{"id":14069,"date":"2014-05-14T17:10:29","date_gmt":"2014-05-14T15:10:29","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=14069"},"modified":"2014-05-26T21:17:35","modified_gmt":"2014-05-26T19:17:35","slug":"michal-rudzki-przeciwko-teorii-postepu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=14069","title":{"rendered":"Micha\u0142 Rudzki: Przeciwko teorii post\u0119pu"},"content":{"rendered":"

Przedmiotem krytyki w tym tek\u015bcie b\u0119dzie teoria post\u0119pu<\/em>, kt\u00f3ra by\u0142a i jest niezwykle popularna w kr\u0119gach lewicowo-liberalnych i przez nie propagowana. Idea ta jest dzieckiem epoki O\u015bwiecenia i kwintesencj\u0105 filozoficznego materializmu i modernizmu, zatem jako taka powinna zosta\u0107 odrzucona<\/em>.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a i dzieje teorii post\u0119pu<\/strong><\/p>\n

Teoria post\u0119pu powsta\u0142a jako wynik o\u015bwieceniowej \u201epot\u0119gi rozumu\u201d i racjonalistycznej wiary w si\u0142\u0119 cz\u0142owieka. Tw\u00f3rcami jej byli Nicolas de Condorcet <\/strong>i Anne Robert Turgot<\/strong>.<\/p>\n

Wed\u0142ug linearnej koncepcji rozwoju spo\u0142ecznego, rozw\u00f3j ludzko\u015bci post\u0119puje wci\u0105\u017c od form prymitywnych do coraz bardziej rozwini\u0119tych. Post\u0119p ma i\u015b\u0107 w kierunku niemal wy\u0142\u0105cznie pozytywnym. Rozw\u00f3j jest zawsze prawid\u0142owy, a jego kierunek mo\u017cna \u0142atwo przewidzie\u0107. Post\u0119p dokonuje si\u0119 zawsze, ale nie zawsze w tym samym tempie. Wed\u0142ug Condorceta, nawet upadek Imperium Rzymskiego i nastanie epoki \u015aredniowiecza, kt\u00f3re s\u0105 raczej dowodami przeciwko teorii post\u0119pu (przynajmniej dla o\u015bwieceniowych racjonalist\u00f3w, widz\u0105cych w \u015aredniowieczu jedynie wstecznictwo i ciemnot\u0119), by\u0142 nie regresem, lecz rozwojem. Argumentowa\u0142 on to m.in.: rozwojem o\u015bwiaty w\u015br\u00f3d kleru oraz wojnami krzy\u017cowymi, kt\u00f3re \u201ewzniecone w imi\u0119 zabobonu, przyczyni\u0142y si\u0119 do tego, aby go obali\u0107\u201d[1]. W tym mia\u0142a si\u0119 przejawia\u0107, sformu\u0142owana przez Turgota, chytro\u015b\u0107 post\u0119pu<\/em>.<\/p>\n

Jeszcze w XVIII wieku z krytyk\u0105 post\u0119pu wyst\u0105pi\u0142 Johann Gottfried Herder<\/strong>. Jego zdaniem, nie ma mowy o \u017cadnym post\u0119pie, a historia niczego nie utrwala. Wed\u0142ug Herdera, nie nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, \u017ce up\u0142yw czasu ods\u0142oni ostateczne prawdy przewy\u017cszaj\u0105ce cz\u0142owieka. Fundamentalna prawda wyra\u017ca si\u0119 w tym, \u017ce wszystko jest chwiejne i niepewne, a ka\u017cda sytuacja historyczna ma charakter niepowtarzalny.<\/p>\n

Jednak w wieku XIX idee post\u0119pu podchwycili m.in.: Karol Marks<\/strong>, Fryderyk Engels<\/strong>, Herbert Spencer<\/strong> i Auguste Comte<\/strong>. Uwa\u017cali oni, \u017ce ewolucja spo\u0142ecze\u0144stw nie jest przypadkowa, lecz powoduj\u0105 j\u0105 okre\u015blone czynniki. U Marksa i Engelsa \u2013 rozw\u00f3j ekonomiczny, u Spencera \u2013 ewolucja podobna do tej ze \u015bwiata przyrody, u Comte\u2019a \u2013 rozw\u00f3j umys\u0142owy. Teorie te mia\u0142y charakter deterministyczny<\/em>.<\/p>\n

Stosunkowo niedawno, Francis Fukuyama<\/strong> og\u0142osi\u0142 \u201ekoniec historii\u201d, kt\u00f3r\u0105 to ide\u0119 zaczerpn\u0105\u0142 od Georga Hegla<\/strong>. Wed\u0142ug tej teorii, historia i post\u0119p historyczny zako\u0144czy\u0142y si\u0119 upadkiem pa\u0144stw \u201erealnego socjalizmu\u201d w Europie, a po \u201eko\u0144cu historii\u201d mia\u0142o nasta\u0107 panowanie pokoju, liberalnej demokracji i kapitalizmu. Fakty obali\u0142y tez\u0119 Fukuyamy ju\u017c nied\u0142ugo po jej og\u0142oszeniu: wojna w Zatoce Perskiej, rozbicie Jugos\u0142awii, ameryka\u0144skie interwencje w Iraku i w Afganistanie czy obecny kryzys ukrai\u0144ski w spos\u00f3b oczywisty dowiod\u0142y absurdalno\u015bci tych roje\u0144. Niemniej jednak ideolodzy demoliberalizmu jeszcze i dzi\u015b staraj\u0105 si\u0119 niekiedy wykorzystywa\u0107 \u201ekoniec historii\u201d w swym przekazie propagandowym.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Europocentryzm<\/strong><\/p>\n

Immanentn\u0105 cech\u0105 teorii post\u0119pu jest jej europocentryzm. Za punkt wyj\u015bcia, tego co jest \u201epost\u0119powe\u201d i tego, co jest \u201ezacofane\u201d przyjmuje si\u0119 kryteria zachodnioeuropejskie, ignoruj\u0105c ca\u0142kowicie, \u017ce w ka\u017cdym kr\u0119gu kulturowym rozw\u00f3j zachodzi inaczej i nie wsz\u0119dzie formuj\u0105 si\u0119 te same formacje spo\u0142eczne.<\/p>\n

Przekonanie o przoduj\u0105cym charakterze Europy, przyczyni\u0142o (i cz\u0119sto przyczynia nadal) do szowinistycznego podej\u015bcia wobec kultur nieeuropejskich, kt\u00f3rych rozw\u00f3j nie wygl\u0105da\u0142 tak jak na Zachodzie. Istotny wk\u0142ad do tego \u201edzie\u0142a\u201d w\u0142o\u017cy\u0142 ameryka\u0144ski antropolog Lewis Henry Morgan<\/strong>, badacz kultury Irokez\u00f3w, kt\u00f3ry wyodr\u0119bni\u0142 trzy etapy rozwoju ludzko\u015bci: dziko\u015b\u0107, barbarzy\u0144stwo i cywilizacj\u0119. Cywilizacja za\u015b dla Morgana zaczyna\u0142a si\u0119 od stworzenia pisma. Wszystkie inne ludy by\u0142y zatem \u201ezacofane\u201d i \u201eniecywilizowane\u201d.<\/p>\n

Podobne pogl\u0105dy g\u0142osi\u0142 ojciec teorii ewolucji Karol Darwin<\/strong>, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce kolonializm\u00a0przyczynia si\u0119 do rozpowszechnienia cywilizacji europejskiej; eksterminacja dzikich plemion, kt\u00f3re nie podda\u0142y si\u0119 ucywilizowaniu, by\u0142a przy tym smutn\u0105, ale nieuniknion\u0105 konieczno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Teori\u0119 Morgana pr\u0119dko podchwycili Marks oraz Engels i z tego wynika\u0142 w\u0142a\u015bnie ich europocentryczny rasizm oraz radykalny progresywizm.<\/p>\n

Wed\u0142ug Engelsa: \u201eCzy\u017cby to by\u0142o nieszcz\u0119\u015bciem, \u017ce wspania\u0142\u0105 Kaliforni\u0119 odebrano leniwym Meksyka\u0144czykom, kt\u00f3rzy nie wiedzieli w og\u00f3le co z ni\u0105 pocz\u0105\u0107, \u017ce energiczni Jankesi (…) dopiero w gruncie rzeczy utoruj\u0105 cywilizacji drog\u0119 do Oceanu Spokojnego\u201d. Za\u015b Marks o kolonialnym panowaniu Anglii w Indiach pisa\u0142: \u201eCo prawda Anglia, wywo\u0142uj\u0105c w Hindustanie rewolucj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, kierowa\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie swymi najbrudniejszymi interesami, a forsowa\u0142a je w spos\u00f3b krety\u0144ski. Ale nie to jest tu istotne. Najwa\u017cniejsze jest, czy ludzko\u015b\u0107 mo\u017ce spe\u0142ni\u0107 swe powo\u0142anie bez gruntownego przewrotu w stanie spo\u0142ecznym Azji. Je\u017celi nie mo\u017ce, to Anglia, jakiekolwiek by\u0142yby jej zbrodnie, doprowadzaj\u0105c do tego przewrotu sta\u0142a si\u0119 bezwiednym narz\u0119dziem historii\u201d. W kontek\u015bcie Indii, wyst\u0119powa\u0142 on r\u00f3wnie\u017c jako rzecznik globalizacji: \u201eAczkolwiek uczucie ludzkie wzdryga si\u0119 na widok zniszczenia i rozk\u0142adu dziesi\u0105tk\u00f3w tysi\u0119cy pracowitych, patriarchalnych i pokojowych organizacji spo\u0142ecznych, rzuconych w morze nieszcz\u0119\u015b\u0107, na widok ich cz\u0142onk\u00f3w pozbawionych jednocze\u015bnie swej starej formy cywilizacyjnej i dziedzicznych \u015brodk\u00f3w utrzymania \u2013 nie wolno nam zapomina\u0107, (…) \u017ce te ma\u0142e wsp\u00f3lnoty (…) oddawa\u0142y cz\u0142owieka w jarzmo zewn\u0119trznych okoliczno\u015bci, zamiast go wynie\u015b\u0107 do roli w\u0142adcy tych okoliczno\u015bci, \u017ce przekszta\u0142ci\u0142y one rozwijaj\u0105cy si\u0119 samorzutnie ustr\u00f3j spo\u0142eczny w niewzruszone prawo natury i w ten spos\u00f3b dosz\u0142y do zwierz\u0119co-prymitywnego kultu przyrody, kt\u00f3rego upodlenie znalaz\u0142o sw\u00f3j wyraz w tym, \u017ce cz\u0142owiek, w\u0142adca przyrody, pada\u0142 pobo\u017cnie na kolana przed ma\u0142p\u0105 Hanuman i krow\u0105 Sabala…\u201d[2]. Skoro globalizacja to post\u0119p, to jak przeciwstawia\u0107 si\u0119 post\u0119powi?<\/p>\n

Z powy\u017cszego wynika jawna apologia ideowych ojc\u00f3w lewicy wobec imperialistycznych podboj\u00f3w kolonialnych, europejskiego rasizmu oraz globalizacji. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 o pogardliwej postawie Marksa i Engelsa wobec S\u0142owian (za wyj\u0105tkiem Polak\u00f3w), kt\u00f3rych krytykowano za uleganie urokowi carskiej Rosji.<\/p>\n

Wzorem Condorceta i Turnota, Marks i Engels wierzyli w niezachwian\u0105 moc post\u0119pu spo\u0142ecznego: \u201e(\u2026) jakkolwiek heretycko i sprzecznie mog\u0142oby to brzmie\u0107 \u2013 musimy powiedzie\u0107, \u017ce wprowadzenie niewolnictwa by\u0142o (\u2026) wielkim post\u0119pem\u201d [3].<\/p>\n

To morganowsko-darwinowsko-marksowskie my\u015blenie przez lata uzasadnia\u0142o kolonialn\u0105 ekspansj\u0119 bia\u0142ych Europejczyk\u00f3w przeciwko kulturom Azji, Afryki, Ameryki, Australii i Oceanii. Nic to, \u017ce cz\u0119sto reprezentowa\u0142y one wy\u017cszy poziom ni\u017c Europa (np. Chiny, Indie, Japonia, Persja, Arabowie, niekt\u00f3re ludy Ameryki prekolumbijskiej). Liczy\u0142o si\u0119 to, \u017ce s\u0105 odmienne, a zatem jakoby gorsze<\/em>.<\/p>\n

Europocentryczne my\u015blenie po dzi\u015b dzie\u0144 jest obecne w my\u015bleniu wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci tzw. prawicy, g\u0142osz\u0105cej wy\u017cszo\u015b\u0107 Zachodu, apoteoz\u0119 kolonializmu i \u201emisji bia\u0142ego cz\u0142owieka\u201d, a dowodem tego chocia\u017cby neokonserwatywna \u201ewojna z terroryzmem\u201d, uznawanie Izraela za bastion cywilizacji na Bliskim Wschodzie czy szowinistyczna nienawi\u015b\u0107 wobec Rosjan. Taka postawa pseudoprawicy nie powinna dziwi\u0107 z uwagi na anglosaskie, liberalne i modernistyczne korzenie rasizmu, a takie s\u0105 i korzenie m.in. neokonserwatyzmu.<\/p>\n

Fetyszyzacja ekonomii<\/strong><\/p>\n

W\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w teorii post\u0119pu, znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 zajmuje rozw\u00f3j ekonomiczny<\/em>. Szczeg\u00f3lnie widoczne jest to u marksist\u00f3w, ale i libera\u0142owie nie pozostaj\u0105 w tyle. I marksist\u00f3w, i libera\u0142\u00f3w \u0142\u0105czy tu swoista fetyszyzacja ekonomii<\/em>. Rozw\u00f3j gospodarczy jest uznawany za niemal jedyny wyznacznik warto\u015bci danego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

Wed\u0142ug marksist\u00f3w, post\u0119p idzie po nast\u0119puj\u0105cej linii: wsp\u00f3lnota pierwotna \u00e0 niewolnictwo \u00e0 feudalizm \u00e0 kapitalizm \u00e0 socjalizm \u00e0 komunizm. Jak u Condorceta, rozw\u00f3j ma mie\u0107 charakter wy\u0142\u0105cznie pozytywny.<\/p>\n

Jak ju\u017c wy\u017cej pisa\u0142em, teoria Marksa i Engelsa mia\u0142a charakter europocentryczny, tzn. nie uwzgl\u0119dnia\u0142a r\u00f3\u017cnic rozwojowych na poszczeg\u00f3lnych kontynentach. Post\u0119p mia\u0142 wsz\u0119dzie wygl\u0105da\u0107 tak samo. Uznawano, \u017ce skoro w pozaeuropejskich kulturach nie by\u0142o np. niewolnictwa czy feudalizmu, a kapitalizm zaprowadzano dopiero pod batem bia\u0142ych kolonizator\u00f3w, to ludy te by\u0142y zacofane <\/em>i reakcyjne<\/em>.<\/p>\n

Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym teoria si\u0142 wytw\u00f3rczych<\/em>, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa oceniane s\u0105 wed\u0142ug swojego potencja\u0142u produkcyjnego<\/em>, tj. si\u0142y roboczej<\/em> i \u015brodk\u00f3w produkcji<\/em>. Poj\u0119cie to cz\u0119ste w ksi\u0105\u017ckach pisanych z perspektywy marksistowskiej, gdzie pa\u0144stwa klasyfikowane s\u0105 w\u0142a\u015bnie wed\u0142ug rozmiar\u00f3w wydobycia surowc\u00f3w i produkcji przemys\u0142owej.<\/p>\n

Trudno nie oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce fetyszyzacja ekonomii i pracy <\/em>to grzech pierworodny marksizmu<\/em>. I tak na przyk\u0142ad zdaniem Engelsa: \u201eStopie\u0144 produkcji towarowej, od kt\u00f3rego zaczyna si\u0119 cywilizacja, cechuje, z ekonomicznego punktu widzenia, wprowadzenie: 1. pieni\u0105dza metalowego, a tym samym kapita\u0142u pieni\u0119\u017cnego, procentu i lichwy; 2. kupc\u00f3w jako klasy po\u015brednicz\u0105cej mi\u0119dzy producentami; 3. prywatnej w\u0142asno\u015bci ziemskiej i hipoteki oraz 4. pracy niewolniczej jako panuj\u0105cej formy produkcji\u201d [4]. Dla marksist\u00f3w, liczy si\u0119 rozw\u00f3j ekonomiczny \u2013 rozw\u00f3j ducha, nauki, filozofii itd. s\u0105 dla nich tylko pochodnymi rozwoju stosunk\u00f3w spo\u0142eczno-ekonomicznych<\/em>.<\/p>\n

Podobne podej\u015bcie reprezentuj\u0105 libera\u0142owie. Dla nich r\u00f3wnie\u017c wyznacznikiem post\u0119pu<\/em> jest rozw\u00f3j gospodarczy. Oficjalna, liberalna nauka dzieli spo\u0142ecze\u0144stwa na wysoko rozwini\u0119te<\/em>, \u015brednio rozwini\u0119te<\/em> oraz rozwijaj\u0105ce si\u0119<\/em>. Do tej ostatniej kategorii zalicza si\u0119 najcz\u0119\u015bciej pa\u0144stwa Trzeciego \u015awiata, zapominaj\u0105c, \u017ce ich dzisiejsza pozycja ekonomiczna jest pochodn\u0105 <\/em>bogactwa pa\u0144stw wysoko rozwini\u0119tych<\/em>. Libera\u0142owie za wyznacznik rozwoju uznaj\u0105 dobrobyt <\/em>i poziom PKB<\/em>. Tak jak u marksist\u00f3w, duch i idee s\u0105 spychane na dalsze miejsca.<\/p>\n

W tym miejscu chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107 za Juliusem Evol\u0105<\/strong>: \u201ePrawdziwe przeciwie\u0144stwo istnieje nie pomi\u0119dzy kapitalizmem i marksizmem, lecz mi\u0119dzy systemem, w kt\u00f3rym ekonomia (niezale\u017cnie, w jakiej formie) dominuje, a systemem, w kt\u00f3rym ekonomia jest podporz\u0105dkowana czynnikom pozaekonomicznym, w ramach szerszego i pe\u0142niejszego porz\u0105dku, tak by nada\u0107 g\u0142\u0119bi\u0119 ludzkiemu \u017cyciu i umo\u017cliwi\u0107 rozwini\u0119cie si\u0119 tkwi\u0105cych w nim najwy\u017cszego rz\u0119du mo\u017cliwo\u015bci\u201d [5].<\/p>\n

Nietzschea\u0144ska krytyka teorii post\u0119pu<\/strong><\/p>\n

Jak ju\u017c nadmieni\u0142em, w teorii post\u0119pu bardzo podrz\u0119dne znaczenie maj\u0105 sprawy ducha <\/em>i idei<\/em>. Zwr\u00f3ci\u0142 na to uwag\u0119 Fryderyk Nietzsche<\/strong>, pytaj\u0105c czy cz\u0142owiek mu wsp\u00f3\u0142czesny stoi pod tym wzgl\u0119dem wy\u017cej ni\u017c cz\u0142owiek epoki antycznej czy Renesansu. Odpowied\u017a jego by\u0142a zdecydowanie przecz\u0105ca \u2013 dla Nietzschego drobnomieszcza\u0144ska, filisterska mentalno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwa jego epoce sta\u0142a zdecydowanie ni\u017cej od umys\u0142owo\u015bci ludzi okresu Odrodzenia czy staro\u017cytnej Grecji. Sta\u0142o to zatem w jawnej sprzeczno\u015bci<\/em> z teori\u0105 Condorceta, nawet je\u015bli uwzgl\u0119dni\u0107 chytro\u015b\u0107 post\u0119pu<\/em>\u2026<\/p>\n

\u201ePost\u0119p \u2013 pisze Nietzsche \u2013 jest ide\u0105 nowoczesn\u0105, to znaczy fa\u0142szyw\u0105. Europejczyk dzisiejszy stoi pod wzgl\u0119dem warto\u015bci o wiele ni\u017cej od Europejczyka odrodzenia; post\u0119p nie polega na wywy\u017cszaniu, podnoszeniu, wzmacnianiu\u201d [6].<\/p>\n

Przy okazji, Nietzsche dyskwalifikuje obiektywn\u0105 warto\u015b\u0107 post\u0119pu: \u201eSami wynale\u017ali\u015bmy poj\u0119cie celu<\/em>, w realnej rzeczywisto\u015bci nie ma celu (\u2026) nie istnieje nic, co by mog\u0142o nasz byt os\u0105dzi\u0107, mierzy\u0107, por\u00f3wnywa\u0107, pot\u0119pia\u0107\u201d [7].<\/p>\n

Wed\u0142ug niemieckiego filozofa, pr\u00f3by warto\u015bciowania epok i uk\u0142adania ich hierarchii uwa\u017ca za nieuprawnione, cho\u0107 wywo\u0142ywane potrzeb\u0105 znalezienie jakiej\u015b pociechy wobec zam\u0119tu i chaosu, jaki przedstawia historia. Zasada historycznego post\u0119pu okazuje si\u0119 jeszcze jedn\u0105 odmian\u0105 przeciwstawienia rzeczywisto\u015bci i idea\u0142u, jeszcze jedn\u0105 form\u0105 dualistycznego \u015bwiatopogl\u0105du.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c w darwinizmie widzia\u0142 on dowody przeciwko post\u0119powi, albowiem ludzie stanowi\u0105 gatunek biologiczny o ograniczonych mo\u017cliwo\u015bciach, kt\u00f3rych \u017caden post\u0119p nie przekroczy.<\/p>\n

Z kolei w pracy Z genealogii moralno\u015bci <\/em>pisze Nietzsche:<\/p>\n

\u201eRozw\u00f3j<\/em> jakiej\u015b rzeczy, jakiego\u015b zwyczaju, jakiego\u015b organu bynajmniej nie jest w ten spos\u00f3b post\u0119pem (progressus) <\/em>ku pewnemu celowi ani te\u017c logicznym i najkr\u00f3tszym, z najmniejszym nak\u0142adem si\u0142 i koszt\u00f3w osi\u0105gnionym post\u0119pem, jeno kolejnem nast\u0119pstwem g\u0142\u0119biej lub p\u0142yciej odbywaj\u0105cych si\u0119, mniej lub wi\u0119cej wzajemnie niezale\u017cnych, odgrywaj\u0105cych si\u0119 w niej proces\u00f3w przemagania, z dodatkiem oporu stosowanego w ka\u017cdym wypadku, usi\u0142owa\u0144 zmiany form w celu obrony i reakcyi, i wynik\u00f3w udanych przeciwdzia\u0142a\u0144. Forma jest zmienna, \u201esens\u201d za\u015b bardziej jeszcze. Nawet wewn\u0105trz ka\u017cdego oddzielnego organizmu nie dzieje si\u0119 inaczej. Z ka\u017cdym istotnym wzrostem ca\u0142o\u015bci zmienia si\u0119 te\u017c \u201esens\u201d poszczeg\u00f3lnych organ\u00f3w. W pewnej mierze cz\u0119\u015bciowe ich zanikanie, ich liczebne zmniejszanie si\u0119 (na przyk\u0142ad przez niszczenie cz\u0142onk\u00f3w po\u015brednich) mo\u017ce by\u0107 znakiem wzrastaj\u0105cej si\u0142y i doskona\u0142o\u015bci. Chcia\u0142em rzec: tak\u017ce cz\u0119\u015bciowe bezu\u017cytecznienie, <\/em>niedo\u0142\u0119\u017cnienie i zwyrodnianie, zatracanie si\u0119 sensu i celowo\u015bci, kr\u00f3tko \u2014 \u015bmier\u0107, nale\u017cy do warunk\u00f3w rzeczywistego post\u0119pu, kt\u00f3ry jawi si\u0119 zawsze w postaci woli i drogi ku wi\u0119kszej mocy <\/em>i zawsze osi\u0105gany bywa kosztem licznych mniejszych mocy\u201d [8].<\/p>\n

Odpowied\u017a na teori\u0119 post\u0119pu<\/strong><\/p>\n

Co zatem przeciwstawi\u0107 post\u0119powi<\/em>?<\/p>\n

R\u00f3wnie ciekaw\u0105 teori\u0119, sformu\u0142owa\u0142 Giambattista Vico<\/strong>, filozof w\u0142oski prze\u0142omu XVII i XVIII wieku. Vico za\u0142o\u017cy\u0142, i\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo musi przej\u015b\u0107 tr\u00f3jfazowy cykl oparty na wierze, wyobra\u017ani i rozumie. Jego etapy to wiek boski, bohaterski i ludzki. W dalszym rozwoju nast\u0119puje powr\u00f3t do dawnego stanu rzeczy (ricorso<\/em>) i proces dziejowy zaczyna si\u0119 od pocz\u0105tku.<\/p>\n

Teorie cykliczne r\u00f3\u017cnego rodzaju prezentowa\u0142o wielu historiozof\u00f3w (jak np. Oswald Spengler <\/strong>czy Arnold Joseph Toynbee<\/strong>), jednaknajtrafniejsza wydaje si\u0119 teoria rosyjskiego socjologa Pitirima Sorokina<\/strong>. Uczony ten za wyznaczniki cyklu przyj\u0105\u0142 aspekty spo\u0142eczno-kulturowe. Wed\u0142ug niego, zmiany s\u0105 rezultatem \u015bwiadomo\u015bci kulturowej. Wyodr\u0119bni\u0142 on dwa rodzaje tej \u015bwiadomo\u015bci, stale si\u0119 powtarzaj\u0105ce w okre\u015blonych epokach historycznych. Nale\u017c\u0105 do nich kultura sensytywna<\/em> i kultura ideacyjna<\/em>. Kultura sensytywna\u00a0 charakteryzuje si\u0119 d\u0105\u017ceniem do zaspokajania potrzeb materialnych na drodze poznania \u015bwiata za pomoc\u0105 zmys\u0142\u00f3w i rozumu, a kultura ideacyjna nastawiona jest na potrzeby duchowe i opiera si\u0119 przede wszystkim na wierze ponadzmys\u0142owej. Sorokin wyr\u00f3\u017cni\u0142 tak\u017ce okres przej\u015bciowy mi\u0119dzy nimi, tzw. idealistyczny, b\u0119d\u0105cy skrzy\u017cowaniem kultury sensytywnej i ideacyjnej.<\/p>\n

Z perspektywy tradycjonalistycznej, nasuwaj\u0105 si\u0119 og\u00f3lne wnioski:<\/p>\n

1) teoria post\u0119pu <\/em>powinna zosta\u0107 odrzucona jako fa\u0142szywie zak\u0142adaj\u0105ca ci\u0105g\u0142e doskonalenie si\u0119 cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa, b\u0119d\u0105ca dzieckiem o\u015bwieceniowego racjonalizmu oraz europocentryczna<\/em>;<\/p>\n

2) nale\u017cy odrzuci\u0107 linearn\u0105 koncepcj\u0119 czasu<\/em>, a wraz z ni\u0105 linearn\u0105 koncepcj\u0119 rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa i kultury;<\/p>\n

3) nale\u017cy odrzuci\u0107 determinizm<\/em>, celowo\u015b\u0107 <\/em>rozwoju historycznego i koncepcj\u0119 ko\u0144ca historii<\/em>;<\/p>\n

4) w dziedzinie rozwi\u0105za\u0144 pozytywnych<\/em>, nale\u017cy przyj\u0105\u0107 cykliczn\u0105 teori\u0119 rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa i kultury<\/em>, przede wszystkim w oparciu\u00a0 teori\u0119 Sorokina.<\/p>\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n

[1] Cyt. za: Piotr Szymaniec, Condorcet i religia post\u0119pu<\/em>, http:\/\/www.bibliotekacyfrowa.pl\/Content\/21955\/005.pdf<\/a><\/p>\n

[2] Cyt. za: Jerzy Tottenhorn, Marks niepoprawny politycznie<\/em>, http:\/\/www.zakorzenienie.most.org.pl\/ns_lip\/04.htm<\/a><\/p>\n

[3] Fryderyk Engels, Anty-D\u00fchring<\/em>, Warszawa 1949, str. 178-179.<\/p>\n

[4] Fryderyk Engels, Pochodzenie rodziny, w\u0142asno\u015bci prywatnej i pa\u0144stwa<\/em> [w:] Karol Marks, Fryderyk Engels, Dzie\u0142a wybrane<\/em>, tom II, Warszawa 1949, str. 308.<\/p>\n

[5] Julius Evola, Men Among the Ruins. Postwar Reflections of a Radical Traditionalist<\/em>, str. 168: http:\/\/www.juliusevola.com\/julius_evola\/texts\/MenAmongtheRuins.pdf<\/a><\/p>\n

[6] Cyt. za: Zbigniew Kuderowicz, Nietzsche<\/em>, Warszawa 1976, str. 61.<\/p>\n

[7] Cyt. za: tam\u017ce.<\/p>\n

[8] Cyt. za: Gilles Deleuze, Nietzsche<\/em>, Warszawa 2000, str. 49.<\/p>\n

\"pobrane<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przedmiotem krytyki w tym tek\u015bcie b\u0119dzie teoria post\u0119pu, kt\u00f3ra by\u0142a i jest niezwykle popularna w kr\u0119gach lewicowo-liberalnych i przez nie propagowana. Idea ta jest dzieckiem […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14070,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[24,6],"tags":[372,513,552,746],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/pobrane-1.jpg?fit=259%2C194&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-3EV","jetpack-related-posts":[{"id":6961,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=6961","url_meta":{"origin":14069,"position":0},"title":"Carl Schmitt: Zasady parlamentaryzmu (cz. 2)","date":"11 stycznia 2013","format":false,"excerpt":"\u201eKryzys demokracji parlamentarnej\u201d\u00a0\u2013 II \u2013 Zasady parlamentaryzmu\u00a0 \"Jedynie je\u015bli centralne miejsce jakie zajmuje w systemie liberalnym dyskusja zostaje poprawnie rozpoznane, dwa postulaty polityczne, kt\u00f3re s\u0105 charakterystyczne dla liberalnego racjonalizmu, nabieraj\u0105 w\u0142a\u015bciwego znaczenia \u2013 naukowej jasno\u015bci, ponad niejasn\u0105 atmosfer\u0105 slogan\u00f3w, politycznej taktyki i pragmatycznych aspekt\u00f3w; s\u0105 nimi: postulat jawno\u015bci \u017cycia publicznego\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":13962,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=13962","url_meta":{"origin":14069,"position":1},"title":"Adam Danek: Post\u0119p czyli rozpad","date":"3 lipca 2012","format":false,"excerpt":"W nowoczesnej socjologii popularno\u015b\u0107 zyskiwa\u0142y rozmaite typy teorii rozwoju spo\u0142ecznego. Jednym z ich rodzaj\u00f3w s\u0105 tzw. teorie dychotomiczne. Zak\u0142adaj\u0105 one istnienie dw\u00f3ch zasadniczych, biegunowo od siebie r\u00f3\u017cnych modeli spo\u0142ecze\u0144stwa. Rozw\u00f3j spo\u0142eczny za\u015b opisuj\u0105 i analizuj\u0105 jako rozci\u0105gni\u0119ty w czasie, nawet na wiele wiek\u00f3w (multisekularny), proces stopniowego, ewolucyjnego przechodzenia spo\u0142eczno\u015bci od\u2026","rel":"","context":"In "Adam Danek"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":31960,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=31960","url_meta":{"origin":14069,"position":2},"title":"Aleksandr Dugin: Cywilizacja p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144ska i jej podstawy (cz\u0119\u015b\u0107 II)","date":"4 grudnia 2017","format":false,"excerpt":"\u00a0 Cz\u0119\u015b\u0107 I \u00a0 Manifest Destiny (Objawione Przeznaczenie) Post\u0119p Amerykan\u00f3w ku zachodowi i po\u0142udniu doprowadzi\u0142 do cz\u0119stszych star\u0107 z Hiszpanami i Republik\u0105 Meksyku, kt\u00f3ra w 1823 roku uzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w stosunku do hiszpa\u0144skiej korony. P\u00f3\u017aniej, w 1836 roku, od Meksyku oddzieli\u0142 si\u0119 Teksas, tworz\u0105c niezale\u017cne pa\u0144stwo, kt\u00f3re w 1845 roku\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/dugin.png?fit=400%2C305&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":32105,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=32105","url_meta":{"origin":14069,"position":3},"title":"Aleksandr Dugin: Czwarta Teoria Polityczna i problem diab\u0142a","date":"13 grudnia 2017","format":false,"excerpt":"\u00a0 Obja\u015bnienie natury 4TP \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Czwarta Teoria Polityczna (4PT \u2013 the Fourth Political Theory) jest poj\u0119ciow\u0105 matryc\u0105, kt\u00f3ra opisuje alternatyw\u0119 dla tendencji politycznych, kt\u00f3re zdominowa\u0142y epok\u0119 nowoczesno\u015bci. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Trzy g\u0142\u00f3wne ideologie polityczne epoki nowoczesno\u015bci, do kt\u00f3rych zalicza si\u0119 liberalizm (pierwsza teoria polityczna), komunizm (druga teoria polityczna) i nacjonalizm (trzecia teoria\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/prof-aleksandr_dugin-1.jpeg?fit=535%2C535&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":17125,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17125","url_meta":{"origin":14069,"position":4},"title":"Aleksandr Dugin: Trzeci totalitaryzm (krytyka z pozycji Czwartej Teorii Politycznej)","date":"26 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"W naukach politycznych koncepcja totalitaryzmu jest zaw\u0119\u017cana do ideologii komunistycznej i faszystowskiej, kt\u00f3re otwarcie g\u0142osi\u0142y wy\u017cszo\u015b\u0107 ca\u0142o\u015bci (klasy i spo\u0142ecze\u0144stwa w komunizmie i socjalizmie; Pa\u0144stwa w faszyzmie, rasy w narodowym socjalizmie nad partykularyzmem (jednostk\u0105). Sprzeciwia\u0142y si\u0119 one ideologii liberalnej, dla kt\u00f3rej przeciwnie, partykularyzm (jednostka) jest wywy\u017cszona ponad ca\u0142o\u015b\u0107 (jak gdyby\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"prof-aleksandr_dugin-1","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/prof-aleksandr_dugin-1.jpeg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":33416,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=33416","url_meta":{"origin":14069,"position":5},"title":"Julius Evola: Pa\u0144stwo i praca","date":"21 marca 2018","format":false,"excerpt":"\u017badna pozycja na Prawicy nie jest mo\u017cliwa bez zdecydowanego sprzeciwu wobec mitu \u201epracy\u201d i \u201erobotnika\u201d oraz przeciwko ostatniej, anormalnej kulminacji tego mitu, wyra\u017conej w koncepcji \u201epa\u0144stwa robotniczego\u201d. Nie trzeba m\u00f3wi\u0107, \u017ce przez Prawic\u0119 rozumiemy, jak zawsze, prawdziw\u0105 Prawic\u0119 - nie ekonomiczn\u0105 i kapitalistyczn\u0105 Prawic\u0119, kt\u00f3ra jest naj\u0142atwiejszym celem si\u0142 wywrotowych,\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/2-6-julius-evola.jpg?fit=391%2C295&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14069"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14069"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14069\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14073,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14069\/revisions\/14073"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}