Na Zachodzie prawie nigdy nie m\u00f3wi si\u0119 o socjalistycznym Laosie. Jednak w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych uwa\u017cnie obserwowano antykolonialn\u0105 i antyimperialistyczn\u0105 walk\u0119 jego ludu i partii rewolucyjnej \u2013 Pathet Lao. Powsta\u0142a ona mi\u0119dzy 13 a 15 sierpnia 1950 r. na Kongresie Delegat\u00f3w Ludowych zwo\u0142anym przez ksi\u0119cia Souphanouvonga. Jako g\u0142\u00f3wne punkty programowe przyj\u0119\u0142a: uzyskanie suwerenno\u015bci i niepodleg\u0142o\u015bci kraju, r\u00f3wno\u015b\u0107 wszystkich grup etnicznych i kroczenie u boku lud\u00f3w Wietnamu i Kambod\u017cy \u2013 kt\u00f3re wraz z Laosem stanowi\u0142y cz\u0119\u015bci Unii Francuskiej \u2013 w walce o wyzwolenie Indochin.<\/p>\n
Rok wcze\u015bniej mia\u0142a miejsce rewolucja podobna do tej, kt\u00f3ra wydarzy\u0142a si\u0119 w 1945 r. w s\u0105siednim Wietnamie; jego walka stanowi\u0142a dla Laosu przyk\u0142ad i inspiracj\u0119. Dzi\u0119ki wysi\u0142kom patriotycznego ruchu Lao Issara ustanowiono w kraju republik\u0119, kt\u00f3ra rok p\u00f3\u017aniej pad\u0142a pod ciosami francuskich kolonialist\u00f3w. W wyniku tego nast\u0105pi\u0142a restauracja monarchii pod protektoratem Francji, lecz jak si\u0119 okaza\u0142o, by\u0142a ona jedynie tymczasowa.<\/p>\n
Po upadku republiki post\u0119powy ksi\u0105\u017c\u0119 Souphanouvong przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Hanoi na p\u00f3\u0142nocy Wietnamu, gdzie kontynuowa\u0142 walk\u0119 z Francuzami po stronie Viet Minh. Tam stworzy\u0142 Front Wolnego Laosu powsta\u0142y na bazie Lao Issara, kt\u00f3ry zjednoczy\u0142 laota\u0144skich rewolucjonist\u00f3w r\u00f3\u017cnych nurt\u00f3w i przekona\u0144 spo\u0142ecznych. Kluczowe by\u0142o wsparcie okazane przez Wietnamczyk\u00f3w.<\/p>\n
Liczba \u017co\u0142nierzy i obserwator\u00f3w wietnamskich w Laosie wzros\u0142a od 500 pod koniec 1946 r. do 17 tysi\u0119cy w 1953 r. Komunistyczna Partia Indochin podzieli\u0142a si\u0119 na trzy ga\u0142\u0119zie \u2013 wietnamsk\u0105, laota\u0144sk\u0105 i kambod\u017ca\u0144sk\u0105, by lepiej odpowiada\u0107 na zr\u00f3\u017cnicowane warunki walki narodowowyzwole\u0144czej w ka\u017cdym z kraj\u00f3w. Z nich wszystkich partia w Laosie by\u0142a zdecydowanie najmniejsza. W dawnej Partii Indochin jedynie 31 z 2091 cz\u0142onk\u00f3w by\u0142o Laota\u0144czykami. Dlatego nikt nie sprzeciwia\u0142 si\u0119 po\u0142\u0105czeniu si\u0142 z Pathet Lao, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o ostatecznie w marcu 1955 r., gdy utworzono Parti\u0119 Ludow\u0105.<\/p>\n
W latach 1951-52 zar\u00f3wno Pathet Lao wspierani przez Wietnam P\u00f3\u0142nocny, jak i Kr\u00f3lestwo Laosu wspomagane przez Francj\u0119 rozwija\u0142y swoje armie. W kwietniu 1953 r. 40 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy Viet Minh pod wodz\u0105 Vo Nguyen Giapa wspieranych przez 2000 bojownik\u00f3w Pathet Lao na czele z Souphanouvongiem najecha\u0142o kraj w celu opanowania Luang Prabang i R\u00f3wniny Dzban\u00f3w. Zostali jednak odparci przez 10 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy armii kr\u00f3lewskiej i 3 tysi\u0105ce Francuz\u00f3w. Rewolucjoni\u015bci wycofali si\u0119 do p\u00f3\u0142nocno-wschodnich prowincji, zajmuj\u0105c Xam Neua. Tak rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna domowa w Laosie, kt\u00f3ra mia\u0142a trwa\u0107 a\u017c do 1975 r. 19 kwietnia 1953 r. Souphanouvong stan\u0105\u0142 na czele rz\u0105du Pathet Lao w prowincji Houaphan.<\/p>\n
Wobec nieustannego zagro\u017cenia zaj\u0119ciem przez Pathet Lao i Wietnamczyk\u00f3w Luang Prabang, stolicy pa\u0144stwa, ameryka\u0144scy dyplomaci poinformowali dw\u00f3r kr\u00f3lewski o swym zaniepokojeniu. Francuzi, os\u0142abieni konfliktem indochi\u0144skim, przyznali Laosowi formaln\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142o zawarcie traktatu o przyja\u017ani i wsp\u00f3\u0142pracy francusko-laota\u0144skiej 22 pa\u017adziernika 1953 r.<\/p>\n
W roku 1954 si\u0142y p\u00f3\u0142nocnowietnamskie zosta\u0142y odparte na p\u00f3\u0142noc od Luang Prabang i Thekhek. Atak rewolucjonist\u00f3w by\u0142 jednak dywersj\u0105 odwracaj\u0105c\u0105 uwag\u0119 armii francuskiej od prawdziwego celu \u2013 natarcia na pozycje Francuz\u00f3w na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie Wietnamu. To wtedy, mi\u0119dzy marcem a majem 1954 r., stoczono bitw\u0119 o Dien Bien Phu i z\u0142amano francusk\u0105 dominacj\u0119 kolonialn\u0105 w Indochinach.<\/p>\n
W konferencji genewskiej w 1954 r. uczestniczyli tak\u017ce delegaci Pathet Lao z uwagi na ich udzia\u0142 w zwyci\u0119stwie P\u00f3\u0142nocnego Wietnamu. Utrzymano niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Laosu, ale wci\u0105\u017c mia\u0142 obowi\u0105zywa\u0107 narzucony przez Francj\u0119 traktat. Chocia\u017c przedstawiciele Viet Minh bronili racji swych towarzyszy z Pathet Lao, Francuzi pozostali nieugi\u0119ci.<\/p>\n
Po konferencji genewskiej rol\u0119 Francuz\u00f3w w zwalczaniu indochi\u0144skich rewolucjonist\u00f3w przej\u0119li Amerykanie. Rozpocz\u0119li finansowanie i dozbrajanie si\u0142 kr\u00f3lewskich rozpoczynaj\u0105c \u201etajn\u0105 wojn\u0119\u201d. Poniewa\u017c porozumienia genewskie gwarantowa\u0142y neutralno\u015b\u0107 Laosu, Amerykanie byli zmuszeni do dzia\u0142ania w tajemnicy. Ju\u017c na pocz\u0105tku 1955 r. 80% \u015brodk\u00f3w Laosu na walk\u0119 z Pathet Lao i Wietnamem P\u00f3\u0142nocnym pochodzi\u0142o od USA. Nie powiod\u0142y si\u0119 te\u017c pr\u00f3by narodowego pojednania mi\u0119dzy rz\u0105dem a Pathet Lao, kt\u00f3rzy bojkotowali wybory.<\/p>\n
Sytuacja wydawa\u0142a si\u0119 poprawia\u0107 rok p\u00f3\u017aniej, kiedy do rz\u0105du wszed\u0142 Souvanna Phouma, przyrodni brat Souphanouvonga i przyw\u00f3dcy ugrupowa\u0144 wspieraj\u0105cych jedno\u015b\u0107 narodow\u0105. Rewolucjoni\u015bci zgodzili si\u0119 na zawieszenie broni; uznano legalno\u015b\u0107 ich w\u0142adzy na pozostaj\u0105cych pod ich kontrol\u0105 terenach. Jednocze\u015bnie du\u017ce grupy komunist\u00f3w laota\u0144skich uda\u0142y si\u0119 na szkolenia do Wietnamu P\u00f3\u0142nocnego. Aby nie anga\u017cowa\u0107 si\u0119 bezpo\u015brednio, Waszyngton za pomoc\u0105 swego wywiadu zorganizowa\u0142 z ludu Hmong siedmiotysi\u0119czn\u0105 partyzantk\u0119 antykomunistyczn\u0105 dowodzon\u0105 przez genera\u0142a Vang Pao, kt\u00f3rego si\u0142y rozlokowane w pobli\u017cu R\u00f3wniny Dzban\u00f3w przez lata stanowi\u0142y cier\u0144 w boku Pathet Lao.<\/p>\n
W roku 1957, na mocy porozumienia z Vientiane, Pathet Lao przekazali Kr\u00f3lestwu Laosu kontrol\u0119 nad zajmowanym przez siebie terenem w zamian za teki ministerialne dla dw\u00f3ch komunist\u00f3w w nowym rz\u0105dzie Souvanny Phoumy. Jednym z nowych ministr\u00f3w by\u0142 Souphanouvong. Przeprowadzone rok p\u00f3\u017aniej wybory pokaza\u0142y wzrost poparcia dla Pathet Lao, co zaniepokoi\u0142o Stany Zjednoczone. Zawieszono ameryka\u0144sk\u0105 pomoc dla Laosu, a Souvanna Phouma zosta\u0142 zmuszony do rezygnacji. Zast\u0105pi\u0142 go rz\u0105d konserwatyst\u00f3w, kt\u00f3ry odm\u00f3wi\u0142 ustanowienia stosunk\u00f3w dyplomatycznych z ZSRR, Chinami i Wietnamem P\u00f3\u0142nocnym oraz rozpocz\u0105\u0142 polityk\u0119 zwalczania Pathet Lao. Wobec takich warunk\u00f3w wznowienie wojny by\u0142o kwesti\u0105 czasu.<\/p>\n
W 1960 r. Laos odzyska\u0142 neutralno\u015b\u0107, a Souvanna Phouma zn\u00f3w stan\u0105\u0142 na czele rz\u0105du. Jednak okupacja Vientiane przez by\u0142ego ministra obrony, proameryka\u0144skiego Phumi Novasana, zmusi\u0142a go do ucieczki do Kambod\u017cy. Konflikt pog\u0142\u0119bia\u0142 si\u0119, tak\u017ce przez wci\u0105gni\u0119cie Laosu w wojn\u0119 wietnamsk\u0105. Wietnam P\u00f3\u0142nocny rozpocz\u0105\u0142 tworzenia Szlaku Ho Chi Minha, kt\u00f3ry bieg\u0142 tak\u017ce przez terytorium Laosu, aby dostarcza\u0107 zaopatrzenie dla partyzant\u00f3w walcz\u0105cych w Wietnamie Po\u0142udniowym. Doprowadzi\u0142o to Amerykan\u00f3w do otwartego dzia\u0142ania w Indochinach i najwi\u0119kszych bombardowa\u0144 od czasu drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n
Wobec tej agresji si\u0142y Pathet Lao schroni\u0142y si\u0119 w jaskiniach Vieng Xay w prowincji Houaphan. 23 tysi\u0105ce bojownik\u00f3w zesz\u0142o do 486 naturalnych schron\u00f3w. Przez nast\u0119pne 9 lat jaskinie by\u0142y kwater\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 Pathet Lao. Od tamtej pory konflikt toczy\u0142 si\u0119 na dw\u00f3ch frontach: na R\u00f3wninie Dzban\u00f3w i Szlaku Ho Chi Minha, przy eskalacji bombardowa\u0144 z powietrza.<\/p>\n
Kiedy 30 marca 1972 r. armia Hanoi rozpocz\u0119\u0142a w Wietnamie Po\u0142udniowym ofensyw\u0119 Nguyena Hue, zwan\u0105 te\u017c ofensyw\u0105 wschodni\u0105, Amerykanie zintensyfikowali naloty na po\u0142udniu kosztem p\u00f3\u0142nocy. Pozwoli\u0142 to komunistom na uzyskanie zdobyczy na p\u00f3\u0142nocy, jednak nie uda\u0142o im si\u0119 ca\u0142kowicie pokona\u0107 si\u0142 rz\u0105dowych. W listopadzie Pathet Lao zawarli kolejne zawieszenie broni z rz\u0105dem.<\/p>\n
W 1973 r., zgodnie z za\u0142o\u017ceniami\u00a0porozumie\u0144 paryskich, USA wycofa\u0142y si\u0119 z Laosu. Wietnam P\u00f3\u0142nocny nie zosta\u0142 zmuszony do wycofania si\u0119 z zajmowanych teren\u00f3w. Aby ratowa\u0107 si\u0119 przed kapitulacj\u0105, rz\u0105d laota\u0144ski by\u0142 zmuszony do wys\u0142ania na konferencj\u0119 przedstawicieli Pathet Lao jako swoich delegat\u00f3w. W zamian za to Souvanna Phouma og\u0142osi\u0142 w Pary\u017cu swoje odej\u015bcie z polityki.<\/p>\n
Kiedy w 1975 r. Viet Cong zaj\u0105\u0142 Sajgon a Amerykanie wycofali si\u0119 z Wietnamu, Pathet Lao uzyskali mo\u017cliwo\u015b\u0107 obalenia monarchii Sisavang Vatthana i ustanowienia Ludowo-Demokratycznej Republiki Laosu, kt\u00f3rej pierwszym prezydentem zosta\u0142 Souphanouvong. Stanowisko premiera zaj\u0105\u0142 Kaysone Phomvihane, przyw\u00f3dca najbardziej radykalnej frakcji Pathet Lao i za\u0142o\u017cyciel Laota\u0144skiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej.<\/p>\n
Od tego czasu Laos, blisko zwi\u0105zany z Wietnamem, szed\u0142 trudn\u0105, lecz bohatersk\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 ku niepodleg\u0142o\u015bci, dekolonizacji i rozwoju, co doprowadzi\u0142o kraj do rozwini\u0119cia w\u0142asnego, narodowego modelu socjalizmu, na kt\u00f3ry warto patrze\u0107 z uwag\u0105 i szacunkiem.<\/p>\n
![\"CL922_1\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/CL922_1.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"