{"id":18781,"date":"2015-01-21T17:51:45","date_gmt":"2015-01-21T16:51:45","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=18781"},"modified":"2015-02-07T14:36:09","modified_gmt":"2015-02-07T13:36:09","slug":"rafal-sawicki-przeciw-tyranii-chaosu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=18781","title":{"rendered":"Rafa\u0142 Sawicki: Przeciw tyranii chaosu"},"content":{"rendered":"
W ostatnich dniach ukaza\u0142 si\u0119 felieton Adama Danka pt. „Contra tyranniae vehiculi<\/a>„, w kt\u00f3rym autor podda\u0142 krytyce szkodliw\u0105 spo\u0142ecznie mentalno\u015b\u0107 polskich u\u017cytkownik\u00f3w samochod\u00f3w, a tak\u017ce zaproponowa\u0142 szereg pomys\u0142owych rozwi\u0105za\u0144 problemu. Artyku\u0142 ten stanowi\u0142 r\u00f3wnie\u017c doskona\u0142y przyczynek do szerszej refleksji nad obserwowan\u0105 od lat mentaln\u0105 degradacj\u0105 polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3rej agresywni „wojownicy dr\u00f3g” s\u0105 tylko jednym z najbardziej jaskrawych przyk\u0142ad\u00f3w. W tym celu warto poszerzy\u0107 opis zjawiska, przytaczaj\u0105c przyk\u0142ady mo\u017cliwie jak najbardziej plastycznie obrazuj\u0105ce przedmiot naszych rozwa\u017ca\u0144. W niniejszym tek\u015bcie przyjrzymy si\u0119 si\u0119 zagadnieniu blisko zwi\u0105zanemu z samochodami, a mianowicie urbanistyce, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie w tej dziedzinie problemy o ideologicznym i mentalnym rodowodzie s\u0105 dos\u0142ownie widoczne go\u0142ym okiem. Jednym z charakterystycznych zjawisk wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata jest tzw. suburbanizacja (ang. urban sprawl), czyli rozlewanie si\u0119 miast na przedmie\u015bcia i okoliczne wsie. Jest to efekt globalizacji, kt\u00f3ra z powod\u00f3w logistycznych wymusza koncentracj\u0119 produkcji przemys\u0142owej i us\u0142ug w metropoliach. Rozrost tkanki miejskiej dotyczy zar\u00f3wno kraj\u00f3w bogatych, jak i trzeciego \u015bwiata, przy czym w krajach biedniejszych migracje dotycz\u0105 g\u0142\u00f3wnie mieszka\u0144c\u00f3w wsi zasiedlaj\u0105cych podmiejskie fawele, natomiast w krajach lepiej rozwini\u0119tych (w tym w Polsce) przesuni\u0119cia ludno\u015bci zachodz\u0105 w dw\u00f3ch kierunkach. Nap\u0142yw mieszka\u0144c\u00f3w prowincji prowadzi do wzrostu cen mieszka\u0144, co zmusza wielu ludzi do przeprowadzki na ta\u0144sze przedmie\u015bcia. W zale\u017cno\u015bci od polityki pa\u0144stwa proces ten przybiera r\u00f3\u017cne formy, od bardziej uporz\u0105dkowanej w krajach Europy Zachodniej, po niekontrolowan\u0105, typow\u0105 dla Stan\u00f3w Zjednoczonych i kraj\u00f3w postkomunistycznych. Celem niniejszego artyku\u0142u jest scharakteryzowanie polskich do\u015bwiadcze\u0144 rozwoju przestrzeni miejskiej, a tak\u017ce pr\u00f3ba udzielenia odpowiedzi na pytanie, dlaczego przebiega on w taki, a nie inny spos\u00f3b.<\/p>\n<\/div>\n
\nOd \u0107wier\u0107 wieku architektura „wolnej Polski” przyprawia ludzi wyposa\u017conych w rozum i elementarny zmys\u0142 estetyki o palpitacje serca. Ze wzgl\u0119du na \u017celazn\u0105 kurtyn\u0119 i ogromne zniszczenia wojenne proces rozlewania si\u0119 miast nie m\u00f3g\u0142 trafi\u0107 na podatny grunt, a za spraw\u0105 odg\u00f3rnego planowania z\u0142e gusta Polak\u00f3w nie mia\u0142y zbyt szerokiego pola do popisu. Pomimo chronicznego deficytu materia\u0142\u00f3w, co skutkowa\u0142o cz\u0119sto fatalnym wyko\u0144czeniem, uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 szereg bardzo interesuj\u0105cych projekt\u00f3w, kt\u00f3re do dzi\u015b uznawane s\u0105 za wygodne miejsca do \u017cycia. Wystarczy wymieni\u0107 tutaj warszawski Ursyn\u00f3w, gda\u0144sk\u0105 Zasp\u0119 czy katowicki Tauzen. Sytuacja uleg\u0142a gwa\u0142townej zmianie po 1989 roku, kiedy to postawiono grub\u0105 kresk\u0119 na ca\u0142ym dorobku PRL. Poza likwidacj\u0105 rzekomo przestarza\u0142ego przemys\u0142u zdecydowano si\u0119 r\u00f3wnie\u017c od\u0142o\u017cy\u0107 ad acta sukcesywnie dopieszczane planowanie przestrzeni miejskiej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci cechuj\u0105ce si\u0119 holistycznym podej\u015bciem projekty osiedli mieszkaniowych z wielkiej p\u0142yty. Co gorsza, zacz\u0119\u0142o si\u0119 stopniowe psucie ju\u017c zrealizowanych za\u0142o\u017ce\u0144. W pustych miejscach, pierwotnie przeznaczonych pod infrastruktur\u0119 socjaln\u0105, prywatni ju\u017c deweloperzy stawiali nowe bloki, zwi\u0119kszaj\u0105c tym samym stopie\u0144 zag\u0119szczenia budynk\u00f3w mieszkalnych, bez r\u00f3wnoleg\u0142ego rozwoju innych kluczowych form tkanki miejskiej. Brak o\u015brodk\u00f3w kultury i coraz wi\u0119kszy \u015bcisk w po\u0142\u0105czeniu z rosn\u0105cym bezrobociem zamieni\u0142y t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem osiedla w szare i smutne wyl\u0119garnie bandyt\u00f3w. Jako wymowny przyk\u0142ad niech tutaj pos\u0142u\u017cy krakowska Nowa Huta, sztandarowy projekt budowlany Polski Ludowej, kt\u00f3ra dzi\u015b jest cieniem samej siebie z okresu dawnej \u015bwietno\u015bci. Miejsce robotnik\u00f3w, dziarsko maszeruj\u0105cych szerokimi alejami do pracy, zast\u0105pili snuj\u0105cy si\u0119 z maczetami w d\u0142oniach podpici chuligani krakowskich klub\u00f3w pi\u0142karskich. R\u00f3wnolegle z gettoizacj\u0105 zacz\u0105\u0142 polskim miastom doskwiera\u0107 problem reprywatyzacji, kt\u00f3ry szczeg\u00f3lnie na terenie Warszawy przybra\u0142 upiorn\u0105 posta\u0107 bezwzgl\u0119dnych kamienicznik\u00f3w, uciekaj\u0105cych si\u0119 nawet do morderstw w celu zmuszenia dotychczasowych mieszka\u0144c\u00f3w do opuszczenia lokali. Mniej brutalne, ale r\u00f3wnie\u017c szkodliwe spo\u0142ecznie jest zjawisko likwidacji ulokowanych na prywatyzowanych dzia\u0142kach budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej w celu postawienia kolejnych biurowc\u00f3w czy apartamentowc\u00f3w. Zaczadzone dogmatem nietykalno\u015bci w\u0142asno\u015bci prywatnej w\u0142adze nie kiwn\u0105 palcem, by ukr\u00f3ci\u0107 ten proceder.<\/p>\n<\/div>\n
\nOdpowiedzi\u0105 rynku na problemy stworzone przez nieskr\u0119powane funkcjonowanie jego mechanizm\u00f3w by\u0142o odci\u0119cie si\u0119 od centr\u00f3w miast i zwrot w kierunku przedmie\u015b\u0107 i podmiejskich wsi. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce trend \u00f3w zosta\u0142 przyspieszony za spraw\u0105 coraz wi\u0119kszej dost\u0119pno\u015bci tanich samochod\u00f3w, szczeg\u00f3lnie od momentu przyst\u0105pienia Polski do Unii Europejskiej i dotyczy praktycznie wszystkich polskich miast, za znamiennym wyj\u0105tkiem pogr\u0105\u017conej w ekonomicznym kryzysie \u0141odzi. I tak oto wok\u00f3\u0142 wi\u0119kszych o\u015brodk\u00f3w miejskich, niczym \u015bredniowieczne armie obl\u0119\u017cnicze, deweloperzy pocz\u0119li wznosi\u0107 szczelne kordony strze\u017conych osiedli, daj\u0105cych z\u0142udne poczucie bezpiecze\u0144stwa i wy\u017cszo\u015bci nad mieszkaj\u0105c\u0105 na zewn\u0105trz biedot\u0105. Motywowani \u017c\u0105dz\u0105 zysku budowla\u0144cy sk\u0142onili si\u0119 ku maksymalizacji stopnia wykorzystania zakupionych dzia\u0142ek, w efekcie czego lokatorzy mieszka\u0144 mogli naplu\u0107 do zupy s\u0105siadom z pobliskiego bloku. Nowym osiedlom towarzyszy instytucjonalna pustka. O infrastrukturze socjalnej w rodzaju szk\u00f3\u0142, \u017c\u0142obk\u00f3w czy przychodni mo\u017cna ju\u017c co najwy\u017cej pomarzy\u0107. Nawet je\u015bli takie powstaj\u0105, to za spraw\u0105 koszt\u00f3w sta\u0142ych ich prowadzenie dla niewielkich liczby dzieci jest wysoce nierentowne. Du\u017ca odleg\u0142o\u015b\u0107 do pracy i plac\u00f3wek edukacyjnych zmusza ludzi do u\u017cywania samochod\u00f3w na wielk\u0105 skal\u0119, co nie tylko generuje korki, ale r\u00f3wnie\u017c prowadzi do marnowania ok. 26 miliard\u00f3w z\u0142otych rocznie, wydawanych na sam tylko transport mi\u0119dzy domem a prac\u0105 lub szko\u0142\u0105 na odleg\u0142o\u015b\u0107 powy\u017cej 5 kilometr\u00f3w. Polacy trac\u0105 w ci\u0105gu roku oko\u0142o 610 milion\u00f3w godzin na zbyt d\u0142ugie dojazdy, co oznacza dodatkow\u0105 strat\u0119 w wysoko\u015bci 8 miliard\u00f3w z\u0142otych, a dochodz\u0105 do tego koszty niematerialne w postaci frustracji, zaniku wi\u0119zi spo\u0142ecznych czy ograniczenia dost\u0119pno\u015bci d\u00f3br kultury. Nikt nie jest w stanie zmierzy\u0107, ile pieni\u0119dzy traci gospodarka wskutek obni\u017conej przez zm\u0119czenie podr\u00f3\u017c\u0105 wydajno\u015bci pracy. Wszystko to sprawia, \u017ce korzy\u015bci wynikaj\u0105ce z ni\u017cszej ceny mieszka\u0144 na przedmie\u015bciach okazuj\u0105 si\u0119 iluzoryczne.<\/p>\n<\/div>\n
\nDla dope\u0142nienia czary goryczy proces ten przebiega\u0142 z typowym dla lat 90-tych niezbyt wyg\u00f3rowanym wyczuciem dobrego smaku.\u00a0I tak oto na prowincji jak grzyby po deszczu zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 dworki szlacheckie z gotyckimi wie\u017cyczkami i renesansowymi kru\u017cgankami, a prowadz\u0105ce na posesje bramy zacz\u0119\u0142y strzec betonowe lwy.\u00a0Ka\u017cda sp\u00f3\u0142dzielnia mieszkaniowa postawi\u0142a sobie za punkt honoru, by przy okazji ocieplania budynk\u00f3w malowa\u0107 je w barwy, przy kt\u00f3rych nawet t\u0119cza przy Placu Zbawiciela pod wzgl\u0119dem oszcz\u0119dnego dawkowania kolor\u00f3w mo\u017ce konkurowa\u0107 z wn\u0119trzem puryta\u0144skiego zboru. Wsz\u0119dobylskie anteny satelitarne, przykrywaj\u0105ce fasady budynk\u00f3w p\u0142achty reklamowe i malowane w r\u00f3\u017cne kolory futryny okien dodatkowo wzmagaj\u0105 odczucie bylejako\u015bci. Tu i \u00f3wdzie dumnie wyrastaj\u0105 ko\u015bcio\u0142y, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 jak kury, niekiedy lito\u015bciwie zas\u0142oni\u0119te przez ogromne billboardy reklamowe. Krajobraz na prowincji psuj\u0105 chaotycznie porozrzucane elektrownie wiatrowe. Przeci\u0119tny mieszkaniec kraju nad Wis\u0142\u0105, pomny s\u0142awnego has\u0142a „wolno\u0107 Tomku w swoim domku” zawala swoj\u0105 posesj\u0119 wszelkim mo\u017cliwym badziewiem, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rego krasnale ogrodowe, betonowe Tupolewy czy pomniki papie\u017ca s\u0105 szczytem wyrafinowania. W efekcie tego przedmie\u015bcia polskich miast wygl\u0105daj\u0105 z lotu ptaka niczym nigeryjskie wioski po przej\u015bciu bandy Boko Haram.<\/p>\n<\/div>\n
\nCo gorsza, taka sytuacja wp\u0142ywa niekorzystnie nie tylko na estetyk\u0119 przestrzeni publicznej i og\u00f3lny poziom zadowolenia z \u017cycia lokator\u00f3w nowych osiedli. Chaos urbanistyczny generuje gigantyczne koszty dla w\u0142adz publicznych, bardzo podatnych na g\u0142osy przedstawicieli klasy \u015bredniej, stanowi\u0105cych wi\u0119kszo\u015b\u0107 sprawc\u00f3w niekontrolowanej suburbanizacji. Zachodzi tu charakterystyczne dla kapitalizmu zjawisko prywatyzacji zysk\u00f3w i uspo\u0142eczniania strat. Przedsi\u0119biorstwa budowlane dbaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie o wzniesienie budynk\u00f3w mieszkalnych, zrzucaj\u0105c na gminy konieczno\u015b\u0107 pokrycia horrendalnych koszt\u00f3w budowy dr\u00f3g \u0142\u0105cz\u0105cych nowe osiedla z centrami miast. Szacuje si\u0119, \u017ce sama tylko infrastruktura techniczna i wykup grunt\u00f3w pod drogi w celu skomunikowania nadmierne rozproszonej zabudowy ma kosztowa\u0107 samorz\u0105dy\u00a0od\u00a040 do 129 miliard\u00f3w z\u0142otych. Rozci\u0105gni\u0119te do granic absurdu linie energetyczne, wodoci\u0105gowe, gazowe, telekomunikacyjne, ciep\u0142ownicze czy kanalizacyjne nie tylko wymagaj\u0105 ogromnych inwestycji podczas ich zak\u0142adania, ale r\u00f3wnie\u017c wymagaj\u0105 wydatk\u00f3w na konserwacj\u0119 ju\u017c w trakcie ich eksploatacji. Poza p\u0119czniej\u0105cymi kosztami uzbrojenia terenu gminy trac\u0105 wp\u0142ywy z renty planistycznej, co dodatkowo stwarza pole do spekulacji cenami dzia\u0142ek. Oszacowano, \u017ce pe\u0142na zabudowa teren\u00f3w przeznaczonych w ramach plan\u00f3w zagospodarowania przestrzennego pod osiedla mieszkalne wymaga\u0142aby zwi\u0119kszenia populacji kraju do 60 milion\u00f3w. Udost\u0119pnienie tak wielkich po\u0142aci ziemi pod urbanizacj\u0119 os\u0142abia motywacj\u0119 gmin do oszcz\u0119dnego gospodarowania ju\u017c zasiedlonymi okolicami. W przypadku powodzi to w\u0142a\u015bnie na w\u0142adze publiczne spada wymuszony politycznymi wzgl\u0119dami obowi\u0105zek pomocy ludziom, kt\u00f3rzy zbudowali swe domostwa na terenach zalewowych. Dla wielu jednostek samorz\u0105du terytorialnego koszty te s\u0105 niemo\u017cliwe do pokrycia, a w skali makro stanowi\u0105 one powa\u017cne obci\u0105\u017cenie dla finans\u00f3w pa\u0144stwa. Wskutek przeprowadzek do okolicznych miejscowo\u015bci magistraty wi\u0119kszych miast trac\u0105 wp\u0142ywy z tytu\u0142u podatk\u00f3w dochodowych, ale nadal musz\u0105 utrzymywa\u0107 drogi i szko\u0142y, z kt\u00f3rych wci\u0105\u017c korzystaj\u0105 \u015bwie\u017co upieczeni mieszka\u0144cy przedmie\u015b\u0107. Wreszcie, relatywnie niskie zag\u0119szczenie populacji sprawia, \u017ce coraz mniej op\u0142acalny staje si\u0119 transport publiczny. Dlatego te\u017c jedyn\u0105 realn\u0105 opcj\u0105 dla tysi\u0119cy Polak\u00f3w pozostaje samoch\u00f3d. Efekt jest pora\u017caj\u0105cy. W Warszawie na tysi\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w przypada 560 aut, podczas gdy w Berlinie wsp\u00f3\u0142czynnik ten wynosi zaledwie 316, cho\u0107 si\u0142a nabywcza Niemc\u00f3w prawie czterokrotnie przewy\u017csza si\u0142\u0119 nabywcz\u0105 Polak\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n
\nW tym momencie nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 istnienie sprz\u0119\u017cenia zwrotnego mi\u0119dzy procesem rozlewania si\u0119 miast a post\u0119puj\u0105c\u0105 motoryzacj\u0105. Samoch\u00f3d nie tylko przyczynia si\u0119 do migracji tysi\u0119cy ludzi na przedmie\u015bcia, ale r\u00f3wnie\u017c w warunkach gigantycznych pod wzgl\u0119dem powierzchni metropolii staje si\u0119 koniecznym \u015brodkiem lokomocji nawet dla tych, kt\u00f3rzy nie s\u0105 zapalonymi fanami czterech k\u00f3\u0142ek. Ka\u017cdy chyba spotka\u0142 si\u0119 z narzekaniem rodak\u00f3w na ogromne odleg\u0142o\u015bci do pracy, szk\u00f3\u0142 czy instytucji kulturalnych, kt\u00f3re zmuszaj\u0105 ich do intensywnego korzystania z auta. Niewielu jednak dostrzega rzeczywiste przyczyny problemu, kt\u00f3re tkwi\u0105 w\u0142a\u015bnie w upowszechnieniu indywidualnego transportu ko\u0142owego. Zreszt\u0105 konstatacja tego faktu nie jest obowi\u0105zkiem zwyk\u0142ych ludzi, ale w\u0142a\u015bnie pa\u0144stwa i samorz\u0105d\u00f3w. Niestety, skr\u0119powane s\u0142upkami sonda\u017cowymi w\u0142adze publiczne nie pal\u0105 si\u0119, by rozerwa\u0107 ten zakl\u0119ty kr\u0105g. Do legendy przesz\u0142y ju\u017c s\u0142owa pewnego wysoko postawionego urz\u0119dnika sto\u0142ecznego magistratu, kt\u00f3ry na pytanie o \u015bcie\u017cki rowerowe odpowiedzia\u0142 dosadnie: „Warszawa to nie wie\u015b, by po niej rowerem je\u017adzi\u0107”. Trudno si\u0119 dziwi\u0107 takiej wypowiedzi, skoro pochodz\u0105cy z demokratycznego wyboru politycy musz\u0105 z natury rzeczy przejawia\u0107 mentalno\u015b\u0107 identyczn\u0105 do reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. Hipsterscy dzia\u0142acze ruch\u00f3w miejskich nie s\u0105 w stanie pogodzi\u0107 si\u0119 z tym faktem i twardo stoj\u0105c na gruncie dalszej demokratyzacji w\u0142adz lokalnych de facto gasz\u0105 po\u017car benzyn\u0105. Efekty s\u0105 \u0142atwe do przewidzenia. W dalszym ci\u0105gu uparcie inwestuje si\u0119 w rozw\u00f3j transportu samochodowego, gdy\u017c ka\u017cdy rz\u0105d jest przed wyborami rozliczany z d\u0142ugo\u015bci oddanych do u\u017cytku autostrad, za\u015b kandydaci na burmistrz\u00f3w poszczeg\u00f3lnych miast wyprzedzaj\u0105 si\u0119 w obietnicach dalszego poszerzania sieci lokalnych dr\u00f3g. Jednocze\u015bnie \u015bwiadomie degraduje si\u0119 transport kolejowy do poziomu dawnej kongres\u00f3wki, sukcesywnie zamykane s\u0105 nierentowne linie, a zaniedbywany tabor marnieje w oczach. Wed\u0142ug bada\u0144 Centrum Zr\u00f3wnowa\u017conego Transportu w latach 2011-2014 wymieniano \u015brednio 1049 kilometr\u00f3w zu\u017cytych tor\u00f3w rocznie, podczas gdy w dotkni\u0119tych ci\u0119\u017ckim kryzysem latach 80-tych wska\u017anik ten wynosi\u0142 a\u017c 1742 kilometry na rok. W 2000 roku polskie koleje przewioz\u0142y 360 milion\u00f3w pasa\u017cer\u00f3w, a jedena\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej zaledwie 263 miliony. A wszystko to ma miejsce w kraju, kt\u00f3rego pogoda wyj\u0105tkowo nie sprzyja drogom asfaltowym, albowiem charakterystyczne dla klimatu przej\u015bciowego cz\u0119ste wahania temperatur mi\u0119dzy warto\u015bciami ujemnymi a dodatnimi przyspieszaj\u0105 erozj\u0119 nawierzchni. Uleg\u0142e wobec samochodowego lobby pa\u0144stwo funduje swoim finansom tykaj\u0105c\u0105 bomb\u0119 zegarow\u0105.<\/p>\n<\/div>\n
\nWarto zastanowi\u0107 si\u0119 nad przyczynami tego chaosu. Jak wspomniano na wst\u0119pie, sam proces suburbanizacji by\u0142 raczej nieunikniony z powodu otwarcia polskiej gospodarki na globalizacyjne trendy. Natomiast z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna by\u0142o sprawi\u0107, by przebiega\u0142 on w spos\u00f3b uporz\u0105dkowany, posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 przy tym do\u015bwiadczeniami innych kraj\u00f3w. Warto wspomnie\u0107, \u017ce niekontrolowane rozlewanie si\u0119 miast ju\u017c p\u00f3\u0142 wieku temu przynios\u0142o katastrofalne skutki w Europie, a szczeg\u00f3lnie w Stanach Zjednoczonych, gdzie wr\u0119cz zabi\u0142o tamtejsze miasta – po Internecie kr\u0105\u017cy zdj\u0119cie Houston z lotu ptaka, na kt\u00f3rym wida\u0107 wy\u0142\u0105cznie biurowce i ogromne parkingi. Ju\u017c w okresie kryzysu naftowego w\u0142adze wielu pa\u0144stw zachodnich zorientowa\u0142y si\u0119 w niebezpiecze\u0144stwach uzale\u017cniania komunikacji miejskiej od samochod\u00f3w. Na przyk\u0142ad w Niemczech zacz\u0119to precyzyjnie planowa\u0107 nowe osiedla w zgodzie z planami zagospodarowania przestrzennego, a firmy budowlane zobowi\u0105zano do tworzenia na w\u0142asny koszt linii komunikacji publicznej. Powoli zacz\u0119\u0142a si\u0119 wy\u0142ania\u0107 koncepcja miasta kompaktowego, projektowanego z perspektywy pieszego. Spor\u0105 popularno\u015b\u0107 zyskuje idea „miasta w mie\u015bcie” czyli samowystarczalnych dzielnic z lokalnym, wielofunkcyjnym centrum, do kt\u00f3rego mo\u017cna dotrze\u0107 w kr\u00f3tkim czasie piechot\u0105. Inspiruj\u0105c si\u0119 polityk\u0105 naszych zachodnich s\u0105siad\u00f3w samorz\u0105dy mog\u0142yby kontrolowa\u0107 migracj\u0119 na przedmie\u015bcia poprzez racjonalne planowanie i konsekwentn\u0105 realizacj\u0119 polityki urbanistycznej, a w\u0142adze centralne mog\u0142yby narzuci\u0107 na deweloper\u00f3w obowi\u0105zek zapewnienia nowym osiedlom funkcji socjalnych i dobrego transportu. Pa\u0144stwo mog\u0142oby prowadzi\u0107 odwa\u017cniejsz\u0105 polityk\u0119 mieszkaniow\u0105, stymuluj\u0105c budownictwo tanich mieszka\u0144 pod wynajem, dzi\u0119ki czemu wielu biedniejszych ludzi nie musia\u0142oby ucieka\u0107 na tanie przedmie\u015bcia i codziennie tkwi\u0107 w korkach na trasach wylotowych. Dodatkowo wi\u0119ksza dost\u0119pno\u015b\u0107 lokali do wynaj\u0119cia zwi\u0119kszy\u0142aby elastyczno\u015b\u0107 mieszkaniow\u0105 pracownik\u00f3w, daj\u0105c im mo\u017cliwo\u015b\u0107 migracji do dzielnic s\u0105siaduj\u0105cych z ich miejscem pracy, przy okazji redukuj\u0105c do minimum problem kongestii.<\/p>\n<\/div>\n
\nDlaczego tak si\u0119 nie sta\u0142o? Czemu Polacy tak \u0142atwo ulegli skrajnie liberalnym rozwi\u0105zaniom, kt\u00f3re ju\u017c u zarania III RP by\u0142y skompromitowane na Zachodzie? Przecie\u017c tego typu pogl\u0105dy jeszcze 30 lat temu by\u0142y w Polsce uznawane za egzotyczne. Wystarczy wspomnie\u0107 tutaj daremne wysi\u0142ki Janusza Korwin-Mikkego, kt\u00f3ry w sierpniu 1980 roku g\u0142osi\u0142 w\u015br\u00f3d strajkuj\u0105cych robotnik\u00f3w ze szczeci\u0144skiej stoczni dobr\u0105 nowin\u0119 kapitalizmu, ale ostatecznie zosta\u0142 si\u0142\u0105 przep\u0119dzony z terenu zak\u0142adu za szerzenie antyzwi\u0105zkowych pogl\u0105d\u00f3w i wciskanie ludziom liberalnych wydawnictw. O niewielkiej w\u00f3wczas popularno\u015bci g\u0142oszonych przez ekscentrycznego polityka pogl\u0105d\u00f3w niech \u015bwiadczy fakt, \u017ce Jerzy Urban bez obaw o dobro dyktatury proletariatu drukowa\u0142 jego felietony na \u0142amach „Polityki”, a S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa nie uznawa\u0142a za stosowne przeciwdzia\u0142a\u0107 antysocjalistycznej agitacji, jak\u0105 przez d\u0142ugie lata uprawia\u0142 w pamfletach rozwieszanych na swojej klatce schodowej. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy pogonili Korwin-Mikkego w cztery wiatry, a p\u00f3\u017aniej z racji deficytu papieru toaletowego wykorzystywali ulotki z jego elukubracjami do czynno\u015bci higienicznych, raptem kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej w znacznym stopniu przyj\u0119li jego koncepcje za dobr\u0105 monet\u0119? Dlaczego potomkowie dumnych budowniczych Nowej Huty wpu\u015bcili do swych mieszka\u0144 hipopotama urbanistycznego chaosu?<\/p>\n<\/div>\n
\nCz\u0119\u015bciow\u0105 odpowied\u017a na to pytanie mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w interesuj\u0105cym felietonie autorstwa Jaros\u0142awa Tomasiewicza pt. „Wielka lumpeninteligencka rewolucja liberalna (rozwa\u017cania z dziedziny psychopolityki)”, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w maju 2013 roku na \u0142amach „Nowego Obywatela”. Historyk z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego przedstawia naszych rodak\u00f3w jako wiecznie sp\u00f3\u017anionych snob\u00f3w, kt\u00f3rzy niezwykle ch\u0119tnie przyjmuj\u0105 wzorce, kt\u00f3re gdzie indziej zosta\u0142y ju\u017c zarzucone. Sarmackie zadufanie i ch\u0142opski up\u00f3r sprawiaj\u0105, \u017ce trudno jest Polakom przyzna\u0107 si\u0119 do b\u0142\u0119du i zmodyfikowa\u0107 raz obran\u0105 drog\u0119, cho\u0107by by\u0142a w oczywisty spos\u00f3b nies\u0142uszna. I tak oto \u0107wier\u0107 wieku po realizacji planu Balcerowicza liberalizm wci\u0105\u017c zbiera swe \u017cniwo w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re jednocze\u015bnie pogr\u0105\u017ca si\u0119 w zbiorowej orgii masochizmu wykrzykuj\u0105c na internetowych forach peany na cze\u015b\u0107 wolnego rynku. Stanowi\u0105cy rdze\u0144 liberalnej filozofii paradygmat indywidualizmu skutkuje brakiem dba\u0142o\u015bci o wsp\u00f3ln\u0105 przestrze\u0144 i dobrostan lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Oddanie budownictwa mieszkaniowego w r\u0119ce prywatnego biznesu, kt\u00f3ry z natury rzeczy kieruje si\u0119 logik\u0105 kr\u00f3tkoterminowych korzy\u015bci finansowych, doprowadza do powstawania osiedli nadaj\u0105cych si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na sypialnie wielkich miast. Liberalne pojmowanie idei pa\u0144stwa prawa zak\u0142ada, \u017ce dozwolone jest wszystko, co nie jest zakazane. Wymusza to na legislaturze enumeratywne wyliczanie w przepisach zakazanych form zagospodarowania terenu, w kt\u00f3rych ziej\u0105 furtki prawne, czekaj\u0105ce tylko na rzutkich prawnik\u00f3w firm deweloperskich. Posuni\u0119ty do granic absurdu kult w\u0142asno\u015bci prywatnej skutecznie parali\u017cuje pr\u00f3by przeciwdzia\u0142ania zaniedbaniom w sferze estetyki, funkcjonalno\u015bci czy ochrony \u015brodowiska. Coraz wi\u0119ksze sukcesy odnosi koncepcja rz\u0105du jako str\u00f3\u017ca nocnego, kt\u00f3ry nie organizuje \u017cycia spo\u0142ecznego, a jedynie pilnuje interes\u00f3w uprzywilejowanej warstwy. Idea taniego pa\u0144stwa i populistyczne zapowiedzi redukcji administracji publicznej z pewno\u015bci\u0105 nie sprzyjaj\u0105 kontroli nad gospodark\u0105 przestrzenn\u0105. Wprowadzenie w Polsce podatku katastralnego, kt\u00f3ry od wiek\u00f3w jest doskona\u0142ym regulatorem proces\u00f3w urbanizacyjnych, r\u00f3wna\u0142oby si\u0119 politycznemu samob\u00f3jstwu. Stosowanie czysto ekonomicznego rachunku przy organizacji przestrzeni miejskiej doprowadzi\u0142o do upadku wielu sklep\u00f3w, kawiarni, ksi\u0119gar\u0144, teatr\u00f3w czy kin studyjnych, a ich miejsce zaj\u0119\u0142y oddzia\u0142y bank\u00f3w, dyskonty spo\u017cywcze lub kluby ze striptizem dla pijanych Anglik\u00f3w. T\u0119tni\u0105ce niegdy\u015b \u017cyciem \u015br\u00f3dmiejskie ulice zamieni\u0142y si\u0119 w rzeki stali i o\u0142owiu, kt\u00f3rych przekroczenie niejednokrotnie grozi \u015bmierci\u0105. \u017bycie towarzyskie przenosi si\u0119 do galerii handlowych, kt\u00f3re dodatkowo przyczyniaj\u0105 si\u0119 do obumierania presti\u017cowych dawniej o\u015brodk\u00f3w handlu, jak cho\u0107by ulica \u015awidnicka we Wroc\u0142awiu. Nie\u015bmia\u0142e pr\u00f3by zamykania niekt\u00f3rych zabytkowych ulic dla ruchu samochodowego i zamiany ich w przyjazne dla pieszych deptaki prowokuj\u0105 dziki jazgot kultywuj\u0105cych ameryka\u0144ski styl \u017cycia fundamentalist\u00f3w wolnego rynku. Wszystko to walnie przyczynia si\u0119 do umocnienia w \u015bwiadomo\u015bci ludzi obrazu miasta nieprzyjaznego, g\u0142o\u015bnego i zanieczyszczonego. W oczywisty spos\u00f3b przek\u0142ada si\u0119 to na ch\u0119\u0107 wyprowadzki na przedmie\u015bcia.<\/p>\n<\/div>\n
\nSkoro ju\u017c wyja\u015bnili\u015bmy przyczyny niekontrolowanej suburbanizacji i uwi\u0105du przestrzeni miejskiej, warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad sposobami przeciwdzia\u0142ania tym szkodliwym zjawiskom. Jak ju\u017c wspomniano powy\u017cej, do\u015bwiadczenia najbardziej rozwini\u0119tych kraj\u00f3w jednoznacznie sugeruj\u0105, \u017ce bierna postawa pa\u0144stwa sprzyja opisanym wcze\u015bniej patologiom. Z drugiej strony asertywna polityka w\u0142adz centralnych i samorz\u0105d\u00f3w terytorialnych mo\u017ce zminimalizowa\u0107 negatywne skutki migracji na przedmie\u015bcia, a nawet cz\u0119\u015bciowo odwr\u00f3ci\u0107 ten trend. Ponadto wi\u0119ksza kontrola rz\u0105du nad rynkiem nieruchomo\u015bci i kredyt\u00f3w hipotecznych ma ogromne znaczenie makroekonomiczne. Regulacje ch\u0142odz\u0105 nadmiernie pobudzon\u0105 koniunktur\u0119, a w okresie kryzysu to pa\u0144stwowe inwestycje budowlane mog\u0105 wyci\u0105gn\u0105\u0107 gospodark\u0119 z recesji. Warto tutaj przypomnie\u0107, \u017ce \u015bwiatowy kryzys finansowy z 2008 roku mia\u0142 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w nazbyt leseferystycznym podej\u015bciu ameryka\u0144skich w\u0142adz do patogennej naro\u015bli instrument\u00f3w pochodnych (tzw. derywat\u00f3w) na zbyt rozgrzanym \u0142atwo dost\u0119pnym kredytem rynku mieszkaniowym. P\u0142ynie st\u0105d konkluzja, \u017ce tylko odg\u00f3rna si\u0142a mo\u017ce zapewni\u0107 \u0142ad i harmoni\u0119, za\u015b pozostawienie kreowania rzeczywisto\u015bci dzia\u0142aniu oddolnych mechanizm\u00f3w oznacza\u0107 b\u0119dzie pogr\u0105\u017cenie si\u0119 w chaosie. Rozwi\u0105zanie problemu le\u017cy na tacy. Wystarczy po nie si\u0119gn\u0105\u0107, to jednak wymaga politycznej odwagi godnej prawdziwych m\u0119\u017c\u00f3w stanu. \u0179r\u00f3d\u0142a inspiracji s\u0105 przebogate. Konkretne rozwi\u0105zania mo\u017cna skopiowa\u0107 z kraj\u00f3w zachodnich, o czym wspomniano powy\u017cej, natomiast og\u00f3lniejsze koncepcje odnajdziemy w pracach my\u015blicieli wszystkich epok. Od Hippodamosa z Miletu i Platona, przez Leonarda da Vinci i Tomasza Campanell\u0119 po Le Corbusiera, filozofowie, spo\u0142ecznicy i architekci roztaczali wizje miast idealnych, odzwierciedlaj\u0105cych d\u0105\u017cenia cz\u0142owieka do wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego w duchu harmonii i poszanowania dla uniwersalnych warto\u015bci. Niekiedy te idee starano si\u0119 wciela\u0107 w \u017cycie, czego przyk\u0142adem jest cho\u0107by le\u017c\u0105ca niegdy\u015b na terenie dzisiejszego Bagdadu Madinat as-Salam, \u015bredniowieczna stolica Kalifatu Abbasyd\u00f3w. Wzniesione na planie ko\u0142a miasto s\u0142yn\u0119\u0142o z ba\u015bniowego bogactwa i niezwyk\u0142ej jak na tamte czasy funkcjonalno\u015bci. A\u017c do straszliwej zag\u0142ady z r\u0105k Mongo\u0142\u00f3w w 1258 roku by\u0142a najwspanialszym miastem \u00f3wczesnego \u015bwiata. Renesans przyni\u00f3s\u0142 kolejne pr\u00f3by urzeczywistnienia tej idei. W p\u00f3\u0142nocno-wschodnich W\u0142oszech powsta\u0142a przypominaj\u0105ca p\u0142atek \u015bniegu Palmanova, po\u015br\u00f3d holenderskich polder\u00f3w wzniesiono otoczone fortem Brielle, a now\u0105 chlub\u0105 Rzeczypospolitej sta\u0142 si\u0119 Zamo\u015b\u0107. W XVIII wieku za\u0142o\u017cono na planie gwiazdy Karlsruhe, kt\u00f3re do dzi\u015b jest wa\u017cnym miastem niemieckim. W samym centrum ulokowano pa\u0142ac, kt\u00f3rego wie\u017ca stanowi\u0142a doskona\u0142y punkt widokowy na trzydzie\u015bci dwie rozchodz\u0105ce si\u0119 promieni\u015bcie aleje. Innymi pr\u00f3bami z tego okresu by\u0142y Sankt Petersburg, Mannheim, Rastatt, Savannah czy Filadelfia, zaprojektowana przez Williama Penna na planie siatki hippodamejskiej (ang. grid plan). Z najnowszych pr\u00f3b realizacji miasta-idea\u0142u warto wymieni\u0107 budz\u0105c\u0105 wielkie kontrowersje Brasili\u0119.<\/p>\n<\/div>\n
\nOczywiste jest, \u017ce wszelkie te idealne wizje w obecnych warunkach s\u0105 niemo\u017cliwe do realizacji. Jednak\u017ce nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce idea\u0142u wcale nie trzeba osi\u0105ga\u0107 – wystarczy do niego d\u0105\u017cy\u0107. To wymaga jednak ca\u0142kowitego przeorientowania stylu my\u015blenia, co w warunkach hegemonii liberalizmu jest bardzo trudne do urzeczywistnienia. Jakiekolwiek bardziej ambitne wizje b\u0119d\u0105 mog\u0142y zosta\u0107 wcielone w \u017cycie dopiero po przezwyci\u0119\u017ceniu kr\u0119puj\u0105cej umys\u0142y Polak\u00f3w bariery mentalnej. W chwili obecnej mo\u017cemy jedynie gasi\u0107 po\u017cary poprzez wprowadzanie dora\u017anych barier administracyjnych z planami zagospodarowania przestrzennego na czele czy finansowych w postaci podatku katastralnego. Wymaga to przej\u0119cia dyskursu przez antyliberalny sojusz ekstrem\u00f3w, co jest o tyle realn\u0105 opcj\u0105, \u017ce r\u00f3\u017cnice \u015bwiatopogl\u0105dowe nie maj\u0105 \u017cadnego znaczenia w kontek\u015bcie polityki lokalnej. Na tej p\u0142aszczy\u017anie liczy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie przywi\u0105zanie do wizji miasta jako miejsca przyjaznego mieszka\u0144com w wymiarze funkcjonalnym, socjologicznym, estetycznym i ekologicznym, w kt\u00f3rym obiektywne dobro wsp\u00f3lnoty ma pierwsze\u0144stwo nad aspiracjami wyalienowanych jednostek. Je\u015bli walka ta nie zostanie podj\u0119ta, grozi nam utrwalenie chaosu przestrzennego na dziesi\u0105tki, a nawet setki lat. Na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 Polski nie sta\u0107 na ponoszenie koszt\u00f3w zaniedba\u0144 w tej niezwykle istotnej materii. Ten po\u017car musi zosta\u0107 ugaszony tu i teraz, inaczej wywrze na polskim spo\u0142ecze\u0144stwie niezatarte pi\u0119tno.<\/div>\n
<\/div>\n
Rafa\u0142 Sawicki<\/strong><\/div>\n
\"miasto\"<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W ostatnich dniach ukaza\u0142 si\u0119 felieton Adama Danka pt. „Contra tyranniae vehiculi„, w kt\u00f3rym autor podda\u0142 krytyce szkodliw\u0105 spo\u0142ecznie mentalno\u015b\u0107 polskich u\u017cytkownik\u00f3w samochod\u00f3w, a tak\u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18782,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"Jak przebiega\u0142 rozw\u00f3j przestrzeni miejskiej w Polsce przez ostatnie 25 lat? Co posz\u0142o nie tak i jak to zmieni\u0107? O tym w swoim najnowszym tek\u015bcie pisze Rafa\u0142 Sawicki.","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22,6],"tags":[1877,1875,1874,1876],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/miasto.jpg?fit=976%2C549&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-4SV","jetpack-related-posts":[{"id":24823,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=24823","url_meta":{"origin":18781,"position":0},"title":"Polska: „Nacjonali\u015bci z ISIS”","date":"23 marca 2016","format":false,"excerpt":"Ataki bombowe w Brukseli, jak zwykle tego rodzaju wydarzenia,\u00a0wywo\u0142a\u0142y zalew komentarzy\u00a0autorstwa tzw. os\u00f3b publicznych.\u00a0Na jeden z najbardziej groteskowych zdoby\u0142 si\u0119 Janusz Palikot, kt\u00f3ry obwie\u015bci\u0142:\u00a0Nacjonali\u015bci z ISIS i narodowcy w Europie wsp\u00f3lnymi r\u0119kami chc\u0105 zniszczy\u0107 nasz \u015bwiat!\u00a0 Podczas swego sezonowego pos\u0142owania na Sejm Palikot zd\u0105\u017cy\u0142 wytropi\u0107 nacjonalizm, a nawet faszyzm, nie\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/konferencja_Palikota.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35676,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35676","url_meta":{"origin":18781,"position":1},"title":"Iran: Obrona \u201epraw cz\u0142owieka\u201d to hipokryzja","date":"12 listopada 2019","format":false,"excerpt":"Rzecznik ministra spraw zagranicznych Iranu powiedzia\u0142, \u017ce jankeskie pretensje by broni\u0107 tzw. \u201epraw cz\u0142owieka\u201d s\u0105 bezwstydn\u0105 hipokryzj\u0105. S\u0142owa pad\u0142y w odpowiedzi na wpis rzecznika jankeskiego Departamentu Stanu, kt\u00f3ry napisa\u0142, \u017ce Republika Islamska jest jednym z najbardziej okrutnych re\u017cim\u00f3w na \u015bwiecie. Rzecznik ira\u0144skiego MSZ powiedzia\u0142: \u201eBy\u0142oby \u015bwietnie, gdyby USA stosowa\u0142y te\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/8300367c-31ea-42df-82c8-f6d8ff4209d7.jpg?fit=650%2C365&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":18400,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=18400","url_meta":{"origin":18781,"position":2},"title":"Ukraina: Pija\u0144stwo pose\u0142 PiS","date":"3 stycznia 2015","format":false,"excerpt":"Jak informuj\u0105 \"Super Express\" i \"Gazeta Wyborcza\", wracaj\u0105c z wizyty na Ukrainie pose\u0142 PiS Ma\u0142gorzata Gosiewska, mia\u0142a w stanie wskazuj\u0105cym na nadu\u017cycie alkoholu awanturowa\u0107 si\u0119 na lotnisku w Charkowie \u017c\u0105daj\u0105c wstrzymania odlotu jej samolotu. Przyczyn\u0105 sp\u00f3\u017anienia mia\u0142o\u00a0by\u0107 uczestnictwo w trwaj\u0105cej do rana libacji. Pose\u0142 mia\u0142a czyni\u0107 wyrzuty obs\u0142udze lotniska m\u00f3wi\u0105c\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/gosiewska.jpg?fit=410%2C326&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":26934,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=26934","url_meta":{"origin":18781,"position":3},"title":"Turkmenistan: Wizyta wiceministra w Polsce","date":"26 wrze\u015bnia 2016","format":false,"excerpt":"20 wrze\u015bnia wiceminister Marek Zi\u00f3\u0142kowski spotka\u0142 si\u0119 z I wiceministrem spraw zagranicznych Turkmenistanu, Wep\u0105 Had\u017cijewem. Konsultacje s\u0142u\u017cy\u0142y podtrzymaniu dwustronnego dialogu politycznego. Podczas rozm\u00f3w om\u00f3wiono najwa\u017cniejsze kwestie wzajemnych relacji oraz stan bezpiecze\u0144stwa w Azji Centralnej. Rozm\u00f3wcy wymienili propozycje wizyt w ramach kontakt\u00f3w bilateralnych na najbli\u017cszy rok oraz um\u00f3w mo\u017cliwych do podpisania\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/Flag-Pins-Poland-Turkmenistan.jpg?fit=400%2C320&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":30361,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30361","url_meta":{"origin":18781,"position":4},"title":"Ukraina: Afera wok\u00f3\u0142 silnik\u00f3w p\u00f3\u0142nocnokorea\u0144skich rakiet balistycznych","date":"16 sierpnia 2017","format":false,"excerpt":"Sukces Korei P\u00f3\u0142nocnej w pr\u00f3bie mi\u0119dzykontynentalnej rakiety balistycznej prawdopodobnie zwi\u0105zany jest z nabyciem na czarnym rynku pot\u0119\u017cnych silnik\u00f3w wytwarzanych w Dnieprze (dawny Dniepropietrowsk) przez ukrai\u0144sk\u0105 fabryk\u0119 \u201eJu\u017cmasz\u201d, wynika z danych ameryka\u0144skich s\u0142u\u017cb specjalnych. Wed\u0142ug eksperta w kwestiach rakietowych w Mi\u0119dzynarodowym Instytucie Bada\u0144 Strategicznych Michaela Ellemanna KRLD w ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/5977823.jpg?fit=1000%2C541&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":10927,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=10927","url_meta":{"origin":18781,"position":5},"title":"Warszawa: „Atak” dymny na pedalstwo","date":"28 pa\u017adziernika 2013","format":false,"excerpt":"Jak donosz\u0105 w histerycznym tonie przedstawiciele \u015brodowiska \"Kretyniki Politycznej\" i inni sympatycy pedalstwa, w Warszawie przed kilkunastoma minutami dosz\u0142o do \"ataku\" na spotkanie mi\u0142o\u015bnik\u00f3w dewiacji: Podczas seansu filmowego LGBT w redakcji Krytyki Politycznej wrzucony zosta\u0142 \u0142adunek dymny. Na miejscu jest policja i stra\u017c po\u017carna, wszyscy opu\u015bcili lokal wyj\u015bciem ewakuacyjnym, nikomu\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/1378743_10152027581482835_1067500589_n-300x225.png?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18781"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18781"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19221,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18781\/revisions\/19221"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18782"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}