{"id":1889,"date":"2012-01-19T18:29:26","date_gmt":"2012-01-19T17:29:26","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=1889"},"modified":"2013-05-24T19:27:13","modified_gmt":"2013-05-24T17:27:13","slug":"carl-schmitt-kryzys-demokracji-parlamentarnej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=1889","title":{"rendered":"Carl Schmitt: Kryzys demokracji parlamentarnej"},"content":{"rendered":"

Spis tre\u015bci:<\/strong><\/p>\n

Wst\u0119p<\/strong> (poni\u017cej)<\/em><\/p>\n

I \u2013 Demokracja i parlamentaryzm<\/strong><\/a><\/p>\n

II \u2013 Zasady parlamentaryzmu<\/strong><\/a><\/p>\n

III \u2013 Dyktatura w my\u015bli marksistowskiej<\/strong><\/p>\n

IV \u2013 Irracjonalne teorie bezpo\u015bredniego u\u017cycia si\u0142y<\/strong><\/p>\n

***
\nW trakcie t\u0142umaczenia przeze mnie tekstu na rynku ukaza\u0142o si\u0119 drugie, poszerzone, wydanie wyboru prac Carla Schmitta pt. „Teologia polityczna i inne pisma”<\/em>, kt\u00f3re zawiera wspomniany tekst. W zwi\u0105zku z tym moje t\u0142umaczenie ko\u0144cz\u0119 w miejscu w kt\u00f3rym sta\u0142o si\u0119 ono bezcelowe, a czytelnik\u00f3w zach\u0119cam do zapoznania si\u0119 z w\/w wyborem. (T. P.)<\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n

Tak d\u0142ugo, jak parlamentaryzm istnieje, tak d\u0142ugo b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c istnia\u0142a literatura krytykuj\u0105ca go. Co zrozumia\u0142e, pierwotnie by\u0142a ona wykorzystywana na gruncie reakcji i restauracji przez politycznych oponent\u00f3w, kt\u00f3rzy ponie\u015bli kl\u0119sk\u0119 w walce przeciwko parlamentaryzmowi. Rosn\u0105ce do\u015bwiadczenie praktyczne ujawni\u0142o s\u0142abo\u015bci partii rz\u0105dz\u0105cej i krytycy ci stali si\u0119 istotni. Ostatecznie, krytyka nadesz\u0142a r\u00f3wnie\u017c z zasadniczo innej strony, z radykalnej lewicy. Zatem, prawicowe i lewicowe tendencje, konserwatywne, syndykalistyczne i anarchistyczne argumenty oraz monarchistyczna, arystokratyczna i demokratyczna perspektywa zjednoczy\u0142y si\u0142y w tej kwestii. Mo\u017cna odnale\u017a\u0107 zwi\u0119z\u0142e podsumowanie aktualnej sytuacji w mowie, kt\u00f3r\u0105 wyg\u0142osi\u0142 senator Mosca (1)<\/b> 26 listopada 1922 roku we w\u0142oskim Senacie, a kt\u00f3ra dotyczy\u0142a polityki wewn\u0119trznej i zagranicznej rz\u0105du Mussoliniego. Wed\u0142ug senatora trzy radykalne rozwi\u0105zania s\u0105 oferowane jako zdolne do naprawy s\u0142abo\u015bci systemu parlamentarnego: tak zwana dyktatura proletariatu, powr\u00f3t do bardziej lub mnie zakamuflowanego absolutyzmu biurokracji (un assolutismo burocratico<\/i>) lub, w ko\u0144cu, model rz\u0105du syndykalistycznego, to znaczy zast\u0105pienie organizacj\u0105 syndykat\u00f3w indywidualnej reprezentacji, kt\u00f3ra funkcjonuje we wsp\u00f3\u0142czesnym parlamencie. Ostatnie rozwi\u0105zanie zosta\u0142o uznane przez m\u00f3wc\u0119 za najwi\u0119ksze zagro\u017cenie dla systemu parlamentarnego, poniewa\u017c syndykalizm opiera si\u0119 nie na doktrynie czy na uczuciu, ale na ekonomicznej organizacji nowoczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Dla por\u00f3wnania, Henry Berth\u00e9lemy (2)<\/b>, kt\u00f3ry okre\u015bli\u0142 swoje stanowisko we wst\u0119pie do dziesi\u0105tej edycji jego pracy Elementarz prawa administracyjnego<\/i> (Trait\u00e9 \u00e9l\u00e9mentaire de droit administratif)<\/i>, nie uwa\u017ca syndykalizmu za godny uwagi. Wierzy on, \u017ce wystarczaj\u0105cym jest, je\u015bli parlamentarzy\u015bci widz\u0105 zagro\u017cenie w pomy\u0142kach w\u0142adzy, rezygnuj\u0105 ze swoich partyjnych interes\u00f3w i utrzymuj\u0105 pewn\u0105 stabilno\u015b\u0107 w administracji. W ko\u0144cu, wida\u0107, \u017ce spogl\u0105da on na regionalizm oraz na industrializm (stosowanie metod \u017cycia ekonomicznego w polityce) jako na niebezpiecze\u0144stwo dla pa\u0144stwa, gdy m\u00f3wi o syndykalizmie, \u017ce nikt nie mo\u017ce traktowa\u0107 powa\u017cnie teorii, kt\u00f3ra zak\u0142ada, \u017ce wszystko mo\u017ce wr\u00f3ci\u0107 do normy, \u201eje\u015bli w\u0142adza b\u0119dzie pochodzi\u0142a od tych, kt\u00f3rzy jej podlegaj\u0105 i je\u015bli kontrola b\u0119dzie powierzona dok\u0142adnie tym, kt\u00f3rzy musz\u0105 by\u0107 kontrolowani.\u201d Z punktu widzenia dobra biurokratycznej administracji jest w tym sporo racji, ale jaki zwi\u0105zek ma to z teori\u0105 demokratyczn\u0105 \u2013 teori\u0105, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 wszelka w\u0142adza rz\u0105dowa pochodzi od rz\u0105dzonych?<\/p>\n

W Niemczech przez d\u0142ugi czas istnia\u0142a tradycja idei korporacjonistycznej, dla kt\u00f3rej obecna krytyka nowoczesnego parlamentaryzmu nie jest niczym nowym. Od 1919 roku literatura rozwija\u0142a si\u0119 r\u00f3wnolegle do niej, koncentruj\u0105c si\u0119 na codziennych do\u015bwiadczeniach. W wielu broszurach oraz artyku\u0142ach prasowych najbardziej znacz\u0105ce s\u0142abo\u015bci i pomy\u0142ki parlamentarnego przedsi\u0119wzi\u0119cia by\u0142y punktowane: dominacja partii, ich nieprofesjonalna polityka personalna, \u201erz\u0105dy amator\u00f3w\u201d, nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 kryzysy rz\u0105dowe, bezcelowe i banalne debaty parlamentarne, obni\u017caj\u0105cy si\u0119 standard parlamentarnych obyczaj\u00f3w, destrukcyjna metoda parlamentarnej obstrukcji, nadu\u017cywanie parlamentarnych immunitet\u00f3w oraz zaszczyty dla radykalnej opozycji, kt\u00f3ra jest pe\u0142na pogardy dla samego parlamentaryzmu, pozbawiony godno\u015bci dzienny porz\u0105dek spraw, uboga frekwencja w Izbie. Wra\u017cenie bazuj\u0105ce na d\u0142ugich obserwacjach stopniowo rozprzestrzenia\u0142o si\u0119: \u017ce proporcjonalna reprezentacja i system list wyborczych niszczy relacje mi\u0119dzy g\u0142osuj\u0105cym a reprezentantem, czyni\u0105c frakcje nieodzownym \u015brodkiem rz\u0105dzenia w parlamencie i powoduj\u0105c, \u017ce tak zwane zasady reprezentacji nie s\u0105 zrozumia\u0142e (artyku\u0142 21 konstytucji Rzeszy stanowi, \u017ce \u201edeputowani s\u0105 reprezentantami wszystkich ludzi, s\u0105 odpowiedzialni jedynie wobec w\u0142asnego sumienia i nie s\u0105 ograniczeni przez \u017cadne instrukcje\u201d); dalej, \u017ce prawdziwe interesy za\u0142atwia si\u0119 na nie otwartych sesjach zgromadzenia, ale w komisjach, i to nawet niekoniecznie w komisjach parlamentarnych oraz, \u017ce wa\u017cne decyzje s\u0105 podejmowane na tajnych spotkaniach przyw\u00f3dc\u00f3w frakcji, a nawet w ponadparlamentarnych komisjach, co znaczy, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 jest przekazywana, a nawet usuwana i w ten spos\u00f3b ca\u0142y system parlamentarny ostatecznie sta\u0142 si\u0119 kiepsk\u0105 fasad\u0105 ukrywaj\u0105c\u0105 dominacj\u0119 partyjnych i ekonomicznych interes\u00f3w. Dodatkowo, poza t\u0105 krytyk\u0105 wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c krytyka demokratycznych za\u0142o\u017ce\u0144 systemu parlamentarnego, kt\u00f3ra by\u0142a bardziej naturalna w po\u0142owie dziewi\u0119tnastego wieku. Wynika ona z tradycji zachodnioeuropejskiej edukacji i ze strachu, \u017ce wyedukowani zostan\u0105 zdominowani przez niewyedukowane masy, strach przed demokracj\u0105, kt\u00f3rego typowy wyraz mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w pismach Jakuba Burckhardta (3)<\/b>. Obawa, kt\u00f3ra znajduje w nich wyraz przez d\u0142ugi okres czasu rozwija\u0142a badania nad metodami oraz technikami, przy pomocy kt\u00f3rych partie kszta\u0142tuj\u0105 wyborcz\u0105 propagand\u0119, wywieraj\u0105 wp\u0142yw na masy i podporz\u0105dkowuj\u0105 sobie opini\u0119 publiczn\u0105. Praca Ostrogorskiego na temat partii politycznych (4)<\/b> w nowoczesnej demokracji jest typowym przyk\u0142adem takiej literatury; ksi\u0105\u017cka System partyjny <\/i>(Party System<\/i>) Belloca i Chestertona (5)<\/b> uczyni\u0142y t\u0119 krytyk\u0119 popularn\u0105; socjologiczne badania \u017cycia partyjnego, przede wszystkim s\u0142ynna ksi\u0105\u017cka autorstwa Roberta Michelsa, zniszczy\u0142y wiele parlamentarnych i demokratycznych iluzji bez oddzielania jednych od drugich. W ko\u0144cu, nawet nie-socjali\u015bci dostrzegaj\u0105 zmow\u0119 medi\u00f3w, partii i kapita\u0142u oraz traktuj\u0105 polityk\u0119 jedynie jako cie\u0144 rzeczywisto\u015bci ekonomicznej.<\/p>\n

Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce ta literatura jest generalnie dobrze znana. W naukowym interesie post\u0119puj\u0105cych bada\u0144 nie le\u017cy ani potwierdzenie tego, ani obalenie. To raczej pr\u00f3ba odnalezienia w\u0142a\u015bciwego j\u0105dra instytucji nowoczesnego parlamentu. W zwi\u0105zku z tym ukazane zostanie, \u017ce systemowa baza, na kt\u00f3rej rozwija si\u0119 nowoczesny parlamentaryzm jest zaledwie dostrzegalna w warunkach obecnego my\u015blenia politycznego i spo\u0142ecznego, jak r\u00f3wnie\u017c to, jak daleko sama instytucja straci\u0142a swoje moralne oraz intelektualne za\u0142o\u017cenia i \u017ce dzia\u0142a ona jedynie, niczym pusty aparat, dzi\u0119ki mechanicznej wytrwa\u0142o\u015bci. Jedynie gdy zrozumiemy sytuacj\u0119, proponowane reformy mog\u0105 zyska\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 perspektyw\u0119. Poj\u0119cia takie jak demokracja, liberalizm, indywidualizm i racjonalizm, wszystkie te kt\u00f3re s\u0105 u\u017cywane w po\u0142\u0105czeniu z nowoczesnym parlamentem, musz\u0105 by\u0107 ja\u015bniej odr\u00f3\u017cnione, tak aby przesta\u0142y by\u0107 tymczasowymi charakteryzacjami i sloganami. Jedynie wtedy mo\u017cliwym stanie si\u0119 przej\u015bcie od taktyczno-technicznych kwestii do intelektualnych zasad i rozpocz\u0119cie od punktu, kt\u00f3ry tym razem nie zaprowadzi do martwego ko\u0144ca.<\/p>\n

Przypisy:<\/b><\/p>\n

1. Gaetano Mosca<\/b> (1858-1941) \u2013 konserwatywny socjolog polityki, politolog i ekonomista, profesor uniwersytetu w Rzymie. Przedstawiciel elitaryzmu socjologicznego, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca (obok Vilfredo Pareto) teorii \u201ekr\u0105\u017cenia elit\u201d, tw\u00f3rca poj\u0119cia \u201eklasa polityczna\u201d. W 1919 r. mianowany przez kr\u00f3la W\u0142och do\u017cywotnim senatorem. Jego najwa\u017cniejsze prace to: Teoria rz\u0105d\u00f3w a rz\u0105d parlamentarny<\/i> (1884), Wsp\u00f3\u0142czesne konstytucje<\/i> (1887), Podstawy nauki o polityce<\/i> (1896), Zasada arystokratyczna i demokratyczna<\/i> (1902), Przyczyny i rozwi\u0105zanie kryzysu parlamentaryzmu<\/i> (1928), Historia doktryn politycznych<\/i> (1933, wyd. polskie: Warszawa 1938\/1939).<\/p>\n

2. Henry Berth\u00e9lemy<\/b> (1857-1943) \u2013 francuski prawnik, profesor prawa na uniwersytecie w Lyonie.<\/p>\n

3. Jacob Christopher Burc<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Spis tre\u015bci: Wst\u0119p (poni\u017cej) I \u2013 Demokracja i parlamentaryzm II \u2013 Zasady parlamentaryzmu III \u2013 Dyktatura w my\u015bli marksistowskiej IV \u2013 Irracjonalne teorie bezpo\u015bredniego u\u017cycia […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2504,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[6,11],"tags":[227,687,725,846],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-ut","jetpack-related-posts":[{"id":3236,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=3236","url_meta":{"origin":1889,"position":0},"title":"Carl Schmitt: Demokracja i parlamentaryzm","date":"26 marca 2012","format":false,"excerpt":"\u201eKryzys demokracji parlamentarnej\u201d - I - Demokracja i parlamentaryzm Historia teorii politycznej i pa\u0144stwowej w dziewi\u0119tnastym wieku mo\u017ce by\u0107 podsumowana jednym zdaniem: triumfalny marsz demokracji. \u017badne pa\u0144stwo \u015bwiata zachodnioeuropejskiej kultury nie stawi\u0142o skutecznie oporu rozprzestrzenianiu si\u0119 demokratycznych idei i instytucji. Nawet tam gdzie spo\u0142eczne si\u0142y broni\u0142y si\u0119, jak cho\u0107by w\u2026","rel":"","context":"In "Bez kategorii"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":27438,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=27438","url_meta":{"origin":1889,"position":1},"title":"W\u0119gry: „\u017ba\u0142osna histeria zachodnich elit”","date":"15 listopada 2016","format":false,"excerpt":"P\u00e9ter Szijj\u00e1rt\u00f3, w\u0119gierski minister spraw zagranicznych, o\u015bwiadczy\u0142 w poniedzia\u0142ek, \u017ce jego kraj nie chce mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego z \"\u017ca\u0142osn\u0105 histeri\u0105, kt\u00f3ra przetoczy\u0142a si\u0119 przez europejskie elity\" w reakcji na wynik wybor\u00f3w prezydenckich w USA. Rozmawiaj\u0105c z dziennikarzami po poniedzia\u0142kowym spotkaniu unijnych ministr\u00f3w spraw zagranicznych i obrony,\u00a0Szijj\u00e1rt\u00f3 stwierdzi\u0142, \u017ce dla w\u0119gierskiego\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/szijjarto.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":864,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=864","url_meta":{"origin":1889,"position":2},"title":"Warszawa: XX Festiwal Muzyki Dawnej","date":"21 listopada 2011","format":false,"excerpt":"Do 6 grudnia potrwa w Warszawie XX Festiwal Muzyki Dawnej, organizowany przez warszawski oddzia\u0142 Polskiego Towarzystwa Muzyki Dawnej. W ramach Festiwalu, 27 listopada o godz. 18 w ko\u015bciele oo. Paulin\u00f3w przy ul. D\u0142ugiej 3 b\u0119dzie mo\u017cna wys\u0142ucha\u0107 XVI-wiecznego Rozwa\u017cania \u017bywota Cz\u0142owieka Krze\u015bcija\u0144skiego (wst\u0119p wolny), za\u015b 4 grudnia o godz. 18\u2026","rel":"","context":"In "Kultura"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":26843,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=26843","url_meta":{"origin":1889,"position":3},"title":"Polska: Ukrai\u0144cy decyduj\u0105, jakim pisarzom wolno go\u015bci\u0107 w Polsce","date":"17 wrze\u015bnia 2016","format":false,"excerpt":"Za wolno\u015b\u0107 nasz\u0105 i nasz\u0105. Tak brzmi ironiczny tytu\u0142 artyku\u0142u rosyjskiego pisarza, Zachara Prilepina. Debiutuj\u0105cy dekad\u0119 temu, cho\u0107 ju\u017c uznany i cz\u0119sto por\u00f3wnywany do najwi\u0119kszych klasyk\u00f3w rosyjskiej literatury Prilepin, z powodzeniem wydawany i w naszym kraju \u2013 ostatnia powie\u015b\u0107 p.t. Klasztor, w bie\u017c\u0105cym roku - zosta\u0142 zaproszony do Polski, na\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/OB3f5bd1_cecna3.jpg?fit=630%2C414&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35236,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35236","url_meta":{"origin":1889,"position":4},"title":"Arabia: Atak Hutich na lotnisko w D\u017cizanie","date":"26 sierpnia 2019","format":false,"excerpt":"Jeme\u0144skie wojska rakietowe wystrzeli\u0142y 10 pocisk\u00f3w Badr-1 w kierunku obiekt\u00f3w wojskowych w saudyjskim mie\u015bcie D\u017cizan, le\u017c\u0105cym na granicy z Jemenem. Rzecznik Si\u0142 Zbrojnych o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce si\u0142y rakietowe zaatakowa\u0142y hangary z samolotami wojskowymi i helikopterami Apache i instalacje wojskowe znajduj\u0105ce si\u0119 na miejscowym lotnisku. Wed\u0142ug s\u0142\u00f3w rzecznika, kilkadziesi\u0105t saudyjskich wojskowych zosta\u0142o\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/photo_2018-03-22_17-21-25-2-4.jpg?fit=872%2C457&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36225,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36225","url_meta":{"origin":1889,"position":5},"title":"Bliski Wsch\u00f3d: O\u015b oporu od Morza Czerwonego po \u015ar\u00f3dziemne","date":"16 lutego 2020","format":false,"excerpt":"Genera\u0142 Amir Ali Had\u017cizadeh, dow\u00f3dca si\u0142 powietrznych Korpusu Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej (KSRI) powiedzia\u0142 w pi\u0105tek, \u017ce Osi\u0105 Oporu jest nie tylko Iran, ale rozci\u0105ga si\u0119 ona od Morza Czerwonego a\u017c po Morze \u015ar\u00f3dniemne, od Ansarullahu w Jemenie do Hezbollahu w Libanie. W wywiadzie dla kana\u0142u Almasirah, Hajizadeh zapewni\u0142, \u017ce wszystkie\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/unnamed.jpg?fit=512%2C342&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1889"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1889"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1889\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8551,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1889\/revisions\/8551"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1889"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1889"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1889"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}