{"id":16373,"date":"2014-09-08T10:16:39","date_gmt":"2014-09-08T08:16:39","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=16373"},"modified":"2014-09-20T17:35:04","modified_gmt":"2014-09-20T15:35:04","slug":"adam-t-witczak-tragedia-grunwaldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=16373","title":{"rendered":"Adam T. Witczak: Tragedia „Grunwaldu”"},"content":{"rendered":"

Ma\u0142o kt\u00f3ra organizacja w powojennej Polsce uleg\u0142a tak daleko id\u0105cej mitologizacji negatywnej jak Zjednoczenie Patriotyczne „Grunwald”. Czarn\u0105 legend\u0119 (albo te\u017c \u2013 czarn\u0105, paskudn\u0105 g\u0119b\u0119), jak\u0105 dorobiono temu ugrupowaniu, ogranicza chyba tylko to, \u017ce „Grunwald” relatywnie rzadko pojawia si\u0119 w dyskursie historyk\u00f3w czy publicyst\u00f3w. Zazwyczaj zreszt\u0105 traktowany jest przy tym zdawkowo i og\u00f3lnikowo, jako na po\u0142y \u015bmieszny, na po\u0142y straszny symbol, do kt\u00f3rego mo\u017cna co\u015b lub kogo\u015b przyr\u00f3wna\u0107, bynajmniej nie po to, by mu w ten spos\u00f3b sprawi\u0107 przyjemno\u015b\u0107. Od czasu do czasu mo\u017cna zatem przeczyta\u0107 ironiczne komentarze o „upiorach grunwaldyzmu” czy „marginalnych \u015brodowiskach, kt\u00f3re \u015bwietnie mog\u0142yby si\u0119 dogada\u0107 z koncesjonowanym przez w\u0142adze PRL, antysemickim Zjednoczeniem Grunwald” etc.<\/p>\n

Czarna legenda tego stowarzyszenia w pierwszym rz\u0119dzie wynika z nieporozumie\u0144 i uproszcze\u0144. Ofiar\u0105 takiego podej\u015bcia pad\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej inna prominentna formacja, uto\u017csamiana ze \u015brodowiskami „endokomuny”, a mianowicie Stowarzyszenie PAX. Dla przyk\u0142adu, jemu i jego dzia\u0142aczom, z Boles\u0142awem Piaseckim na czele, imputowano, i\u017c organizowali ciesz\u0105cy si\u0119 z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 ruch ksi\u0119\u017cy-patriot\u00f3w. Tymczasem \u2013 cokolwiek by\u015bmy nie s\u0105dzili o PAX-ie \u2013 ksi\u0119\u017ca-patrioci w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu (tj. Komisja Ksi\u0119\u017cy przy ZBOWiD) stanowili odr\u0119bn\u0105 inicjatyw\u0119 (Piasecki powo\u0142a\u0142 natomiast niejako konkurencyjny i mniej wiernopodda\u0144czy wobec w\u0142adz komunistycznych Komitet Ksi\u0119\u017cy i Dzia\u0142aczy Katolickich).<\/p>\n

Na podobnej zasadzie „Grunwald” \u0142\u0105czy si\u0119 z postaci\u0105 Mieczys\u0142awa Moczara i ideologi\u0105 tzw. „moczaryzmu”, cho\u0107 tak naprawd\u0119 sam Moczar nijak nie by\u0142 zwi\u0105zany z organizacj\u0105. Analogicznie powiela si\u0119 zupe\u0142nie fa\u0142szywy pogl\u0105d, w my\u015bl kt\u00f3rego organem prasowym Zjednoczenia by\u0142 tygodnik „Rzeczywisto\u015b\u0107”. Fakty s\u0105 natomiast takie, \u017ce „Rzeczywisto\u015b\u0107” stanowi\u0142a osobne przedsi\u0119wzi\u0119cie, w zasadzie wewn\u0105trzpartyjne i znacznie bardziej „socjalistyczne” czy „komunistyczne” ni\u017c szermuj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie nacjonalizmem „Grunwald”.<\/p>\n

O tych i wielu innych ciekawych sprawach przeczyta\u0107 mo\u017cna w ksi\u0105\u017cce „Koncesjonowany nacjonalizm. Zjednoczenie Patriotyczne Grunwald 1980 \u2013 1990”, autorstwa Przemys\u0142awa Gasztolda Senia, wydanej przed dwoma laty staraniem IPN. Autor bynajmniej nie uto\u017csamia si\u0119 z ideologi\u0105 Zjednoczenia, co jednak nie znaczy, \u017ce praca stanowi wyraz pot\u0119pienia dla Grunwaldu. Oczywi\u015bcie autor stosunkowo cz\u0119sto daje do zrozumienia, \u017ce nie znajduje s\u0142\u00f3w usprawiedliwienia dla „antysyjonizmu” uprawianego przez „Grunwald” \u2013 i zreszt\u0105 uwa\u017ca, \u017ce w przewa\u017caj\u0105cej mierze by\u0142a to jedynie maska zwyk\u0142ego antysemityzmu. Poza tym jednak czytelnik ma pozytywne wra\u017cenie obcowania z do\u015b\u0107 bezstronnym dzie\u0142em naukowym, opartym o ogromn\u0105 liczb\u0119 cytat\u00f3w, zaczerpni\u0119tych z legalnej i nielegalnej prasy, druk\u00f3w ulotnych, ksi\u0105\u017cek, dokument\u00f3w S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa czy relacji ustnych (m.in. Bohdana Por\u0119by, ale i Czes\u0142awa Kiszczaka).<\/p>\n

Mankamentem ksi\u0105\u017cki jest \u2013 moim zdaniem \u2013 zbyt g\u0142\u0119bokie skupienie si\u0119 na personalnych i „koteryjnych” rozgrywkach w Grunwaldzie i jego okolicach, przy jednoczesnym potraktowaniu w skr\u00f3towy spos\u00f3b ideologii i publicystyki Zjednoczenia. Podstawom programowym po\u015bwi\u0119cona jest co prawda jedna trzecia materia\u0142u, ale i tak odczuwa si\u0119 tu pewien niedosyt, zw\u0142aszcza je\u015bli wcze\u015bniej przebrn\u0119\u0142o si\u0119 przez liczne dywagacje na temat tego, kto i kiedy za\u0142o\u017cy\u0142 Zjednoczenie, kt\u00f3rzy przedstawiciele aparatu partyjnego mu patronowali, kto je zwalcza\u0142 itd. By\u0107 mo\u017ce dobrym pomys\u0142em by\u0142oby wyposa\u017cenie ksi\u0105\u017cki w wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 wypis\u00f3w z „Biuletynu” Zjednoczenia, a \u015bci\u015blej: z tekst\u00f3w programowych i publicystycznych (a nie tych, kt\u00f3re tyczy\u0142y si\u0119 spraw organizacyjnych i konflikt\u00f3w wewn\u0119trznych).<\/p>\n

Co mo\u017cna s\u0105dzi\u0107 o „Grunwaldzie” czy to na podstawie lektury publikacji Gasztolda-Senia, czy to w oparciu o inn\u0105 wiedz\u0119? Z pewno\u015bci\u0105 w wielkim stopniu zale\u017ce\u0107 to b\u0119dzie od tego, jaki pogl\u0105d na najnowsze dzieje Polski jest nam bliski, z kt\u00f3rej tradycji politycznej wyrastamy.<\/p>\n

Osobi\u015bcie uwa\u017cam, i\u017c (wbrew pozorom lub raczej \u2013 wbrew mitom i kpinom) zasadniczy trzon ideologii „Grunwaldu” by\u0142 propozycj\u0105 bardzo rozs\u0105dn\u0105. W czasach \u00f3wczesnych j\u0119zyk Zjednoczenia nie przystawa\u0142 zapewne ani do tego, co czyta\u0107 i pisa\u0107 chcia\u0142a opozycja demokratyczna, ani tym bardziej do obyczaj\u00f3w zbuntowanej m\u0142odzie\u017cy \u2013 tym niemniej wyra\u017cano w nim pogl\u0105dy, kt\u00f3re, jak pokaza\u0142 czas, okaza\u0142y si\u0119 nieraz mocno przenikliwe. Mam tu na my\u015bli cho\u0107by nader sceptyczny kurs wobec Niemiec (i tendencji rewizjonistycznych tudzie\u017c mocarstwowych, obecnych w tym pa\u0144stwie i tworz\u0105cym go narodzie). Nie mo\u017cna tu nie wspomnie\u0107 r\u00f3wnie sceptycznego nastawienia wobec kolejnych zbawicieli z tzw. Zachodu (a wi\u0119c Waszyngtonu, a poniek\u0105d mo\u017ce i Brooklynu), czy wreszcie \u2013 zrozumienia, \u017ce drog\u0105 do autentycznej niepodleg\u0142o\u015bci nie mo\u017ce by\u0107 nowa quasi-tradycja KOR-owska.<\/p>\n

Losy Polski po roku 1989<\/a>, a wi\u0119c losy polskiej gospodarki (z wyprzeda\u017c\u0105 przedsi\u0119biorstw i rabunkow\u0105 niby-prywatyzacj\u0105 czele), polskiej kultury (poddanej inwazji mia\u0142kiej popkultury zachodniej), polskiej niezale\u017cno\u015bci i niepodleg\u0142o\u015bci wreszcie (by wspomnie\u0107 cho\u0107by uzale\u017cnienie kolejnych rz\u0105d\u00f3w od zewn\u0119trznych pot\u0119g, w szczeg\u00f3lno\u015bci niemieckiej i ameryka\u0144skiej) \u2013 pokazuj\u0105, \u017ce w tezach „Grunwaldu” by\u0142o wiele racji. A jednak organizacja pope\u0142ni\u0142a przynajmniej kilka b\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re sprawi\u0142y, \u017ce przesz\u0142a do historii nie tylko w nies\u0142awie, ale i bez znacz\u0105cych osi\u0105gni\u0119\u0107.<\/p>\n

Sporym problemem by\u0142y na pewno spory wewn\u0119trzne, a wi\u0119c podzia\u0142 na frakcje Por\u0119by i Ciesio\u0142kiewicza, kt\u00f3ry owocowa\u0142 (przynajmniej w latach 1981 \u2013 1984) ustawiczn\u0105 kampani\u0105 wzajemnych oskar\u017ce\u0144 na \u0142amach prasy i nie tylko. K\u0142opotem „Grunwaldu” by\u0142o te\u017c pewnego rodzaju rozdarcie ideologiczne, powi\u0105zane z personalnym \u2013 mam tu na my\u015bli fakt, \u017ce z jednej strony mieli\u015bmy tu autentycznie oddanych patriotyzmowi narodowc\u00f3w, wynikaj\u0105cych z niemal\u017ce endeckiej szko\u0142y my\u015blenia, z drugiej natomiast \u2013 spor\u0105 rzesz\u0119 bezpieczniak\u00f3w i wojskowych, w pe\u0142ni zakorzenionych w PRL-owskim komunizmie, tyle \u017ce przesi\u0105kni\u0119tych obsesjami anty\u017cydowskimi i tendencjami do autorytaryzmu. „Grunwald” zasmuca\u0142 tak\u017ce marazmem organizacyjnym, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 i trwale zapanowa\u0142 po kr\u00f3tkim, wczesnym okresie w miar\u0119 intensywnej dzia\u0142alno\u015bci. Nie mo\u017cna te\u017c zapomina\u0107 o tym, \u017ce w pewnym stopniu ugrupowanie infiltrowane by\u0142o przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa, co jednak \u2013 wbrew pozorom \u2013 niekoniecznie by\u0142o postrzegane jako g\u0142\u00f3wny k\u0142opot.<\/p>\n

I wreszcie najwi\u0119kszy problem, autentyczny dramat Zjednoczenia i podobnych mu \u015brodowisk. Ot\u00f3\u017c ich stosunkowo sensowna diagnoza rzeczywisto\u015bci w jednym by\u0142a zupe\u0142nie b\u0142\u0119dna: w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce do ostatniej chwili mo\u017cna i trzeba stawia\u0107 na w\u0142adz\u0119 komunistyczn\u0105, z genera\u0142ami Jaruzelskim i Kiszczakiem na czele. Faktem jest, \u017ce z dylematu tego trudno by\u0142o wybrn\u0105\u0107: z jednej strony „Grunwald” nie mia\u0142 czego szuka\u0107 w coraz bardziej demokratycznej, „lewicowo-laickiej”, prozachodniej opozycji (pomijaj\u0105c grupki zupe\u0142nie marginalne), z drugiej natomiast w roku 1989<\/a> nikt nie zatroszczy\u0142 si\u0119 o to, by uwzgl\u0119dni\u0107 „endokomun\u0119” przy nowym rozdaniu kart. Rozdaniu, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o przy Okr\u0105g\u0142ym Stole. Tym samym dzia\u0142acze tej i pokrewnych formacji (np. PAX-u) weszli w now\u0105 Polsk\u0119 jako swoiste sieroty, nieraz do dzi\u015b kultywuj\u0105ce pami\u0119\u0107 po Generale, kt\u00f3ry rozmowy podj\u0105\u0142 ze \u015brodowiskami z dok\u0142adnie przeciwnej strony barykady \u2013 tej, kt\u00f3ra zawsze „Grunwald” wyszydza\u0142a i oczernia\u0142a.<\/p>\n

Zjednoczenie zap\u0119dzi\u0142o si\u0119 w \u015blepy zau\u0142ek, a jednocze\u015bnie trudno powiedzie\u0107, czy w \u00f3wczesnych realiach nie by\u0142a to jedyna droga dla tego typu formacji, maj\u0105cej ambicje dzia\u0142a\u0107 legalnie i oficjalnymi kana\u0142ami. I to w\u0142a\u015bnie by\u0142a prawdziwa tragedia „Grunwaldu” \u2013 \u00f3w wyb\u00f3r rodem z greckiej tragedii, gdzie ka\u017cda decyzja prowadzi do nieszcz\u0119\u015bliwego fina\u0142u.<\/p>\n

Adam Tomasz Witczak<\/strong><\/p>\n

\"1<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ma\u0142o kt\u00f3ra organizacja w powojennej Polsce uleg\u0142a tak daleko id\u0105cej mitologizacji negatywnej jak Zjednoczenie Patriotyczne „Grunwald”. Czarn\u0105 legend\u0119 (albo te\u017c \u2013 czarn\u0105, paskudn\u0105 g\u0119b\u0119), jak\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[23,6],"tags":[1717,1715,1716,614,1718,622,912],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-4g5","jetpack-related-posts":[{"id":20827,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=20827","url_meta":{"origin":16373,"position":0},"title":"Polska: Czarna wyspa","date":"14 maja 2015","format":false,"excerpt":"Milion Polak\u00f3w zmuszonych jest do pracy, kt\u00f3rej nie towarzysz\u0105 jakiekolwiek prawa czy ochrona. Liczba ta wskazana zosta\u0142a w raporcie zatytu\u0142owanym \"Bilans kapita\u0142u ludzkiego\" przygotowanym przez Konrada Turka z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Najgorzej prezentuj\u0105 si\u0119 dane z Podlasia - co dziesi\u0105ty pracownik z tego wojew\u00f3dztwa nie mo\u017ce liczy\u0107 na jak\u0105kolwiek umow\u0119. Na\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/praca.jpg?fit=1024%2C714&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":30492,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30492","url_meta":{"origin":16373,"position":1},"title":"Polska: Zmar\u0142 Ryszard Gontarz","date":"24 sierpnia 2017","format":false,"excerpt":"17 sierpnia zmar\u0142 Ryszard Gontarz, dziennikarz i publicysta uwa\u017cany za jednego z najwa\u017cniejszych przedstawicieli tzw. \"narodowego komunizmu\" w okresie PRL. Gontarz urodzi\u0142 si\u0119 w 1930 r. Od 14 wrze\u015bnia 1948 r. s\u0142u\u017cy\u0142 jako m\u0142odszy referent w Powiatowym Urz\u0119dzie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Krasnymstawie. Pod koniec 1949 r. zosta\u0142 uwi\u0119ziony na dwa\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Ryszard_Gontarz.jpg?fit=480%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":21369,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=21369","url_meta":{"origin":16373,"position":2},"title":"Polska: Banderowskie czekoladki od Poroszenki","date":"24 czerwca 2015","format":false,"excerpt":"Nale\u017c\u0105cy do ukrai\u0144skiego prezydenta koncern Roshen otwiera swoje biuro w Warszawie. W ci\u0105gu najbli\u017cszych pi\u0119ciu lat chce sta\u0107 si\u0119 jednym z pi\u0119ciu najwi\u0119kszych graczy na polskim rynku. Roshen Europe (RE), sp\u00f3\u0142ka c\u00f3rka Roshen Confectionery Corporation, koncernu nale\u017c\u0105cego do Petra Poroszenki, zarejestrowa\u0142a si\u0119 w Polsce \u2013 donosi dzisiejszy \u201ePuls Biznesu\u201d. W\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/Roshen.jpg?fit=500%2C333&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":8598,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=8598","url_meta":{"origin":16373,"position":3},"title":"Michnik: Faszyzm bezgraniczny i czerwony","date":"26 maja 2013","format":false,"excerpt":"Adam Michnik, jeden z najbardziej znanych antypolskich dzia\u0142aczy i publicyst\u00f3w, od pocz\u0105tku swej \"kariery\" zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 ruch\u00f3w skierowanych przeciwko Pa\u0144stwu i Narodowi, najwyra\u017aniej przejrza\u0142 na oczy, o czym \u015bwiadczy jego wczorajszy felieton. Na pocz\u0105tku swego tekstu red. Szechter dokonuje rozliczenia ze sw\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 (\"Gazeta Wyborcza\" od pocz\u0105tku pragn\u0119\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":3174,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=3174","url_meta":{"origin":16373,"position":4},"title":"Adam Danek: Filozofia kultury Stanis\u0142awa Cata-Mackiewicza","date":"1 marca 2012","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: W galerii fetysz\u00f3w \u015brodowisk prawicowych i narodowych w Polsce poczesne miejsce zajmuje teoria cywilizacji prof. Feliksa Konecznego (1862-1949), do kt\u00f3rej \u015brodowiska te nie dopuszczaj\u0105 innego stosunku, ni\u017c czo\u0142obitny. Nie podzielamy ich bezkrytycznego zachwytu. Teoria Konecznego uchodzi cz\u0119sto za \u201ekonserwatywn\u0105\u201d, a w rzeczywisto\u015bci jest apoteoz\u0105 demokracji i liberalizmu, udrapowan\u0105\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":23466,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=23466","url_meta":{"origin":16373,"position":5},"title":"S\u0142owacja: To b\u0119dzie koniec Europy","date":"9 listopada 2015","format":false,"excerpt":"S\u0142owacki minister spraw wewn\u0119trznych Robert Kaliniak potwierdzi\u0142 kategoryczny sprzeciw swojego kraju wobec narzucanego przez Komisj\u0119 Europejsk\u0105 systemu kwotowego rozdzia\u0142u imigrant\u00f3w. Szef s\u0142owackiego MSW wi\u0105\u017ce podj\u0119cie takiej decyzji z przysz\u0142ym upadkiem ca\u0142ego kontynentu.\u00a0 Jak stwierdzi\u0142 Kaliniak - \"Przyj\u0119cie sta\u0142ego mechanizmu rozdzielaj\u0105cego uchod\u017ac\u00f3w b\u0119dzie oznacza\u0107 koniec Europy\". Kaliniak wyja\u015bni\u0142 r\u00f3wnie\u017c dlaczego proponowany\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/1.jpg?fit=717%2C579&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16373"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16373"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16373\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16377,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16373\/revisions\/16377"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16373"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16373"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16373"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}