Jak co roku w grudniu, media, politycy i r\u00f3\u017cne organizacje pr\u00f3buj\u0105 wzbudzi\u0107 zbiorowe emocje w naszym znudzonym, mieszcza\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie na kanwie rocznicy wprowadzenia w 1981 r. stanu wojennego przez pierwszego sekretarza Wojciecha Jaruzelskiego. Tym razem staraj\u0105 si\u0119 nawet bardziej ni\u017c zwykle, bo jak wiadomo okr\u0105g\u0142a (tj. w tym przypadku trzydziesta) rocznica znacznie lepiej sprzedaje si\u0119 medialnie i politycznie. Nie by\u0142oby w tym zreszt\u0105 nic z\u0142ego, gdyby nie fakt, \u017ce za ka\u017cdym razem robi\u0105 to wed\u0142ug dok\u0142adnie tych samych fabularnych schemat\u00f3w \u2013 nie\u015bwie\u017cych, od dawna utartych, czy mo\u017ce raczej wytartych, a przede wszystkim fa\u0142szywych. Mamy wi\u0119c z jednej strony rozmaitych zwolennik\u00f3w postsolidarno\u015bciowej narracji historycznej z jej nieko\u0144cz\u0105cymi si\u0119 opowie\u015bciami o miejscach odosobnienia, grypsach, pa\u0142owaniu demonstracji, powielaczu i jego dzielnej obs\u0142udze\u2026 i tak dalej, i tak dalej. Z przeciwnej strony dobiega narracja historyczna rozmaitych sierot po PRL, jakby mniej licznych i s\u0142abiej reprezentowanych w \u015bwiecie medi\u00f3w, ale mimo wszystko nadal obecnych \u2013 z ich przekonaniem o obronie przez Jaruzelskiego porz\u0105dku pa\u0144stwowego i polskiej racji stanu, o powstrzymaniu przeze\u0144 sowieckiej interwencji zbrojnej, o \u201edecyzji tragicznej, lecz koniecznej\u201d\u2026 i tak dalej, i tak dalej. A inscenizowanie przed kamerami wiecznie takich samych dyskusji, prowadzonych w telewizyjnym studio przez najbardziej nudnych i najbardziej mainstreamowych reprezentant\u00f3w obu narracji ma by\u0107 dla milion\u00f3w szarych zjadaczy telewizyjnej papki uspokajaj\u0105cym dowodem, \u017ce w naszym kraju panuje pluralizm oraz \u017ce odbywa si\u0119 w nim rzeczywista \u201edebata\u201d nad wa\u017cnymi dla narodu zagadnieniami.<\/p>\n
W zwi\u0105zku z powy\u017cszym chcia\u0142bym i ja pokusi\u0107 si\u0119 o gar\u015b\u0107 uwag na temat zar\u00f3wno samego stanu wojennego, jak i jego wsp\u00f3\u0142czesnej recepcji.<\/p>\n
I<\/strong><\/p>\n Posiwiali i\/lub brzuchaci dzisiaj weterani \u201eopozycji demokratycznej\u201d, jak co roku dominuj\u0105cy w medialnym ha\u0142asie wok\u00f3\u014213 grudnia, maluj\u0105 okres stanu wojennego, a tak\u017ce p\u00f3\u017aniejsze lata rz\u0105d\u00f3w gen. Jaruzelskiego, najczarniejszymi barwami: terror, groza, niepewno\u015b\u0107 dnia i godziny, przera\u017caj\u0105ca skala represji, przemoc na ulicach, parali\u017cuj\u0105cy strach w\u015br\u00f3d ludzi, zamarcie zd\u0142awionego si\u0142\u0105 \u017cycia spo\u0142ecznego.<\/p>\n Jednocze\u015bnie trudno nie odnie\u015b\u0107 wra\u017cenia, \u017ce opowiadaj\u0105 oni o tym, co przedstawiaj\u0105 jako bezprecedensowe z\u0142o i zbrodni\u0119 pope\u0142nion\u0105 na narodzie\u2026 z wyra\u017an\u0105 przyjemno\u015bci\u0105. Bo te wszystkie komunistyczne represalia by\u0142y wymierzone w nich. Ho ho \u2013 m\u00f3wi\u0105 w ten spos\u00f3b \u2013 patrzcie, jacy byli\u015bmy pot\u0119\u017cni i bezkompromisowi, jak bardzo system si\u0119 nas ba\u0142, skoro wytoczy\u0142 przeciw nam takie \u015brodki. W ka\u017cd\u0105 rocznic\u0119 stanu wojennego ca\u0142y kraj s\u0142ucha ich opowie\u015bci o w\u0142asnej martyrologii, o tym, jak dzielnie zak\u0142adali \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, jak dzielnie strajkowali, jak dzielnie bili w podstawy komunistycznej w\u0142adzy za pomoc\u0105 ulotek, jak dzielnie nosili \u201ebibu\u0142\u0119\u201d, jak dzielnie nie dali si\u0119 z\u0142ama\u0107 w wi\u0119zieniach, obozach i internatach, jak dzielnie znosili roz\u0142\u0105k\u0119 z rodzin\u0105, jak dzielnie odmawiali sk\u0142adania zezna\u0144, jak dzielnie ju\u017c w celi knuli zamiary dalszej, skuteczniejszej walki z systemem, jak dzielnie konspirowali i jak dzielnie pokonali w ko\u0144cu komun\u0119. Gdyby ulec sugestii tego obrazu, mo\u017cna by pomy\u015ble\u0107, \u017ce Polsk\u0105 rz\u0105dz\u0105 dzi\u015b ludzie bohaterscy i niepospolici. Tymczasem codzienna obserwacja wykazuje, \u017ce obecna, demokratyczna warstwa rz\u0105dz\u0105ca to moralne, intelektualne i polityczne miernoty, nie lepsze pod tymi wzgl\u0119dami od komunist\u00f3w. (Podobnie, jak komunistyczn\u0105 miernot\u0105 polityczn\u0105 bez krztyny wyrazisto\u015bci czy wybitno\u015bci by\u0142 \u2013 o czym dalej \u2013 Jaruzelski.).<\/p>\n Wszyscy znamy psychologiczny fenomen kombatanckich opowie\u015bci \u2013 i wszyscy wiemy, \u017ce s\u0142u\u017c\u0105 one g\u0142\u00f3wnie do popisywania si\u0119 w towarzystwie, jak ka\u017cda inna odmiana samochwalstwa.<\/p>\n Zgo\u0142a groteskowo brzmia\u0142y bana\u0142y o tym, jak wielkim z\u0142em by\u0142 stan wojenny, recytowane ze \u015bmierteln\u0105 powag\u0105 przez weterana (brzuchatego i siwiej\u0105cego) \u201eopozycji demokratycznej\u201d, prezydenta Bronis\u0142awa Komorowskiego. W 2010 r. zaprzysi\u0119\u017cenie prezydenta-elekta Komorowskiego u\u015bwietni\u0142 swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 nie kto inny, jak gen. Jaruzelski, z kt\u00f3rym nowy prezydent ju\u017c po zaprzysi\u0119\u017ceniu wymieni\u0142 przed kamerami demonstracyjne uprzejmo\u015bci.<\/p>\n II<\/strong><\/p>\n Obie strony inscenizowanego siermi\u0119\u017cnie \u201esporu\u201d zgadzaj\u0105 si\u0119, przedstawiaj\u0105c stan wojenny jako wydarzenie niezwykle wa\u017cne. Media robi\u0105 z niego wr\u0119cz o\u015b, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej kr\u0119ci si\u0119 najnowsza historia Polski. Tymczasem w rzeczywisto\u015bci stan wojenny mia\u0142 dla polskiej historii znaczenie marginalne. Nie spowodowa\u0142 strukturalnych zmian ani wewn\u0105trz PRL, ani w polityce mi\u0119dzynarodowej. Nie stanowi\u0142 symptomu proces\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych oblicze \u015bwiata. Ze strategicznego punktu widzenia by\u0142 zaledwie epizodem. Wydarzenia wa\u017cne przyni\u00f3s\u0142 dopiero prze\u0142om lat osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku: dekompozycja bloku sowieckiego i samego ZSRS, wytworzenie przez ni\u0105 w Europie \u015arodkowej (i cz\u0119\u015bciowo Wschodniej) pr\u00f3\u017cni strategicznej oraz stopniowe wype\u0142nianie jej przez wp\u0142ywy Zachodu. Zwyci\u0119\u017cy\u0142a Ameryka; wygra\u0142a jej \u201eteoria konwergencji\u201d, wcze\u015bniej rozreklamowana intelektualnie zw\u0142aszcza przez Zbigniewa Brzezi\u0144skiego; wygra\u0142a strategia transformacji poprzez pakt elit komunistycznych i opozycyjnych, wysuni\u0119ta przez analityk\u00f3w CIA jeszcze w latach osiemdziesi\u0105tych, dobre par\u0119 lat przed \u201eokr\u0105g\u0142ym sto\u0142em\u201d i Magdalenk\u0105. To wtedy, a nie w 1981 r., wa\u017cy\u0142 si\u0119 i rozstrzygn\u0105\u0142 los Polski.<\/p>\n Wtedy te\u017c, na samym pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, Polska uzyska\u0142a szans\u0119 odbudowania w\u0142asnej, podmiotowej pozycji na arenie mi\u0119dzynarodowej \u2013 tylko po to, by j\u0105 zlekcewa\u017cy\u0107 i zmarnowa\u0107. \u015awiat\u0142o dzienne ujrza\u0142y w\u00f3wczas inicjatywy politycznego zorganizowania pa\u0144stw Europy \u015arodkowej (i Wschodniej), zawieszonych teraz w strategicznej pr\u00f3\u017cni, w struktur\u0119 wzgl\u0119dnie samodzieln\u0105 w stosunku do Zachodu i Wschodu. (Szybko ust\u0105pi\u0142y jednak zabiegom elit politycznych tych pa\u0144stw o jak najszybsze zast\u0105pienie hegemonii sowieckiej hegemoni\u0105 zachodni\u0105 \u2013 o co energicznie zabiega\u0142y tak\u017ce kolejne rz\u0105dy Polski.). Jako druga alternatywa (dla pozbawionej pono\u0107 alternatyw drogi na kolanach do natowskiego i unijnego raju na ziemi) zarysowa\u0142a si\u0119 ponadto dla Polski mo\u017cliwo\u015b\u0107 rzeczywistego (tzn. nie wymuszonego) wyboru orientacji wschodniej. Zwi\u0105zek Sowiecki ju\u017c jawnie utraci\u0142 charakter pa\u0144stwa ideologicznego, a pod koniec 1991 r. przesta\u0142 istnie\u0107, zast\u0105piony przez grup\u0119 niezale\u017cnych podmiot\u00f3w zrzeszonych we Wsp\u00f3lnocie Niepodleg\u0142ych Pa\u0144stw. Dla os\u0142abionej, atakowanej i ogarni\u0119tej wewn\u0119trznym kryzysem Rosji w\u0142a\u015bnie wtedy Polska mog\u0142a okaza\u0107 warto\u015bciowym i docenionym sojusznikiem, za\u015b Rosja i inne pa\u0144stwa WNP dla Polski \u2013 sposobem na unikni\u0119cie narzucenia jej modelu zachodniego, kt\u00f3ry mo\u017cna zdefiniowa\u0107 jako demoliberalizm w sprawach politycznych po\u0142\u0105czony z liberalnym materializmem w sprawach gospodarczych i spo\u0142ecznych. Polska klasa polityczna w naszym imieniu odrzuci\u0142a obie te alternatywy, a przecie\u017c wbrew temu, co wmawiano nam w\u00f3wczas i co wmawia si\u0119 dzisiaj, one istnia\u0142y. To czas, kiedy prezydent Polski (co by o nim nie s\u0105dzi\u0107) rzuca pomys\u0142 powo\u0142ania w kr\u0119gu pa\u0144stw postkomunistycznych \u201eNATO-bis i EWG-bis\u201d, co do dzi\u015b wspominaj\u0105 z przera\u017ceniem rodzimi przedstawiciele orientacji euratlantyckiej. Ale wr\u00f3\u0107my do tematu.<\/p>\n Obro\u0144cy tezy o wyj\u0105tkowo\u015bci i bezprecedensowym charakterze stanu wojennego w polskich dziejach zawzi\u0119cie peroruj\u0105 o okropie\u0144stwach wynik\u0142ych z zaprowadzenia w 1981 r. \u201ere\u017cimu wojskowego\u201d w Polsce. Tak jakby re\u017cim istniej\u0105cy w Polsce do 1981 r. by\u0142 ca\u0142kiem w porz\u0105dku. No dobrze \u2013 odpowiadaj\u0105 \u2013 ale jednak stan wojenny wywo\u0142a\u0142 w kraju szok, poniewa\u017c po raz pierwszy rzucono polskie, b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, wojsko przeciw polskiemu narodowi. Wierz\u0105 zatem widocznie (niestety \u2013 nie bez powodu) w amnezj\u0119 historyczn\u0105 swoich rodak\u00f3w, bo przecie\u017c przed rokiem 1981 wojsko w PRL nieraz wykorzystywano w charakterze narz\u0119dzia represji wobec ludno\u015bci cywilnej, by wspomnie\u0107 tylko masakr\u0119 w Gda\u0144sku w 1970 r., a wcze\u015bniej wyczyny Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego czy dzia\u0142alno\u015b\u0107 Wojskowych Batalion\u00f3w G\u00f3rniczych, sformowanych przez \u201emarsza\u0142ka\u201d Rokossowskiego dla politycznych podejrzanych i przeciwnik\u00f3w komuny. Ci, wed\u0142ug kt\u00f3rych stan wojenny zmieni\u0142 wszystko, zapominaj\u0105 o czym\u015b niezmiernie wa\u017cnym: nie od 13 grudnia 1981 r., ale od samego pocz\u0105tku istnienia \u201ePolski Ludowej\u201d zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszego narodu postrzega\u0142a jej ustr\u00f3j jako obcy, narzucony z zewn\u0105trz. A polityczni decydenci PRL przez ca\u0142y czas jej istnienia nie zrobili nic lub zrobili zdecydowanie za ma\u0142o, by to powszechne poczucie zmieni\u0107.<\/p>\n III<\/strong><\/p>\n Historyczna ocena gen. Jaruzelskiego musi wypa\u015b\u0107 jednoznacznie negatywnie. Ale nie dlatego, \u017ce zaprowadzi\u0142 stan wojenny \u2013 tylko dlatego, \u017ce zaprowadzi\u0142 stan wojenny i nie zrobi\u0142 nast\u0119pnie nic sensownego. Absolutnie nic. Nie zrealizowa\u0142 koncepcji, kt\u00f3r\u0105 komunistom w tek\u015bcie pod znamiennym tytu\u0142em \u201eJak zachowa\u0107 w\u0142adz\u0119 w PRL?\u201d<\/em> podsuwa\u0142 dr Miros\u0142aw Dzielski <\/strong>(1941-1989), a przed nim Stefan Kisielewski<\/strong> (1911-1991): utrzymania istniej\u0105cego systemu rz\u0105d\u00f3w przy jednoczesnym uwolnieniu gospodarki od doprowadzonego do absurdu modelu nakazowo-rozdzielczego. Nie poszed\u0142 te\u017c za sugestiami prof. Bronis\u0142awa \u0141agowskiego <\/strong>(ur. 1937) \u2013 wypowiedzianymi pod jego adresem wprost w g\u0142o\u015bnym wyk\u0142adzie \u201eFilozofia rewolucji czy filozofia pa\u0144stwa?\u201d<\/em> (1983) \u2013 by wykorzysta\u0107 mo\u017cliwo\u015bci stworzone przez stan wojenny do instytucjonalnego wzmocnienia wsp\u00f3lnoty politycznej, odstawi\u0107 ideologi\u0119 marksistowsko-leninowsk\u0105, a w pr\u00f3\u017cni po niej dokona\u0107 odrodzenia idei pa\u0144stwowej w\u0142a\u015bnie. A przecie\u017c obie te koncepcje musia\u0142y by\u0107 znane peerelowskim dygnitarzom, cho\u0107by z raport\u00f3w S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa, zbieraj\u0105cej i poddaj\u0105cej analizie wypowiedzi ich autor\u00f3w w ramach swoich rutynowych czynno\u015bci.<\/p>\n Stan wojenny wytworzy\u0142 w systemie politycznym PRL now\u0105 jako\u015b\u0107: ca\u0142a w\u0142adza zosta\u0142a skupiona w wojsku. Relacje mi\u0119dzy parti\u0105 komunistyczn\u0105 a wojskiem uleg\u0142y odwr\u00f3ceniu o sto osiemdziesi\u0105t stopni: teraz to partia sta\u0142a si\u0119 zak\u0142adnikiem armii, a nie odwrotnie. Maj\u0105c w r\u0119kach wszystkie instrumenty rz\u0105dzenia, ekipa Jaruzelskiego mog\u0142a podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 zniesienia zasady partyjno\u015bci instytucji pa\u0144stwowych, b\u0105d\u017a te\u017c rozwi\u0105za\u0107 strupiesza\u0142\u0105 PZPR, a w jej miejsce powo\u0142a\u0107 nowy, koncesjonowany ruch polityczny \u2013 prorz\u0105dowy, propa\u0144stwowy, a nawet prorosyjski i socjalistyczny, ale wolny wreszcie od marksizmu i niesionej przez niego wrogo\u015bci do religii, otwarty na katolik\u00f3w, ludzi Ko\u015bcio\u0142a, aideologiczne \u015brodowiska eksperckie, niekomunistyczne \u015brodowiska kombatanckie i innych dotychczasowych \u201eniezale\u017cnych\u201d (przynamniej w aspekcie \u015bwiatopogl\u0105dowym). Jaruzelski zamiast zakopa\u0107, podtrzyma\u0142 partyjnego trupa \u2013 powo\u0142any wkr\u00f3tce PRON by\u0142 w widoczny dla wszystkich spos\u00f3b zaledwie nazewnicz\u0105 kosmetyk\u0105 dla PZPR, a jego utworzenie nie poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 \u017cadnych zmian w polityce wewn\u0119trznej. Dopiero w lipcu 1988 r. komuni\u015bci zaproponowali \u201eSolidarno\u015bci\u201d znacznie bardziej ograniczone rozwi\u0105zanie: utworzenie chrze\u015bcija\u0144skiej partii politycznej, kt\u00f3ra otrzyma\u0142aby 40% mandat\u00f3w w sejmie PRL. Propozycja nie zosta\u0142a przez stron\u0119 solidarno\u015bciow\u0105 podj\u0119ta.<\/p>\n Ekipa rz\u0105dz\u0105ca Jaruzelskiego, wy\u0142oniona ze stanu wojennego, a\u017c do schy\u0142ku PRL utrzymywa\u0142a dotychczasowy system partyjno-polityczny, wraz z jego siermi\u0119\u017cn\u0105 ideologi\u0105. A\u017c do schy\u0142ku PRL nie uczyni\u0142a te\u017c niczego dla zwi\u0119kszenia zakresu niezale\u017cno\u015bci PRL od Zwi\u0105zku Sowieckiego. Stan wojenny pos\u0142u\u017cy\u0142 jedynie utrzymaniu status quo<\/em> w polityce wewn\u0119trznej i zewn\u0119trznej komunistycznego pa\u0144stwa. Skoro za\u015b stan wojenny pos\u0142u\u017cy\u0142 li tylko do podtrzymania irracjonalnego i niewydolnego systemu, jego obrona z pozycji \u201epa\u0144stwowych\u201d jest niemo\u017cliwa: stan wojenny w \u017cadnym wypadku nie by\u0142 \u201eaktem stanu, a wi\u0119c aktem rozumu pa\u0144stwowego\u201d<\/em>, by przywo\u0142a\u0107 znakomite okre\u015blenie prof. Stanis\u0142awa Estreichera<\/strong> (1869-1939).<\/p>\n Pozostaje oczywi\u015bcie pytanie: qui bono<\/em>? Znaj\u0105c biografi\u0119 polityczn\u0105 Wojciecha Jaruzelskiego, nietrudno na nie odpowiedzie\u0107. Jaruzelski przetrwa\u0142 bez trudno\u015bci wszystkie rz\u0105dowe przetasowania w PRL (1956, 1970, 1980, 1981) i dokonywane przy ich okazji czystki personalne w obozie w\u0142adzy. Nie tylko przetrwa\u0142, ale pi\u0105\u0142 si\u0119 w g\u00f3r\u0119, zyskuj\u0105c coraz bardziej odpowiedzialne stanowiska i tym samym coraz mocniejsz\u0105 pozycj\u0119 w aparacie pa\u0144stwowym. Jaruzelski zosta\u0142 podniesiony do stopnia genera\u0142a w rekordowo niskim wieku trzydziestu trzech lat \u2013 rzecz bez precedensu, bo nawet polscy komuni\u015bci przywiezieni nad Wis\u0142\u0119 z g\u0142\u0119bi ZSRS, do swojej nowej roli wojskowych politruk\u00f3w wytypowani i przygotowani przez NKWD, otrzymywali awanse generalskie \u201edopiero\u201d w wieku trzydziestu kilku lat (Piotr Jaroszewicz, Konrad \u015awietlik), oczywi\u015bcie bez wzgl\u0119du na brak wiedzy i do\u015bwiadczenia w sprawach militarnych. Zarazem ju\u017c w pierwszych latach \u201ePolski Ludowej\u201d Jaruzelski by\u0142 agentem Informacji Wojska Polskiego, wysoko ocenianym przez oficer\u00f3w prowadz\u0105cych. Najwy\u017cej postawiony oficer KGB, kt\u00f3ry uciek\u0142 do bloku zachodniego, Oleg Gordijewski, przed swoj\u0105 dezercj\u0105 i ucieczk\u0105 w 1985 r. odpowiada\u0142 m.in. za kontakt z Jaruzelskim, w\u00f3wczas ju\u017c genera\u0142em.<\/p>\n Nawet w specyficznych warunkach PRL Jaruzelski wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 na krajowej scenie politycznej jako sowiecki agent wp\u0142ywu. Rola, jak\u0105 odegra\u0142 w latach stanu wojennego i p\u00f3\u017aniejszych, przypuszczalnie polega\u0142a po prostu na pilnowaniu interes\u00f3w jego mocodawc\u00f3w.<\/p>\n IV<\/strong><\/p>\n Obydwie strony medialno-historycznego \u201esporu\u201d przemilczaj\u0105 fakt niewygodny dla obu narracji, a bardzo wa\u017cny dla oceny tamtych wydarze\u0144: stan wojenny ocali\u0142 \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Wprost przyzna\u0142 to chyba tylko Tomasz Jastrun we wspominkowej wypowiedzi w 2000 r. Jastrun powiedzia\u0142 w\u00f3wczas: \u201eUderzenie stanu wojennego przysz\u0142o, gdy Solidarno\u015b\u0107 zaczyna\u0142a si\u0119 degradowa\u0107, istnia\u0142a przecie\u017c wbrew logice historii. Ale stan wojenny, paradoksalnie, ocali\u0142 szans\u0119 na stworzenie mitu i to by\u0142 nast\u0119pny wybryk moralnej bomby termoj\u0105drowej.\u201d <\/em>Latem i jesieni\u0105 1981 r. \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d wchodzi\u0142a ju\u017c w faz\u0119 dekompozycji. Pocz\u0105tkowa fala entuzjazmu z roku 1980 opad\u0142a, w zwi\u0105zku z czym mala\u0142a zdolno\u015b\u0107 mobilizacji mas cz\u0142onkowskich. Coraz cz\u0119\u015bciej dawa\u0142o o sobie zna\u0107 zniech\u0119cenie, a wraz z nim pojawia\u0142 si\u0119 impas w dzia\u0142alno\u015bci. Mno\u017cy\u0142y si\u0119 konflikty pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi \u015brodowiskami i dzia\u0142aczami. Nawet w \u015bcis\u0142ym kierownictwie ruchu dochodzi\u0142o do k\u0142\u00f3tni, w kt\u00f3rych polityczni i zwi\u0105zkowi liderzy oskar\u017cali si\u0119 nawzajem o kunktatorstwo czy agenturalno\u015b\u0107. Wszystko to uwa\u017cnie obserwowa\u0142y i sumiennie dokumentowa\u0142y komunistyczne organa bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n Komuni\u015bci mogli wybra\u0107 bardziej finezyjn\u0105 strategi\u0119 neutralizacji \u201eSolidarno\u015bci\u201d, polegaj\u0105c\u0105 na podsycaniu i dyskretnym inspirowaniu w niej wewn\u0119trznych spor\u00f3w i podzia\u0142\u00f3w, po\u0142\u0105czonym z powrotem do znanej z czas\u00f3w stalinowskich \u201etaktyki salami\u201d \u2013 strategi\u0119 obliczon\u0105 na sparali\u017cowanie ruchu poprzez jego maksymalne sk\u0142\u00f3cenie i rozbicie. S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa niew\u0105tpliwie by\u0142a do takiego scenariusza przygotowana. W\u00f3wczas z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem uda\u0142oby im si\u0119 doprowadzi\u0107 do parali\u017cu i rozk\u0142adu \u201eSolidarno\u015bci\u201d, kt\u00f3rej historia zako\u0144czy\u0142aby si\u0119 \u201enie hukiem, lecz skomleniem\u201d<\/em>, w atmosferze towarzyskich skandali, wzajemnych pretensji, \u017calu, zgorzknienia, poczucia oszukania. Trzeba by\u0142o t\u0119pego sowieckiego trepa pokroju Jaruzelskiego, by zamiast tego wybra\u0142 frontalne, demonstracyjne uderzenie zmasowanymi si\u0142ami wojska i s\u0142u\u017cb policyjnych. Przedstawienie, jakie Jaruzelski zainscenizowa\u0142 w Polsce, mobilizuj\u0105c nieproporcjonalnie wielkie \u015brodki, na trwa\u0142e przyku\u0142o do wydarze\u0144 w Polsce uwag\u0119 \u015bwiata zachodniego. Unie\u015bmiertelni\u0142o \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, otoczy\u0142o j\u0105 nimbem legendy barykad, zatar\u0142o bez \u015bladu pami\u0119\u0107 o impasie ruchu i ma\u0142o\u015bci jego lider\u00f3w, obr\u00f3ci\u0142o j\u0105 w mit polityczny, a jej wizerunek w kadr z widowiskowego filmu, idealnie nadaj\u0105cy si\u0119 na pierwsze strony gazet. A przede wszystkim \u2013 utrwali\u0142o w Kraju i na \u015bwiecie przekonanie o sile \u201eSolidarno\u015bci\u201d, a s\u0142abo\u015bci rz\u0105du PRL, kt\u00f3ry by oprze\u0107 si\u0119 zwi\u0105zkowi zawodowemu, musia\u0142 si\u0119gn\u0105\u0107 a\u017c po regularn\u0105 armi\u0119.<\/p>\n * * *<\/strong><\/p>\n Gdy szuka si\u0119 jednej, prostej formu\u0142y, pozwalaj\u0105cej skr\u00f3towo uj\u0105\u0107 ocen\u0119 stanu wojennego, do g\u0142owy przychodz\u0105 s\u0142owa, jakimi jeden z najwi\u0119kszych umys\u0142\u00f3w politycznych Polski, W\u0142adys\u0142aw Studnicki<\/strong> (1867-1953), podsumowa\u0142 rewolucj\u0119 lat 1905-1906 w carskiej Rosji: \u201ezmaganie nieudolnego rz\u0105du z nieudoln\u0105 rewolucj\u0105\u201d<\/em>.<\/p>\n B\u0142\u0105dz\u0105 zatem \u015brodowiska prawicowe i narodowe, ostatnio zw\u0142aszcza te pokoleniowo m\u0142odsze, kt\u00f3re mniej lub bardziej \u015bwiadomie powielaj\u0105 narracj\u0119 stanu wojennego wysnut\u0105 przez dawn\u0105 \u201eopozycj\u0119 demokratyczn\u0105\u201d \u2013 samochwalcz\u0105, w swej wymowie anarchiczn\u0105, opart\u0105 na emocjach i fa\u0142szywej wizji historii. Organizowanie marsz\u00f3w przeciw stanowi wojennemu prawie trzy dekady po jego zako\u0144czeniu wystawia wymowne \u015bwiadectwo kondycji intelektualnej tych \u015brodowisk: swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 ideow\u0105 i orientacj\u0119 polityczn\u0105 potrafi\u0105 one zdefiniowa\u0107 ju\u017c tylko w odniesieniu do przebrzmia\u0142ych, od dawna nieaktualnych kwestii historycznych.<\/p>\n Myl\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c apologeci stanu wojennego, zar\u00f3wno ci zwi\u0105zani z postkomun\u0105 klasyczn\u0105, jak i ich prawicowi \u201etowarzysze podr\u00f3\u017cy\u201d spod znaku endokomuny. Stan wojenny nie wytrzymuje krytyki jako domniemany akt rozumu stanu, a Wojciech Jaruzelski to nie \u017caden m\u0105\u017c stanu broni\u0105cy stabilno\u015bci i autorytetu pa\u0144stwa.<\/p>\n Dobrze \u2013 mog\u0105 odpowiedzie\u0107 jedni i drudzy \u2013 ale krytyka cudzych ocen to zawsze \u0142atwiejsze zadanie; co w takim razie nale\u017ca\u0142o w\u00f3wczas robi\u0107, czego Jaruzelski zaniecha\u0142? Kluczowe, tak jak dla ka\u017cdej my\u015bli politycznej zas\u0142uguj\u0105cej na to miano, pozostaje tu w\u0142a\u015bnie poj\u0119cie pa\u0144stwa.<\/p>\n Nale\u017ca\u0142o w\u00f3wczas przyj\u0105\u0107 stanowisko, jakie w 1987 r. w wa\u017ckim artykule \u201eUzna\u0107 pa\u0144stwo\u2026?\u201d<\/em>, opublikowanym w podziemnej \u201ePolityce Polskiej\u201d, sformu\u0142owa\u0142 Jacek Bartyzel, dzi\u015b z pewno\u015bci\u0105 najwybitniejszy w Polsce przedstawiciel my\u015bli tradycjonalistycznej. Bartyzel, zdecydowany antykomunista, mia\u0142 w nim odwag\u0119 \u201epowiedzie\u0107, \u017ce lepsze pa\u0144stwo rz\u0105dzone przez ekip\u0119 gen. Jaruzelskiego, ni\u017c stan apa\u0144stwowy i \u203a\u203awojna wszystkich przeciw wszystkim\u2039\u2039. Nie s\u0105dzimy zatem by (\u2026) g\u0142\u00f3wnym wrogiem spo\u0142ecze\u0144stwa by\u0142o dzisiaj pa\u0144stwo. (\u2026). Przeciwnie, naczelnym has\u0142em narodowym winno by\u0107 dzisiaj to, \u017ce walczymy nie z pa\u0144stwem, lecz o pa\u0144stwo.\u201d<\/em><\/p>\n Nale\u017ca\u0142o d\u0105\u017cy\u0107 do odideologizowania pa\u0144stwa i zniesienia (lub mo\u017cliwie najwi\u0119kszego ograniczenia) jego partyjno\u015bci, a tym samym do jego wzmocnienia poprzez przywr\u00f3cenie mu og\u00f3lnonarodowego charakteru. Oficjalny marksizm-leninizm by\u0142 trupem i trzeba by\u0142o, r\u00f3wnie\u017c oficjalnie, popchn\u0105\u0107 go do grobu, miast na si\u0142\u0119 podtrzymywa\u0107 w pionie, jak Jaruzelski i jego ob\u00f3z. Pustk\u0119 po nieboszczce-ideologii wype\u0142ni\u0142oby Pa\u0144stwo Polskie. Ale tej potrzeby nie zrozumia\u0142a ani w\u0142adza, ani opozycja. \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d ignorowa\u0142a pa\u0144stwo lub odnosi\u0142a si\u0119 wrogo do jego instytucji. U komunist\u00f3w, cho\u0107 ci z up\u0142ywem czasu wyra\u017anie scynicznieli, my\u015blenie w kategoriach partyjnych do ko\u0144ca g\u00f3rowa\u0142o nad my\u015bleniem w kategoriach pa\u0144stwowych.<\/p>\n Adam Danek<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jak co roku w grudniu, media, politycy i r\u00f3\u017cne organizacje pr\u00f3buj\u0105 wzbudzi\u0107 zbiorowe emocje w naszym znudzonym, mieszcza\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie na kanwie rocznicy wprowadzenia w 1981 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7214,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[24,6,12],"tags":[409,725,874,888],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-mr","jetpack-related-posts":[{"id":7210,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=7210","url_meta":{"origin":1391,"position":0},"title":"13 XII \u2013 rocznica stanu wojennego","date":"13 grudnia 2012","format":false,"excerpt":"13 grudnia przekazy medialne zdominuje, jak zawsze, kolejna rocznica wprowadzenia w Polsce stanu wojennego przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Zgadzamy si\u0119, \u017ce o tych wydarzeniach oraz o ich miejscu i znaczeniu w polskiej historii nale\u017cy dyskutowa\u0107. Dyskusji tej nie powinno jednak zast\u0119powa\u0107 bezmy\u015blne reprodukowanie ckliwej mitologii solidarno\u015bciowo-powielaczowej, kt\u00f3r\u0105, jak co roku\u2026","rel":"","context":"In "Og\u0142oszenia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":23686,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=23686","url_meta":{"origin":1391,"position":1},"title":"Polska: Przewr\u00f3t majowy w 1935 r.","date":"25 listopada 2015","format":false,"excerpt":"Pose\u0142 Ryszard Petru tym razem b\u0142ysn\u0105\u0142 wiedz\u0105 z zakresu podstawowych wiadomo\u015bci o historii Polski. Komentuj\u0105c na antenie TVP spraw\u0119 \"skoku\" PiS na Trybuna\u0142 Konstytucyjny, Petru rozwin\u0105\u0142 do\u015b\u0107 niesk\u0142adn\u0105 paralel\u0119 historyczn\u0105, dotycz\u0105c\u0105 znaczenia praworz\u0105dno\u015bci dla pa\u0144stwa. \u2013 Przypomn\u0119, przed wojn\u0105 by\u0142 taki moment, \u017ce Pi\u0142sudski po trzydziestym pi\u0105tym, zamach majowy, a\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Petru_TV.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":34263,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34263","url_meta":{"origin":1391,"position":2},"title":"Konrad R\u0119kas: \u017badnych z\u0142udze\u0144, czyli 13 grudnia","date":"14 grudnia 2018","format":false,"excerpt":"Kluczowy problem z przeciwnikami stanu wojennego sprowadza si\u0119 do ich przekonania, \u017ce w '81 byli\/byliby po \u201es\u0142usznej\u201d stronie. S\u0119k w tym, \u017ce to b\u0142\u0105d poznawczy. W\u0142a\u015bnie, \u017ce nie byli \u2013 i nadal, przewa\u017cnie nie s\u0105. \u00a0 Jasne, mo\u017cna by ju\u017c do tego nie wraca\u0107. \u201eZostawi\u0107 historykom\u201d i od\u0142o\u017cy\u0107 na p\u00f3\u0142k\u0119\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Stan-woj.jpg?fit=800%2C500&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":29919,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=29919","url_meta":{"origin":1391,"position":3},"title":"Polska: Pose\u0142 chce usun\u0105\u0107 Napoleona z hymnu","date":"17 lipca 2017","format":false,"excerpt":"Niedawno Piotr Zapart, przewodnicz\u0105cy komitetu budowy pomnika kr\u00f3la Jana III w Wiedniu, zasugerowa\u0142, \u017ce tekst polskiego hymnu pa\u0144stwowego powinien zosta\u0107 zmieniony tak, aby znalaz\u0142y si\u0119 w nim s\u0142owa \"Da\u0142 nam przyk\u0142ad Jan Sobieski, jak zwyci\u0119\u017ca\u0107 mamy\". Teraz poparcie dla pomys\u0142u usuni\u0119cia z hymnu wzmianki o Napoleonie wyrazi\u0142 pose\u0142 Jacek \u017balek.\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/Jacques_Louis_David_-_Bonaparte_franchissant_le_Grand_Saint-Bernard_20_mai_1800.jpg?fit=700%2C438&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":1379,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1379","url_meta":{"origin":1391,"position":4},"title":"Sztorm 68: "Dzi\u0119kujemy Ci generale za stan wojenny i po\u015bwi\u0119cenie"","date":"18 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Zapraszamy Pa\u0144stwa do zapoznania si\u0119 z wywiadem przeprowadzonym przez portal Politykier.pl z zespo\u0142em Sztorm 68. 13 grudnia 1981 roku to data, kt\u00f3ra na zawsze zapisa\u0142a si\u0119 w historii Polski. Wprowadzony wtedy stan wojenny i konsekwencje, jakie przyni\u00f3s\u0142, do dzi\u015b budz\u0105 kontrowersje. Ze zbli\u017caniem si\u0119 ka\u017cdej kolejnej rocznicy pojawiaj\u0105\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":18456,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=18456","url_meta":{"origin":1391,"position":5},"title":"Polska: Maj\u0105tek za \u201ekonsultacje\u201d","date":"6 stycznia 2015","format":false,"excerpt":"Nie ko\u0144czy si\u0119 z\u0142a passa Rados\u0142awa Sikorskiego. Tym razem wysz\u0142o na jaw, \u017ce podczas swego urz\u0119dowania ten by\u0142y minister spraw zagranicznych wyda\u0142 ponad \u0107wier\u0107 miliona z\u0142otych z bud\u017cetu ministerstwa na poprawki do swoich przem\u00f3wie\u0144. Konsultantem za\u015b by\u0142 by\u0142y ambasador Wielkiej Brytanii w Polsce Charles Crawford, prywatnie znajomy Sikorskiego. Koszt jednej\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/z7327609QRadoslaw-Sikorski.jpg?fit=620%2C464&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1391"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1391"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1391\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14234,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1391\/revisions\/14234"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}