Wszechobecna moda intelektualna (by nie rzec: oficjalna ideologia) naszych czas\u00f3w ka\u017ce bezustannie m\u00f3wi\u0107 i s\u0142ucha\u0107 o przej\u015bciu od \u015bwiata nowoczesnego do ponowoczesnego. Na takim tle coraz jaskrawiej odcinaj\u0105 si\u0119 kraje podejrzewane (by nie rzec: oskar\u017cane) na Zachodzie o to, \u017ce tak naprawd\u0119 nigdy nie wesz\u0142y w nowoczesno\u015b\u0107, b\u0105d\u017a te\u017c nie wesz\u0142y w ni\u0105 do ko\u0144ca. Kraje te, wbrew natr\u0119tnie \u201eluzackiemu\u201d klimatowi obecnej epoki, nakazuj\u0105cemu z lekcewa\u017ceniem traktowa\u0107 dawne przedmioty spor\u00f3w politycznych, staj\u0105 si\u0119 w owej epoce przedmiotem ataku bardziej zaciek\u0142ego, ni\u017c kiedykolwiek przedtem.<\/p>\n
Podobno do najdonio\u015blejszych dla nas kwestii nale\u017cy \u201epytanie o modernizacj\u0119\u201d. Establishmentowi intelektuali\u015bci i naukowcy, w tym tak\u017ce uwa\u017cani za prawicowych, uwielbiaj\u0105 dyskusje nad \u201eproblemem modernizacji\u201d, tym d\u0142u\u017csze i bardziej zawzi\u0119te, im bardziej nie wiadomo, o co w nich chodzi. Po ods\u0105czeniu z tych dyskusji nadmiaru g\u00f3rnolotnego pustos\u0142owia okazuje si\u0119 z regu\u0142y, \u017ce konieczna pono\u0107 i nieunikniona \u201emodernizacja\u201d polega na dostosowaniu duchowej i materialnej kultury w\u0142asnego spo\u0142ecze\u0144stwa do rzekomych \u015bwiatowych standard\u00f3w, czyli, m\u00f3wi\u0105c wprost, na mo\u017cliwie dok\u0142adnym upodobnieniu go do Zachodu. Ot\u00f3\u017c najciekawsze owoce \u201emodernizacja\u201d przynios\u0142a w pa\u0144stwach, gdzie si\u0119 w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu nie powiod\u0142a.<\/p>\n
XX wiek, ze swoimi maniakalnie racjonalistycznymi zap\u0119dami do \u201emodernizacji\u201d wszystkiego, niechc\u0105cy wytworzy\u0142 specyficzn\u0105, pod wieloma wzgl\u0119dami niezwykle interesuj\u0105c\u0105 formacj\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Pr\u00f3bowano w\u00f3wczas \u201emodernizowa\u0107\u201d kraje zamieszkiwane przez spo\u0142eczno\u015bci w du\u017cej cz\u0119\u015bci wci\u0105\u017c tradycyjne, przednowoczesne. W dodatku dokonywa\u0142y tego zwykle rdzenne, miejscowe elity, kt\u00f3re patrz\u0105c na Zach\u00f3d z zewn\u0105trz, oczyma nie-Europejczyka, traktowa\u0142y nowoczesno\u015b\u0107 powierzchownie i wybi\u00f3rczo. Z odg\u00f3rnego nak\u0142adania siermi\u0119\u017cnie pojmowanej nowoczesno\u015bci na premodernistyczne spo\u0142ecze\u0144stwa rodzi\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lne wsp\u00f3lnoty polityczne. Jak mo\u017cna je nazwa\u0107? Raczej nie \u201ewczesno-nowoczesnymi\u201d, bo wczesna nowoczesno\u015b\u0107 panowa\u0142a w pa\u0144stwach zachodnich w XVIII i XIX wieku i nie by\u0142a wcale godniejsza podziwu od nowoczesno\u015bci p\u00f3\u017anej (od kt\u00f3rej r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 tym, \u017ce wi\u0119cej mia\u0142a do niszczenia). Najlepiej chyba b\u0119dzie okre\u015bli\u0107 ich tre\u015b\u0107 mianem \u201ezacofanej nowoczesno\u015bci\u201d lub \u201enowoczesnego zacofania\u201d. Nawi\u0105\u017cemy w ten spos\u00f3b do popularnego poj\u0119cia \u201ezacofania\u201d, ukutego i wypromowanego przez zachodnich intelektualist\u00f3w oko\u0142o po\u0142owy XX wieku. Poj\u0119cia tego u\u017cyto do ukrycia nienawi\u015bci i pogardy dla stylu \u017cycia tradycyjnych, pozaeuropejskich spo\u0142ecze\u0144stw tak zwanego pejoratywnie \u201etrzeciego \u015bwiata\u201d pod mask\u0105 deklaratywnego wsp\u00f3\u0142czucia i troski o ich ci\u0119\u017cki los.<\/p>\n
Specyfik\u0119 \u201ezacofanej nowoczesno\u015bci\u201d wyra\u017ca\u0142y trzy powi\u0105zane ze sob\u0105 cechy, znajdowane w oficjalnych doktrynach politycznych i ustrojach tych pa\u0144stw:<\/p>\n
1. pomini\u0119cie liberalnych aspekt\u00f3w nowoczesno\u015bci w jej wersji adaptowanej do miejscowych warunk\u00f3w;<\/p>\n
2. wpisanie nowoczesno\u015bci w lokalny kontekst kulturowy, a wi\u0119c w jak\u0105\u015b tradycj\u0119 (lepiej lub gorzej) \u2013 odrzucenie uniwersalistycznych pretensji Zachodu i jego sk\u0142onno\u015bci do ujednolicania \u015bwiata na w\u0142asn\u0105 mod\u0142\u0119;<\/p>\n
3. podkre\u015blanie potrzeby zachowania (i przechowania \u2013 dla nast\u0119pnych pokole\u0144) przez mieszka\u0144c\u00f3w kraju w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci zbiorowej, nie wybieranej swobodnie przez suwerenne \u201ejednostki\u201d.<\/p>\n
W pa\u0144stwach tego rodzaju wyst\u0119powa\u0142a generalnie jedna forma rz\u0105du \u2013 dyktatura, w ca\u0142ym bogactwie jej odmian.<\/p>\n
Cios krajom \u201enowoczesnego zacofania\u201d zada\u0142o zako\u0144czenie zimnej wojny. Wcze\u015bniej oba zimnowojenne bieguny stara\u0142y si\u0119 pozyska\u0107 je w charakterze swoich sojusznik\u00f3w i wykorzystywa\u0107 w politycznej grze wymierzonej w przeciwnika; musia\u0142y wi\u0119c na r\u00f3\u017cne sposoby wspiera\u0107 ich rz\u0105dy.<\/p>\n
Od pocz\u0105tku XXI wieku kolejne obszary \u201enowoczesnego zacofania\u201d znikaj\u0105. W 2003 r. napa\u015b\u0107 wojsk Ameryki na Irak przynios\u0142a likwidacj\u0119 rz\u0105d\u00f3w Saddama Husseina, kilka lat p\u00f3\u017aniej zamordowanego po pokazowym procesie s\u0105dowym. W 2006 r. zmar\u0142 Saparmurat Nijazow, tytu\u0142owany Turkmenbasz\u0105, od 1991 r. dyktator Turkmenistanu, a jego nast\u0119pca cz\u0119\u015bciowo zliberalizowa\u0142 system polityczny pozostawiony przez poprzednika. Na pocz\u0105tku 2011 r. rz\u0105dz\u0105cy od 1992 r. dyktator Birmy gen. Than Shwe przekaza\u0142 w\u0142adz\u0119 cywilnemu, parlamentarnemu prezydentowi. Niemal jednocze\u015bnie inspirowane z tajemniczych \u017ar\u00f3de\u0142 zamieszki w Egipcie zako\u0144czy\u0142y trwaj\u0105ce od 1981 r. rz\u0105dy raisa (przyw\u00f3dcy) gen. Mohammeda Husni Mubaraka. Wkr\u00f3tce potem wybuch\u0142o operetkowe powstanie w Libii, pospiesznie wykorzystane przez NATO jako pretekst do agresji na to pa\u0144stwo i obalenia utrzymuj\u0105cego si\u0119 u w\u0142adzy od 1969 r. pu\u0142kownika Muammara Kaddafiego. U schy\u0142ku roku zmar\u0142 dyktator Korei P\u00f3\u0142nocnej (od 1994 r.) Kim Dzong Il. Zachodnie media ju\u017c staraj\u0105 si\u0119 wykreowa\u0107 w zwi\u0105zku z jego zgonem atmosfer\u0119 nerwowego wyczekiwania na oznaki erozji czy niestabilno\u015bci p\u00f3\u0142nocnokorea\u0144skiego ustroju, a przynamniej na jakie\u015b sygna\u0142y, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby uzasadni\u0107 napa\u015b\u0107 \u2013 na razie tylko werbaln\u0105 \u2013 na to azjatyckie pa\u0144stwo. Natychmiast po otrzymaniu informacji o \u015bmierci dyktatora rz\u0105dy Japonii i Korei Po\u0142udniowej, kraj\u00f3w spe\u0142niaj\u0105cych funkcje plac\u00f3wek ameryka\u0144skiej obecno\u015bci wojskowej na Dalekim Wschodzie, skontaktowa\u0142y si\u0119 z Waszyngtonem z pro\u015bb\u0105 o instrukcje. Kto wie, by\u0107 mo\u017ce dyskutowano wtedy r\u00f3wnie\u017c scenariusz nast\u0119pnej krwawej \u201epokojowej interwencji w obronie praw cz\u0142owieka\u201d?<\/p>\n
Po zga\u015bni\u0119ciu Kim Dzong Ila na czele pa\u0144stwa stan\u0105\u0142, niczym w monarchiach dawnych wiek\u00f3w, jego m\u0142ody syn Kim Dzong Un. Podobnie jak on, dyktatorsk\u0105 w\u0142adz\u0119 odziedziczyli po ojcu Ilham Alijew w Azerbejd\u017canie i Baszar al-Assad w Syrii. Od 1991 r. rz\u0105dz\u0105 nieprzerwanie po dyktatorsku Nursu\u0142tan Nazarbajew w Kazachstanie i Islam Karimow w Uzbekistanie, a od 1994 r. Alaksandr \u0141ukaszenka na Bia\u0142orusi. Dla \u015bwiat\u0142ej \u201eopinii publicznej\u201d Zachodu oczywi\u015bcie samo istnienie dzi\u015b re\u017cim\u00f3w, kt\u00f3re staraj\u0105 si\u0119 zainteresowa\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w kraju si\u0142\u0105 pa\u0144stwa, spoisto\u015bci\u0105 narodu, rodzim\u0105 kultur\u0105 czy kondycj\u0105 armii, zamiast wyda\u0107 ich umys\u0142y na pastw\u0119 producent\u00f3w durnych ameryka\u0144skich seriali, stanowi kamie\u0144 obrazy. Ale pa\u0144stwa te s\u0105 na mapie \u015bwiata ostatnimi bastionami (by nie rzec, z nut\u0105 smutku, reliktami) heroicznego rozumienia polityki, gdzie rz\u0105dzenie jest sztuk\u0105 przejawiania mocy, ukierunkowanego na stworzenie i podtrzymanie pewnego porz\u0105dku. W wierzeniach staro\u017cytnej Grecji obok bog\u00f3w i ludzi wyst\u0119powa\u0142a trzecia kategoria istot: herosi, czyli ludzie, kt\u00f3rzy poprzez swe ziemskie czyny przebijali granice \u015bwiata doczesnego i wznosili si\u0119 na poziom p\u00f3\u0142boski. Wsp\u00f3\u0142czesnemu Europejczykowi \u2013 \u017ca\u0142osnemu i nijakiemu produktowi \u201eepoki neutralizacji i depolityzacji\u201d (okre\u015blenie Carla Schmitta) \u2013 tak w\u0142a\u015bnie musz\u0105 si\u0119 jawi\u0107 egzotyczni autokraci: jako mroczne i niezrozumia\u0142e pot\u0119gi, gro\u017ane pozosta\u0142o\u015bci czas\u00f3w starszych ni\u017c dobre mzimu Demokracji \u2013 dawno przezwyci\u0119\u017conych \u201eciemnych wiek\u00f3w\u201d, kt\u00f3re najlepiej by\u0142oby zapomnie\u0107.<\/p>\n
Pomimo socjalistycznej cz\u0119sto genezy, pa\u0144stwa \u201ezacofanej nowoczesno\u015bci\u201d paradoksalnie spe\u0142niaj\u0105 wi\u0119c w dzisiejszym \u015bwiecie funkcj\u0119 konserwatywn\u0105*. \u0141\u0105cz\u0105 nas z minionymi epokami, kiedy zachodni liberalny materializm nie by\u0142 jeszcze jedyn\u0105 opcj\u0105, kiedy nasz zgrzybia\u0142y \u015bwiat prze\u017cywa\u0142 sw\u00f3j wiek heroiczny. S\u0105 mostami przerzuconymi z naszych czas\u00f3w w przesz\u0142o\u015b\u0107, ponad demoliberalnym morzem samozapomnienia, utraty to\u017csamo\u015bci na rzecz zuniformizowanej rozrywki i konsumpcji. Albo te\u017c wyspami, poza kt\u00f3rymi rozlewa si\u0119 ju\u017c tylko mordercza dla ducha fala nowoczesno\u015bci doko\u0144czonej, to znaczy postmodernizmu. I cho\u0107by dlatego powinni\u015bmy broni\u0107 ich istnienia w takiej w\u0142a\u015bnie postaci. Okazje, by stawa\u0107 w ich obronie, zapewne wkr\u00f3tce si\u0119 nadarz\u0105.<\/p>\n
Adam Danek<\/strong><\/p>\n * Szczeg\u00f3lne kontrowersje wywo\u0142a tu zapewne przypadek Korei P\u00f3\u0142nocnej. Obiegow\u0105 opini\u0119 na temat orientacji ideowej tego pa\u0144stwa warto skonfrontowa\u0107 cho\u0107by z wydan\u0105 niedawno po polsku prac\u0105 Briana R. Myersa \u201eNajczystsza rasa. Propaganda Korei P\u00f3\u0142nocnej\u201d (wyd. PWN, Warszawa 2011). Autor wykazuje w niej, \u017ce KRLD w rzeczywisto\u015bci nie jest pa\u0144stwem komunistycznym, lecz faszystowskim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wszechobecna moda intelektualna (by nie rzec: oficjalna ideologia) naszych czas\u00f3w ka\u017ce bezustannie m\u00f3wi\u0107 i s\u0142ucha\u0107 o przej\u015bciu od \u015bwiata nowoczesnego do ponowoczesnego. Na takim tle […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1662,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[6,11],"tags":[35,346,465,466,932],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-qM","jetpack-related-posts":[{"id":26795,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=26795","url_meta":{"origin":1660,"position":0},"title":"W\u0142ochy: Jedna wielka baza NATO i USA","date":"12 wrze\u015bnia 2016","format":false,"excerpt":"Wywiad przeprowadzony przez \"Sputnik Italia\" z Antoniem Mazzeo, w\u0142oskim dziennikarzem specjalizuj\u0105cym si\u0119 w tematyce wojskowej. \"Sputnik Italia\": Ile ameryka\u0144skich baz i \u017co\u0142nierzy znajduje si\u0119 we W\u0142oszech? Antonio Mazzeo: Formalnie mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 poznania mniej lub bardziej realnych danych z wniosk\u00f3w, kt\u00f3re Departament Obrony USA wysy\u0142a do Kongresu i Senatu, by\u00a0otrzyma\u0107 zgod\u0119\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/basi-USA-in-Italia.jpg?fit=550%2C468&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":20832,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=20832","url_meta":{"origin":1660,"position":1},"title":"Grecja: Koniec z eksmisjami na bruk","date":"14 maja 2015","format":false,"excerpt":"Rz\u0105d Aleksisa Tsiprasa zrealizowa\u0142 w\u0142a\u015bnie jedn\u0105 ze swoich najwa\u017cniejszych przedwyborczych obietnic, kt\u00f3r\u0105 by\u0142o zatrzymanie fali eksmisji dokonywanych na polecenie bank\u00f3w. Dotkni\u0119ci kryzysem finansowym Grecy nie byli bowiem w stanie sp\u0142aca\u0107 zaci\u0105gni\u0119tych zobowi\u0105za\u0144, a ju\u017c zw\u0142aszcza tych zwi\u0105zanych z rosn\u0105cymi ratami kredyt\u00f3w hipotecznych. W Grecji tymczasem wesz\u0142y w\u0142a\u015bnie w\u00a0 \u017cycie przepisy\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/tsipras.jpg?fit=656%2C366&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":37380,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=37380","url_meta":{"origin":1660,"position":2},"title":"Unia Europejska: \u0141ukaszenka nie zostanie obj\u0119ty sankcjami","date":"4 wrze\u015bnia 2020","format":false,"excerpt":"Jak informuje niemiecki dziennik Die Welt, ponownie wybrany na prezydenta Bia\u0142orusi Aleksander \u0141ukaszenka nie zostanie obj\u0119ty unijnymi sankcjami. Powodem tej decyzji jest przede wszystkim postawa Niemiec, a tak\u017ce W\u0142och i Francji. Berlin, Rzym i Pary\u017c uwa\u017caj\u0105, \u017ce mimo wszystko nale\u017cy pozostawi\u0107 kana\u0142y komunikacji z Mi\u0144skiem. W zachodnioeuropejskich stolicach obawia si\u0119,\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/356127_r0_620.jpg?fit=620%2C413&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":4933,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=4933","url_meta":{"origin":1660,"position":3},"title":"Polska: Nie NATO, lecz Grupa Wyszehradzka","date":"19 maja 2012","format":false,"excerpt":"Szef Biura Bezpiecze\u0144stwa Narodowego, gen. prof. Stanis\u0142aw Koziej, udzieli\u0142 wywiadu polskiemu wydaniu \u201eThe Timesa\u201d (nie wiadomo dlaczego nosz\u0105cemu tytu\u0142 \u201ePolska\u201d) na temat polityki prowadzonej przez NATO i w jego ramach. Surowo oceni\u0142 w nim sensowno\u015b\u0107 okupacji Afganistanu. \u2013 Operacja afga\u0144ska zosta\u0142a \u017ale przeprowadzona \u2013 nie mam co do tego \u017cadnych\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":12628,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=12628","url_meta":{"origin":1660,"position":4},"title":"Adam Danek: Mie\u0107 albo nie mie\u0107","date":"21 lutego 2014","format":false,"excerpt":"Na og\u00f3\u0142 niewiele zjawisk wydaje si\u0119 nam r\u00f3wnie oczywiste, co ludzka sk\u0142onno\u015b\u0107 do powi\u0119kszania w\u0142asnego maj\u0105tku. W oczach wi\u0119kszo\u015bci z nas ch\u0119\u0107 bogacenia si\u0119 nie wymaga \u017cadnych uzasadnie\u0144, bo jest zrozumia\u0142a sama przez si\u0119. Twierdzi si\u0119 nawet, \u017ce w samej naturze cz\u0142owieka tkwi d\u0105\u017cenie do posiadania wi\u0119cej, ni\u017c si\u0119 posiada\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"JesusKicksOutTheBankers","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/JesusKicksOutTheBankers.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36698,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36698","url_meta":{"origin":1660,"position":5},"title":"Eugeniusz Onufryjuk: Polski przemys\u0142 w polskich r\u0119kach","date":"30 kwietnia 2020","format":false,"excerpt":"Panuj\u0105ca obecnie pandemia koronawirusa pokazuje nam, \u017ce projekt globalnej wioski, g\u0142oszony przez liberalnych demagog\u00f3w, okaza\u0142 si\u0119 u\u0142ud\u0105 \u2013 wystarczy\u0142 jeden powa\u017cniejszy kryzys, by ludzie w\u00a0obawie o swoje \u017cycie dobrowolnie pozamykali si\u0119 w domach, a pa\u0144stwa zamkn\u0119\u0142y swoje granice dla przyjezdnych, \u0142ami\u0105c jedno z tzw. \u201epraw cz\u0142owieka\u201d, czyli prawo do przemieszczania\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/produkcja_stali3_99981.jpg?fit=1200%2C763&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1660"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1660"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1660\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1660"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1660"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1660"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}