{"id":18118,"date":"2014-12-20T19:48:04","date_gmt":"2014-12-20T18:48:04","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=18118"},"modified":"2015-01-01T19:37:48","modified_gmt":"2015-01-01T18:37:48","slug":"adam-danek-o-powrot-zapomnianej-tradycji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=18118","title":{"rendered":"Adam Danek: O powr\u00f3t zapomnianej tradycji"},"content":{"rendered":"

Rafa\u0142 Matyja w chwalonej cz\u0119sto pracy \u201eKonserwatyzm po komunizmie\u201d<\/i> (2009) stara\u0142 si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce filozofia konserwatywna przejawia si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce w postaci dw\u00f3ch nurt\u00f3w: \u201ewsp\u00f3lnotowego republikanizmu\u201d oraz \u201ekonserwatywnego instytucjonalizmu\u201d. Nie interesuje nas tutaj republikanizm, z jego apoteoz\u0105 sporu politycznego, czyli \u2013 w praktyce \u2013 parlamentarnej k\u0142\u00f3tni, rozbicia na frakcje, rozgadanej \u201eobywatelsko\u015bci\u201d. Zatrzymajmy si\u0119 za to przy twierdzeniu autora, jakoby w Polsce rozwija\u0142 si\u0119 obecnie \u201ekonserwatywny instytucjonalizm\u201d. Niestety, nie spos\u00f3b przyzna\u0107 mu racji.<\/p>\n

We wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce instytucje nie interesuj\u0105 nikogo. Nie ma dzi\u015b w naszym kraju licz\u0105cego si\u0119 ugrupowania czy \u015brodowiska politycznego, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142oby wypracowa\u0107 alternatywne koncepcje ustroju pa\u0144stwowego, czy cho\u0107by systemu rz\u0105d\u00f3w albo sposobu organizacji i funkcjonowania poszczeg\u00f3lnych organ\u00f3w pa\u0144stwa. Wszystkie one akceptuj\u0105 w tej kwestii status quo<\/i>, co oznacza, i\u017c nie uznaj\u0105 \u0142adu instytucjonalnego za problem wart rzeczywistego namys\u0142u i dyskusji.<\/p>\n

We francuskiej tradycji politycznej prezydent uwa\u017cany jest za najwy\u017cszego reprezentanta nie Narodu, lecz Pa\u0144stwa. W obecnym ustroju pa\u0144stwa polskiego brakuje organu, kt\u00f3ry reprezentowa\u0142by i wyra\u017ca\u0142 nie wol\u0119 mniejszej b\u0105d\u017a wi\u0119kszej grupy wyborc\u00f3w, ale interes pa\u0144stwa jako takiego, czyli racj\u0119 stanu. Zapisy konstytucji z 1997 r. \u015bci\u015ble uzale\u017cniaj\u0105 rz\u0105d oraz jego szefa od partii politycznych i ich uk\u0142adu w parlamencie. W tym samym po\u0142o\u017ceniu znajduje si\u0119 prezydent, cho\u0107 postawi\u0142y go w nim nie uregulowania formalno-prawne, a utrwalona praktyka polityczna. Praktyka za\u015b konstytuuje ustr\u00f3j pa\u0144stwa w r\u00f3wnej mierze, co normy prawne, jak wykazywa\u0142 w swych pracach znakomity polski konstytucjonalista Zygmunt Cybichowski (1879-1946). Co z tego wynika? To, \u017ce w swej aktualnej postaci nasze pa\u0144stwo nie ma G\u0142owy.<\/p>\n

Skoro na chwil\u0119 obecn\u0105 nie mo\u017cna zmieni\u0107 ustroju, nale\u017cy przynajmniej powo\u0142a\u0107 ruch polityczny, kt\u00f3ry stawia\u0142by sobie za cel wzmocnienie pa\u0144stwa i wyemancypowanie go od partyjnych partykularyzm\u00f3w. W okresie III Rzeczypospolitej nie pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze ruch tego rodzaju. Nie oznacza to jednak, \u017ce ruchy pa\u0144stwotw\u00f3rcze nie maj\u0105 w Polsce tradycji. Nasze dzieje w pierwszej po\u0142owie XX wieku \u015bwiadcz\u0105 o czym\u015b przeciwnym. W 1905 r. W\u0142adys\u0142aw Studnicki <\/b>(1867-1953) napisa\u0142 program Partii Pa\u0144stwowo\u015bci Polskiej, kt\u00f3r\u0105 zamierza\u0142 zawi\u0105za\u0107 w celu skierowania \u015bwi\u0119c\u0105cego w\u00f3wczas w Polsce triumfy pr\u0105du rewolucyjnego na tor budowy w\u0142asnego pa\u0144stwa. Ostatecznie nie uda\u0142o mu si\u0119 w\u00f3wczas utworzy\u0107 PPP. Nurt pa\u0144stwotw\u00f3rczy rozwin\u0105\u0142 si\u0119 na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 podczas I wojny \u015bwiatowej, kiedy na terenie zaboru rosyjskiego dzia\u0142a\u0142y Liga Pa\u0144stwowo\u015bci Polskiej (1915-1918) oraz Klub Pa\u0144stwowc\u00f3w Polskich (1916-1918), za\u0142o\u017cony i kierowany przez Studnickiego. Pierwsza z tych organizacji d\u0105\u017cy\u0142a do odbudowy pa\u0144stwa polskiego z w\u0142asnymi instytucjami w oparciu o Austro-W\u0119gry, druga \u2013 w oparciu o Niemcy. W Klubie Pa\u0144stwowc\u00f3w Polskich dzia\u0142ali m.in. Tadeusz Ho\u0142\u00f3wko <\/b>(1889-1931), p\u00f3\u017aniej jeden z najzdolniejszych polityk\u00f3w pi\u0142sudczykowskich, oraz Micha\u0142 R\u00f6mer <\/b>(1880-1945), przyw\u00f3dca litewskich \u201ekrajowc\u00f3w\u201d. Na pocz\u0105tku 1918 r. \u015brodowiska reprezentuj\u0105ce tzw. orientacj\u0119 aktywistyczn\u0105 (program czynnej polityki pa\u0144stwotw\u00f3rczej) zawi\u0105za\u0142y efemeryczne Porozumienie Stronnictw Pa\u0144stwowo\u015bci Polskiej, skupione wok\u00f3\u0142 Aleksandra Lednickiego <\/b>(1866-1934). W pierwszych latach Polski niepodleg\u0142ej dzia\u0142a\u0142y, tworzone przez konserwatyst\u00f3w, Stronnictwo Pracy Konstytucyjnej (1919-1920) oraz parlamentarny Klub Pracy Konstytucyjnej (1919-1922). Donios\u0142\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu politycznym odegra\u0142 zw\u0142aszcza Klub Pracy Konstytucyjnej (pomimo podobie\u0144stwa nazw niezwi\u0105zany ze Stronnictwem), z kt\u00f3rego ramienia zasiadali w Sejmie wybitni specjali\u015bci w dziedzinach prawa, ekonomii politycznej, administracji czy skarbowo\u015bci. W wyborach do Sejmu w 1922 r. konserwaty\u015bci, pi\u0142sudczycy i wile\u0144scy \u201ekrajowcy\u201d wystawili wsp\u00f3ln\u0105 list\u0119 pod nazw\u0105 Unii Narodowo-Pa\u0144stwowej. Popar\u0142 j\u0105 swoim autorytetem Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski, a w\u015br\u00f3d jej kandydat\u00f3w znajdowali si\u0119 m.in. pi\u0142sudczykowscy dyplomaci i eksperci od polityki zagranicznej Tytus Filipowicz <\/b>(1873-1953) i Roman Knoll <\/b>(1888-1953), politolodzy i profesorowie prawa W\u0142adys\u0142aw Leopold Jaworski <\/b>(1865-1930), Stanis\u0142aw Estreicher <\/b>(1869-1939) i Zygmunt Jundzi\u0142\u0142 <\/b>(1880-1953), by\u0142y premier i wsp\u00f3\u0142autor skutecznych reform finansowych Julian Nowak (1865-1946) czy prawnik Jan Hupka <\/b>(1866-1952), wa\u017cny dzia\u0142acz ruchu pa\u0144stwotw\u00f3rczego podczas minionej wojny. Unia Narodowo-Pa\u0144stwowa nie uzyska\u0142a w\u00f3wczas mandat\u00f3w poselskich. Po zamachu majowym wp\u0142yw na polityk\u0119 rz\u0105du zdoby\u0142a natomiast wile\u0144ska Organizacja Zachowawczej Pracy Pa\u0144stwowej, w wyniku fuzji ze \u015brodowiskiem konserwatyst\u00f3w warszawskich pod koniec 1926 r. przekszta\u0142cona w Polsk\u0105 Organizacj\u0119 Zachowawczej Pracy Pa\u0144stwowej. Organizacji przewodzi\u0142 by\u0142y dyplomata i minister spraw zagranicznych, ksi\u0105\u017c\u0119 Eustachy Sapieha <\/b>(1881-1963), autor b\u0142yskotliwego projektu ustrojowego pt. Konstytucja racji stanu<\/i> (1930). Do najwa\u017cniejszych jej dzia\u0142aczy nale\u017celi \u00f3wczesny minister rolnictwa Karol Niezabytowski <\/b>(1865-1952), Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz <\/b>(1896-1966) oraz minister sprawiedliwo\u015bci i by\u0142y premier Litwy \u015arodkowej Aleksander Meysztowicz <\/b>(1864-1943). Ruch pa\u0144stwotw\u00f3rczy w Polsce tworzy\u0142y zatem ugrupowania nie masowe, lecz elitarne, z du\u017cym udzia\u0142em czynnika eksperckiego. Spo\u015br\u00f3d wi\u0119kszych ugrupowa\u0144 w okresie pomajowym ide\u0119 rewolucji pa\u0144stwotw\u00f3rczej eksponowa\u0142y zw\u0142aszcza organizacje zaliczane do lewego skrzyd\u0142a obozu pi\u0142sudczykowskiego: przeznaczony dla m\u0142odzie\u017cy studenckiej Akademicki Zwi\u0105zek Pracy dla Pa\u0144stwa, znany bardziej jako Legion M\u0142odych (1930-1939), oraz Zwi\u0105zek Naprawy Rzeczypospolitej (1926-1930), kt\u00f3ry da\u0142 pocz\u0105tek nieformalnemu, cho\u0107 wp\u0142ywowemu ruchowi naprawiaczy<\/i>, czynnemu w \u017cyciu politycznym do wybuchu II wojny \u015bwiatowej. Organem teoretycznym tego ostatniego ruchu by\u0142 tygodnik \u201eNar\u00f3d i Pa\u0144stwo\u201d (1936-1939). Na drugim, prawym skrzydle obozu kierunek pa\u0144stwotw\u00f3rczy reprezentowa\u0142 Ruch Narodowo-Pa\u0144stwowy (1937-1939), wyros\u0142y z wcze\u015bniejszego Zwi\u0105zku M\u0142odych Narodowc\u00f3w.<\/p>\n

Po 1989 r. podejmowano pr\u00f3by o\u017cywienia rozmaitych polskich tradycji politycznych: socjalistycznej, ludowcowej, endeckiej, pi\u0142sudczykowskiej czy konserwatywnej. Tradycja pa\u0144stwotw\u00f3rcza, przenikaj\u0105ca si\u0119 z niekt\u00f3rymi z tych nurt\u00f3w, cho\u0107 posiadaj\u0105ca samodzieln\u0105 tre\u015b\u0107, by\u0142a w tym czasie w Polsce, jak dot\u0105d, nieobecna. Czas ju\u017c najwy\u017cszy, by do niej powr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n

Adam Danek<\/p>\n

\"th1_6441_2\"<\/a>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rafa\u0142 Matyja w chwalonej cz\u0119sto pracy \u201eKonserwatyzm po komunizmie\u201d (2009) stara\u0142 si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce filozofia konserwatywna przejawia si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce w postaci dw\u00f3ch nurt\u00f3w: […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"\"Skoro na chwil\u0119 obecn\u0105 nie mo\u017cna zmieni\u0107 ustroju, nale\u017cy przynajmniej powo\u0142a\u0107 ruch polityczny, kt\u00f3ry stawia\u0142by sobie za cel wzmocnienie pa\u0144stwa i wyemancypowanie go od partyjnych partykularyzm\u00f3w. W okresie III Rzeczypospolitej nie pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze ruch tego rodzaju.\"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[24,6],"tags":[35],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-4Ie","jetpack-related-posts":[{"id":22120,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=22120","url_meta":{"origin":18118,"position":0},"title":"Polska: Milion Ukrai\u0144c\u00f3w i problem\u00f3w","date":"14 sierpnia 2015","format":false,"excerpt":"Wyt\u0119\u017cone wysi\u0142ki ukrai\u0144skiej V kolumny w Polsce przynosz\u0105 rezultaty: ukrai\u0144ski ambasador w Polsce Andrij Deszczyca w wywiadzie dla portalu Glavcom.ua przyzna\u0142, \u017ce w Polsce mo\u017ce przebywa\u0107 ju\u017c oko\u0142o miliona lub wi\u0119cej ukrai\u0144skich imigrant\u00f3w. Tak, powinienem powiedzie\u0107, \u017ce to jest ju\u017c zauwa\u017calne nawet na ulicach, w sklepach, w restauracjach i w\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"cec419267c3bdce002266fd082743f0d","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/cec419267c3bdce002266fd082743f0d.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":34528,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34528","url_meta":{"origin":18118,"position":1},"title":"Eugeniusz Onufryjuk: O nowego Szel\u0119","date":"28 kwietnia 2019","format":false,"excerpt":"M\u0105dro\u015b\u0107 ludowa twierdzi, \u017ce ryba si\u0119 psuje od g\u0142owy. Tak samo i spo\u0142ecze\u0144stwo: upadek wsp\u00f3lnoty politycznej zaczyna si\u0119 od jej elit. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Powiedzie\u0107, \u017ce nasz nar\u00f3d nie prze\u017cywa najlepszych czas\u00f3w, to nie powiedzie\u0107 nic. Gmach naszego bytu narodowego le\u017cy w ruinach, jak i ca\u0142y \u015bwiat nowoczesny.\u2026","rel":"","context":"In "Bez kategorii"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/rab.jpg?fit=800%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":34746,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34746","url_meta":{"origin":18118,"position":2},"title":"Konrad R\u0119kas: Reformy Wilczka – czy mo\u017cliwa by\u0142a polska droga do kapitalizmu?","date":"6 czerwca 2019","format":false,"excerpt":"Reformy Wilczka i Rakowskiego\u2026Dla jednych obiekt westchnie\u0144 o niedosz\u0142ym wariancie chi\u0144skim, dla drugich z\u0142owrogi zwiastun nadchodz\u0105cego kapitalizmu, wreszcie dla wielu czas niekwestionowanej eksplozji polskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci, nie czekaj\u0105cej bynajmniej na 4. czerwca i prawdziwe czy udawane reformy polityczno-ustrojowe. \u00a0 Warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce jeszcze PRZED Wilczkiem[i], w realiach PRL-u drugiej po\u0142owy\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/uJUktkqTURBXy9jODg1ODJlNjkwNGVhMjQ3N2Y3MmYxNmQ1Nzc2YzlmNC5qcGVnkpUDACzNCSPNBSSTBc0Djs0CXw.jpg?fit=910%2C607&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":7204,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=7204","url_meta":{"origin":18118,"position":3},"title":"Marek Saski: Dogada\u0107 si\u0119 z Moskw\u0105","date":"13 grudnia 2012","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Jak co roku, 13 grudnia w polskich mediach zostanie odegrana \u201edyskusja\u201d (co do szczeg\u00f3\u0142u dok\u0142adnie taka sama, jak w poprzednich latach) pomi\u0119dzy apologetami \u201eSolidarno\u015bci\u201d a apologetami Wojciecha Jaruzelskiego. Pierwsi znowu b\u0119d\u0105 przekonywa\u0107, \u017ce \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d mia\u0142a s\u0142uszno\u015b\u0107, pr\u0105c \u2013 w swoim mniemaniu \u2013 do obalenia dotychczasowego systemu politycznego w\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":38340,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=38340","url_meta":{"origin":18118,"position":4},"title":"Konrad R\u0119kas: Katolicyzm nie jest ju\u017c nawet dodatkiem do polsko\u015bci?","date":"18 listopada 2020","format":false,"excerpt":"Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce nawet w zadeklarowanym heteryku wzbiera sprzeciw wobec narastaj\u0105cej w Polsce fali homofobii! Trwaj\u0105ca w mediach nagonka na gej\u00f3w, prowadzona pod pretekstem, \u017ce akurat zostali ksi\u0119\u017cmi i biskupami - dowodzi jak za\u015bciankowe, zamkni\u0119te i nietolerancyjne s\u0105 wci\u0105\u017c szerokie kr\u0119gi spo\u0142ecze\u0144stwa III RP i wyra\u017anie wskazuje, \u017ce TVN wraz\u2026","rel":"","context":"In "Polityka"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/ba6bff0d-e805-412b-8a09-64f5ec4d8db2.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":1554,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1554","url_meta":{"origin":18118,"position":5},"title":"Anatol Listowski: Ku rewolucyjnemu konserwatyzmowi","date":"26 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Kontynuuj\u0105c przybli\u017canie Czytelnikom polskich tradycji rewolucyjnego konserwatyzmu, publikujemy jeden z g\u0142os\u00f3w w dyskusji na temat stosunku konserwatyzmu do rewolucji jako metody dzia\u0142ania politycznego, drukowanej na \u0142amach zachowawczego dziennika \u201eCzas\u201d w 1933 r. Udzia\u0142 wzi\u0119li w niej dwaj m\u0142odzi uczeni, zwi\u0105zani w\u00f3wczas ze \u015brodowiskiem konserwatyst\u00f3w krakowskich: Konstanty Grzybowski (1901-1970)\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18118"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18118"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18118\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18339,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18118\/revisions\/18339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}