{"id":1309,"date":"2011-12-13T12:07:07","date_gmt":"2011-12-13T11:07:07","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=1309"},"modified":"2011-12-13T12:07:07","modified_gmt":"2011-12-13T11:07:07","slug":"bartosz-bekier-unia-polsko-slowacka-w-koncepcjach-ruchu-ludackiego-na-slowacji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=1309","title":{"rendered":"Bartosz Bekier: Unia polsko-s\u0142owacka w koncepcjach ruchu ludackiego na S\u0142owacji"},"content":{"rendered":"

Od Redakcji:<\/strong> Tekst ten jest zmienion\u0105 i poszerzon\u0105 wersj\u0105 wyst\u0105pienia przygotowanego przez Autora na spotkanie w Towarzystwie S\u0142owak\u00f3w w Polsce, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce 29 XI A.D. 2011 w Krakowie.<\/em><\/p>\n

Tatry od wiek\u00f3w istniej\u0105 w polskiej zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci jako szczeg\u00f3lne miejsce na mapie Ojczyzny. Nar\u00f3d, kt\u00f3ry w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci zamieszkuje krainy r\u00f3wninne ze zrozumia\u0142\u0105 estym\u0105 podchodzi do swoich wysokog\u00f3rskich szczyt\u00f3w. Ten niewielki fragment masywu Karpat, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w polskich granicach, bywa cz\u0119sto idealizowany jako \u017ar\u00f3d\u0142o odnowy si\u0142 fizycznych i duchowych \u2013 w czym z pewno\u015bci\u0105 nie ma jednak przesady. Zapomina si\u0119 przy tym cz\u0119sto o narodzie, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 po \u201edrugiej\u201d stronie tej szczeg\u00f3lnej krainy, szczepie z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy nas znacznie wi\u0119cej ani\u017celi mi\u0142o\u015b\u0107 do Tatr. Tragiczna, zw\u0142aszcza wobec Europy \u015arodkowej, historia XX wieku sprawi\u0142a, \u017ce narody kt\u00f3re przez wieki \u017cy\u0142y w przyk\u0142adnej, braterskiej zgodzie, dzisiaj, pomimo wielu podobie\u0144stw \u2013 z kt\u00f3rych wsp\u00f3lna wiara, krew i korzenie j\u0119zykowe nale\u017c\u0105 tylko do tych najwa\u017cniejszych \u2013 wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 odwr\u00f3cone do siebie plecami. Nie zawsze tak jednak by\u0142o. <\/p>\n

\n<\/p>\n

Przeciwko czechos\u0142owakizmowi. <\/b> <\/p>\n

\n<\/p>\n

Gdy w 1918 roku opad\u0142 kurz wojennej zawieruchy, S\u0142owacy stan\u0119li przed szans\u0105 na upodmiotowienie swojego narodu na arenie mi\u0119dzynarodowej. Ich sytuacja r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 jednak diametralnie od sytuacji polskiej \u2013 Polacy byli w\u00f3wczas wielkim narodem europejskim, kt\u00f3ry odbudowywa\u0142 swoj\u0105 blisko tysi\u0105cletni\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 po 123 latach niewoli \u2013 S\u0142owacy mieli to zrobi\u0107 po raz pierwszy. Perspektywy og\u0142oszenia pe\u0142nej suwerenno\u015bci nie rysowa\u0142y si\u0119 jednak w pozytywnych barwach. S\u0142owackie elity zdawa\u0142y sobie spraw\u0119, \u017ce pa\u0144stwo w\u0119gierskie pomimo wojennej kl\u0119ski nie wyrzeknie si\u0119 bez opor\u00f3w swojego Felvideku<\/i>, tj. G\u00f3rnych W\u0119gier i nim powojenny \u0142ad okrzepnie, mo\u017ce si\u0119 o niego upomnie\u0107. Niepewno\u015b\u0107 i obawa przed og\u0142oszeniem pe\u0142nej suwerenno\u015bci mia\u0142y swe \u017ar\u00f3d\u0142o w przekonaniu, \u017ce S\u0142owacja by\u0142a krajem kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 podpiera\u0107 d\u0105\u017ce\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych tradycj\u0105 swojej pa\u0144stwowo\u015bci. Istnia\u0142y tak\u017ce w\u0105tpliwo\u015bci, czy ewentualne pa\u0144stwo s\u0142owackie posiada\u0142oby odpowiedni\u0105 baz\u0119 ekonomiczn\u0105, oraz do\u015bwiadczone, przygotowane do rz\u0105dzenia elity, kt\u00f3re by\u0142yby w stanie nim pokierowa\u0107. Zwracano te\u017c uwag\u0119, \u017ce na S\u0142owacji brakowa\u0142o jednoznacznie s\u0142owackich – pod wzgl\u0119dem narodowo\u015bciowym i kulturowym \u2013 o\u015brodk\u00f3w o takim znaczeniu, jak Praga dla Czech\u00f3w, lub Warszawa i Krak\u00f3w dla Polak\u00f3w.1<\/sup><\/a> Wszystkie te konstatacje bezpo\u015brednio wp\u0142yn\u0119\u0142y na faktyczne zwyci\u0119stwo idei czechos\u0142owakizmu \u2013 koncepcji wsp\u00f3lnego pa\u0144stwa Czech\u00f3w i S\u0142owak\u00f3w. Za takim rozwi\u0105zaniem opowiedzia\u0142y si\u0119 najwa\u017cniejsze s\u0142owackie nurty polityczne: narodowo-katolickie \u015brodowiska tzw. ruchu ludackiego, czyli S\u0142owackiej Partii Ludowej (SPL) ks. Andrzeja Hlinki, oraz narodowo-demokratycznej S\u0142owackiej Partii Narodowej. Podstaw\u0105 takiego zwi\u0105zku, w my\u015bl za\u0142o\u017ce\u0144 i \u017cycze\u0144 s\u0142owackich lider\u00f3w, mia\u0142a by\u0107 jednak \u201er\u00f3wnoprawno\u015b\u0107\u201d polityczna narodu s\u0142owackiego i czeskiego, a tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 samostanowienia tych\u017ce, w ramach jednego organizmu pa\u0144stwowego.2<\/sup><\/a> Rzeczywiste, formalno-prawne ustanowienie tej r\u00f3wnoprawno\u015bci odk\u0142adano jednak do czasu, gdy m\u0142ode pa\u0144stwo czechos\u0142owackie okrzepnie i ustabilizuje si\u0119 wewn\u0119trznie \u2013 jak trze\u017awo bowiem zauwa\u017cano, Praga by\u0142a daleko, a wojska Karolyiego tu\u017c, tu\u017c.3<\/sup><\/a> <\/p>\n

Nawet w tak niepewnych czasach nie wszyscy na S\u0142owacji byli jednak zwolennikami oddania katolickiego narodu pod jurysdykcj\u0119 laickiej republiki Tomasza Masaryka. Jedna z czo\u0142owych postaci \u00f3wczesnego ruchu ludackiego, ks. Frantisek Jehlicka (1879-1939), by\u0142y pose\u0142 parlamentu w\u0119gierskiego, a nast\u0119pnie czechos\u0142owackiego (szybko zosta\u0142 jednak pozbawiony mandatu), uwa\u017ca\u0142 uni\u0119 z ateistycznymi, nastawionymi antykatolicko Czechami za zagro\u017cenie dla Ko\u015bcio\u0142a i religijnej to\u017csamo\u015bci S\u0142owak\u00f3w. Opowiada\u0142 si\u0119 za powrotem S\u0142owacji pod w\u0119giersk\u0105 Koron\u0119 \u015awi\u0119tego Stefana, lub zbli\u017ceniem z innym katolickim narodem \u2013 Polakami. Na \u0142amach za\u0142o\u017conego przez siebie, wydawanego w Krakowie pisma \u201eSlovak\u201d przekonywa\u0142 o bankructwie idei czechos\u0142owakizmu:<\/p>\n

\n<\/p>\n

\u201eJe\u015bli przy\u0142\u0105czymy si\u0119 do Polak\u00f3w, tym samym zabezpieczymy nasz\u0105 wiar\u0119 i religi\u0119. B\u0119dziemy mieli zabezpieczon\u0105 tak\u017ce nasz\u0105 narodowo\u015b\u0107, lub nawet swoj\u0105 samodzielno\u015b\u0107. A zatem precz z Czechami, niech \u017cyje federacja polsko-s\u0142owacka!\u201c4<\/sup><\/a><\/p>\n

\n<\/p>\n

G\u0142os ten spotka\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas z wielkim protestem s\u0142owackich \u015brodowisk emigracyjnych w Ameryce, za\u015b do politycznej ekskomuniki \u201ekontrowersyjnego\u201c zwolennika rozwodu z Czechami przychyli\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ks. Andrej Hlinka, piastuj\u0105cy ju\u017c w\u00f3wczas funkcj\u0119 lidera SPL. <\/p>\n

\n<\/p>\n

Polskie paszporty dla S\u0142owak\u00f3w i sprawa autonomii.<\/b><\/p>\n

\n<\/p>\n

Wraz z zainstalowaniem w \u017bylinie czechos\u0142owackiego Ministerstwa Pe\u0142nomocnego ds. Administrowania S\u0142owacj\u0105, Praga zacz\u0119\u0142a stopniowo przejmowa\u0107 inicjatyw\u0119. Uchwalono konstytucj\u0119 Republiki Czechos\u0142owackiej, kt\u00f3ra nie gwarantowa\u0142a S\u0142owakom obiecanych wcze\u015bniej praw, za\u015b odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 do \u201enarodu czechos\u0142owackiego\u201d uznawanego wszak przez ruch ludacki za fikcj\u0119.5<\/sup><\/a> Jednocze\u015bnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zainicjowana przez prezydenta Republiki Czechos\u0142owackiej kampania przeciwko Ko\u015bcio\u0142owi Katolickiemu, w kt\u00f3rej domagano si\u0119 \u201edemokratyzacji\u201d struktur ko\u015bcielnych, zniesienia celibatu i wprowadzenia \u201enarodowej\u201d liturgii. Korzystaj\u0105c z polskiego zaanga\u017cowania w wojn\u0119 z bolszewick\u0105 Rosj\u0105, Czechos\u0142owacja zaj\u0119\u0142a \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski; zablokowa\u0142a tak\u017ce poci\u0105gi z dostawami broni dla Polski broni\u0105cej si\u0119 przed pochodem Armii Czerwonej. Sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce nar\u00f3d s\u0142owacki wi\u0105\u017c\u0105c sw\u00f3j los z Republik\u0105 Czechos\u0142owack\u0105 znalaz\u0142 si\u0119 w pa\u0144stwie nie szanuj\u0105cym s\u0142owackiej odr\u0119bno\u015bci, co wi\u0119cej antykatolickim i prowadz\u0105cym agresywnie antypolsk\u0105, prosowieck\u0105 polityk\u0119.6<\/sup><\/a> <\/p>\n

W sierpniu 1919 roku ks. Hlinka wyruszy\u0142 do Warszawy, by prosi\u0107 polskiego Naczelnika Pa\u0144stwa, marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego, o wydanie s\u0142owackiej delegacji polskich paszport\u00f3w, tak aby mog\u0142a bez przeszk\u00f3d uda\u0107 si\u0119 na konferencj\u0119 pokojow\u0105 do Pary\u017ca, gdzie chcia\u0142a szuka\u0107 mi\u0119dzynarodowej protekcji dla zdradzonej sprawy s\u0142owackiej. W trakcie spotkania Pi\u0142sudski niedwuznacznie sugerowa\u0142, \u017ce zamiast paszport\u00f3w, mo\u017ce zaoferowa\u0107 suwerenno\u015b\u0107 S\u0142owacji pod polskimi auspicjami. Hlinka nalega\u0142 jednak na wydanie paszport\u00f3w, wykluczaj\u0105c tym samym polsk\u0105 interwencj\u0119.7<\/sup><\/a> Paszporty wydano, lecz s\u0142owacka delegacja niczego w Pary\u017cu nie osi\u0105gn\u0119\u0142a. Lider ruchu ludackiego zosta\u0142 natomiast internowany przez w\u0142adze Czechos\u0142owacji zaraz po powrocie z Konferencji. Pozostawa\u0142 w areszcie przez 7 miesi\u0119cy \u2013 a\u017c do czasu, gdy og\u0142oszono amnesti\u0119 i otrzyma\u0142 w wyborach mandat poselski. Gdy w latach p\u00f3\u017aniejszych Czechos\u0142owacja podpisa\u0142a z ZSRR uk\u0142ad o wzajemnej pomocy, ks. Hlinka w swym parlamentarnym wyst\u0105pieniu otwarcie zagrozi\u0142 zwr\u00f3ceniem si\u0119 S\u0142owacji ku Polsce:<\/p>\n

\n<\/p>\n

\u201eKiedy wy pozwalacie sobie robi\u0107 pakty z komunistami, to my b\u0119dziemy czyni\u0107 pakty z Polakami w interesie narodu s\u0142owackiego i naszej republiki. Nam nie s\u0105 najbli\u017csi rosyjscy bolszewicy – nam bli\u017csi s\u0105 katoliccy Polacy.\u201d8<\/sup><\/a><\/p>\n

\n<\/p>\n

Przyw\u00f3dca ruchu ludackiego pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 kwesti\u0105 Polski zazwyczaj w kontek\u015bcie wewn\u0119trznej, czechos\u0142owackiej walki politycznej. Odniesienia te mia\u0142y raczej instrumentalny charakter; jednym zdaniem mo\u017cna by je opisa\u0107 jako granie polsk\u0105 kart\u0105 przeciwko Czechom w sprawie autonomii S\u0142owacji. <\/p>\n

\n<\/p>\n

Karol Sidor i frakcja propolska.<\/b><\/p>\n

\n<\/p>\n

Postaw\u0119 z gruntu odmienn\u0105, bo integralnie polonofilsk\u0105, prezentowa\u0142 natomiast Karol Sidor (1901-1953) uznawany za jednego z g\u0142\u00f3wnych ideolog\u00f3w s\u0142owackiego narodowego-katolicyzmu, a z czasem za drug\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 posta\u0107 ruchu ludackiego. W 1938 roku po \u015bmierci Hlinki przej\u0105\u0142 faktyczne przyw\u00f3dztwo w S\u0142owackiej Partii Ludowej, przez kilka dni sprawowa\u0142 funkcj\u0119 premiera autonomicznej S\u0142owacji, w Republice S\u0142owackiej pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 ministra spraw wewn\u0119trznych. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c pierwszym komendantem paramilitarnej Gwardii Hlinki, kt\u00f3ra powsta\u0142a jako kontynuacja zdelegalizowanej \u201eRodobrany\u201d, s\u0142owackich \u201eczarnych koszul\u201d. <\/p>\n

Od pocz\u0105tku swojej aktywno\u015bci politycznej Sidor by\u0142 zadeklarowanym zwolennikiem opcji propolskiej. Zosta\u0142 cz\u0142onkiem, a nast\u0119pnie prezesem Zwi\u0105zku \u015bw. Wojciecha, kt\u00f3ry jeszcze przed powstaniem Czechos\u0142owacji prowadzi\u0142 pr\u0119\u017cn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105 w celu podtrzymania s\u0142owackich tradycji j\u0119zykowych. W tym celu t\u0142umaczono, a nast\u0119pnie kolportowano dzie\u0142a Mickiewicza, kt\u00f3re zdobywa\u0142y wielk\u0105 i \u017carliw\u0105 popularno\u015b\u0107 na S\u0142owacji. Publikowano tak\u017ce Sienkiewicza, Prusa, Reymonta, \u017beromskiego, Przerw\u0119-Tetmajera, Konopnick\u0105, Kossak-Szczuck\u0105 i wielu innych znanych polskich autor\u00f3w. Wydano tak\u017ce seri\u0119 kalendarzy odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do polskiej poezji i prozy, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w niemal\u017ce ka\u017cdym s\u0142owackim domu. Sidor swoj\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 do polskiej kultury \u201ezarazi\u0142\u201d ca\u0142e m\u0142ode pokolenie s\u0142owackich literat\u00f3w, do\u015b\u0107 wspomnie\u0107 o takich postaciach jak Andrej Zarnov, Milo Ubran, Jozo Niznansky i Koza-Matejov.9<\/sup><\/a> <\/p>\n

Z biegiem czasu swoje propolskie sympatie Sidor zaczyna\u0142 realizowa\u0107 tak\u017ce na p\u0142aszczy\u017anie politycznej. By\u0142 zwolennikiem powo\u0142ania \u015brodkowoeuropejskiej federacji pod polskim przyw\u00f3dztwem, kt\u00f3ra wype\u0142ni\u0142aby przestrze\u0144 mi\u0119dzy Niemcami, a Rosj\u0105 tak, by by\u0142a ona podmiotem stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, a nie boiskiem dla rozgrywek wielkich mocarstw. W pogl\u0105dach tych utwierdzi\u0142o go zwyci\u0119stwo Polak\u00f3w 1920r. w wojnie przeciwko Rosji bolszewickiej; Polska jawi\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas w europejskich \u015brodowiskach katolickich i antykomunistycznych niemal\u017ce jako zbawiciel narod\u00f3w i nowy, naturalny s\u0142owia\u0144ski lider po upadku carskiej Rosji. W odr\u00f3\u017cnieniu od czeskich elit, kt\u00f3re wyra\u017anie kibicowa\u0142y sowietom i ustami swojego prezydenta, Tomasza Masaryka, zupe\u0142nie niedyplomatycznie wyra\u017ca\u0142y zainteresowanie jak najd\u0142u\u017cszymi granicami czechos\u0142owacko-rosyjskimi, w katolickiej S\u0142owacji po dotarciu wie\u015bci o zwyci\u0119skiej Bitwie Warszawskiej rozleg\u0142y si\u0119 ko\u015bcielne dzwony. W \u015brodowisku Karola Sidora nigdy nie wybaczono Pradze jej postawy w najci\u0119\u017cszych dla Polski dniach wojennych, kiedy w\u0142adze Czechos\u0142owacji zablokowa\u0142y transporty z zaopatrzeniem dla znajduj\u0105cego si\u0119 w krytycznej sytuacji Wojska Polskiego, w intencji utrzymania czeskich nabytk\u00f3w terytorialnych na Zaolziu. Postawy tej nie zapomnia\u0142a Republice Czechos\u0142owacji r\u00f3wnie\u017c Warszawa, co rzutowa\u0142o na ca\u0142okszta\u0142t stosunk\u00f3w polsko-czeskich, a w konsekwencji tak\u017ce polsko-s\u0142owackich przez ca\u0142y okres dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego. <\/p>\n

Sidor do\u0142\u0105czy\u0142 do redakcji wydawanego w Krakowie pisma \u201eSlovak\u201d, kt\u00f3re w 1923r. konsolidowa\u0142o ju\u017c do\u015b\u0107 szerokie \u015brodowiska S\u0142owak\u00f3w niezadowolonych z praktycznej realizacji idei czechos\u0142owakizmu. Podczas, gdy w Republice nasila\u0142a si\u0119 akcja przeciwko s\u0142owackiej to\u017csamo\u015bci narodowej, a \u201ekolonialne\u201d podej\u015bcie Pragi wobec S\u0142owacji przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na jej fataln\u0105 sytuacj\u0119 gospodarcz\u0105, n\u0119dz\u0119 i powi\u0119kszaj\u0105ce si\u0119 bezrobocie, \u201eSlovak\u201d publikowa\u0142 w czarnych ramkach d\u0142ugie listy nazwisk S\u0142owak\u00f3w, kt\u00f3rzy wyje\u017cd\u017cali za chlebem do Australii i Ameryki. W tym samym roku Sidor doprowadzi\u0142 do zorganizowania konferencji w Krakowie, kt\u00f3ra przerodzi\u0142a si\u0119 w manifestacj\u0119 na rzecz zbli\u017cenia polsko-s\u0142owackiego. S\u0142owackim studentom umo\u017cliwiono dokszta\u0142canie si\u0119 na polskich uczelniach, z kt\u00f3rej to mo\u017cliwo\u015bci powszechnie korzystano, co przyczynia\u0142o si\u0119 do dodatkowego zacie\u015bniania wi\u0119z\u00f3w kulturowych.10<\/sup><\/a><\/p>\n

Przewr\u00f3t majowy i zaostrzenie polityki. <\/b> <\/p>\n

\n<\/p>\n

Gdy w 1926 roku dosz\u0142o w Polsce do zamachu majowego, za\u015b porz\u0105dek oparty na \u201eparlamentarnej\u201d konstytucji marcowej zosta\u0142 zakwestionowany i faktycznie zawieszony, do polskich inspiracji Karola Sidora do\u0142\u0105czy\u0142y tak\u017ce kwestie ustrojowe. W swojej publicystyce ruch ludacki, m. in. za spraw\u0105 Sidora, coraz cz\u0119\u015bciej odchodzi\u0142 od paradygmat\u00f3w demokratycznych przyj\u0119tych na pocz\u0105tku dzia\u0142alno\u015bci w ramach Republiki Czechos\u0142owackiej. Opowiadano si\u0119 raczej za \u201emocniejszymi\u201d formami ustrojowymi; pewnym wzorem dla S\u0142owak\u00f3w okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c polska konstytucja kwietniowa \u2013 ustawa zasadnicza pozostawiaj\u0105ca szerokie pole dla r\u00f3\u017cnych interpretacji, lecz interpretowana autorytarnie. <\/p>\n

Doj\u015bcie do w\u0142adzy obozu tzw. sanacji rozpocz\u0119\u0142o nowy etap w stosunkach polsko-s\u0142owackich. Niestety, wbrew ustrojowym impresjom i pocz\u0105tkowemu entuzjazmowi, by\u0142 to proces wyra\u017anego och\u0142odzenia relacji. Warszawa relatywnie zaostrzy\u0142a sw\u00f3j kurs wobec Republiki Czechos\u0142owackiej, co po\u015brednio odbi\u0142o si\u0119 tak\u017ce na relacjach ze S\u0142owakami. <\/p>\n

Pierwszym symptomem nowej polityki polskich w\u0142adz okaza\u0142y si\u0119 by\u0107 wyj\u0105tkowo huczne obchody dziesi\u0105tej rocznicy przy\u0142\u0105czenia do Rzeczpospolitej ziem p\u00f3\u0142nocnego Spisza i Orawy zorganizowane 15 sierpnia 1930 roku. Feliks Gwi\u017cd\u017c (1885-1952), pose\u0142 na Sejm RP i prezes \u201eZwi\u0105zku Podhalan\u201d nieformalnie uto\u017csamiany z polityk\u0105 polskich w\u0142adz na odcinku \u201epo\u0142udniowym\u201d, w swoim okoliczno\u015bciowym przem\u00f3wieniu zupe\u0142nie niedwuznacznie zasugerowa\u0142, \u017ce celem polityki nowych w\u0142adz jest zjednoczenie wszystkich Polak\u00f3w w granicach ojczyzny. Dok\u0142adna relacja z obchod\u00f3w szybko dotar\u0142a na S\u0142owacj\u0119 i zosta\u0142a wykorzystana do pr\u00f3by zdyskredytowania propolskiego nastawienia ogromnej cz\u0119\u015bci ruchu ludackiego. Przem\u00f3wienia wyg\u0142oszone na uroczysto\u015bciach zosta\u0142y odebrane zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d niewielkiej mniejszo\u015bci polskiej, jak i dominuj\u0105cej ludno\u015bci s\u0142owackiej jako zapowied\u017a przysz\u0142ych korekt granicznych. Sidor bywaj\u0105c w Polsce niejednokrotnie przestrzega\u0142, by historyczne, dziejowe zbli\u017canie si\u0119 do siebie dw\u00f3ch narod\u00f3w, b\u0119d\u0105ce w ich obop\u00f3lnym, \u017cywotnym interesie, nie zosta\u0142o zaprzepaszczone z powodu kilku \u201eska\u0142, kamieni i jeleni\u201d11<\/sup><\/a>. Najgorszy scenariusz zacz\u0105\u0142 realizowa\u0107 si\u0119 na jego oczach.<\/p>\n

Karol Sidor trwa\u0142 konsekwentnie na swoim propolskim stanowisku, w swojej publicystyce cz\u0119\u015bciej jednak ostrzega\u0142 przed \u201ekr\u00f3tkowzroczno\u015bci\u0105\u201d w planowaniu polityki w Europie \u015arodkowej, a tak\u017ce niew\u0142a\u015bciwym rozumieniu \u201emocarstwowo\u015bci\u201d. W Polsce jego przychylne stanowisko wzgl\u0119dem Polak\u00f3w sta\u0142o si\u0119 znane w\u015br\u00f3d szerokich mas dzi\u0119ki upowszechnieniu jego ksi\u0105\u017cki \u201eCestou po Polsku\u201d, w kt\u00f3rej to nie ukrywa\u0142 s\u0142\u00f3w zachwytu nad polsk\u0105 przyrod\u0105, kultur\u0105 i obyczajami zapoznawanymi podczas podr\u00f3\u017cy na \u201edrug\u0105\u201d stron\u0119 Tatr. Jego kariera polityczna w latach \u201830 uleg\u0142a przy\u015bpieszeniu. W 1931r. zostaje redaktorem naczelnym pisma \u201eSlovak\u201d. Awansuje r\u00f3wnie\u017c w hierarchii S\u0142owackiej Partii Ludowej, za\u015b za dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u201esprzeczn\u0105 z ide\u0105 czechos\u0142owakizmu\u201d zostaje w 1934r. aresztowany na siedem tygodni przez w\u0142adze Republiki. W 1935r. zosta\u0142 pos\u0142em czechos\u0142owackiego parlamentu \u2013 nie przyczyni\u0142o si\u0119 to jednak do z\u0142agodzenia jego \u201eniepokornych\u201d pogl\u0105d\u00f3w wobec Pragi, a w niemal\u017ce ka\u017cdym swoim wyst\u0105pieniu atakowa\u0142 polityk\u0119 prezydenta Benesza wzgl\u0119dem Polski. Warszawa dostrzeg\u0142a potencja\u0142 zdobywaj\u0105cego coraz szersze wp\u0142ywy Sidora i sama zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w umocnienie jego pozycji poprzez udost\u0119pnianie mu nowych kontakt\u00f3w. Do Bratys\u0142awy na stanowisko konsula wydelegowano posiadaj\u0105cego s\u0142owackie korzenie Wac\u0142awa \u0141aci\u0144skiego, natomiast Ambasadorem RP w Pradze zosta\u0142 Kazimierz Papee, zwolennik s\u0142owackiej niezale\u017cno\u015bci \u2013 w sprawach dotycz\u0105cych S\u0142owacji, jej ewentualnej autonomii lub niepodleg\u0142o\u015bci kontaktowali si\u0119 oni zawsze bezpo\u015brednio z Sidorem. <\/sup>12<\/sup><\/a> W 1938 roku, po \u015bmierci ks. Hlinki, Sidor staje si\u0119 wiod\u0105cym politykiem ruchu ludackiego. W tym\u017ce roku zaczyna sprawowa\u0107 funkcj\u0119 nadrz\u0119dnego redaktora wszystkich pism partyjnych; r\u00f3wnolegle rozpoczyna formowanie paramilitarnej \u201eGwardii Hlinki\u201d b\u0119d\u0105c jej pierwszym Komendantem. <\/p>\n

\n<\/p>\n

Uk\u0142ad Monachijski i polskie naciski na powo\u0142anie pa\u0144stwa s\u0142owackiego. <\/b> <\/p>\n

\n<\/p>\n

W pocz\u0105tkowych pa\u017adziernika 1938r., na mocy Uk\u0142adu Monachijskiego, Czechos\u0142owacja stan\u0119\u0142a przed faktem rozbior\u00f3w – Niemcy rozpocz\u0119li obsadzanie Sudetlandu<\/i>, W\u0119grzy w\u0142\u0105czyli do swojego terytorium po\u0142udniowe fragmenty S\u0142owacji. Na zaj\u0119te w 1919r. przez CSR ziemie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego wkroczy\u0142o witane entuzjastycznie Wojsko Polskie. Warszawa w obliczu rosn\u0105cego zaanga\u017cowania niemieckiego u swoich po\u0142udniowych granic planowa\u0142a jednak \u201ekompleksowe rozwi\u0105zanie\u201d kwestii Czechos\u0142owacji. W tym celu rz\u0105d Rzeczpospolitej zakomunikowa\u0142 czechos\u0142owackiemu ministrowi spraw zagranicznych, Franciszkowi Chvalkovskiemu , ch\u0119\u0107 bezpo\u015brednich pertraktacji z przedstawicielami s\u0142owackimi. W kontaktach z Polakami naturalnym przedstawicielem Republiki Czechos\u0142owacji, a tak\u017ce nowoutworzonej pod wp\u0142ywem wydarze\u0144 monachijskich Autonomii S\u0142owacji, by\u0142 Karol Sidor. Polskim w\u0142adzom wyra\u017anie zale\u017ca\u0142o na czasie. Sidor do Warszawy wyruszy\u0142 19 pa\u017adziernika nad ranem wsiadaj\u0105c na pok\u0142ad wojskowego samolotu wraz z rodzin\u0105 konsula \u0141aci\u0144skiego. Na lotnisku w Warszawie wyl\u0105dowa\u0142 tu\u017c po po\u0142udniu, gdzie zosta\u0142 powitany przez Feliksa Gwi\u017cd\u017ca, urz\u0119dnik\u00f3w polskiego MSZ oraz przedstawicieli S\u0142owak\u00f3w w Polsce. Niemal\u017ce natychmiast rozpocz\u0119to trwaj\u0105ce przez nast\u0119pne trzy dni rokowania. Sidor dyskutowa\u0142 z Gwi\u017cd\u017cem, Janem Szembekiem pe\u0142ni\u0105cym w\u00f3wczas funkcj\u0119 podsekretarza stanu MSZ, a tak\u017ce z ministrem spraw zagranicznych, J\u00f3zefem Beckiem. Polskie stanowisko by\u0142o jednoznaczne: Sidor uzyska\u0142 zapewnienie, \u017ce od samodzielnej S\u0142owacji Polska nie domaga\u0142aby si\u0119 skrawka ziemi, ale wobec S\u0142owacji b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci\u0105 Republiki Czechos\u0142owackiej strona polska b\u0119dzie \u017c\u0105da\u0107 dokonania pewnych korekt granicznych. Akcentowano przy tym wyra\u017anie, \u017ce preferowany jest pierwszy scenariusz, za\u015b strona s\u0142owacka mo\u017ce liczy\u0107 na polsk\u0105 pomoc przy og\u0142oszeniu niepodleg\u0142o\u015bci. Sidor w odpowiedzi przekonywa\u0142, \u017ce S\u0142owacja nie jest gotowa na og\u0142oszenie niepodleg\u0142o\u015bci; poza organizacjami paramilitarnymi nie posiada w\u0142asnych si\u0142 zbrojnych, co wobec p\u00f3\u0142milionowej armii czeskiej nie pozwala na \u017cadne radykalniejsze posuni\u0119cia. Jedyn\u0105 drog\u0105, kt\u00f3ra wed\u0142ug Sidora by\u0142a mo\u017cliwa, to droga ewolucyjna realizowana przez stoj\u0105cego na czele autonomicznego rz\u0105du s\u0142owackiego ks. J\u00f3zefa Tiso. Wed\u0142ug relacji Szembeka, Sidor pr\u00f3bowa\u0142 przekona\u0107 przedstawicieli polskich w\u0142adz, \u017ce niepodleg\u0142o\u015b\u0107 S\u0142owacji mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gni\u0119ta legalnymi \u015brodkami w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy: po wyborach nowy prezydent Czechos\u0142owacji pod wp\u0142ywem post\u0119puj\u0105cej decentralizacji mia\u0142by og\u0142osi\u0107 federalizacj\u0119 Republiki, w ramach kt\u00f3rej S\u0142owacy mogliby zorganizowa\u0107 w\u0142asn\u0105 policj\u0119, \u017candarmeri\u0119 i formacj\u0119 wojskow\u0105 \u2013 wobec niezgodno\u015bci polityki zagranicznej Pragi ze s\u0142owackim interesem narodowym, s\u0142owacki sejm mia\u0142 w\u00f3wczas og\u0142osi\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107. Ko\u0144cowym efektem tych przemian powinna by\u0107 niepodleg\u0142a S\u0142owacja, oparta jednak politycznie i wojskowo o Polsk\u0119 – pozostaj\u0105c z ni\u0105 tak\u017ce w silnych kontaktach kulturowych – za\u015b gospodarczo o Niemcy i W\u0119gry.13<\/sup><\/a> <\/p>\n

\n<\/p>\n

Korekty graniczne na Spiszu i Orawie. <\/b> <\/p>\n

\n<\/p>\n

Taka odpowied\u017a nie by\u0142a satysfakcjonuj\u0105ca dla strony polskiej, poniewa\u017c Warszawa domaga\u0142a si\u0119 natychmiastowego og\u0142oszenia niepodleg\u0142o\u015bci S\u0142owacji; stanowisko to mog\u0142o jednak wp\u0142yn\u0105\u0107 na ograniczenie roszcze\u0144 terytorialnych, faktycznie sprowadzaj\u0105c je do \u201ekorekty granicznej\u201d. Gdy w 1920r. Rada Ambasador\u00f3w obraduj\u0105ca w Spa wykorzystuj\u0105c niekorzystn\u0105 sytuacj\u0119 Polski wytyczy\u0142a arbitralnie granice, domagano si\u0119 przy\u0142\u0105czenia ca\u0142o\u015bci ziem Spisza i Orawy do Rzeczpospolitej. <\/p>\n

Polska wystosowa\u0142a do Bratys\u0142awy (!) ultimatum domagaj\u0105c si\u0119 przekazania okolic miejscowo\u015bci Czadca, g\u00f3ry Jaworzyna wraz przyleg\u0142o\u015bciami, rzeki Poprad, w\u0105skiego pasa Pienin i tatrza\u0144skich las\u00f3w. By\u0142y to niewielkie, prawie bezludne obszary zamieszkane przez ok. 6 tys. os\u00f3b.14<\/sup><\/a> \u017b\u0105dania te wywo\u0142a\u0142y na S\u0142owacji fal\u0119 oburzenia, stawiaj\u0105c propolsko nastawion\u0105 frakcj\u0119 Sidora w k\u0142opotliwej sytuacji. Z perspektywy S\u0142owak\u00f3w z\u0142owieszczym t\u0142em dla ca\u0142ej akcji by\u0142a podnoszona przez Warszaw\u0119 i Budapeszt sprawa wsp\u00f3lnej granicy polsko-w\u0119gierskiej; nie pomog\u0142y te\u017c o\u015bwiadczenia polskiej strony o swojej \u201ewielkoduszno\u015bci\u201d z uwagi na ograniczenie swojej cz\u0119\u015bci zaboru do niewielkich rozmiar\u00f3w. Bratys\u0142awa odrzuci\u0142a polskie \u017c\u0105dania i zaproponowa\u0142a podzia\u0142 ziem wed\u0142ug etnicznego pryncypium, lecz centralne w\u0142adze czechos\u0142owackie ugi\u0119\u0142y si\u0119 pod gro\u017ab\u0105 u\u017cycia si\u0142y i zleci\u0142y w\u0142adzom autonomicznym powo\u0142anie komisji delimitacyjnej. Kiedy jednak polska delegacja zosta\u0142a obrzucona przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 kamieniami, na sporny rejon wyruszy\u0142a polska Samodzielna Grupa Operacyjna \u201e\u015al\u0105sk\u201d i po dwudniowej walce ze skoncentrowan\u0105 w tym obszarze armi\u0105 czechos\u0142owack\u0105, opanowa\u0142a go si\u0142\u0105.15<\/sup><\/a> Pomimo usilnych stara\u0144 Sidora o ograniczenie atmosfery nieufno\u015bci, w\u015br\u00f3d S\u0142owak\u00f3w zapanowa\u0142o raczej antypolskie nastawienie, a polonofilska frakcja zacz\u0119\u0142a stopniowo traci\u0107 na znaczeniu. Sidor nabra\u0142 natomiast przekonania, \u017ce Polacy jako nar\u00f3d ponownie przegrali swoj\u0105 wielko\u015b\u0107 i mo\u017cliwo\u015bci \u2013 zupe\u0142nie tak, jak ostrzega\u0142 jeszcze w 1926r. \u2013 na rzecz kilku \u201eska\u0142, kamieni i jeleni\u201d. <\/p>\n

\n<\/p>\n

Powstanie Republiki S\u0142owackiej. <\/b> <\/p>\n

\n<\/p>\n

W nocy z 9 na 10 marca 1939r., pod wp\u0142ywem nacisk\u00f3w niemieckich, centralny rz\u0105d Republiki Czechos\u0142owackiej wprowadzi\u0142 stan wyj\u0105tkowy na terenie S\u0142owacji by po\u0142o\u017cy\u0107 kres jej \u201ed\u0105\u017ceniom separatystycznym\u201d. Ze stanowiska premiera rz\u0105du autonomicznego zosta\u0142 usuni\u0119ty Tiso, za\u015b na jego miejsce powo\u0142ano Karola Sidora. Berlin natychmiast przej\u0105\u0142 inicjatyw\u0119, wysy\u0142aj\u0105c swoich emisariuszy by namowami i brutalnymi gro\u017abami sk\u0142onili nowego premiera do proklamowania niepodleg\u0142ej S\u0142owacji i ostatecznego rozbicia Republiki \u2013 bez rezultatu, gdy\u017c do\u015bwiadczony polityk widzia\u0142 w tych \u201epropozycjach\u201d zinstrumentalizowanie i ubezw\u0142asnowolnienie S\u0142owacji w obszarze niemieckich plan\u00f3w. Zmieniono wi\u0119c taktyk\u0119 i zwr\u00f3cono si\u0119 do zdymisjonowanego premiera, ks. Tiso. Zaproszono go, podobnie jak kiedy\u015b Sidora w kontek\u015bcie podr\u00f3\u017cy do Warszawy, na pok\u0142ad wojskowego samolotu, kt\u00f3rym 13 marca uda\u0142 si\u0119 do Berlina. W stolicy Rzeszy przyj\u0119to Jozefa Tiso z honorami g\u0142owy pa\u0144stwa, a nast\u0119pnie zaproszono na rozmowy \u2013 wpierw z Ribbentropem, a nast\u0119pnie z Hitlerem. Poinformowano go, \u017ce w ci\u0105gu najbli\u017cszych godzin Czechos\u0142owacja zostanie zlikwidowana przez wkraczaj\u0105ce na jej terytorium wojska niemieckie, za\u015b nowe pa\u0144stwo s\u0142owackie ma by\u0107 proklamowane \u201eblitzschnell\u201d, gdy\u017c w innym razie jego los jest niepewny. Niedwuznacznie wspominano tak\u017ce o wojskach w\u0119gierskich koncentrowanych na granicy ze S\u0142owacj\u0105. W razie szybkiej decyzji Tiso w sprawie og\u0142oszenia s\u0142owackiej niepodleg\u0142o\u015bci, Hitler wspania\u0142omy\u015blnie oferowa\u0142 niemieckie gwarancje dla terytorialnej integralno\u015bci nowego pa\u0144stwa, mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokonania aktu jego proklamacji za po\u015brednictwem berli\u0144skiego radia, oraz przedstawi\u0142 list\u0119 cz\u0142onk\u00f3w przysz\u0142ego s\u0142owackiego rz\u0105du.16<\/sup><\/a> Tiso oponowa\u0142 przed natychmiastowym og\u0142oszeniem niepodleg\u0142o\u015bci i wynegocjowa\u0142 zw\u0142ok\u0119 do po\u0142udnia nast\u0119pnego dnia, by akt proklamacji zosta\u0142 og\u0142oszony z terytorium S\u0142owacji. 14 marca na zamkni\u0119tym posiedzeniu s\u0142owackiego sejmu J\u00f3zef Tiso wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie w kt\u00f3rym dok\u0142adnie zreferowa\u0142 przebieg berli\u0144skich rozm\u00f3w. W relacji Pavla Carnogurskeho \u201e\u2026 z chwil\u0105 otwarcia posiedzenia sejmu \u0142awy poselskie ogarn\u0105\u0142 ci\u0119\u017cki, wprost duszny nastr\u00f3j. Ka\u017cdy z nas wiedzia\u0142, \u017ce og\u0142aszaj\u0105c niezale\u017cno\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105 S\u0142owacji staniemy si\u0119 tylko narz\u0119dziem Hitlera, nie wyrazicielami woli narodu.\u201d17<\/sup><\/a> Proklamowanie nowego pa\u0144stwa uchwalono poprzez od\u015bpiewanie hymnu \u201eHej Slovaci<\/i>\u201d. <\/p>\n

\n<\/p>\n

Ostatnie pr\u00f3by wsp\u00f3\u0142pracy i kl\u0119ska polityki \u201epo\u0142udniowej\u201d.<\/b><\/p>\n

\n<\/p>\n

W Warszawie \u0142udzono si\u0119, \u017ce nie jest jeszcze za p\u00f3\u017ano na pozyskanie S\u0142owacji na rzecz bliskiej wsp\u00f3\u0142pracy, dlatego Rzeczpospolita ju\u017c na drugi dzie\u0144 uzna\u0142a powstanie pa\u0144stwa s\u0142owackiego. W nowej rzeczywisto\u015bci przychylny Polakom Karol Sidor otrzyma\u0142 tek\u0119 ministra spraw wewn\u0119trznych. Po utworzeniu poselstwa w Bratys\u0142awie strona polska nawi\u0105za\u0142a kontakty z przedstawicielami dow\u00f3dztwa armii s\u0142owackiej. 21 marca 1939 r. charg\u00e9 d\u2019affaires Mieczys\u0142aw Cha\u0142upczy\u0144ski informowa\u0142 polskie MSZ o \u017cyczliwym stosunku do Polski gen. Ferdinanda \u010catlo\u0161a, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 naczelnego dow\u00f3dcy armii s\u0142owackiej. W rozmowie z Cha\u0142upczy\u0144skim \u010catlo\u0161 wyrazi\u0142 pogl\u0105d, \u017ce wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Niemcami uwa\u017ca za „smutn\u0105 konieczno\u015b\u0107, z kt\u00f3rej nale\u017cy wynie\u015b\u0107 mo\u017cliwe najwi\u0119ksze korzy\u015bci przy minimum ofiar”. 15 czerwca 1939 r. poselstwo polskie informowa\u0142o Warszaw\u0119, \u017ce \u010catlo\u0161 odm\u00f3wi\u0142 opracowania planu operacyjnego przeciw Polsce18<\/sup><\/a>. <\/p>\n

By\u0142y to jednak ostatnie dni propolskiej orientacji na S\u0142owacji. Gdy sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce Polska nie przyjmie niemieckich ofert sojuszniczych, ani p\u00f3\u017aniejszych roszcze\u0144 terytorialnych odno\u015bnie \u201eeksterytorialnego korytarza\u201d, Berlin rozpocz\u0105\u0142 rugowanie polskich wp\u0142yw\u00f3w pod ka\u017cd\u0105 postaci\u0105. 23 marca dosz\u0142o do podpisania uk\u0142adu niemiecko-s\u0142owackiego, b\u0119d\u0105cego gwarancj\u0105 integralno\u015bci terytorialnej S\u0142owacji, a tak\u017ce przyczynkiem dla wsp\u00f3\u0142pracy wojskowej obydwu pa\u0144stw i zainstalowania niemieckich baz na zachodzie S\u0142owacji. W kwietniu, pod wp\u0142ywem nacisk\u00f3w Berlina, odwo\u0142ano Karola Sidora z funkcji ministra spraw wewn\u0119trznych i wyekspediowano go na polityczne zes\u0142anie do s\u0142owackiej Ambasady przy Stolicy Apostolskiej. <\/p>\n

Tragiczny epilog polskiej \u201epolityki po\u0142udniowej\u201d rozegra\u0142 si\u0119 jednak dopiero we wrze\u015bniu 1939r., gdy z teren\u00f3w S\u0142owacji niemieckie lotnictwo przeprowadza\u0142o naloty m. in. na Krak\u00f3w i Warszaw\u0119. S\u0142owacy mieli tak\u017ce sw\u00f3j bezpo\u015bredni udzia\u0142 w agresji na Polsk\u0119, tworz\u0105c na potrzeby kampanii z\u0142o\u017cony z trzech dywizji korpus o kryptonimie \u201eBernol\u00e1k\u201d , kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o os\u0142anianie wschodniego skrzyd\u0142a niemieckiej 14. Armii dowodzonej przez gen. Wilhelma Lista. S\u0142owacka armia nie by\u0142a jednak zaanga\u017cowana w ci\u0119\u017ckie walki na najwa\u017cniejszym teatrze dzia\u0142a\u0144, pozostaj\u0105c raczej w odwodzie i rejonach o znikomej koncentracji Wojska Polskiego, z uwagi na swoje s\u0142abe przygotowanie i wyekwipowanie. <\/p>\n

Wyzwania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. <\/b> <\/p>\n

\n<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym b\u0142\u0119dem za\u0142o\u017ce\u0144 \u201emi\u0119dzymorskiej\u201d polityki polskich w\u0142adz w latach 1918-1939 by\u0142o przekonanie, \u017ce Polska posiada wystarczaj\u0105cy potencja\u0142 by zbudowa\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie blok ma\u0142ych pa\u0144stw wymierzony jednocze\u015bnie w dwa pot\u0119\u017cne mocarstwa, z kt\u00f3rymi \u015brodkowoeuropejska \u201efederacja\u201d musia\u0142aby s\u0105siadowa\u0107. Polityka tworzenia \u201eprzeciwwagi\u201d dla potencja\u0142u Niemiec i ZSRR, by\u0142a tym samym, co polityka \u201er\u00f3wnowagi\u201d i pr\u00f3b\u0105 oparcia polskiego bezpiecze\u0144stwa na dalekich sojusznikach \u2013 niebezpieczn\u0105 mrzonk\u0105 i niew\u0142a\u015bciwym ocenieniem potencja\u0142\u00f3w. Polska pr\u00f3buj\u0105c tworz\u0105\u0107 sw\u00f3j blok w jednoczesnej opozycji wobec dw\u00f3ch pot\u0119\u017cnych, s\u0105siednich mocarstw nie by\u0142a wiarygodna jako gwarant bezpiecze\u0144stwa. <\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Polska i S\u0142owacja przynale\u017c\u0105 do bloku pa\u0144stw europejskich, co automatycznie stawia Warszaw\u0119 w lepszej sytuacji wyj\u015bciowej dla koordynowania polityki w regionie; cen\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy np. w ramach pa\u0144stw Grupy Wyszehradzkiej nie jest bowiem konfrontacja z Berlinem, za\u015b jej efekty by\u0142yby korzystne dla ca\u0142ej Europy. Obecnie brakuje przede wszystkim woli politycznej dla pe\u0142niejszej realizacji idei wsp\u00f3\u0142pracy w ramach bloku europejskiego \u2013 wszystkie instytucjonalne pr\u00f3by zawi\u0105zania \u015bci\u015blejszej wsp\u00f3\u0142pracy, takie jak Grupa Wyszehradzka (V4), czy wyszehradzka grupa bojowa, kt\u00f3rej powstanie ministrowie spraw zagranicznych Polski, S\u0142owacji, Czech i W\u0119gier wyznaczyli na 2016r., to wci\u0105\u017c za ma\u0142o by Europa \u015arodkowa odgrywa\u0142a podmiotow\u0105 rol\u0119 w ramach bloku europejskiego, a Polska mog\u0142a cieszy\u0107 si\u0119 statusem regionalnego mocarstwa reprezentuj\u0105cego interesy swojego wewn\u0119trznego bloku. Nale\u017cy jednak uzna\u0107, i\u017c zacie\u015bniaj\u0105ca si\u0119 wsp\u00f3\u0142praca V4, wyznaczanie Polski na tzw. pa\u0144stwo ramowe nowego, \u015brodkowoeuropejskiego porozumienia wojskowego, to kroki we w\u0142a\u015bciwym kierunku. Z perspektywy historii i obop\u00f3lnych interes\u00f3w, Warszaw\u0119 i Bratys\u0142aw\u0119 musi \u0142\u0105czy\u0107 co\u015b wi\u0119cej, ani\u017celi tylko mi\u0142o\u015b\u0107 do Tatr. <\/p>\n


\nPrzypisy:<\/strong><\/p>\n

1<\/a>\u0002<\/sup> A. Bartlova, Andrej Hlinka, Bratys\u0142awa 1991, s. 33-34.<\/p>\n

\n<\/p>\n

2<\/a>\u0002<\/sup> Tam\u017ce, s. 36-37.<\/p>\n

\n<\/p>\n

3<\/a>\u0002<\/sup> I. Kamenec, Tragedia polityka, ksi\u0119dza I cz\u0142owieka, Warszawa 2001, s. 23.<\/p>\n

\n<\/p>\n

4<\/a>\u0002<\/sup> P. Carnogursky, 6. Oktober 1938, Bratys\u0142awa 1993, s. 300.<\/p>\n

\n<\/p>\n

5<\/a>\u0002<\/sup> I. Kamenec, dz. cyt., s. 29.<\/p>\n

\n<\/p>\n

6<\/a>\u0002<\/sup> P. Carnogursky, dz. cyt., s. 305.<\/p>\n

\n<\/p>\n

7<\/a>\u0002<\/sup> Tam\u017ce, s. 299.<\/p>\n

\n<\/p>\n

8<\/a>\u0002<\/sup> M. Gniazdowski, Ob\u00f3z pi\u0142sudczykowsko-sanacyjny wobec s\u0142owackiego ruchu autonomistycznego, Wroc\u0142aw 2006, s. 32.<\/p>\n

\n<\/p>\n

9<\/a>\u0002<\/sup> P. Carnogursky, dz. cyt., s. 298.<\/p>\n

\n<\/p>\n

10<\/a>\u0002<\/sup> P. Carnogursky, dz. cyt., s. 307.<\/p>\n

\n<\/p>\n

11<\/a>\u0002<\/sup>P. Carnogursky, dz. cyt., s. 302-303.<\/p>\n

\n<\/p>\n

12<\/a>\u0002<\/sup> P. Carnogursky, dz. cyt., s. 312-313.<\/p>\n

\n<\/p>\n

13<\/a>\u0002<\/sup> P. Carnogursky, dz. cyt., s. 318-324.<\/p>\n

\n<\/p>\n

14<\/a>\u0002<\/sup> \u017d. Bor\u00e1k, \u201eUkraden\u00e9\u201c vesnice, Czeski Cieszyn 1993, s. 20.<\/p>\n

\n<\/p>\n

15<\/a>\u0002<\/sup> Tam\u017ce, s. 21.<\/p>\n

\n<\/p>\n

16<\/a>\u0002<\/sup> I. Kamenec, dz. cyt., s. 62-64.<\/p>\n

\n<\/p>\n

17<\/a>\u0002<\/sup> P. Carnogursky, 14.marec 1939, Bratislava 1992, s. 247-251.<\/p>\n

\n<\/p>\n

18<\/a>\u0002<\/sup> J. Kupli\u0144ski, Udzia\u0142 armii s\u0142owackiej w agresji niemieckiej przeciwko Polsce we wrze\u015bniu 1939 r.<\/i>, Wojskowy Przegl\u0105d Historyczny 1989, nr 4, s. 63-64<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od Redakcji: Tekst ten jest zmienion\u0105 i poszerzon\u0105 wersj\u0105 wyst\u0105pienia przygotowanego przez Autora na spotkanie w Towarzystwie S\u0142owak\u00f3w w Polsce, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce 29 XI […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1312,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[23,6,12],"tags":[125,605,725,916],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-l7","jetpack-related-posts":[{"id":30651,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30651","url_meta":{"origin":1309,"position":0},"title":"Syria: Pi\u0142karska reprezentacja blisko Mundialu","date":"4 wrze\u015bnia 2017","format":false,"excerpt":"Podczas gdy syryjska armia notuje du\u017ce post\u0119py na froncie walki z Pa\u0144stwem Islamskim, pi\u0142karska reprezentacja tego kraju znajduje si\u0119 o krok od awansu na mistrzostwa \u015bwiata, kt\u00f3re odb\u0119d\u0105 si\u0119 w przysz\u0142ym roku w Rosji. Decyduj\u0105cy mecz rozegrany zostanie we wtorek 5 wrze\u015bnia, a przeciwnikiem bliskowschodniej dru\u017cyny b\u0119dzie kadra sojuszniczego Iranu,\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/21231652_1950102938610748_7634668472295954216_n.jpg?fit=650%2C366&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":5537,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=5537","url_meta":{"origin":1309,"position":1},"title":"Adam Danek: Militia super terram","date":"2 lipca 2012","format":false,"excerpt":"Stosunek do \u015bwiata doczesnego jako ca\u0142o\u015bci od zawsze stanowi\u0142 w chrze\u015bcija\u0144stwie wa\u017cny przedmiot namys\u0142u. W najmniejszym stopniu zapewne dotyczy\u0142o to pierwszych chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy oczekiwali rych\u0142ej Paruzji, w zwi\u0105zku z czym swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 na ziemi postrzegali jako przemijaj\u0105cy epizod. Z up\u0142ywem czasu jednak obecno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a w \u015bwiecie zacz\u0119\u0142a by\u0107 pojmowana jako\u2026","rel":"","context":"In "Adam Danek"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":24377,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=24377","url_meta":{"origin":1309,"position":2},"title":"Chorwacja: Protesty opozycji","date":"3 lutego 2016","format":false,"excerpt":"1 lutego na Placu \u015aw. Marka w Zagrzebiu odby\u0142 si\u0119 protest wobec dzia\u0142a\u0144 obecnego centroprawicowego rz\u0105du Chorwacji, zorganizowany przez parti\u0119 Front Robotniczy (Radni\u010dka fronta \u2013 RF). Organizatorzy demonstracji okre\u015blili j\u0105 jako \"protest zdrajc\u00f3w\", co odnosi si\u0119 do pomys\u0142u by\u0142ego ju\u017c ministra ds. weteran\u00f3w, by rejestrowa\u0107 osoby okre\u015blane jako zdrajcy pa\u0144stwa,\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/protest-zg.jpg?fit=940%2C528&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":37571,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=37571","url_meta":{"origin":1309,"position":3},"title":"Jemen: Saudowie szukaj\u0105 pomocy Rosji","date":"24 wrze\u015bnia 2020","format":false,"excerpt":"Arabia Saudyjska o\u017cywi\u0142a swoje kontakty z Rosj\u0105, by unikn\u0105c zdobycia prowincji Marib przez Si\u0142y Zbrojne Jemenu i sprzymierzone z nimi Komitety Ludowe. Informuje o tym gazeta Al Achbar, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na rosyjskie \u017ar\u00f3d\u0142a. Gazeta podaje, \u017ce saudyjski minister spraw zagranicznych Fajsal bin Farhan przeprowadzi\u0142 rozmow\u0119 telefoniczn\u0105 z szefem rosyjskiej dyplomacji\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/35399_RUSREUTERS180614opecsaudi_1529259527061-960x484.jpg?fit=960%2C484&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":13383,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=13383","url_meta":{"origin":1309,"position":4},"title":"Sztorm 68: Czekaj\u0105c na sztorm\u2026","date":"1 kwietnia 2014","format":false,"excerpt":"W sprzeda\u017cy stronie sztormowcy.pl pojawi\u0142a si\u0119 reedycja legendarnego materia\u0142u, dotychczas dost\u0119pnego wy\u0142\u0105cznie na kasetach. W\u00a0 p\u0142ycie poza utworami z tego\u017c albumu, znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bonus w postaci nagra\u0144 z pr\u00f3b zespo\u0142u z roku 1991. Ilo\u015b\u0107 egzemplarzy jest ograniczona. \u201ePocz\u0105tki Sztormu 68 to wiosna-lato 1991 roku. Wtedy to powsta\u0142o kilka tekst\u00f3w\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/04\/1.jpg?fit=602%2C339&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":17555,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17555","url_meta":{"origin":1309,"position":5},"title":"Adam Danek: O zachowaniu si\u0119 przy stole","date":"24 listopada 2014","format":false,"excerpt":"Po ostatnim Soborze powszechnym w Ko\u015bciele katolickim nast\u0105pi\u0142 upadek liturgii. Potwierdzaj\u0105 to nawet zewn\u0119trzni i zupe\u0142nie nieuprzedzeni obserwatorzy, na przyk\u0142ad niekatoliccy religioznawcy. Wbrew pokrzykiwaniom sekciarsko nastawionych grupek \u201etradycjonalist\u00f3w katolickich\u201d (z w\u0142asnego nadania), owego zepsucia naszych rytua\u0142\u00f3w nie spowodowa\u0142a oficjalna zmiana rytu Mszy \u015bwi\u0119tej. O wiele wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odegra\u0142o w tym\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"33ef701c8059391708f1c3ddbe9f1f81","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/33ef701c8059391708f1c3ddbe9f1f81.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1309"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1309"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1309\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1309"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1309"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}