{"id":12451,"date":"2014-02-10T21:38:11","date_gmt":"2014-02-10T20:38:11","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=12451"},"modified":"2014-02-26T15:56:45","modified_gmt":"2014-02-26T14:56:45","slug":"michail-formuzal-wielobiegunowosc-jako-warunek-zachowania-stabilnosci-systemu-miedzynarodowego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=12451","title":{"rendered":"Michai\u0142 Formuza\u0142: Wielobiegunowo\u015b\u0107 jako warunek zachowania stabilno\u015bci systemu mi\u0119dzynarodowego"},"content":{"rendered":"

Ostatnie dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat sta\u0142y si\u0119 dla \u015bwiata okresem g\u0142\u0119bokich przemian politycznych i spo\u0142eczno-ekonomicznych. W rezultacie rozpadu bloku socjalistycznego i Zwi\u0105zku Sowieckiego nast\u0105pi\u0142 upadek istniej\u0105cego od zako\u0144czenia drugiej wojny \u015bwiatowej dwubiegunowego systemu stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych.<\/span><\/p>\n

Wielu naiwnie uwa\u017ca\u0142o, \u017ce osi\u0105gni\u0119cie przez Stany Zjednoczone pozycji niekwestionowanego przyw\u00f3dcy wojskowo-politycznego i gospodarczego b\u0119dzie oznacza\u0142o koniec \u015bwiatowych napi\u0119\u0107 i ustanowienie godnego zaufania i daj\u0105cego si\u0119 kontrolowa\u0107 porz\u0105dku \u015bwiatowego. Jak jednak pokaza\u0142a praktyka, Stany Zjednoczone okaza\u0142y si\u0119 nie by\u0107 w stanie samodzielnie zabezpieczy\u0107 stabilno\u015bci systemu \u015bwiatowego. Trwoni\u0105c \u015brodki w wielu konfliktach lokalnych, Waszyngton stan\u0105\u0142 tak\u017ce wobec rosn\u0105cych wp\u0142yw\u00f3w takich regionalnych mocarstw jak Chiny, Indie, Turcja i oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c Rosja, kt\u00f3ra, wyleczywszy si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie z gro\u017c\u0105cej jej samounicestwieniem liberalnej choroby, ponownie zacz\u0119\u0142a rozpoznawa\u0107 swoje interesy i w konsekwencji tak\u017ce – budowa\u0107 wp\u0142ywy.<\/p>\n

Ponadto, pod koniec XX wieku \u015bwiat stan\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c wobec takich zagro\u017ce\u0144 jak rozprzestrzenianie broni masowego ra\u017cenia, mi\u0119dzynarodowy terroryzm, problemy ekologiczne i zwi\u0105zane z wy\u017cywieniem, a tak\u017ce z innymi zagro\u017ceniami, zaradzi\u0107 kt\u00f3rym nie uda si\u0119 \u017cadnemu pojedynczemu pa\u0144stwu, niezale\u017cnie jak silne by ono nie by\u0142o.<\/p>\n

Dlatego, wraz z nastaniem nowego tysi\u0105clecia, jedn\u0105 z najbardziej aktualnych kwestii mi\u0119dzynarodowych na porz\u0105dku dziennym, sta\u0142o si\u0119 poszukiwanie nowej formu\u0142y \u0142adu \u015bwiatowego, stworzenie takiej struktury systemu mi\u0119dzynarodowego, kt\u00f3rej udawa\u0142oby si\u0119 podtrzyma\u0107 w\u0142asn\u0105 stabilno\u015b\u0107 i efektywnie reagowa\u0107 na pojawiaj\u0105ce si\u0119 wyzwania.<\/p>\n

Dzi\u015b istniej\u0105 w \u015bwiecie dwie wzajemnie wykluczaj\u0105ce si\u0119 tendencje transformacji systemu stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. Pierwsza tendencja przejawia si\u0119 w pr\u00f3bach stworzenia struktury stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych opartej na dominacji w spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej rozwini\u0119tych pa\u0144stw zachodnich pod przyw\u00f3dztwem USA. Utrzymanie \u0142adu rozumiane jest w ramach takiego systemu, przede wszystkim, jako jednostronne stosowanie \u015brodk\u00f3w militarno-si\u0142owych dla rozwi\u0105zywania kluczowych problem\u00f3w \u015bwiatowej polityki, przy lekcewa\u017ceniu podstawowych norm prawa mi\u0119dzynarodowego. Druga tendencja wyra\u017ca si\u0119 we wzmocnieniu pozycji znacznej liczby regionalnych mocarstw, w doskonaleniu mechanizm\u00f3w zarz\u0105dzania mi\u0119dzynarodowymi procesami politycznymi, ekonomicznymi i spo\u0142ecznymi.<\/p>\n

Pierwsza tendencja oznacza ustanowienie jednej z wersji \u015bwiata jednobiegunowego, gdzie w roli \u015bwiatowego hegemona wyst\u0119puje, m\u00f3wi\u0105c metaforycznie, \u201eZach\u00f3d\u201d, pr\u00f3buj\u0105cy wt\u0142oczy\u0107 ca\u0142\u0105 reszt\u0119 \u015bwiata w schemat \u201ejedynego porz\u0105dku \u015bwiatowego\u201dz uniwersalnym systemem warto\u015bci, ujednoliconymi tradycjami politycznymi, ekonomicznymi i socjalnymi. Druga tendencja oznacza ustanowienie \u015bwiata wielobiegunowego, gdzie pewna liczba \u201ecentr\u00f3w si\u0142y\u201d stwarza warunki dla stabilnego rozwoju systemu \u015bwiatowego przy zachowaniu cywilizacyjnej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n

Nale\u017cy przy tym zaznaczy\u0107, \u017ce u podstaw systemu wielobiegunowego znajdowa\u0107 si\u0119 powinny nie po prostu regionalne mocarstwa, ale struktury integracyjne utworzone z ich inicjatywy. Jest to uzasadnione tym, \u017ce w dzisiejszym \u015bwiecie jedynie niewielka liczba pa\u0144stw ma wystarczaj\u0105cy potencja\u0142 do obrony swojej suwerenno\u015bci.<\/p>\n

Podstawowymi geopolitycznymi projektami integracyjnymi s\u0105, a tak\u017ce w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach mog\u0105 si\u0119 sta\u0107, Unia Europejska, Eurazjatycka Wsp\u00f3lnota Gospodarcza, struktury integracyjne pa\u0144stw latynoameryka\u0144skich, sojusz pa\u0144stw regionu Oceanu Spokojnego i inne.<\/p>\n

Bez w\u0105tpienia wa\u017cnym centrum integracyjnym \u015bwiata wielobiegunowego mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 \u015bwiat tura\u0144ski. Tym bardziej, \u017ce wiod\u0105ce pa\u0144stwa regionu \u2013 Turcja, Azerbejd\u017can i Kazachstan, na ile mo\u017cna ocenia\u0107 to na podstawie polityki ich przyw\u00f3dc\u00f3w, podejmuj\u0105 wyb\u00f3r z korzy\u015bci\u0105 dla takiego systemu. Integracj\u0105 przestrzeni tura\u0144skiej bardzo zainteresowane s\u0105 tak\u017ce inne pa\u0144stwa regionu, dla narod\u00f3w kt\u00f3rych jednobiegunowa globalizacja sta\u0107 si\u0119 mo\u017ce walcem rozgniataj\u0105cym ich unikaln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. W szczeg\u00f3lno\u015bci, w imieniu ma\u0142ego narodu gagauskiego mog\u0119 zapewni\u0107, \u017ce Gagauzja jest jednym ze zwolennik\u00f3w wszelkich inicjatyw kt\u00f3rych celem jest wzmocnienie stosunk\u00f3w wzajemnych pa\u0144stw tura\u0144skich. Jak naj\u015bci\u015blejsza wsp\u00f3\u0142praca polityczna, wzajemne oddzia\u0142ywanie struktur spo\u0142ecznych, zjednoczenie potencja\u0142u intelektualnego pozwol\u0105 wszystkim narodom tura\u0144skim sta\u0107 si\u0119 skonsolidowan\u0105 si\u0142\u0105 i zaj\u0105\u0107 godne miejsce w systemie mi\u0119dzynarodowym.<\/p>\n

Id\u0105c dalej, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u015bwiat wielobiegunowy nale\u017cy rozpatrywa\u0107 nie po prostu jako jedn\u0105 z mo\u017cliwych dr\u00f3g rozwoju stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, ale jako obiektywn\u0105 potrzeb\u0119 XXI wieku. Przy czym stabilno\u015b\u0107 takiego systemu b\u0119dzie wi\u0119ksza, je\u015bli po\u015br\u00f3d jego uczestnik\u00f3w duch wsp\u00f3\u0142pracy i kooperacji b\u0119dzie przewa\u017ca\u0142 nad d\u0105\u017ceniem do rywalizacji i wzajemnego szachowania si\u0119.<\/p>\n

Michai\u0142 Formuza\u0142, Baszkan Gagauzji<\/p>\n

(z j\u0119zyka rosyjskiego t\u0142umaczy\u0142: Ronald Lasecki)<\/p>\n

Obja\u015bnienia t\u0142umacza:<\/span><\/b><\/p>\n

Tekst wyk\u0142adu jest tre\u015bci\u0105 wyst\u0105pienia Michai\u0142a Formuzala wyg\u0142oszonego 11 kwietnia 2013 roku, na sesji Prezydent\u00f3w 16 Eurazjatyckiego Forum Ekonomicznego.<\/p>\n

Michai\u0142 Formuza\u0142<\/strong> (ur. 1959) \u2013 pochodzi ze wsi Beszgez, w rejonie Czadyr-\u0141unga w Republice Mo\u0142dowy. Urodzi\u0142 si\u0119 w wielodzietnej rodzinie ch\u0142opskiej. W 1977 roku, po uko\u0144czeniu szko\u0142y \u015bredniej w Beszgez, zosta\u0142 powo\u0142any do wojska. S\u0142u\u017cy\u0142 w jednostkach Floty Wojennej. W 1979 r. rozpocz\u0105\u0142 studia w Wy\u017cszej Szkole Dowodzenia Artylerii im. M. W. Frunzego w Odessie. Po uko\u0144czeniu nauki w 1983 r. odbywa\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105, dowodz\u0105c mi\u0119dzy innymi artyleryjskim dywizjonem gwardii. W 1994 r. przeszed\u0142 w stan spoczynku z tytu\u0142u wys\u0142ugi lat. W 1995 r. rozpocz\u0105\u0142 studia w Akademii Zarz\u0105dzania Pa\u0144stwowego przy Prezydencie Republiki Mo\u0142dowa. Studia uko\u0144czy\u0142 w 1998 r. W 1995 r. wybrany zast\u0119pc\u0105 burmistrza, za\u015b w 1999 r. burmistrzem miasta Czadyr-\u0141unga. Powt\u00f3rnie wybrany na to stanowisko w 2003 r. W 2006 r. wybrany Prezydentem (Baszkan, tur. Ba\u015fkan) Terytorium Autonomicznego Gagauzji, w 2010 r. ponownie wybrany na to stanowisko. Jest \u017conaty, ma troje dzieci.<\/p>\n

\u00a0\"Formuzal\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnie dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat sta\u0142y si\u0119 dla \u015bwiata okresem g\u0142\u0119bokich przemian politycznych i spo\u0142eczno-ekonomicznych. W rezultacie rozpadu bloku socjalistycznego i Zwi\u0105zku Sowieckiego nast\u0105pi\u0142 upadek istniej\u0105cego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12452,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[6,11],"tags":[1387,1362,593],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/Formuzal.jpg?fit=550%2C325&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-3eP","jetpack-related-posts":[{"id":4863,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=4863","url_meta":{"origin":12451,"position":0},"title":"Czechy: USA nie obroni\u0105 Europy","date":"16 maja 2012","format":false,"excerpt":"14 maja b.r. czeski minister obrony Alexandr Vondra o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce europejskie pa\u0144stwa NATO powinny zaj\u0105\u0107 si\u0119 budow\u0105 w\u0142asnego systemu obronnego, gdy\u017c USA obecnie s\u0105 coraz bardziej ukierunkowane na Azj\u0119. \u2013 Musimy dobrze dba\u0107 o sw\u0105 obron\u0119. Stany Zjednoczone zmniejszaj\u0105 sw\u0105 obecno\u015b\u0107 w Europie i kieruj\u0105 sw\u00f3j wzrok na Azj\u0119. -\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":34077,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34077","url_meta":{"origin":12451,"position":1},"title":"Niemcy: B\u0119dzie pomoc dla Turcji?","date":"29 sierpnia 2018","format":false,"excerpt":"Wed\u0142ug doniesie\u0144 Wall Street Journal w\u0142adze niemieckie rozwa\u017caj\u0105 udzielenie pomocy finansowej Turcji, prze\u017cywaj\u0105cej kryzys wywo\u0142any ekonomiczn\u0105 konfrontacj\u0105 z USA. Przypomnijmy, \u017ce na pocz\u0105tku obecnego miesi\u0105ca Stany Zjednoczone wprowadzi\u0142y sankcje wobec Ankary, kt\u00f3rych oficjaln\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142a odmowa uwolnienia aresztowanego ameryka\u0144skiego pastora Andrewa Bransona. W ich wyniku dosz\u0142o do gwa\u0142townego za\u0142amania kursu\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/turkniem.jpg?fit=700%2C394&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36884,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36884","url_meta":{"origin":12451,"position":2},"title":"Rosja: Amerykanie powinni si\u0119 zaj\u0105\u0107 w\u0142asnymi problemami","date":"10 czerwca 2020","format":false,"excerpt":"Rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych pot\u0119pi\u0142o w tym tygodniu Departament Stanu USA za pr\u00f3b\u0119 narzucania swojej polityki w \u00a0Syrii w obliczu w\u0142asnych problem\u00f3w wewn\u0119trznych. W zwi\u0105zku z niedawnymi uwagami asystenta sekretarza stanu USA Davida Schenkera na temat obecno\u015bci Rosji w Syrii, rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych stwierdzi\u0142o, \u017ce Stany Zjednoczone powinny wynie\u015b\u0107\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/20180412-034-1_thumbnail.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36484,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36484","url_meta":{"origin":12451,"position":3},"title":"Rosja: \u201eTeraz nie jest czas na wrogo\u015b\u0107 wobec Iranu\u201d","date":"17 marca 2020","format":false,"excerpt":"Rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wypowiedzia\u0142o si\u0119 na temat \"nieludzkich\" sankcji na\u0142o\u017conych przez Waszyngton na Iran w trakcie walki z koronawirusem. Ministerstwo powiedzia\u0142o w o\u015bwiadczeniu, \u017ce ameryka\u0144skie sankcje tworz\u0105 siln\u0105 barier\u0119 dla Iranu, kt\u00f3ry zosta\u0142 mocno dotkni\u0119ty przez now\u0105 chorob\u0119. \"Nielegalne jednostronne sankcje USA, wprowadzone w maju 2018 roku w ramach\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/549630dc-2859-4411-91d9-8d930e13a7ef.jpg?fit=650%2C365&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":33763,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=33763","url_meta":{"origin":12451,"position":4},"title":"Wenezuela: Plan Nicolasa Maduro na kadencj\u0119 2019-2025","date":"25 maja 2018","format":false,"excerpt":"W wyborach prezydenckich, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 w ubieg\u0142\u0105 niedziel\u0119, obecny prezydent Wenezueli Nicolas Maduro zdystansowa\u0142 przeciwnik\u00f3w zdobywaj\u0105c a\u017c 68% poparcia, tym samym zapewni\u0142 sobie fotel prezydenta na kolejn\u0105 kadencj\u0119 w latach 2019-2025. W czwartek 24 maja 2018 Nicolas Maduro wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym nakresli\u0142 plan ramowy swoich dzia\u0142a\u0144 na przysz\u0142\u0105\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/nicolas-maduro-venezuela.jpg?fit=620%2C465&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36172,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36172","url_meta":{"origin":12451,"position":5},"title":"Wenezuela: Pekin i Moskwa przeciwko sankcjom USA","date":"11 lutego 2020","format":false,"excerpt":"Ministerstwa spraw zagranicznych Federacji Rosyjskiej i Chi\u0144skiej Republiki Ludowej odrzuci\u0142y gro\u017aby Waszyngtonu dotycz\u0105ce ich kontakt\u00f3w handlowych z Boliwaria\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Wenezueli. W ostatnim tygodniu, specjalny przedstawiciel USA ds. Wenezueli, Elliott Abrams, ostrzeg\u0142 Rosj\u0119 przed dalszym udzielaniem pomocy Wenezueli, gro\u017c\u0105c Moskwie sankcjami gospodarczymi. Pocz\u0105wszy od 2019 r. sankcje na\u0142o\u017cone zosta\u0142y tak\u017ce na\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/20190227112331176509o.jpg?fit=820%2C440&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12451"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12451"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12451\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12650,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12451\/revisions\/12650"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12451"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12451"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}