W nowoczesnej socjologii popularno\u015b\u0107 zyskiwa\u0142y rozmaite typy teorii rozwoju spo\u0142ecznego. Jednym z ich rodzaj\u00f3w s\u0105 tzw. teorie dychotomiczne. Zak\u0142adaj\u0105 one istnienie dw\u00f3ch zasadniczych, biegunowo od siebie r\u00f3\u017cnych modeli spo\u0142ecze\u0144stwa. Rozw\u00f3j spo\u0142eczny za\u015b opisuj\u0105 i analizuj\u0105 jako rozci\u0105gni\u0119ty w czasie, nawet na wiele wiek\u00f3w (multisekularny), proces stopniowego, ewolucyjnego przechodzenia spo\u0142eczno\u015bci od jednego z tych modeli do drugiego. Ukrytym w nich zazwyczaj (lepiej lub gorzej) j\u0105drem ideologicznym pozostaje przekonanie, i\u017c t\u0105 drog\u0105 dokonuje si\u0119 post\u0119p<\/i> \u2013 natomiast ruch od drugiego stanu z powrotem do pierwszego by\u0142by jego zaprzeczeniem: regresem, wstecznictwem, reakcj\u0105<\/i>. Z regu\u0142y jednak teorie dychotomiczne utrzymuj\u0105, \u017ce rozw\u00f3j spo\u0142eczny ma charakter procesu jednokierunkowego, to znaczy nieodwracalnego.<\/p>\n
Do najs\u0142ynniejszych autor\u00f3w teorii dychotomicznych nale\u017cy liberalno-konserwatywny historyk prawa Henry Sumner Maine <\/b>(1822-1888), profesor uniwersytet\u00f3w w Cambridge i Oksfordzie, tw\u00f3rca \u201eantropologicznego prawoznawstwa\u201d<\/i>. W klasycznej pracy \u201eStarodawne prawo\u201d<\/i> (1861) przedstawi\u0142 on pogl\u0105d o przebiegu ewolucji spo\u0142ecznej \u201eod statusu do kontraktu\u201d<\/i>. Pierwszym z dw\u00f3ch modeli jest w jego ocenie spo\u0142ecze\u0144stwo oparte na statusie. Cz\u0142owiek rodzi si\u0119 w nim w pewnej grupie w spo\u0142ecze\u0144stwie i w ten spos\u00f3b nabywa status, na kt\u00f3ry sam nie ma wp\u0142ywu, a kt\u00f3ry na trwa\u0142e okre\u015bla jego miejsce w hierarchii spo\u0142ecznej. Drugi to spo\u0142ecze\u0144stwo oparte na kontrakcie, gdzie miejsce cz\u0142owieka w hierarchii spo\u0142ecznej zale\u017cy od um\u00f3w, kt\u00f3rych stron\u0105 on zostaje, a kt\u00f3re zawiera dobrowolnie i z wyboru. Dziejowy post\u0119p<\/i> polega na powolnym przekszta\u0142caniu si\u0119 \u2013 jak je nazywa Maine \u2013 spo\u0142ecze\u0144stwa dawnego (pierwotnego) w nowe (rozwini\u0119te), religijnego w \u015bwieckie. W pierwszym sens \u017cycia cz\u0142owieka le\u017cy we wpasowywaniu si\u0119 przeze\u0144 w na\u0142o\u017cony na\u0144 odg\u00f3rnie \u0142ad<\/i> i spe\u0142nianiu swych obowi\u0105zk\u00f3w wzgl\u0119dem grup, do jakich niedobrowolnie przynale\u017cy. W drugim cz\u0142owiek staje si\u0119 \u201ejednostk\u0105\u201d, nieskr\u0119powan\u0105 powinno\u015bciami wobec \u017cadnych grup spo\u0142ecznych i swoimi decyzjami sam wsp\u00f3\u0142tworzy aktualny kszta\u0142t spo\u0142ecze\u0144stwa. W pierwszym architektura gmachu spo\u0142ecznego ma zatem pochodzenie odg\u00f3rne, w drugim \u2013 oddolne. Koncepcje Maine\u2019a kontynuuje wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, jak si\u0119 wydaje, zaliczany do tzw. neokonserwatyst\u00f3w socjolog prof. Peter Ludwig Berger <\/b>(ur. 1929), pisz\u0105cy r\u00f3wnie\u017c o dw\u00f3ch zasadniczych modelach \u2013 o \u201espo\u0142ecze\u0144stwie losu\u201d <\/i>i \u201espo\u0142ecze\u0144stwie wyboru\u201d<\/i>.<\/p>\n
Pod ko\u017cuchem liberalnej nowomowy, wychwalaj\u0105cej \u201eprawo do wolnego wyboru\u201d, \u201esamorealizacj\u0119 jednostki\u201d i tak dalej, dychotomiczne teorie rozwoju spo\u0142ecznego kryj\u0105 sens znacznie g\u0142\u0119bszy, ni\u017c zapewne zgodziliby si\u0119 przyzna\u0107 ich autorzy i zwolennicy. Ukazuj\u0105 one ewolucj\u0119 spo\u0142eczno\u015bci od pierwszego do drugiego stanu jako fundamentaln\u0105, dog\u0142\u0119bn\u0105 przemian\u0119 jako\u015bciow\u0105. W jej toku u\u015bwi\u0119cone tradycj\u0105 rodzaje i formy lojalno\u015bci ust\u0119puj\u0105 miejsca relacjom mi\u0119dzyludzkim o charakterze u\u017cytkowym (utylitarnym), a wi\u0119c instrumentalnym (egoistycznym). Jedno\u015b\u0107 cz\u0142owieka z trwa\u0142ym porz\u0105dkiem spo\u0142ecznym \u2013 cz\u0105stki z ca\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 zostaje unicestwiona. Spo\u0142ecze\u0144stwo o hierarchicznej strukturze, czyli wyrazistych kszta\u0142tach, przepoczwarza si\u0119 w amorficzn\u0105 zbiorowo\u015b\u0107, pozbawion\u0105 jakiejkolwiek stabilnej struktury \u2013 kt\u00f3r\u0105 wobec tego trudno nawet nazywa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwem w \u015bcis\u0142ym znaczeniu. Zanika \u0142\u0105czno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy \u0142adem spo\u0142ecznym a jego transcendentnym Stw\u00f3rc\u0105, a wraz z ni\u0105 \u2013 religijne sankcje stosunk\u00f3w mi\u0119dzyludzkich. Porzucenie tych ostatnich usuwa ze \u015bwiata ludzkich relacji obiektywne normy moralne i nak\u0142adane przez nie skrupu\u0142y, spuszczaj\u0105c z \u0142a\u0144cucha egoistyczne interesy i \u017c\u0105dze.<\/p>\n
W\u0142a\u015bciwie odczytane, dychotomiczne teorie rozwoju spo\u0142ecznego stanowi\u0105 opis i analiz\u0119 destrukcji tradycyjnego porz\u0105dku spo\u0142eczno-politycznego. Post\u0119p <\/i>sprowadza si\u0119 do przej\u015bcia od organizmu spo\u0142ecznego do atomizmu spo\u0142ecznego, od spo\u0142ecze\u0144stwa do aspo\u0142eczno\u015bci, od integralno\u015bci do dezintegracji. Bo taka te\u017c jest w istocie natura post\u0119pu<\/i> \u2013 procesu rozk\u0142adu, gnicia. Na sw\u00f3j nie\u015bwiadomy spos\u00f3b teorie dychotomiczne powtarzaj\u0105 tylko za tradycjonalistami star\u0105 opowie\u015b\u0107 o Upadku, owini\u0119t\u0105 w nudziarski j\u0119zyk, dostosowany do poziomu i upodoba\u0144 typowej \u201ejednostki\u201d rodem ze \u201espo\u0142ecze\u0144stwa wyboru\u201d, \u0142asej na uczone uzasadnienia dla w\u0142asnego egoizmu.<\/p>\n
\n
Adam Danek<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W nowoczesnej socjologii popularno\u015b\u0107 zyskiwa\u0142y rozmaite typy teorii rozwoju spo\u0142ecznego. Jednym z ich rodzaj\u00f3w s\u0105 tzw. teorie dychotomiczne. Zak\u0142adaj\u0105 one istnienie dw\u00f3ch zasadniczych, biegunowo od […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13270,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[21,3],"tags":[35,746],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/danek.jpg?fit=140%2C140&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-3Dc","jetpack-related-posts":[{"id":14069,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=14069","url_meta":{"origin":13962,"position":0},"title":"Micha\u0142 Rudzki: Przeciwko teorii post\u0119pu","date":"14 maja 2014","format":false,"excerpt":"Przedmiotem krytyki w tym tek\u015bcie b\u0119dzie teoria post\u0119pu, kt\u00f3ra by\u0142a i jest niezwykle popularna w kr\u0119gach lewicowo-liberalnych i przez nie propagowana. Idea ta jest dzieckiem epoki O\u015bwiecenia i kwintesencj\u0105 filozoficznego materializmu i modernizmu, zatem jako taka powinna zosta\u0107 odrzucona. \u0179r\u00f3d\u0142a i dzieje teorii post\u0119pu Teoria post\u0119pu powsta\u0142a jako wynik o\u015bwieceniowej\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":27765,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=27765","url_meta":{"origin":13962,"position":1},"title":"John Maynard Keynes: Do czytelnika w III Rzeszy","date":"19 grudnia 2016","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Poni\u017cej udost\u0119pniamy Czytelnikom przek\u0142ad przedmowy napisanej przez lorda Keynesa do niemieckiego wydania jego najwa\u017cniejszego dzie\u0142a\u00a0\u2013 \"Og\u00f3lnej teorii zatrudnienia, procentu i pieni\u0105dza\" (1936). Alfred Marshall, na kt\u00f3rego Zasadach ekonomiki\u00a0wychowali si\u0119 wszyscy wsp\u00f3\u0142cze\u015bni ekonomi\u015bci, zmaga\u0142 si\u0119 ze szczeg\u00f3lnymi utrapieniami w podkre\u015blaniu ci\u0105g\u0142o\u015bci swoich teorii wzgl\u0119dem my\u015bli Davida Ricardo. Jego praca\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/JMK.jpg?fit=1200%2C720&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":6542,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=6542","url_meta":{"origin":13962,"position":2},"title":"Leszek Popiel: Wielka Dewolucja. Kr\u00f3tka historia cywilizacji Zachodu","date":"9 pa\u017adziernika 2012","format":false,"excerpt":"Upadek komunizmu oznacza koniec modernizmu. Tej ery, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a si\u0119 w renesansie i rozwija\u0142a si\u0119 przez o\u015bwiecenie do socjalizmu, od pozytywizmu do scjentyzmu, od rewolucji przemys\u0142owej do rewolucji informatycznej. Oznacza koniec ery, w kt\u00f3rej cz\u0142owiek uwa\u017ca\u0142, \u017ce mo\u017ce wszystko obja\u015bni\u0107 i kontrolowa\u0107, jest ko\u0144cem ery ideologii, doktryn, poszukiwa\u0144 uniwersalnej teorii\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":17173,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17173","url_meta":{"origin":13962,"position":3},"title":"Adam Danek: Ekonomia empiryczna","date":"30 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"Najlepszy ustr\u00f3j ekonomiczny to taki, kt\u00f3ry w najbardziej efektywny spos\u00f3b zaspokaja potrzeby ludzi. Praktyka \u201estwarzania potrzeb\u201d to odmiana z premedytacj\u0105 dokonywanego oszustwa b\u0105d\u017a manipulacji, z zasady starannie obmy\u015blana i planowana, aby pozwala\u0142a skutecznie wy\u0142udzi\u0107 od \u201ekonsument\u00f3w\u201d pieni\u0105dze i wcisn\u0105\u0107 im w zamian nic nie warte i niepotrzebne im rzeczy (sprzeda\u0107\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"5158516243_22fbca36f3_z","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/5158516243_22fbca36f3_z.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":1222,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1222","url_meta":{"origin":13962,"position":4},"title":"XV wiek \u2013 pocz\u0105tki tradycjonalizmu integralnego?","date":"6 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Prezentujemy Czytelnikom fragmenty przedwojennego polskiego opracowania po\u015bwi\u0119conego w\u0142oskiej ga\u0142\u0119zi filozofii plato\u0144skiej w XV wieku. Pogl\u0105dy filozof\u00f3w z tego kr\u0119gu uderzaj\u0105co przypominaj\u0105 tezy g\u0142oszone pi\u0119\u0107set lat p\u00f3\u017aniej przez przedstawicieli \u201etradycjonalizmu integralnego\u201d. Wskazuj\u0105 te\u017c, \u017ce pomi\u0119dzy chrze\u015bcija\u0144stwem a poga\u0144stwem nale\u017cy widzie\u0107 raczej kontynuacj\u0119 ni\u017c przeciwie\u0144stwo \u2013 co kilka wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej\u2026","rel":"","context":"In "Religia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":36979,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36979","url_meta":{"origin":13962,"position":5},"title":"Jemen: Ofensywa Hutich na p\u00f3\u0142nocy kraju","date":"24 czerwca 2020","format":false,"excerpt":"Si\u0142y ruchu Ansurallah rozpocz\u0119\u0142y we wtorek ofensyw\u0119 w mie\u015bcie Marib. Si\u0142y Ansurallahu by\u0142y w stanie zdoby\u0107 wyzwoli\u0107 kilka miejsc od saudyjskich oddzia\u0142\u00f3w i rozszerzy\u0107 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 w dzielnicach al-Kassara i Sirwah. Jak informuje agencja informacyjna Sputnik, w walkach zgin\u0105\u0142 wysokopostawiony dow\u00f3dca saudyjskich najemnik\u00f3w W trakcie ofensywy si\u0142om Hutich uda\u0142o si\u0119\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/29871524_2067796096843055_3280401093073521729_o-915x516.jpg?fit=915%2C516&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13962"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13962"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13962\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13963,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13962\/revisions\/13963"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13270"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}