Oszustwo dziennikarskie z\u00a0lat\u00a0trzydziestych<\/strong><\/p>\n Jesieni\u0105 1934 r. Amerykanin pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 nazwiskiem Thomas Walker wjecha\u0142 do Zwi\u0105zku Radzieckiego. Po sp\u0119dzeniu kilku dni w Moskwie wyruszy\u0142 w stron\u0119 granicy z\u00a0Mand\u017curi\u0105, do kt\u00f3rej\u00a0dotar\u0142 po trzynastu dniach. Nast\u0119pnie opu\u015bci\u0142 ZSRR i nigdy\u00a0ju\u017c do\u00a0niego nie wr\u00f3ci\u0142. Cztery miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej dzienniki W.R.\u00a0Hearsta\u00a0w Ameryce zacz\u0119\u0142y publikacj\u0119 serii artyku\u0142\u00f3w Thomasa Walkera, \u201ecenionego dziennikarza, podr\u00f3\u017cnika i badacza\u00a0Rosji, kt\u00f3ry\u00a0kilka miesi\u0119cy\u00a0sp\u0119dzi\u0142 przemierzaj\u0105c Zwi\u0105zek Radziecki\u201d.\u00a0Teksty opisywa\u0142y g\u0142\u00f3d na\u00a0Ukrainie, kt\u00f3ry\u00a0mia\u0142 poch\u0142on\u0105\u0107 \u017cycie sze\u015bciu milion\u00f3w os\u00f3b. By\u0142y\u00a0ilustrowane\u00a0zdj\u0119ciami zw\u0142ok i g\u0142oduj\u0105cych dzieci. Walker mia\u0142 jakoby przemyci\u0107 aparat fotograficzny \u201ew wyj\u0105tkowo trudnych i niebezpiecznych okoliczno\u015bciach\u201d.<\/p>\n Louis Fisher, pisarz ameryka\u0144ski mieszkaj\u0105cy w\u00f3wczas w Moskwie, nabra\u0142 podejrze\u0144. Dlaczego prasa\u00a0Hearsta\u00a0zacz\u0119\u0142a dopiero po dziesi\u0119ciu\u00a0miesi\u0105cach\u00a0snu\u0107 swoje\u00a0sensacyjne\u00a0opowie\u015bci? Ustali\u0142, \u017ce podczas\u00a0kr\u00f3tkiej\u00a0wizyty w ZSRR, Walker nie mia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci dotarcia na opisywane i fotografowane przez siebie tereny.\u00a0Zauwa\u017cy\u0142 te\u017c, \u017ce zdj\u0119cia Walkera by\u0142y wyj\u0105tkowo dziwne: nie tylko wygl\u0105da\u0142y jak pochodz\u0105ce z poprzedniej dekady (zdaniem Fishera wykonano je podczas g\u0142odu nad Wo\u0142g\u0105 w 1921 r.), ale\u00a0cz\u0119\u015b\u0107 z nich wykonano latem, a inne zim\u0105. Fisher stwierdzi\u0142 tak\u017ce, \u017ce w 1933 r. zbiory na Ukrainie by\u0142y dobre.<\/p>\n P\u00f3\u017aniejsze badania wykaza\u0142y, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 zdj\u0119\u0107 wykonano podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej w cesarstwie austro-w\u0119gierskim. Wykorzystywanie\u00a0retuszowanych\u00a0starych zdj\u0119\u0107 w celach propagandowych by\u0142o znan\u0105 praktyk\u0105 stosowan\u0105 przez dzienniki\u00a0Hearsta. Zdj\u0119cia niekiedy opisywano jako\u00a0pochodz\u0105ce\u00a0z Rosji, innym razem jako wykonane na Ukrainie. Oszustwem by\u0142y nie tylko zdj\u0119cia i podr\u00f3\u017c na Ukrain\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c sama posta\u0107 Thomasa Walkera. Okaza\u0142 si\u0119 on by\u0107 zbieg\u0142ym przest\u0119pc\u0105\u00a0nazwiskiem\u00a0Robert Green, osadzonym wcze\u015bniej za fa\u0142szerstwa. W p\u00f3\u017aniejszym procesie przyzna\u0142, \u017ce jego artyku\u0142y by\u0142y fa\u0142szywe, a zdj\u0119cia nie\u00a0pochodzi\u0142y\u00a0z Ukrainy.\u00a0Mimo tych fakt\u00f3w te\u00a0same zdj\u0119cia s\u0105 wci\u0105\u017c u\u017cywane na upami\u0119tniaj\u0105cych g\u0142\u00f3d plakatach, stronach\u00a0internetowych\u00a0czy w filmie \u201e\u017bniwa rozpaczy\u201d.<\/p>\n Prasa\u00a0Hearsta<\/strong><\/p>\n Nale\u017c\u0105ca do\u00a0Hearsta\u00a0prasa kontynuowa\u0142a kampani\u0119\u00a0propagandow\u0105\u00a0m\u00f3wi\u0105c\u0105 o\u00a0ludob\u00f3jstwie, mimo wpadki Walkera. W roku 1934\u00a0Hearst\u00a0odwiedzi\u0142 w Niemczech Adolfa Hitlera. Po jego wizycie prasa\u00a0Hearsta\u00a0zacz\u0119\u0142a publikacj\u0119 artyku\u0142\u00f3w na temat ludob\u00f3jstwa na Ukrainie. Francuski premier Edward\u00a0Hierrot\u00a0kr\u00f3tko po powrocie z Ukrainy stwierdzi\u0142, \u017ce nie widzia\u0142 \u017cadnych dowod\u00f3w na g\u0142\u00f3d.\u00a0Hearst\u00a0dalej pr\u00f3bowa\u0142 przekonywa\u0107 Amerykan\u00f3w, \u017ce ZSRR to kraj g\u0142odu, ludob\u00f3jstwa i kanibalizmu. W tamtych czasach cz\u0119sto widziano w jego\u00a0dzia\u0142aniach\u00a0motywowane politycznie poszukiwanie sensacji, ale z\u00a0biegiem\u00a0lat, sfabrykowane informacje przemieni\u0142y si\u0119 w \u201enajwa\u017cniejsze dowody\u201d.<\/p>\n Jednocze\u015bnie z pocz\u0105tkiem przypadaj\u0105cej na rok 1935 kampanii\u00a0Hearsta\u00a0prasa w Niemczech i sympatyzuj\u0105ce z nimi dzienniki w ca\u0142ej Europie rozpocz\u0119\u0142y publikacj\u0119 podobnych materia\u0142\u00f3w. Wydano wtedy ksi\u0105\u017ck\u0119 doktora Ewalda\u00a0Ammende\u00a0zatytu\u0142owan\u0105 \u201e\u017bycie ludzkie w Rosji\u201d. Wywar\u0142a ona silny wp\u0142yw na \u015brodowiska\u00a0propaguj\u0105ce\u00a0mit g\u0142odu jako ludob\u00f3jstwa i zosta\u0142a wznowiona w 1984 r. Ksi\u0105\u017cka ro\u015bci sobie pretensje do obiektywno\u015bci powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na korespondent\u00f3w\u00a0Hearsta,\u00a0\u015bwiadectwa\u00a0z Trzeciej Rzeszy i faszystowskich W\u0142och i\u00a0powtarzaj\u0105c\u00a0oskar\u017cenia niewymienionych z nazwiska \u201epodr\u00f3\u017cnik\u00f3w\u201d i \u201eekspert\u00f3w\u201d.<\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 fotografii maj\u0105cych by\u0107 dowodami na ludob\u00f3jczy\u00a0charakter\u00a0g\u0142odu zosta\u0142a wzi\u0119ta z tekst\u00f3w Walkera i\u00a0ksi\u0105\u017cki\u00a0Ammendego. Pochodzenie zdj\u0119\u0107 nie jest udokumentowane, lecz warto zauwa\u017cy\u0107, i\u017c\u00a0Ammende\u00a0bra\u0142 udzia\u0142 w dostarczaniu\u00a0pomocy\u00a0ofiarom g\u0142odu lat 1921-22. Zdj\u0119cia mia\u0142y by\u0107 wykonane na ulicach i placach Charkowa latem 1933 r., chocia\u017c jedynie 10 na 26 przedstawia zabudow\u0119 miejsk\u0105. Nie ma te\u017c na nich charakterystycznych budynk\u00f3w czy\u00a0znak\u00f3w, kt\u00f3re\u00a0umo\u017cliwi\u0142yby\u00a0osadzenie ich w kontek\u015bcie. Przek\u0142ad \u201e\u017bycia ludzkiego w Rosji\u201d zawiera dodatkowe zdj\u0119cia, kt\u00f3re nie pojawi\u0142y si\u0119 w wydaniu niemieckim. Ich autorem mia\u0142 by\u0107 dr\u00a0Ditloff, dyrektor gospodarstwa rolnego\u00a0kierowanego\u00a0przez rz\u0105dy Niemiec i ZSRR. Zastanawiaj\u0105ce jest, czy m\u00f3g\u0142 on swobodnie w\u0119drowa\u0107 po Ukrainie i robi\u0107 zdj\u0119cia, ale tak czy inaczej, p\u00f3\u017aniejsze publikacje nie wymieniaj\u0105 autora zdj\u0119\u0107 lub przypisuj\u0105 ich\u00a0wykonanie\u00a0zupe\u0142nie innym osobom. Niekt\u00f3re\u00a0zosta\u0142y\u00a0zidentyfikowane jako pochodz\u0105ce z obszar\u00f3w g\u0142odu w 1922 r., inne zrobiono\u00a0zim\u0105, chocia\u017c\u00a0maj\u0105 przedstawia\u0107 sceny z lata. Inne publikacje przypisuj\u0105 ich autorstwo\u00a0nieznanemu\u00a0fotografowi lub Thomasowi Walkerowi, chocia\u017c u\u017cywa si\u0119 ich do ilustrowania wydarze\u0144 z lat 1932-33 a sam Walker\u00a0twierdzi\u0142, \u017ce wykona\u0142 je wiosn\u0105 1934 r.<\/p>\n Jest jasne, \u017ce dowody fotograficzne s\u0105 oszustwem i u\u017cyto ich w kampanii dyskredytowania ZSRR.\u00a0Mimo to s\u0105\u00a0one u\u017cywane do dzi\u015b.<\/p>\n Zimna Wojna<\/strong><\/p>\n Kampania m\u00f3wi\u0105ca o g\u0142odzie jako ludob\u00f3jstwie w\u00a0latach trzydziestych\u00a0opiera\u0142a si\u0119 na w\u0105tpliwych \u017ar\u00f3d\u0142ach i nie\u00a0zyska\u0142a\u00a0uznania \u00f3wczesnych historyk\u00f3w. Sk\u0142oni\u0142o to cz\u0119\u015b\u0107 ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w do m\u00f3wienia o prosowieckim,\u00a0lewicowym, a nawet\u00a0\u017cydowskim spisku maj\u0105cym na celu ukrycie prawdy. W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych nacjonali\u015bci wydawali ksi\u0105\u017cki takie jak \u201eCzarne uczynki Kremla\u201d\u00a0maj\u0105ce\u00a0na celu\u00a0propagowanie\u00a0swojej interpretacji historii. Po\u015bwi\u0119ca ona wiele miejsca oskar\u017cania ZSRR o masowe\u00a0egzekucje, do jakich\u00a0mia\u0142o doj\u015b\u0107 w Winnicy w latach trzydziestych. Masowe groby zosta\u0142y odkryte podczas okupacji w 1943 r. i by\u0142y u\u017cywane w niemieckich materia\u0142ach propagandowych.\u00a0Jednak\u00a0powojenne zeznania \u017co\u0142nierzy niemieckich ujawni\u0142y, \u017ce ofiarami\u00a0byli\u00a0\u017bydzi zabici przez SS i ukrai\u0144sk\u0105 milicj\u0119.<\/p>\n Gra liczbami<\/strong><\/p>\n Zwolennicy koncepcji g\u0142odu jako ludob\u00f3jstwa twierdz\u0105, \u017ce na Ukrainie zmar\u0142y miliony ludzi. Ich metodologia jest jednak podejrzana. \u201ePrze\u0142omowe badania\u201d Dany\u00a0Dalrymple, kt\u00f3rych\u00a0wyniki opublikowano w \u201eSoviet\u00a0Studies\u201d w 1964 r. podaj\u0105 liczb\u0119 5.5 miliona\u00a0na podstawie\u00a0u\u015brednionych szacunk\u00f3w 20 zachodnich dziennikarzy. Jednym z nich jest znany nam ju\u017c fikcyjny Thomas Walker.\u00a0Dalrymple\u00a0twierdzi, \u017ce Walker mia\u0142 oderwa\u0107\u00a0si\u0119 od\u00a0wycieczki z przewodnikiem a wcze\u015bniej przez kilka lat podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Rosji. Przywo\u0142ywane s\u0105 te\u017c podobne\u00a0liczby, o jakich\u00a0informowa\u0142\u00a0\u00f3wczesny arcybiskup\u00a0Canterbury, kiedy\u00a0w 1934 r. pr\u00f3bowa\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 Izby Lord\u00f3w na problem g\u0142odu. Brytyjskie MSZ stwierdzi\u0142o wtedy, \u017ce nie ma \u017cadnych dowod\u00f3w na poparcie oskar\u017ce\u0144 wobec ZSRR. Nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy przemilczaj\u0105 natomiast \u015bwiadectwo sir Johna\u00a0Maynarda, eksperta od bada\u0144 nad\u00a0g\u0142odem, kt\u00f3ry\u00a0latem 1933 r. odwiedzi\u0142 Ukrain\u0119 i uzna\u0142 histori\u0119 o g\u0142odzie\u00a0jako\u00a0ludob\u00f3jstwie za fa\u0142szyw\u0105.<\/p>\n Zimnowojenna kampania powr\u00f3ci\u0142a w latach osiemdziesi\u0105tych. W\u00f3wczas by\u0142a nag\u0142a\u015bniana i wspierana przez\u00a0Instytut\u00a0Bada\u0144 Ukrainy Uniwersytetu Harvarda, od lat b\u0119d\u0105ce o\u015brodkiem antykomunistycznym. W roku 1983 ksi\u0105\u017cka \u201eDziewi\u0105ty kr\u0105g\u201d (\u201eThe\u00a0Ninth\u00a0Circle\u201d), wydana pierwotnie przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich w 1953 r., zosta\u0142a wznowiona, poszerzona i opatrzona wst\u0119pem doktora Jamesa Mace. Krytyczne recenzje ksi\u0105\u017cki okre\u015bla\u0142y j\u0105 jako \u201epolemik\u0119 pozbawion\u0105 jakiejkolwiek dokumentacji i warto\u015bci naukowej\u201d. Jeszcze raz jako ilustracji\u00a0u\u017cyto\u00a0falsyfikat\u00f3w Walkera, chocia\u017c autor\u00a0przedstawia\u0142 si\u0119\u00a0jako naoczny \u015bwiadek g\u0142odu. \u201eNaukowiec\u201d Mace nast\u0119puj\u0105co opisa\u0142 materia\u0142y Walkera \u201eAmeryka\u0144ski dziennikarz przedstawi\u0142 prawdziwe i wstrz\u0105saj\u0105ce\u00a0\u015bwiadectwa\u00a0g\u0142odu\u00a0oparte na\u00a0tym, co\u00a0widzia\u0142 na Ukrainie w 1933 r.\u201d Zauwa\u017cmy wygodn\u0105 zmian\u0119 daty podr\u00f3\u017cy Walkera z 1934 na 1933 r.<\/p>\n Innym przyczynkiem do literatury ukazuj\u0105cej\u00a0g\u0142\u00f3d\u00a0jako ludob\u00f3jstwo by\u0142a ksi\u0105\u017cka Waltera\u00a0Dusznyka\u00a0\u201ePi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu: Holocaust przez g\u0142\u00f3d na Ukrainie\u201d\u00a0(50\u00a0years\u00a0ago: the\u00a0Famine\u00a0Holocaust in\u00a0Ukraine<\/em>).\u00a0Autork\u0105 przedmowy\u00a0jest\u00a0wspomniana\u00a0ju\u017c Dana\u00a0Dalrymple.\u00a0Dusznyk\u00a0przed wojn\u0105 by\u0142 dzia\u0142aczem Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w. Zn\u00f3w si\u0119gnijmy do krytycznej\u00a0recenzji, kt\u00f3rej\u00a0autor zauwa\u017ca, \u017ce ksi\u0105\u017cka \u201ezamiast by\u0107 analiz\u0105 naukow\u0105 prezentuje\u00a0materia\u0142\u00a0oparty\u00a0w wi\u0119kszo\u015bci na wysoce nacechowan\u0105 emocjonalnie jadowit\u0105 polemik\u0105. Nie ma to wiele wsp\u00f3lnego z nauk\u0105 a ksi\u0105\u017cce niew\u0105tpliwie brakuje obiektywno\u015bci\u201d.\u00a0Kolejny raz te same fa\u0142szywki i nieudokumentowane fotografie wykorzystywane s\u0105 jako ilustracje.\u00a0Dusznyk\u00a0szacuje liczb\u0119 zmar\u0142ych z g\u0142odu poprzez zestawienie szacowanego wzrostu liczny mieszka\u0144c\u00f3w opartego na dane ze spisu ludno\u015bci z 1926 r. na wyniki spisu z 1939 r. R\u00f3\u017cnica wynosi 7,5 miliona i tak\u0105 liczb\u0119 ofiar \u015bmiertelnych g\u0142odu podaje autor. Bezsens jego metodologii\u00a0mo\u017cna wykaza\u0107 stosuj\u0105c j\u0105 do Kanady lat trzydziestych.\u00a0Je\u015bli przyj\u0105\u0107 jego za\u0142o\u017cenia, 25% mieszka\u0144c\u00f3w prowincji\u00a0Saskatchewan\u00a0znikn\u0119\u0142o podczas wielkiego kryzysu. W rzeczywisto\u015bci, por\u00f3wnanie danych\u00a0o\u00a0populacji\u00a0Ukrainy z lat 1926 i 1939 wykazuje wzrost o 3.4 miliona. Cho\u0107 nie jest mo\u017cliwe podanie precyzyjnej ilo\u015bci zmar\u0142ych z g\u0142odu, dane podawane przez\u00a0Dalrymple, Mace\u2019a i\u00a0Dusznyka\u00a0s\u0105 znacznie zawy\u017cone w celu wzmocnienia oskar\u017ce\u0144 o ludob\u00f3jstwo.<\/p>\n \u017bniwa k\u0142amstwa<\/strong><\/p>\n Kampania propaguj\u0105ca wizj\u0119 g\u0142odu jako ludob\u00f3jstwa osi\u0105gn\u0119\u0142a szczyt w 1986 r. kiedy Robert\u00a0Conquest\u00a0wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201e\u017bniwa smutku\u201d a komisja ds. Badania g\u0142odu przy Instytucie \u015aw. W\u0142odzimierza wyprodukowa\u0142a film \u201e\u017bniwa rozpaczy\u201d. Film jest\u00a0pe\u0142en\u00a0starych nieudokumentowanych zdj\u0119\u0107 i w znacznym stopniu opiera si\u0119 na rozmowach z niegdysiejszymi ukrai\u0144skimi kolaborantami oraz uciekinierami z ZSRR. Producenci\u00a0mieli przejrze\u0107 ponad 300 tysi\u0119cy metr\u00f3w ta\u015bm filmowych ostatecznie wybieraj\u0105c jednie 240 metr\u00f3w.\u00a0Zamiast popartych\u00a0dokumentami dowod\u00f3w pokazali zdj\u0119cia Walkera i\u00a0Ditloffa\u00a0czy fotografie z lat 1921-22. Z niezwyk\u0142\u0105 wr\u0119cz pogard\u0105 dla prawdy wmontowano w film\u00a0sceny\u00a0z wojny domowej i film\u00f3w radzieckich lat\u00a0dwudziestych. Tw\u00f3rcy filmu przekopali si\u0119 przez\u00a0archiwa, aby\u00a0znale\u017a\u0107 jak najlepsze stare zdj\u0119cia ukazuj\u0105ce wojn\u0119 i\u00a0g\u0142\u00f3d, kt\u00f3re\u00a0w\u0142\u0105czono do\u00a0filmu, by\u00a0podkre\u015bli\u0107 jego przekaz i po\u0142\u0105czono z narracj\u0105 opart\u0105 na stronniczych wywiadach. Film zyska\u0142 jednak szeroki odbi\u00f3r i poklask, mi\u0119dzy innymi ze strony telewizji brytyjskiej. Tw\u00f3rcy otrzymali wsparcie finansowe od Narodowego Instytutu Filmowego Kanady i finansowanej z pieni\u0119dzy publicznych instytucji\u00a0Multiculturalism\u00a0Canada. \u201e\u017bniwa rozpaczy\u201d nie s\u0105 obiektywnym dokumentem, lecz raczej prostack\u0105 propagand\u0105 z czas\u00f3w zimnej wojny.<\/p>\n Ksi\u0105\u017cka\u00a0Conquesta\u00a0\u201e\u017bniwa smutku: Sowiecka kolektywizacja i terror g\u0142odu\u201d\u00a0(Harvest\u00a0of\u00a0Sorrow:\u00a0Soviet\u00a0Collectivisation\u00a0and the Terror Famine<\/em>) jest przez zwolennik\u00f3w wizji g\u0142odu jako ludob\u00f3jstwa przedstawiana jako najlepiej przygotowana. Sam autor by\u0142 niegdy\u015b zatrudniony przez wywiad brytyjski przy dezinformacyjnym projekcie\u00a0Information\u00a0Research\u00a0Department, kt\u00f3rego\u00a0g\u0142\u00f3wnymi celami by\u0142y kraje\u00a0Trzeciego \u015awiata\u00a0i ZSRR. W swojej wcze\u015bniejszej pracy \u201eWielki terror\u201d\u00a0Conquest\u00a0twierdzi\u0142, \u017ce w latach 1933-34 zmar\u0142o z\u00a0g\u0142odu\u00a05-6 mln os\u00f3b, z czego\u00a0tylko\u00a0po\u0142owa na Ukrainie. W 1983 r. jednak podni\u00f3s\u0142\u00a0swoje\u00a0szacunki\u00a0do 14 mln i twierdzi\u0142, \u017ce g\u0142\u00f3d utrzymywa\u0142\u00a0si\u0119 do\u00a01937 r. Ta rewizja doskonale korespondowa\u0142a z upami\u0119tnieniem pi\u0119\u0107dziesi\u0105tej rocznicy g\u0142odu.<\/p>\n Conquest\u00a0przedstawia rozmaite koterie\u00a0nacjonalistyczne, kt\u00f3re\u00a0kontrolowa\u0142y\u00a0cz\u0119\u015bci Ukrainy w czasie wojny domowej i\u00a0interwencji\u00a0zagranicznej jako autentyczne rz\u0105dy.\u00a0Rzezie\u00a0\u017byd\u00f3w na Ukrainie dokonane w latach 1918-19 s\u0105 wspomniane jednym zdaniem. Nazistowska okupacja Ukrainy przedstawiana jest jako kr\u00f3tka przerwa mi\u0119dzy czasami sowieckiego terrory, a wyparcie nazist\u00f3w z Ukrainy opisane jest jako ponowna okupacja przez ZSRR. W ksi\u0105\u017cce\u00a0Conquesta\u00a0nie brakuje\u00a0przyk\u0142ad\u00f3w\u00a0nienaukowo\u015bci. Cytuje on mi\u0119dzy innymi zagranicznego\u00a0korespondenta, kt\u00f3rym\u00a0jest Thomas Walker,\u00a0cz\u0142owiek kt\u00f3rego\u00a0nie by\u0142o. W przypisie informuj\u0105cym o \u017ar\u00f3dle wypowiedzi przesuwa dat\u0119\u00a0publikacji\u00a0jego\u00a0artyku\u0142u z 1935 r. na luty 1933 r. Warto powt\u00f3rzy\u0107 w tym miejscu uwagi ameryka\u0144skiego historyka J.\u00a0Arch\u00a0Getty\u2019ego na temat jako\u015bci tego typu bada\u0144 historycznych:\u00a0\u201eWielkie generalizacje analityczne opieraj\u0105 si\u0119 na\u00a0przekazanych\u00a0z\u00a0drugiej r\u0119ki urywkach przypadkiem zas\u0142yszanych plotek. Opowie\u015bci z \u0142agr\u00f3w\u00a0(\u201dm\u00f3j przyjaciel spotka\u0142 w \u0142agrze \u017con\u0119\u00a0Bucharina\u00a0i ona powiedzia\u0142a…\u201d)\u00a0sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami do analizy decyzji podejmowanych przez w\u0142adze ZSRR.\u00a0[…]\u00a0Potrzeba generalizacji\u00a0na podstawie\u00a0pojedynczych niezweryfikowanych wypowiedzi\u00a0zmieni\u0142a pog\u0142oski w \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne a ich powtarzanie zr\u00f3wna\u0142a z potwierdzeniem.\u201d<\/p>\n Z opini\u0105 powa\u017cnych\u00a0historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy\u00a0nie uznaj\u0105 pog\u0142osek i plotek za potwierdzenie fakt\u00f3w historycznych, skontrastujmy wypowied\u017a\u00a0Conquesta, kt\u00f3ry\u00a0stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eprawda przenika do nas jedynie w formie pog\u0142osek\u201d a \u201ew sprawach polityki najlepszym, lecz nie\u00a0do ko\u0144ca\u00a0nieomylnym \u017ar\u00f3d\u0142em jest plotka\u201d.<\/p>\n G\u0142\u00f3d<\/strong><\/p>\n Przejd\u017amy teraz do samego g\u0142odu i jego przyczyn. Sympatyzuj\u0105cy z nacjonalistami ukrai\u0144skimi\u00a0historycy\u00a0zazwyczaj\u00a0po\u015bwi\u0119caj\u0105 niewiele\u00a0uwagi czynnikom takim jak susza i sabota\u017c procesu kolektywizacji. Co ciekawe, w „Historii Ukrainy\u201d\u00a0Mychaj\u0142y\u00a0Hruszewskiego, przez samych\u00a0nacjonalist\u00f3w\u00a0uznawanego za\u00a0\u201eczo\u0142owego ukrai\u0144skiego historyka\u201d\u00a0przeczytamy, \u017ce\u00a0\u201eSusza zbieg\u0142a si\u0119 z chaosem w sektorze rolniczym. Zim\u0105 na prze\u0142omie lat 1932-33 wielki\u00a0g\u0142\u00f3d\u00a0podobny to tego z lat 1921-22 przetoczy\u0142 si\u0119 przez Radzieck\u0105 Ukrain\u0119.\u201d\u00a0Hruszewski\u00a0nigdzie\u00a0nie sugeruje, \u017ce g\u0142\u00f3d\u00a0zosta\u0142 wywo\u0142any w spos\u00f3b zamierzony i skierowany by\u0142 przeciwko Ukrai\u0144com.\u00a0Wi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119ca na om\u00f3wienie g\u0142odu lat 1921-22. Liczne s\u0105 u niego odniesienia do suszy na Ukrainie z lat 1931 i 1932. Nawet Ewald\u00a0Ammende\u00a0w \u201e\u017byciu ludzkim w Rosji\u201d wskazuje na klimat i naturalne przyczyny g\u0142odu.<\/p>\n Chocia\u017c susza przyczyni\u0142a si\u0119 do g\u0142odu, jego g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142 op\u00f3r wobec kolektywizacji\u00a0gospodarstw\u00a0rolnych. W roku 1928 istnia\u0142y miliony ma\u0142ych gospodarstwa. Trzy czwarte\u00a0ziemi\u00a0obsiewano r\u0119cznie, plon z jednej trzeciej uprawianej ziemi\u00a0zbierano\u00a0kosami i sierpami. 40% zbior\u00f3w\u00a0m\u0142\u00f3cono u\u017cywaj\u0105c cep\u00f3w.\u00a0Wi\u0119cej ni\u017c jedna czwarta gospodarstw nie posiada\u0142a zwierz\u0105t u\u017cytkowych ani maszyn rolniczych, a\u00a047%\u00a0dysponowa\u0142o tylko p\u0142ugami. D\u0105\u017cenie do skolektywizowanie rolnictwa by\u0142o g\u0142\u00f3wnym punktem pierwszego planu\u00a0pi\u0119cioletniego, kt\u00f3rego\u00a0realizacj\u0119 rozpocz\u0119to w 1929 r. Cz\u0119\u015b\u0107 bogatych ch\u0142op\u00f3w sprzeciwia\u0142a si\u0119\u00a0uspo\u0142ecznieniu\u00a0rolnictwa i rozpocz\u0119\u0142a\u00a0wymierzon\u0105 w\u00a0kolektywizacj\u0119\u00a0kampani\u0119\u00a0zniszczenia na du\u017c\u0105 skal\u0119. Na niekt\u00f3rych terenach, w tym na Ukrainie, walka\u00a0zbli\u017ca\u0142a\u00a0si\u0119 do rozmiar\u00f3w wojny domowej. Obserwatorzy zza\u00a0granicy, kt\u00f3rzy\u00a0w tym czasie\u00a0przebywali na Ukrainie notowali,\u00a0\u017ce bogaci ch\u0142opi woleli pozarzyna\u0107 swoje konie i byd\u0142o ni\u017c pozwoli\u0107 na kolektywizacj\u0119. W latach 1928-33 liczba koni w ZSRR spad\u0142a z 30 do 15 mln, pog\u0142owie byd\u0142a z 70 do 38 mld, owiec i k\u00f3z ze 147 do 50 mln. Niekt\u00f3rzy ch\u0142opi podpalali w\u0142asno\u015b\u0107\u00a0kolektyw\u00f3w, a nawet\u00a0swoje w\u0142asne zasiewy i ziarno. Wielu zwolennik\u00f3w teorii o g\u0142odzie jako ludob\u00f3jstwie nie berze pod uwag\u0119 \u015bwiadectw o sabota\u017cu, inni za\u015b przedstawiaj\u0105 je z entuzjazmem jako op\u00f3r przeciwko centralnemu planowaniu. Co wi\u0119cej, na g\u0142\u00f3d na\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 epidemia tyfusu, kt\u00f3ra nie w\u0105tpliwie\u00a0doprowadzi\u0142a\u00a0do \u015bmierci wielu os\u00f3b. W roku 1933 zbiory by\u0142y dobre, wielki\u00a0wysi\u0142ek\u00a0w\u0142o\u017cono w rozw\u00f3j kolektywnych gospodarstw rolnych i ich mechanizacj\u0119.<\/p>\n P\u00f3\u017aniejszy wielki wzrost produkcji rolniczej i przemys\u0142owej na\u00a0Ukrainie, kt\u00f3ry\u00a0trwa\u0142 do 1941 r. zadaje k\u0142am twierdzeniom o 7-15 mln zmar\u0142ych z g\u0142odu siedem at wcze\u015bniej.\u00a0Co wi\u0119cej, znacz\u0105ce s\u0105 losy oporu Ukrainy przeciwko nazistom i ich nacjonalistycznym kolaborantom. Wsch\u00f3d kraju pozosta\u0142 wierny ZSRR i aktywnie walczy\u0142 z okupacj\u0105. Ponad p\u00f3\u0142 miliona ludzi\u00a0dzia\u0142a\u0142o w partyzantce a 4,5 miliona Ukrai\u0144c\u00f3w walczy\u0142o w szeregach Armii Czerwonej.\u00a0Przyznaj\u0105 to\u00a0tak\u017ce nacjonalistyczni historycy ukrai\u0144scy i mo\u017cemy si\u0119 jedynie zdumiewa\u0107 jak w \u015bwietle\u00a0podawanych\u00a0przez\u00a0nich danych o ilo\u015bci ofiar g\u0142odu\u00a0mo\u017cna by\u0142o zmobilizowa\u0107 takie masy walcz\u0105cych. W rzeczywisto\u015bci wi\u0119kszo\u015b\u0107 ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w i robotnik\u00f3w postrzega\u0142a system sowiecki jako\u00a0oferuj\u0105cy\u00a0wielkie zalety pod wzgl\u0119dem gospodarczym i kulturowym.<\/p>\n Jedynym\u00a0miejscem gdzie nacjonali\u015bci znale\u017ali poparcie w czasach okupacji by\u0142a stanowi\u0105ca do 1939 r. cz\u0119\u015b\u0107 Polski Galicja. To stamt\u0105d rekrutowa\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 ukrai\u0144skich\u00a0policjant\u00f3w\u00a0i cz\u0142onk\u00f3w SS.<\/p>\n Kolaboracja i zmowa<\/strong><\/p>\n W czerwcu 1941 armia niemiecka\u00a0wkroczy\u0142a\u00a0do Lwowa. W jej awangardzie znalaz\u0142 si\u0119 sformowany przez Niemc\u00f3w z nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich batalion\u00a0Nachtigall. W pierwszych dniach lipca\u00a0\u017co\u0142nierze\u00a0batalionu\u00a0Nachtigall\u00a0w okolicach Lwowa wymordowali 7 tysi\u0119cy\u00a0\u017byd\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c\u00a0pisarzy, intelektualist\u00f3w i przedstawicieli wolnych\u00a0zawod\u00f3w\u00a0sprzeciwiaj\u0105cych si\u0119\u00a0nazizmowi. Przez pierwsze osiem miesi\u0119cy okupacji Galicji przez Niemc\u00f3w w wyniku dzia\u0142a\u0144\u00a0okupant\u00f3w\u00a0i nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich wymordowa\u0142o 100 tysi\u0119cy (15%)\u00a0zamieszkuj\u0105cych\u00a0tereny \u017byd\u00f3w. Ju\u017c wcze\u015bniej\u00a0przyw\u00f3dcy\u00a0nacjonalist\u00f3w\u00a0ukrai\u0144skich\u00a0wsp\u00f3\u0142pracowali z Rzesz\u0105.\u00a0Nacjonali\u015bci\u00a0byli szkoleni w Niemczech i dzia\u0142ali jako dywersanci\u00a0podczas\u00a0ataku na Polsk\u0119. Ochotnicze oddzia\u0142y Roland i\u00a0Nachtigall\u00a0walczy\u0142y u boku armii niemieckiej i pod koniec 1941 r. zosta\u0142y przekszta\u0142cone w batalion policyjny i skierowane na Bia\u0142oru\u015b. Cho\u0107 s\u0105 to dobrze znane fakty, zwolennicy koncepcji g\u0142odu jako ludob\u00f3jstwa przedstawiaj\u0105 ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w jako ruch oporu walcz\u0105cy przeciwko Stalinowi i Hitlerowi. Podobnie zafa\u0142szowana jet historia 14 dywizji Waffen SS zwanej \u201eGalizien\u201d. Powsta\u0142a ona w 1943 r. a jej g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142y brutalne operacje przeciwko partyzantce.\u00a0Po wycofaniu si\u0119 Niemc\u00f3w z Ukrainy tamtejsi\u00a0nacjonali\u015bci wci\u0105\u017c atakowali radzieckie linie zaopatrzeniowe. Ukrai\u0144cy nacjonali\u015bci s\u0142u\u017cyli Hitlerowi na Ukrainie, w Polsce, na Bia\u0142orusi, w Czechos\u0142owacji, na W\u0119grzech i w Jugos\u0142awii. Kolaboranci pomagali w\u00a0obs\u0142udze\u00a0oboz\u00f3w \u015bmierci. Tak przedstawia si\u0119 historia\u00a0ruchu, kt\u00f3ry\u00a0dzisiejsi nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy przedstawiaj\u0105 jako \u201ebojownik\u00f3w o wyzwolenie narodowe\u201d, \u201ebohater\u00f3w narodu ukrai\u0144skiego\u201d i \u201epatriot\u00f3w walcz\u0105cych o woln\u0105 Ukrain\u0119\u201d.<\/p>\n Po wojnie<\/strong><\/p>\n Po pokonaniu Niemiec wielu kolaborant\u00f3w pr\u00f3bowa\u0142o uciec i rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie w Ameryce\u00a0P\u00f3\u0142nocnej\u00a0i innych\u00a0miejscach. Wywiady pa\u0144stw zachodnich pomaga\u0142y im w emigracji do nowych ojczyzn w zamian za podj\u0119cie nowej kolaboracji \u2013 przeciwko ZSRR. Pocz\u0105tkowo Mi\u0119dzynarodowa Organizacja ds. Uchod\u017ac\u00f3w i Ameryka\u0144ska Komisja ds. Os\u00f3b Przesiedlonych uznawa\u0142y, \u017ce ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci nie kwalifikuj\u0105 si\u0119 do otrzymania wiz. Nie powstrzyma\u0142o to ameryka\u0144skich s\u0142u\u017cb przed przedstawianiem Organizacji Nacjonalist\u00f3w Ukrai\u0144skich jako ruchu oporu walcz\u0105cego z nazistami. Nie by\u0142\u0105 to prawda, lecz pomog\u0142o to przekona\u0107 urz\u0119dy imigracyjne do zmiany postawy. Kolaboranci z Europy wschodniej zostali zatrudnieni w Radiu Wolna Europa, Radiu Swoboda, G\u0142osie Ameryki i przy szkoleniu oficer\u00f3w wywiadu ameryka\u0144skiego gdzie uczyli j\u0119zyk\u00f3w wschodnioeuropejskich. Cz\u0119\u015b\u0107 wyszkolono do wykonywania operacji sabota\u017cowych na terenie ZSRR, inni zostali\u00a0\u017cywymi\u00a0\u015bwiadkami \u201eczerwonego terroru\u201d pomagaj\u0105cymi w\u00a0przekonywaniu\u00a0Amerykan\u00f3w o konieczno\u015bci wojny z\u00a0ZSRR. Ukrai\u0144skie\u00a0ludob\u00f3jstwo\u00a0poprzez g\u0142\u00f3d by\u0142o\u00a0pocz\u0105tkowo\u00a0jednym z wielu czynnik\u00f3w tego warunkowania. Po pewnym czasie, dla urz\u0119d\u00f3w imigracyjnych USA i Kanady wa\u017cniejsze sta\u0142o si\u0119 czy kto\u015b jest komunist\u0105 ni\u017c to, czy\u00a0m\u00f3g\u0142 by\u0107 kolaborantem.<\/p>\n
![\"kiev-holodomor\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/kiev-holodomor.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"