacjach powie\u015bci. Z powod\u00f3w ju\u017c wymienionych obejrze\u0107 warto wspomniany wy\u017cej film z 1934 r. Z powodu wysokiego poziomu realizacji i gry aktorskiej polecam tak\u017ce produkcj\u0119 z 1983 r. z quebeck\u0105 aktork\u0105 Carole Laure (ur. 1948) w roli tytu\u0142owej bohaterki. Zdecydowanie odradzam natomiast, znany r\u00f3wnie\u017c pod angloj\u0119zycznym tytu\u0142em The Naked Heart, film z 1950 roku, wyre\u017cyserowany przez Marca All\u00e9greta (1900-1973). Przede wszystkim, fabu\u0142a opowiedzianej tam historii nie ma niemal nic wsp\u00f3lnego z fabu\u0142\u0105 literackiego pierwowzoru. Po drugie, m\u0119skie postacie grane s\u0105 przez angloj\u0119zycznych aktor\u00f3w, pod kt\u00f3rych s\u0142owa g\u0142os podk\u0142adaj\u0105 francuskoj\u0119zyczni lektorzy. Ruchy ust postaci nie pokrywaj\u0105 si\u0119 zatem ze s\u0142owami padaj\u0105cymi zza kadru, co nie pozwala widzowi w \u017caden spos\u00f3b wczu\u0107 si\u0119 z ogl\u0105dan\u0105 histori\u0119. Pomimo wyj\u0105tkowo uroczej stylizacji Mich\u00e8le Morgan (ur. 1920) jako Marii, film nie daje si\u0119 wi\u0119c ogl\u0105da\u0107. Warta zainteresowania wydaje si\u0119 natomiast komiksowa adaptacja historii, kt\u00f3rej autorem jest ontaryjski rysownik Clermont Duval*****. Komiks trafi\u0142 do quebeckich bibliotek w ubieg\u0142ym roku, z okazji przypadaj\u0105cego w\u00f3wczas stulecia \u015bmierci Louisa H\u00e9mona. Estetyk\u0105 wyra\u017anie nawi\u0105zuje do filmowej adaptacji z 1983 roku, maj\u0105c na szcz\u0119\u015bcie szans\u0119 zerwa\u0107 skojarzenie historii Marii z nieszcz\u0119snymi modernistycznymi ilustracjami powie\u015bci autorstwa Clarence Gagnona (1881-1942).<\/p>\n

Ronald Lasecki<\/p>\n

* Przyk\u0142adem \u201erewizjonistycznej\u201d autoparodii gatunku jest Marie Calumet (1904) Rodolphe’a Girarda (1879-1956), w nurcie krytyki spo\u0142ecznej mieszcz\u0105 si\u0119 za\u015b mi\u0119dzy innymi Trente arpents (1938) Philippe’a Pannetona (1895-1960) i Bonheur d’occasion (1945) Gabrielle Roy (1909-1983).<\/p>\n

** Sztandarowym przyk\u0142adem takiej tw\u00f3rczo\u015bci jest, posiadaj\u0105ca r\u00f3wnie\u017c du\u017ce walory literackie, napisana w romantycznej konwencji przez Fran\u00e7ois-Xaviera Garneau (1809-1866) czterotomowa praca Histoire du Canada depuis sa d\u00e9couverte jusqu’\u00e0 nos jours<\/em> (1845-1852).<\/p>\n

*** Moja recenzja dotyczy francuskiego orygina\u0142u powie\u015bci H\u00e9mona, ju\u017c po napisaniu swojego tekstu dowiedzia\u0142em si\u0119 jednak o istnieniu polskich wersji ksi\u0105\u017cki: wydania parysko-pozna\u0144skiego z 1923 r. w t\u0142umaczeniu Stefana Godlewskiego, oraz wersji wydanej w 2012 r. w Sandomierzu pod tytu\u0142em Dom na Polanie. Opowie\u015b\u0107 o Marii Chapdelaine w t\u0142umaczeniu Kingi Rydzewskiej. Recenzja nie uwzgl\u0119dnia tych wyda\u0144 i spisane w niej uwagi w \u017caden spos\u00f3b si\u0119 do nich nie odnosz\u0105.<\/p>\n

**** Przemiany te zilustrowane zosta\u0142y w ciesz\u0105cym si\u0119 pewn\u0105 popularno\u015bci\u0105 r\u00f3wnie\u017c w Polsce, a maj\u0105cym nieco krytyczny i nostalgiczny wyd\u017awi\u0119k, utworze \u201eD\u00e9g\u00e9n\u00e9ration<\/a>\u201d quebeckiej grupy folkowej Mes A\u00efeux.<\/p>\n

***** Zapowied\u017a komiksu mo\u017cna znale\u017a\u0107 na YouTube pod tym adresem<\/a><\/p>\n

\"Maria<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek przeczytanych w ubieg\u0142ym roku uzna\u0142bym Mari\u0119 Chapdelaine (1913) Louisa H\u00e9mona (1880-1913). Autor by\u0142 Francuzem z kontynentalnej Europy, kt\u00f3ry w 1911 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12170,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[6,29,26],"tags":[1322,490,501,521,1369,1368],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Maria-Chapdelaine.jpg?fit=250%2C405&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-3ah","jetpack-related-posts":[{"id":34394,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34394","url_meta":{"origin":12169,"position":0},"title":"Qu\u00e9bec: zakaz symboli religijnych","date":"29 marca 2019","format":false,"excerpt":"Prowincjonalny rz\u0105d Quebecu przyj\u0105\u0142 ustaw\u0119 o zakazie noszenia symboli religijnych przez pracownik\u00f3w sektora publicznego w czasie spe\u0142niania przez nich funkcji zawodowych. Zakaz obejmie m.in. nauczycieli, s\u0119dzi\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w, policjant\u00f3w i lekarzy. Przedmiotowo dotyczy\u0142 b\u0119dzie m.in. muzu\u0142ma\u0144skich chust, sikhijskich turban\u00f3w, chrze\u015bcija\u0144skich krzy\u017cy i \u017cydowskich jarmu\u0142ek. Ustaw\u0119 przygotowa\u0142a sprawuj\u0105ca w\u0142adz\u0119 w prowincji konserwatywna\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/55892432_404825280303206_3034258536218492928_n-2.jpg?fit=640%2C417&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35953,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35953","url_meta":{"origin":12169,"position":1},"title":"Quebec: Likwidacja zaj\u0119\u0107 z religii w szko\u0142ach","date":"16 stycznia 2020","format":false,"excerpt":"W\u0142adze Quebecu \u2013 francuskoj\u0119zycznej prowincji Kanady \u2013 chc\u0105 wycofa\u0107 ze szk\u00f3\u0142 zaj\u0119cia z etyki i kultury religijnej. Zamiast tego dzieci b\u0119d\u0105 ucz\u0119szcza\u0107 na lekcje wychowania seksualnego, praworz\u0105dno\u015bci, demokracji, kultury i obywatelstwa cyfrowego. Walka z religi\u0105 w szkole to jedno z nast\u0119pstw nowego prawa o \u015bwiecko\u015bci pa\u0144stwa. Za dwa lata kultura\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/tres-saint-sacrement-church.png?fit=371%2C277&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":34836,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34836","url_meta":{"origin":12169,"position":2},"title":"Qu\u00e9bec: zakaz symboli religijnych","date":"19 czerwca 2019","format":false,"excerpt":"W niedziel\u0119, 16. czerwca Zgromadzenie Narodowe Qu\u00e9becu wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w 73-35 przyj\u0119\u0142o Ustaw\u0119 21 (Loi 21) zakazuj\u0105c\u0105 funkcjonariuszom publicznym \u201edzier\u017c\u0105cym w\u0142adz\u0119\u201d - takim jak nauczyciele, policjanci, funkcjonariusze rz\u0105dowi \u2013 ubierania symboli religijnych takich jak chrze\u015bcija\u0144skie krucyfiksy, muzu\u0142ma\u0144skie chusty, sikhijskie turbany i \u017cydowskie jarmu\u0142ki. Loi 21 zakazuje te\u017c \u015bwiadczenia b\u0105d\u017a korzystania z\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/krzyz.jpg?fit=700%2C394&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":18663,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=18663","url_meta":{"origin":12169,"position":3},"title":"Quebec: Zmar\u0142 lider FLQ","date":"15 stycznia 2015","format":false,"excerpt":"10 stycznia zmar\u0142 Francis Simard, jeden z czo\u0142owych aktywist\u00f3w Frontu Wyzwolenia Quebecu (FLQ). Odegra\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w tzw. kryzysie pa\u017adziernikowym 1970 r. Kryzys\u00a0wywo\u0142a\u0142y porwania urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych przez kom\u00f3rki\u00a0FLQ d\u0105\u017c\u0105cego do utworzenia niepodleg\u0142ego frankofo\u0144skiego pa\u0144stwa Quebecu \u00a0nawi\u0105zuj\u0105cego ustrojem do porewolucyjnej Kuby. W\u015br\u00f3d porwanych by\u0142 m.in wicepremier prowincji Pierre Laporte zabity przez\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/no-iptc-info-found11.jpg?fit=1000%2C750&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":28412,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=28412","url_meta":{"origin":12169,"position":4},"title":"W\u0119gry: W\u0142adze dzi\u0119kuj\u0105 Iranowi za wsparcie Syrii w walce z d\u017cihadystami","date":"13 lutego 2017","format":false,"excerpt":"W ubieg\u0142\u0105 sobot\u0119 w\u0119gierski minister spraw zagranicznych\u00a0P\u00e9ter Szijj\u00e1rt\u00f3 spotka\u0142 si\u0119 z ambasadorem ira\u0144skim w Budapeszcie, w imieniu W\u0119gier sk\u0142adaj\u0105c na r\u0119ce strony ira\u0144skiej podzi\u0119kowanie za pomoc udzielon\u0105 przez Iran rz\u0105dowi syryjskiemu, walcz\u0105cemu od lat z d\u017cihadystami. Powiedzia\u0142 te\u017c, \u017ce \"syryjskie rozmowy pokojowe [w Astanie] przygotuj\u0105 pole pod polityczne rozwi\u0105zanie syryjskiego\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Hungary-Iran.jpg?fit=449%2C353&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":22382,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=22382","url_meta":{"origin":12169,"position":5},"title":"Polska: \u015awiadczenia dla solidaruch\u00f3w","date":"1 wrze\u015bnia 2015","format":false,"excerpt":"31 sierpnia wesz\u0142a w \u017cycie ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o dzia\u0142aczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powod\u00f3w politycznych. Ustawa ta za \"dzia\u0142acza\" uznaje osob\u0119 \"kt\u00f3ra w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. przez co najmniej 12 miesi\u0119cy prowadzi\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/Polska.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12169"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12169"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12169\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12174,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12169\/revisions\/12174"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}