Wielu z nas przyzwyczai\u0142o si\u0119 do dw\u00f3ch podstawowych definicji nacjonalizmu: tej opartej na kulturze i j\u0119zyku (wydanie niemieckie) oraz tej bazuj\u0105cej na polityce (w wydaniu francuskim). Jednak\u017ce na istot\u0119 nacjonalizmu sk\u0142ada si\u0119 wi\u0119ksza liczba atrybut\u00f3w takich, jak etniczno\u015b\u0107, solidarno\u015b\u0107 grupowa, samoidentyfikacja i to\u017csamo\u015b\u0107. W\u0142a\u015bnie pod tym k\u0105tem rozpatrywa\u0107 b\u0119dziemy procesy zachodz\u0105ce na po\u0142udniowym wschodzie rozpadaj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego, kt\u00f3re okre\u015blimy zbiorczym mianem nacjonalizmu donbaskiego.<\/p>\n<\/div>\n
Polityczno\u015b\u0107 zachodz\u0105cych proces\u00f3w nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci, bowiem w \u0141uga\u0144sku, Doniecku, S\u0142owia\u0144sku i w szeregu innych miast wyra\u017anie widoczna jest polityczna podmiotowo\u015b\u0107. Podmiotowo\u015b\u0107 ta przesz\u0142a do aktywnej fazy kszta\u0142towania si\u0119 w obliczu konfliktu, podobnego do tego, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce w Abchazji i Osetii Po\u0142udniowej na fali twardego odrzucenia szowinistycznej polityki gruzi\u0144skiego prezydenta\u00a0Zwiada Gamsachurdii<\/strong>\u00a0i og\u0142oszenia przez te republiki niezale\u017cno\u015bci od Gruzji.<\/p>\n Podobne d\u0105\u017cenia do uzyskania politycznej podmiotowo\u015bci zwi\u0105zane z czynnikiem etnicznym i r\u00f3\u017cne pr\u00f3by ich wyra\u017cenia obserwowa\u0107 mo\u017cemy w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. W Wielkiej Brytanii ich przejawem s\u0105 nacjonalizmy \u2013 irlandzki i szkocki, w Hiszpanii \u2013 baskijski i katalo\u0144ski. Zwolennicy ujednolicenia i stworzenia jednego narodu ukrai\u0144skiego cz\u0119sto o tym \u015bwiadomie zapominali, cho\u0107 apeluj\u0105c o ide\u0119 narodow\u0105, nierzadko podawali za przyk\u0142ad w\u0142a\u015bnie europejskie ruchy nacjonalistyczne. By\u0142o tymczasem oczywiste, \u017ce Ukraina skazana jest na r\u00f3\u017cne formy etnonacjonalizm\u00f3w, je\u015bli cho\u0107by we\u017amiemy pod uwag\u0119 geografi\u0119 polityczn\u0105 \u2013 w por\u00f3wnaniu z innymi pa\u0144stwami europejskimi, ta by\u0142a republika radziecka zajmuje zbyt du\u017ce terytorium, by mog\u0142a by\u0107 jednorodn\u0105 i homogeniczn\u0105 jednostk\u0105 na poziomie kultury narodowej, historii i praktyki spo\u0142eczno-politycznej. To naturalne, \u017ce poza sztucznym i w du\u017cym stopniu jedynie teoretycznym nacjonalizmem typu banderowskiego, na Ukrainie funkcjonuj\u0105 te\u017c inne to\u017csamo\u015bci \u2013 od rusi\u0144skiej na jej zachodnich kra\u0144cach, po s\u0142obodzk\u0105 i imperialn\u0105-rosyjsk\u0105 na wschodnich rubie\u017cach.<\/p>\n Typologicznie mo\u017cemy umiejscowi\u0107 nacjonalizm donbaski, jako mieszany \u2013 ma on charakter sytuacyjny, konstruktywistyczn\u0105 specyfik\u0119, kt\u00f3ra stanowi efekt dzia\u0142a\u0144 kijowskiej \u201ejunty\u201d. Jednocze\u015bnie jest on zjawiskiem pierwotnym, czyli posiadaj\u0105cym g\u0142\u0119bokie korzenie, si\u0119gaj\u0105ce zbiorowej pod\u015bwiadomo\u015bci. Nieskuteczno\u015b\u0107 liberalno-galicyjskiej polityki kijowskich w\u0142adz na przestrzeni ostatnich dziesi\u0119ciu lat sprawi\u0142a, \u017ce m\u00f3g\u0142 on wzrasta\u0107 i krzepn\u0105\u0107 w r\u00f3\u017cnych wydaniach, zakorzenionych jednak na jednej, okre\u015blonej przestrzeni. Je\u015bli w odpowiednim czasie dosz\u0142oby do wprowadzenia ustroju federalnego, by\u0107 mo\u017ce Ukrainie uda\u0142oby si\u0119 unikn\u0105\u0107 obecnych problem\u00f3w i w ramach inkluzyjnego nacjonalizmu pa\u0144stwowego wsp\u00f3\u0142istnia\u0142yby r\u00f3\u017cne j\u0119zyki i kultury, jak ma to miejsce w federalnych Niemczech czy kantonalnej Szwajcarii (przytaczamy te analogie, bior\u0105c pod uwag\u0119 o\u015bwiadczenia r\u00f3\u017cnych ukrai\u0144skich si\u0142 politycznych na przestrzeni ostatnich 10\u201315 lat o ich europejskim wyborze i kierunku inspiracji). Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o.<\/p>\n W zwi\u0105zku z tym, \u017ce elementy pierwotne najcz\u0119\u015bciej stanowi\u0105 podstaw\u0119 dla ruch\u00f3w nacjonalistycznych (i narodowowyzwole\u0144czych), niezb\u0119dne jest spojrzenie na poszczeg\u00f3lne fazy historyczne zwi\u0105zane z nacjonalizmem donbaskim, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wielopi\u0119trowe dziedzictwo, tworz\u0105ce w\u0142asn\u0105 mitologi\u0119 i pami\u0119\u0107 historyczn\u0105. Faza pierwsza zwi\u0105zana jest z dziejami przedpa\u0144stwowymi regionu, z okresem, kiedy nie posiada\u0142 on wyra\u017anej specyfiki pa\u0144stwowej, wyra\u017conej w nowoczesnych poj\u0119ciach suwerenno\u015bci. Mo\u017cemy w tym okresie odnale\u017a\u0107 tak interesuj\u0105ce czynniki, jak obecno\u015b\u0107 Alan\u00f3w (Sarmat\u00f3w, Scyt\u00f3w) nad dolnym Donem i dalej na lewobrze\u017cu Dniepru oraz p\u00f3\u0142nocnym wybrze\u017cu Morza Azowskiego. Tak, jak \u00f3wczesny Krym stanowi stref\u0119 \u015bwiata helle\u0144skiego, Donbas staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 ala\u0144sko-sarmackiego obszaru kulturowego. Faza druga przypada na okres wielkiej w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w i wskazuje na liczne narody przez omawiane tereny przechodz\u0105ce i okresowo na nich zamieszkuj\u0105ce. Poza S\u0142owianami, by\u0142y to ludy tureckie \u2013 Pieczyngowie, Turcy, Po\u0142owcy, Berendejowie, znani pod zbiorcz\u0105 nazw\u0105 Czarnych K\u0142obuk\u00f3w. Terytorium to wchodzi\u0142o w sk\u0142ad Kaganatu Chazarskiego a nast\u0119pnie Z\u0142otej Ordy. Faza trzecia to okres, gdy region ten by\u0142 sfer\u0105 styku peryferii r\u00f3\u017cnych mocarstw, swoist\u0105\u00a0terra nullius<\/em>, Dzikimi Polami bez okre\u015blonej przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej, na kt\u00f3rych w spos\u00f3b zbrojny rozwi\u0105zywano spory wsp\u00f3\u0142zawodnicz\u0105cych pa\u0144stw (Imperium Rosyjskiego, Kr\u00f3lestwa Polskiego, Chanatu Krymskiego i Imperium Osma\u0144skiego). Wystarczy przypomnie\u0107 list\u00a0Iwana Gro\u017anego\u00a0<\/strong>do chana krymskiego, w kt\u00f3rym car wyja\u015bnia, \u017ce n\u0119kaj\u0105cy Tatar\u00f3w Kozacy z tych teren\u00f3w nie maj\u0105 z Cesarstwem Moskiewskim nic wsp\u00f3lnego i s\u0105 wolnymi lud\u017ami. Tego rodzaju\u00a0limes\u00a0<\/em>nie mo\u017ce wszak\u017ce d\u0142ugo cieszy\u0107 si\u0119 autonomi\u0105, gdy\u017c wielcy gracze d\u0105\u017cy\u0107 b\u0119d\u0105 do uzyskania kontroli nad szlakami l\u0105dowymi, rzecznymi i morskimi znajduj\u0105cymi si\u0119 na jego terenie, a tak\u017ce do stworzenia strefy buforowej maj\u0105cej stanowi\u0107 zabezpieczenie dla metropolii od wszelkich nieoczekiwanych zagro\u017ce\u0144.<\/p>\n W ten spos\u00f3b dosz\u0142o do powstania Noworosji, gdy to w okresie wojny z Imperium Osma\u0144skim stopniowo podporz\u0105dkowano Moskwie wybrze\u017ce czarnomorskie i bardziej odleg\u0142e tereny. Bardzo istotne jest zrozumienie transkulturowego oblicza regionu pod postaci\u0105 r\u00f3\u017cnych, cho\u0107 zazwyczaj zwi\u0105zanych z to\u017csamo\u015bci\u0105 prawos\u0142awn\u0105 i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 element\u00f3w \u2013 w po\u0142owie XVIII wieku na terenie obecnego obwodu \u0142uga\u0144skiego i donieckiego pojawi\u0142a si\u0119 wojskowo-rolnicza wsp\u00f3lnota pod nazw\u0105 S\u0142owiano-Serbii; w miar\u0119 tureckiej ekspansji na Ba\u0142kanach to w\u0142a\u015bnie tutaj przesiedlali si\u0119 Serbowie, Czarnog\u00f3rcy i Wo\u0142osi (podobna jednostka istnia\u0142a r\u00f3wnie\u017c w obwodzie kirowogradzkim, nosz\u0105c tam nazw\u0119 Nowej Serbii). Co ciekawe, na terenie S\u0142owia\u0144ska oddzia\u0142 Czarnog\u00f3rc\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze wcze\u015bniej, osiedlaj\u0105c si\u0119 w twierdzy Tor (umocnienia z 1637 roku). Na dodatek widoczne s\u0105 tu bardzo ciekawe konotacje. Znany norweski uczony, podr\u00f3\u017cnik i badacz\u00a0Thor Heyerdahl<\/strong>, poszukuj\u0105c \u017ar\u00f3de\u0142 mitologii skandynawskiej, doszed\u0142 do wniosku, \u017ce nadrz\u0119dny b\u00f3g rodzimego panteonu Odyn by\u0142 postaci\u0105 historyczn\u0105, wodzem plemienia, kt\u00f3re przyw\u0119drowa\u0142o na p\u00f3\u0142noc Europy w\u0142a\u015bnie znad dolnego Donu. W \u015bwiecie Odyna by\u0142, jak wiemy, b\u00f3g-gromow\u0142adca Thor, patronuj\u0105cy wojnie i sztuce bitewnej. Thor po\u015bwi\u0119ci\u0142 swoj\u0105 r\u0119k\u0119, by bogowie mogli oszuka\u0107 wilka Fenrira, kt\u00f3ry by\u0142 w skandynawskiej mitologii uosobieniem z\u0142a.<\/p>\n Kolejna faza przypada na okres jednostki terytorialno-politycznej Imperium Rosyjskiego, znanej jako Ziemia (obw\u00f3d) Wojska Do\u0144skiego. Czynnik kozacki \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 tu z wyznaniowym: wi\u0119kszo\u015b\u0107 Kozak\u00f3w odrzuci\u0142a reformy patriarchy\u00a0Nikona\u00a0<\/strong>i pozosta\u0142a przy starej obrz\u0119dowo\u015bci. Nast\u0119pnie mamy okres Rewolucji Pa\u017adziernikowej i pr\u00f3by powo\u0142ania do \u017cycia Republiki Do\u0144skiej oraz Republiki Doniecko-Krzyworoskiej. Ostatecznie obszar Donbasu wcielony zosta\u0142 do Ukrainy. Potem nast\u0119puje epoka stalinowskiej modernizacji, w kt\u00f3rej do regionu nap\u0142ywaj\u0105 kolejne fale migrant\u00f3w w ramach uprzemys\u0142owienia. Bez w\u0105tpienia, robotniczy charakter, heroiczne wysi\u0142ki g\u00f3rnik\u00f3w i hutnik\u00f3w, przeciwstawienie wizerunku robotnika obrazom handlarza i polityka (kryptobur\u017cuazji) r\u00f3wnie\u017c odegra\u0142y rol\u0119 w procesie kszta\u0142towania si\u0119 g\u0142\u0119bin donbaskiej to\u017csamo\u015bci. Faza ta p\u0142ynnie przechodzi w okres p\u00f3\u017anoradziecki, kiedy od mieszka\u0144c\u00f3w regionu mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 deklaracj\u0119 \u201ejeste\u015bmy z Donbasu\u201d, przy braku poczucia \u0142\u0105czno\u015bci z pozosta\u0142ym terytorium Ukrainy.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie czynnik g\u00f3rniczy r\u00f3wnie\u017c mia\u0142 okre\u015blone znaczenie w kszta\u0142towaniu si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105du mieszka\u0144c\u00f3w Donbasu. Niebezpieczna praca, cz\u0119sto zwi\u0105zana z jednostkowymi lub zbiorowymi ofiarami wypadk\u00f3w, poskutkowa\u0142a okre\u015blonym stosunkiem i rozumieniem \u015bmierci, kt\u00f3re nie wyst\u0119puje u mieszka\u0144c\u00f3w Polesia czy Lwowa. Zamiast umrze\u0107, lwowscy nacjonali\u015bci wybraliby ucieczk\u0119 do \u201eo\u015bwieconej Europy\u201d, do nowej ojczyzny \u2013 Kanady, albo do p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skiego Chicago, jak robili to liczni ich poprzednicy, kt\u00f3rzy nast\u0119pnie wpisywali si\u0119 w og\u00f3ln\u0105 strategi\u0119 walki CIA przeciwko Zwi\u0105zkowi Radzieckiemu. Obecny ruch oporu w Donbasie \u015bwiadczy o wysokim poziomie duchowej pasjonarno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w tego regionu.<\/p>\n Gdy w 1991 r., odpowiadaj\u0105c na apel\u00a0Leonida Krawczuka<\/strong>, inteligencja (w tym \u017cyj\u0105ca na emigracji) w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do procesu budowania nowej pa\u0144stwowo\u015bci ukrai\u0144skiej, podstawy kszta\u0142towania narodu mia\u0142y charakter wykluczaj\u0105cy, za\u015b odpowiednie mitotw\u00f3rstwo opowiadaj\u0105ce o wielkich przodkach Ukrainopitekach czy Oryjczykach nakierowane by\u0142o na stworzenie pierwotnych fundament\u00f3w ukrai\u0144skiej mitologii, bardziej przypominaj\u0105c brednie i halucynacje umys\u0142owo chorych, ni\u017c badania naukowe czy program teoretyczny s\u0142u\u017c\u0105cy przygotowaniu nowej elity pa\u0144stwowej i wychowania patriotycznego. Nacjonalizm banderowski ma z natury charakter ekskluzywny, a sprzeczno\u015bci immanentnie wyst\u0119puj\u0105ce w nacjonalizmie ukrai\u0144skim, w tym mi\u0119dzy jego XX-wiecznymi ideologami, maj\u0105 raczej charakter zniech\u0119caj\u0105cy ni\u017c przyci\u0105gaj\u0105cy (sprzeczno\u015bci te zazwyczaj s\u0105 skrz\u0119tnie skrywane przez wsp\u00f3\u0142czesnych intelektualnych przedstawicieli tego nacjonalizmu, cho\u0107 przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie ma poj\u0119cia o teorii i koncepcji\u00a0Dmytro Doncowa<\/strong>,\u00a0Jurija Lipy<\/strong>,\u00a0Jaros\u0142awa Ste\u0107ki<\/strong>,\u00a0Myko\u0142y Michnowskiego<\/strong>\u00a0i innych apologet\u00f3w ukrai\u0144skiej idei narodowej).<\/p>\n Ponadto warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce region Donbasu nie pad\u0142 ofiar\u0105 ekspansji grekokatolickiej, kt\u00f3ra wyrz\u0105dzi\u0142a takie szkody w swoim czasie Ukrainie Zachodniej, a co za tym idzie dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa w nim Rosyjska Cerkiew Prawos\u0142awna Patriarchatu Moskiewskiego. Niewielkie wsp\u00f3lnoty heretyckie okre\u015blaj\u0105cych si\u0119 mianem wyznawc\u00f3w Patriarchatu Kijowskiego (filaretowcy), p\u00f3\u017aniejsze rozprzestrzenianie si\u0119 ko\u015bcio\u0142\u00f3w unickich oraz r\u00f3\u017cnych nurt\u00f3w protestantyzmu, nie maj\u0105 wi\u0119kszego znaczenia w procesie kszta\u0142towania si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dowego oblicza obwodu \u0142uga\u0144skiego i donieckiego, za\u015b ich zwolennicy i misjonarze wzbudzaj\u0105 tam zazwyczaj negatywne emocje.<\/p>\n Mamy zatem do czynienia z nowym, unikalnym i bardzo interesuj\u0105cym zjawiskiem \u2013 nacjonalizmem donbaskim. Stanowi on jednocze\u015bnie nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 szerszego nacjonalizmu rosyjskiego, posiadaj\u0105c w swej strukturze te same podstawy, co jego rosyjski odpowiednik, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 nad nim niczym parasol i zwi\u0105zuj\u0105cy go z Rosj\u0105, w szczeg\u00f3lno\u015bci z jej po\u0142udniowymi obwodami, historycznie z Donbasem zwi\u0105zanymi. Niezale\u017cnie od wynik\u00f3w obecnego starcia geopolitycznego tocz\u0105cego si\u0119 dzi\u015b mi\u0119dzy Donem a Dnieprem, jest czym\u015b oczywistym, \u017ce nacjonalizm donbaski jest cz\u0119\u015bci\u0105 rosyjskiego \u015bwiata Eurazji.<\/p>\n
![\"1398841153_095761_84\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/1398841153_095761_84.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"