Geniusz poga\u0144stwa?<\/b><\/p>\n
\n<\/p>\n
Wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki Marca Aug\u00e9 pt. \u201eDuch poga\u0144stwa\u201d<\/b><\/p>\n
\n<\/p>\n
Tytu\u0142 niniejszego tekstu jest alternatywn\u0105 wersj\u0105 t\u0142umaczenia z j\u0119zyka francuskiego tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki Marca Aug\u00e9 \u201eG\u00e9nie du paganisme<\/i>\u201d (wydanie francuskie: 1982, polskie: 2010) wobec zastosowanego przez Oficyn\u0119 Wydawnicz\u0105 Volumen \u201eDucha…\u201d<\/i>. Autor nie ukrywa fascynacji przedmiotem swoich bada\u0144, tj. niemonoteistycznymi systemami wierze\u0144 z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci \u015bwiata (co jest naturalne), nie odmawiaj\u0105c im rangi geniuszu; wida\u0107 to tak\u017ce w nawi\u0105zaniach (tak w tytule, jak i w tre\u015bci eseju) do dzie\u0142a \u201eG\u00e9nie du christianisme\u201d<\/i> F. Chateaubrianda, kt\u00f3ry wychwala pi\u0119kno wiary Chrystusowej, podczas gdy Aug\u00e9 przeciwstawia poga\u0144stwo chrze\u015bcija\u0144stwu, dostrzegaj\u0105c w tej ca\u0142kowitej opozycji \u017ar\u00f3d\u0142o si\u0142y i trwa\u0142o\u015bci tego pierwszego, poddaj\u0105c krytycznej refleksji wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 kultur\u0119 chrze\u015bcija\u0144skiego monoteizmu przez pryzmat religii niemonoteistycznych (jak si\u0119 dowiemy \u2013 nie jedynie politeistycznych sensu stricto<\/i>).<\/p>\n
Marc Aug\u00e9 jest jednym z najwybitniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych francuskich antropolog\u00f3w kulturowych, o czym \u015bwiadczy cz\u0119sto\u015b\u0107 cytowania m. in. w Polsce, a tak\u017ce du\u017ca liczba t\u0142umacze\u0144 na j\u0119zyki takie jak polski, angielski, niemiecki, czeski i wiele innych. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1935 r. w Poiters. Od 1985 do 1995 r. by\u0142 dyrektorem \u00c9cole des Hautes \u00c9tudes en Sciences Sociales (EHESS), do dzi\u015b jest aktywny naukowo i pe\u0142ni w tej instytucji funkcj\u0119 kierownika bada\u0144. W ubieg\u0142ym roku odwiedzi\u0142 nawet Polsk\u0119, kiedy to spotkanie z nim w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego prowadzi\u0142 by\u0142y profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza, prof. Wojciech J. Burszta. Aug\u00e9 s\u0142ynie w szczeg\u00f3lno\u015bci z koncepcji \u201enie-miejsc\u201d, kt\u00f3r\u0105 rozwin\u0105\u0142 w eseju \u201eNie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesno\u015bci\u201d<\/em> wydanym w dziesi\u0119\u0107 lat (1992 r., wydanie polskie 2010 r.) po \u201eDuchu…<\/i>\u201d. Owe \u201enie-miejsca\u201d to przestrzenie anonimowe, wyrwane z kulturowego i antropologicznego kontekstu, wsz\u0119dzie podobne, pozbawione to\u017csamo\u015bci i przeciwstawiane historycznym i to\u017csamo\u015bciowym \u201emiejscom antropologicznym\u201d, tworz\u0105cym tkank\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Przyk\u0142adami \u201enie-miejsc\u201d mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne elementy sieci globalizacji: hotele, dworce kolejowe, lotniska, supermarkety, autostrady, a tak\u017ce Internet, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 posiada\u0107 najbardziej zintensyfikowane cechy tytu\u0142owej koncepcji. <\/p>\n Pocz\u0105tkowo przedmiotem zainteresowania Marca Aug\u00e9 by\u0142a kultura lud\u00f3w Wybrze\u017ca Ko\u015bci S\u0142oniowej oraz Toga; jak zdradza nam w przedmowie do \u201eDucha…\u201d<\/i>, to w\u0142a\u015bnie badania terenowe z tego okresu zainspirowa\u0142y go p\u00f3\u017aniej do napisania eseju na temat poga\u0144skich system\u00f3w wierze\u0144, magii i filozofii. Kolejne etapy, kt\u00f3re mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 w jego karierze, kt\u00f3rej rozw\u00f3j ukoronowa\u0142o doj\u015bcie do przekonania, \u017ce \u201elokalne\u201d nie mo\u017ce d\u0142u\u017cej by\u0107 rozumiane z pomini\u0119ciem \u201eglobalnego\u201d, to: \u201eeuropejski\u201d (kiedy to zastosowywa\u0142 metody badawcze z \u201eokresu afryka\u0144skiego\u201d w swoim lokalnym kontek\u015bcie kulturowym Pary\u017ca) oraz \u201eglobalny\u201d, kiedy to rozwin\u0105\u0142 koncepcj\u0119 hipernowoczesno\u015bci, charakteryzuj\u0105cej si\u0119 wspomnianymi \u201enie-miejscami\u201d, \u201enie-czasem\u201d (presentism<\/i>) i \u201enie-realno\u015bci\u0105\u201d (wirtualno\u015bci\u0105), kt\u00f3rej towarzyszy zmiana percepcji przestrzeni, wzrastaj\u0105ca wolno\u015b\u0107 i towarzysz\u0105ca jej atomizacja spo\u0142ecze\u0144stw, tym samym samotno\u015b\u0107 cz\u0142owieka w\u015br\u00f3d ludzi, w t\u0142umach odwiedzaj\u0105cych \u201enie-miejsca\u201d terminali na lotniskach czy zat\u0142oczone dworce, gdzie nie jest si\u0119 zobowi\u0105zanym do nawi\u0105zywania jakichkolwiek wi\u0119zi spo\u0142ecznych. W wizjach Marca Aug\u00e9, etnologii osobistej i filozoficznej (\u201eka\u017cda powa\u017cna etnologia prowadzi do antropologii, kt\u00f3ra, nie b\u00f3jmy si\u0119 tego s\u0142owa, jest filozoficzna\u201d<\/i> – jak stwierdza we wst\u0119pie do \u201eDucha…\u201d<\/i>) antropolog \u2013 podmiot a zarazem narz\u0119dzie bada\u0144, staje si\u0119 tak\u017ce ich przedmiotem. <\/p>\n Opr\u00f3cz dw\u00f3ch wspomnianych, wybrane jego dzie\u0142a to: \u201eLe Rivage alladian: Organisation et \u00e9volution des villages alladian\u201d<\/i> (1969), \u201eTh\u00e9orie des pouvoirs et Id\u00e9ologie: \u00c9tudes de cas en C\u00f4te d\u2019Ivoire\u201d<\/i> (1975), \u201ePouvoirs de vie, Pouvoirs de mort\u201d <\/i>(1977), \u201eLa Travers\u00e9e du Luxembourg\u201d<\/i> (1985), \u201eUn ethnologue dans le m\u00e9tro\u201d<\/i> (1986), \u201eLe Sens des autres: Actualit\u00e9 de l\u2019anthropologie\u201d<\/i> (1994), \u201eLe Guerre des r\u00eaves: exercises d\u2019ethno-fiction\u201d<\/i> (1997), \u201eLe temps en ruines\u201d<\/i> (2003).<\/p>\n \u201eDuch poga\u0144stwa\u201d <\/i>jest esejem z pogranicza \u201eantropologii kultury, historii idei i historii religii, dla wszystkich tych nauk maj\u0105cy istotne znaczenie\u201d – jak zapewnia nas nota wydawcy z ty\u0142u ok\u0142adki, z kt\u00f3r\u0105 trudno si\u0119 nie zgodzi\u0107. Jak autor stwierdza w przedmowie, napisanej 25 lat po pierwszym wydaniu, cz\u0119\u015b\u0107 \u201eDucha…\u201d<\/i> jest rozwini\u0119ciem kilku artyku\u0142\u00f3w opublikowanych wcze\u015bniej (jak si\u0119 dowiadujemy \u017ar\u00f3d\u0142ach do\u0142\u0105czonych na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki) we w\u0142oskiej Eciclopedia Einaudi<\/i>, czerpi\u0105cym z \u201eafryka\u0144skiego do\u015bwiadczenia\u201d, tzn. afryka\u0144skiego etapu kariery etnologa. I rzeczywi\u015bcie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w element\u00f3w wierze\u0144 pochodzi z kraj\u00f3w bada\u0144 terenowych autora, tzn. z Wybrzerza Ko\u015bci S\u0142oniowej i Toga, cz\u0119sto por\u00f3wnywanych np. z religi\u0105 staro\u017cytnych Grek\u00f3w.<\/p>\n G\u0142\u00f3wn\u0105 tez\u0105 ksi\u0105\u017cki Marca Aug\u00e9 jest uznanie poga\u0144stwa \u2013 niejednorodnego, a jednak posiadaj\u0105cego co najmniej trzy fundamentalne zasady i cechy wsp\u00f3lne, ten sam \u201educh\u201d (religia bowiem nie ogranicza si\u0119 do teologicznej tre\u015bci), zbioru tradycyjnych, etnicznych wierze\u0144 lud\u00f3w z r\u00f3\u017cnych kontynent\u00f3w (wymieniane przyk\u0142ady pochodz\u0105 g\u0142\u00f3wnie z miejsca bada\u0144 Aug\u00e9 na Wybrze\u017cu Ko\u015bci S\u0142oniowej i w Togo oraz z Ameryk Po\u0142udniowej, Azji, i co istotne, ze staro\u017cytnej Grecji) \u2013 i chrze\u015bcija\u0144stwa za fundamentalnie odmienne i wzajemnie przeciwstawne systemy wierze\u0144 (\u201enic nie jest nam bardziej obce, ni\u017c duch poga\u0144stwa, a staro\u017cytny \u015bwiat grecki i tradycyjny \u015bwiat afryka\u0144ski maj\u0105 wiele punkt\u00f3w wsp\u00f3lnych\u201d<\/i>), nawet mimo \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnej (cho\u0107, jak si\u0119 wydaje, w jego ojczy\u017aniej przemijaj\u0105cej) chrze\u015bcija\u0144skiej religii Europy, a zw\u0142aszcza w katolicyzmie (\u201eludowym\u201d), dostrzega \u2013 podobnie jak Chateaubriand – wiele zapo\u017cycze\u0144 b\u0105d\u017a te\u017c pozosta\u0142o\u015bci poga\u0144skiego sposobu my\u015blenia i praktyk, tak dobrze znanych nam w polskim kontek\u015bcie kulturowym (np. obrz\u0119dy kultu przodk\u00f3w, \u201edziady\u201d, kt\u00f3re opisa\u0142, rzecz jasna nie w naukowym sensie tego s\u0142owa, romantyczny wieszcz narodowy Adam Mickiewicz), a w naszej kulturze, sztuce i filozofii wiele akcent\u00f3w \u201epoga\u0144skiej logiki dzia\u0142ania\u201d. <\/p>\n Niejako konsekwencj\u0105 przeniesienia relacji poga\u0144stwa i chrze\u015bcija\u0144stwa w \u015bwiat binarnych opozycji, jest zaprzeczenie teorii pramonoteizmu (Urmonotheismus<\/i>) wiede\u0144skiego werbisty o. Wilhelma Schmidta, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 na kartach \u201eDucha…\u201d <\/i>jako jeden z misjonarzy, kt\u00f3rych zabiegi oparte na rzeczonej teorii Aug\u00e9 wr\u0119cz wy\u015bmiewa, nazywaj\u0105c je \u201ewstydliwym i oskubanym feniksem chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d, <\/i>zawsze gotowym do odrodzenia si\u0119 z popio\u0142\u00f3w. Najbardziej doskwieraj\u0105cym problemem misjonarzy ma by\u0107 przek\u0142ad Biblii na tubylcze j\u0119zyki, zanurzone w poga\u0144skiej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3re nie znaj\u0105 poj\u0119cia Boga, zatem nie mo\u017cna go w nich wyrazi\u0107. Misjonarze g\u0142owili si\u0119 nad tym, w jaki spos\u00f3b wyci\u0105\u0107 jedno z b\u00f3stw komplementarnego systemu panteonu tak, aby odpowiada\u0142o ono idei Jedynego. Podobn\u0105 histori\u0119 mogli\u015bmy zaobserwowa\u0107 w przedislamskiej Arabii, gdzie monoteizm pojawi\u0142 si\u0119 ju\u017c w IV w. n. e., a s\u0142owo\u201eAllah\u201d by\u0142o pierwotnie imieniem jednego z wielu bog\u00f3w staro\u017cytnej semickiej religii arabskiej, nie za\u015b t\u0142umaczeniem dzisiejszego polskiego s\u0142owa \u201eB\u00f3g\u201d, kt\u00f3rym sta\u0142o si\u0119 dopiero p\u00f3\u017aniej wraz z er\u0105 proroka Mahometa. Bogowie w religii staro\u017cytnych Grek\u00f3w nie byli upersonifikowanymi si\u0142ami przyrody; nie byli osobami, ale archetypami czy te\u017c pot\u0119gami, kt\u00f3re mog\u0142y manifestowa\u0107 si\u0119 w r\u00f3\u017cnoraki spos\u00f3b; \u201e(…) Grecy mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 istnienia ca\u0142ej sfery si\u0142 (lub energii) boskich, kt\u00f3re manifestowa\u0142y si\u0119 w rozmaity spos\u00f3b. Wszystko to, co wykracza\u0142o poza normalno\u015b\u0107, codzienno\u015b\u0107: pi\u0119kno, wielka si\u0142a, pot\u0119\u017cne pasje, m\u0105dro\u015b\u0107, odwaga, burz\u0105ce zwyk\u0142y porz\u0105dek zjawiska przyrody, budz\u0105ce za\u00adchwyt lub l\u0119k, wynika\u0142o z boskiej obecno\u015bci. Tak, Afrodyta by\u0142a istot\u0105 pi\u0119kn\u0105, ale i samym pi\u0119knem, objawia\u0142a si\u0119 we wszystkich rzeczach pi\u0119knych, kt\u00f3re stawa\u0142y si\u0119 nimi w\u0142a\u015bnie poprzez jej inter\u00adwencj\u0119. B\u00f3stwo by\u0142o w sile atlety, w czynie odwa\u017cnym, w erotycznym pop\u0119\u00addzie. Cho\u0107 b\u00f3stwo dla Greka by\u0142o uchwytne tylko w jego manifestacjach, nigdy nie uto\u017csamia\u0142 go z tym, w czym si\u0119 objawia\u0142o\u201d <\/i>pisze Ewa Wipszycka w ksi\u0105\u017cce \u201eO staro\u017cytno\u015bci polemicznie\u201d<\/i>, wt\u00f3ruj\u0105c Marcowi Aug\u00e9, pisz\u0105cemu: \u201enic nie \u015bwiadczy o tym, by istnienie bog\u00f3w wynika\u0142o zasadniczo z tego, \u017ce natura przybra\u0142a ludzk\u0105 posta\u0107. Hipoteza teogonii, kt\u00f3ra sama zrodzi\u0142a si\u0119 z l\u0119ku, nale\u017cy do my\u015bli mitologicznej i zamyka my\u015bl w niemo\u017cliwych do rozwi\u0105zania problemach jej genezy. Ponadto wpisuje si\u0119 ona (…) w ewolucjonistyczny pr\u0105d, kt\u00f3ry arbitranie zak\u0142ada, \u017ce to, co nieosobowe poprzedza to, co osobowe, si\u0142a w\u0142adz\u0119, a magia religi\u0119. Arbitralno\u015b\u0107 takiego schematu tym bardziej widoczna, \u017ce bogowie, kiedy jeste\u015bmy w stanie bardziej si\u0119 im przyjrze\u0107, nie s\u0105 tak zindywidualizowani jak przypisuje im ten schemat\u201d <\/i>i dalej: \u201ebogowie greccy, mimo wzgl\u0119dnej indywidualizacji (niekt\u00f3rzy z nich maj\u0105 jak\u0105\u015b wyra\u017an\u0105 cech\u0119), nie s\u0105 osobowi; (…) s\u0105 <<pot\u0119gami, a nie osobami>> w tym sensie, \u017ce ka\u017cda boska pot\u0119ga ma byt i egzystencj\u0119 <<tylko wskutek sieci relacji, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy j\u0105 z ca\u0142ym boskim systemem>>\u201d<\/i>. Autor \u201eDucha…\u201d <\/i>dowodzi, \u017ce tak jak b\u00f3stwa wyst\u0119puj\u0105 zwykle parami, manifestuj\u0105c porz\u0105dek \u015bwiata binarnych, uzupe\u0142niaj\u0105cych si\u0119 opozycji, tak wyst\u0119puj\u0105c pojedynczo maj\u0105 charakter dwoisty. Nieosobowi bogowie nie utrzymuj\u0105 bezpo\u015brednich stosunk\u00f3w z wyznawcami (a poga\u0144stwo nie zna koncepcji indywidualnego zbawienia \u2013 oto kolejna bardzo istotna jego cecha). Innym \u015bwiadectwem ich bezosobowo\u015bci nieokre\u015blono\u015b\u0107, wieloznaczno\u015b\u0107 i wieloaspektowo\u015b\u0107 \u2013 przedmiotem kultu nie by\u0142 nigdy jeden, konkretny Zeus, ale wielu Zeus\u00f3w, wyra\u017caj\u0105cych r\u00f3\u017cne si\u0142y i patronuj\u0105cych innym dziedzinom \u017cycia wyznawc\u00f3w. \u201eKsenofont w <<Anabazie>> rozr\u00f3\u017cnia Zeusa-Kr\u00f3la, Zeusa-Zbawiciela, Zeusa-Melichiosa\u201d<\/i>; bywa tak, \u017ce jeden b\u00f3g mo\u017ce nosi\u0107 nawet imi\u0119 innego \u2013 Zeus-Hades i Hera-Afrodyta. Te same okre\u015blenia pasuj\u0105 do afryka\u0144skich panteon\u00f3w badanych przez Marca Aug\u00e9 w Afryce Zachodniej, gdzie poga\u0144stwo wci\u0105\u017c jest \u017cywe, a nieokre\u015blono\u015bci, mnogo\u015bci aspekt\u00f3w bog\u00f3w towarzyszy nawet zamienno\u015b\u0107 ich p\u0142ci lub hermafrodytyzm. Nale\u017cy wreszcie doda\u0107, \u017ce istniej\u0105 tak\u017ce religie poga\u0144skie bez bog\u00f3w, takie jak religie Chin (wobec misjonarzy pracuj\u0105cych w tym kraju Aug\u00e9 przytacza zarzut, i\u017c z braku innych mo\u017cliwo\u015bci u\u017cywali oni s\u0142owa oznaczaj\u0105cego \u201eniebo\u201d w miejsce \u201eBoga [Pana Nieba]\u201d); podobne zjawisko mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnym hinduizmie, w kt\u00f3rym bogowie zlali si\u0119 \u201ew co\u015b w rodzaju jednej, bezosobowej i abstrakcyjnej zasady\u201d.<\/p>\n Dostrzegaj\u0105c zatem, \u017ce poga\u0144ska koncepcja b\u00f3stwa \u2013 w tym momencie liczby przestaj\u0105 by\u0107 istotnie \u2013 jest kompletnie odmienna, niepodobna do monoteistycznej koncepcji Boga, nie mo\u017cna zak\u0142ada\u0107, \u017ce legiony bog\u00f3w maj\u0105 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w pomocnikach jednego, osobowego Stworzyciela, nie s\u0105 bowiem podobni w swej naturze do znanych w chrze\u015bcija\u0144skiej doktrynie anio\u0142\u00f3w i archanio\u0142\u00f3w albo \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3rzy tak\u017ce odpowiadaj\u0105 za r\u00f3\u017cne dziedziny \u017cycia, a w religii ludowej, oddalaj\u0105cej si\u0119 niejednokrotnie od ortodoksji, nawet za si\u0142y przyrody i tak\u017ce maj\u0105 by\u0107 pomocnikami czy po\u015brednikami jedynego i najwy\u017cszego Boga wobec wiernych. \n<\/p>\n Marc Aug\u00e9 podejmuj\u0105c si\u0119 pr\u00f3by zdefiniowana religii i jej granic, wyra\u017anego oddzielenia jej od magii i ideologii, omawiaj\u0105c pogl\u0105dy Nietzschego, Bataille’a i Freuda na jej temat, odpowiadaj\u0105c na pytanie czym jest poga\u0144stwo, wyr\u00f3\u017cnia trzy wspominane wy\u017cej cechy wsp\u00f3lne niemonoteistycznych system\u00f3w wierze\u0144: (1) poga\u0144stwo nigdy nie zna dualizmu ducha i cia\u0142a, ich przeciwstawienia, bowiem osoba poganina jest jedno\u015bci\u0105, nie przeciwstawia wiary rozumowi; (2) porz\u0105dku biologicznego spo\u0142ecznemu, kt\u00f3re s\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105 (jak te\u017c socjologia i kosmologia), jednostki zbiorowo\u015bci, (3) \u201enie tworzy w zasadzie zewn\u0119trznej moralno\u015bci wobec stosunk\u00f3w si\u0142y i zmys\u0142\u00f3w<\/i>\u201d, nie g\u0142osi mi\u0142o\u015bci Boga i mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego, obca jest mu wszelka transcendencja (braku transcendencji nie mylmy jednak z brakiem kontaktu cz\u0142owieka z bogami lub duchami, kt\u00f3rego tajniki s\u0105 poznane i stosowane ju\u017c od czas\u00f3w szamanizmu) i koncepcja zbawienia. Poganin wierzy, \u017ce \u201ewszystkie wydarzenia s\u0105 znakiem i \u017ce wszystkie znaki maj\u0105 sens\u201d<\/i>. Sens symboliczny, a zatem \u201ez ka\u017cdego problemu indywidualnego lub spo\u0142ecznego usi\u0142uje uczyni\u0107 problem lektury\u201d<\/i>. Jego wiara nie uznaje dogmatyzmu: wyd\u0142u\u017canie listy bog\u00f3w jest objawem sk\u0142onno\u015bci do \u0142\u0105czenia i zmiany. By\u0107 mo\u017ce z tego powodu \u201epoga\u0144stwo nigdy nie mia\u0142o praktyki misjonarskiej\u201d<\/i>. \n<\/p>\n \u201cJe\u015bliby kiedy p\u0119k\u0142 \u00f3w poskromczy talizman \u2013 Krzy\u017c \u2013wr\u00f3ci tedy rycz\u0105c dzikie szale\u0144stwo staro\u017cytnych woj\u00f3w, wraz z ich\u2026 berserkerskim sza\u0142em, kt\u00f3ry opiewaj\u0105 nasi nordyccy poeci. Ten talizman ju\u017c kruszeje, a dzie\u0144 gdy prze\u0142amie si\u0119 ca\u0142kowicie nie jest daleki. Dnia tego, starzy kamienni bogowie powstan\u0105 ze swych dawno zapomnianych szcz\u0105tk\u00f3w i otr\u0105 swe oczy z kurzu tysi\u0105cletniego snu. Powracaj\u0105cy wreszcie do \u017cycia, Thor zburzy swym ogromnym m\u0142otem gotyckie katedry. Nie szyd\u017a z moich proroctw, to rada marzyciela, kt\u00f3ry ostrzega Ci\u0119 z . . . Naturphilosophen. Nie, nie wy\u015bmiewaj wizjonera, kt\u00f3ry wie, \u017ce w kr\u00f3lestwie fenomen\u00f3w nadchodzi rewolucja, kt\u00f3ra ju\u017c nast\u0105pi\u0142a w kr\u00f3lestwie ducha. My\u015bl bowiem poprzedza czyn, tak jak b\u0142yskawica grzmot.\u201d<\/i><\/p>\n \n<\/p>\n \u201eBerserkerski sza\u0142\u201d, sza\u0142 bojowy nordyckiego wojownika, wywo\u0142any cz\u0119sto \u015brodkami psychoaktywnymi \u2013 brak zewn\u0119trznej moralno\u015bci wobec stosunk\u00f3w si\u0142y i zmys\u0142\u00f3w; mo\u017cna rzec \u2013 barbarzy\u0144stwo w miejsce cywilizacji, czy jednak ta nie jest jedynie mask\u0105 martwej kultury?<\/p>\n Inny Europejczyk doby cywilizacji chrze\u015bcija\u0144skiej, Ernst Juenger, autor \u201eW stalowych burzach\u201d<\/i> tak relacjonuje swoj\u0105 walk\u0119 na froncie zachodnim II Wojny \u015awiatowej:<\/p>\n \u201ePodczas natarcia ogarn\u0105\u0142 nas w\u015bciek\u0142y gniew. Przepot\u0119\u017cna \u017c\u0105dza zabijania uskrzydla\u0142a m\u00f3j krok. W\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 wyciska\u0142a gorzkie \u0142zy. Niesamowita wola zniszczenia ci\u0105\u017c\u0105ca nad polem bitwy zag\u0119\u015bci\u0142a si\u0119 w m\u00f3zgach i zanurzy\u0142a je w czerwone opary. Krzyczeli\u015bmy do siebie urywanymi be\u0142kotliwymi zdaniami, a jaki\u015b postronny widz m\u00f3g\u0142by s\u0105dzi\u0107, \u017ce doznali\u015bmy nadmiaru szcz\u0119\u015bcia.\u201d<\/i><\/p>\n Dla wsp\u00f3\u0142czesnego humanisty niepoj\u0119te jest okrucie\u0144stwo greckiej lub nordyckiej mitologii, jej \u201eirracjonalno\u015b\u0107\u201d, antyhumanizm, orgiastyczne kulty albo te\u017c zabijanie s\u0142abych dzieci w Sparcie czy u Skandynaw\u00f3w. A jednak \u201ewojny kwietne\u201d, sk\u0142adanie ofiar z je\u0144c\u00f3w wojennych w staro\u017cytnych religiach Mezoameryki to zjawiska mieszcz\u0105ce si\u0119 w ramach poga\u0144stwa i niesprzeczne z \u017cadnymi jego fundamentalnymi zasadami. Czwarty, \u201enajwy\u017cszy i najbardziej ezoteryczny\u201d (jak go okre\u015bla Maria Frankowska w ksi\u0105\u017cce \u201eMitologia Aztek\u00f3w\u201d<\/i>) kr\u0105g religii lud\u00f3w Nahua, czyli monoteistyczne koncepcje Stw\u00f3rcy Nieba wysuni\u0119te przez najwi\u0119kszego filozofa Mezoameryki, Nezalhualcoyotla (Poszcz\u0105cego Kojota), tlatoani (kr\u00f3la) Texcoco, nie psuj\u0105 tego schematu, gdy\u017c nie nale\u017c\u0105 do Tradycji \u2013 s\u0105 zamorskim odpowiednikiem tego zjawiska, kt\u00f3re wed\u0142ug Evoli doprowadzi\u0142o do upadku Tradycji Pierwotnej w Helladzie (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, je\u015bli ju\u017c wspomnia\u0142em o ezoteryzmie na przyk\u0142adzie \u015brodkowoameryka\u0144skim, jest on prawdopodobnie kolejn\u0105 cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 poga\u0144stwa, tak\u017ce opozycyjn\u0105 wobec ducha wiary chrze\u015bcija\u0144skiej). Rzeczywista korea\u0144ska ideologia czy te\u017c religia, odkryta przez Myersa w czasie analizy \u201epropagandy domowej\u201d (czyli kierowanej do poddanych), tak jak poga\u0144stwo w my\u015bli Aug\u00e9 nie zak\u0142ada dualizmu, szerz\u0105c pochwa\u0142\u0119 spontaniczno\u015bci i folgowania instynktom \u201enajczystszej korea\u0144skiej rasy\u201d (kt\u00f3re z natury nie mog\u0105 by\u0107 z\u0142e; nie bez przyczyny Korea\u0144czycy nie czyni\u0105 stara\u0144, by ukry\u0107 pulchno\u015b\u0107 kolejnych Kim\u00f3w, podczas gdy Jankesi zawsze s\u0105 przedstawiani jako chudzielce o haczykowatych nosach), uprawia kult heros\u00f3w w osobach rz\u0105dz\u0105cej dynastii Kim\u00f3w, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych tworzona jest mitologia posiadaj\u0105ca wszelkie poga\u0144skie cechy \u2013 brak przywi\u0105zania do warstwy faktograficznej i symboliczne rozumienie, nielinearno\u015b\u0107 czasu opowie\u015bci o Kim Ir Senie w okresie jego rz\u0105d\u00f3w; Kimowie jako mityczni herosi posiadaj\u0105 nawet pewne cechy hermafrodytyczne, bowiem nigdy nie byli przedstawiani jako \u201eojcowie narodu\u201d, ale raczej w roli matki \u2013 ojciec Drogiego W\u0142adcy (nie \u201eprzyw\u00f3dcy\u201d – to b\u0142\u0119dne t\u0142umaczenie) Kim Dzong Ila, nosi\u0142 tak\u017ce tytu\u0142 Wodza-Rodziciela. Nie przeczy temu podj\u0119ta przez niedawno zmar\u0142ego polityka \u201ewojsko przede wszystkim\u201d – na portrecie w mundurze wygl\u0105da najbardziej kobieco ze wszystkich swoich przedstawie\u0144. Matk\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c Partia, odwrotnie ni\u017c czyni\u0142by to surowy ojciec w spo\u0142ecze\u0144stwie propaguje si\u0119 infantylizm i zdanie si\u0119 na matczyn\u0105 opiek\u0119 Wiecznego Prezydenta i Drogiego W\u0142adcy (bowiem ca\u0142a historia \u015bwiata jest jedynie zapowiedzi\u0105 nadej\u015bcia Kim Ir Sena i rewolucji) \u2013 z perspektywy Tradycjonalizmu Integralnego poga\u0144stwo Korei P\u00f3\u0142nocnej jest poga\u0144stwem szczeg\u00f3lnym, gdy\u017c stanowi zasad\u0119 chtoniczn\u0105, nie za\u015b solarn\u0105 jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 pradawnych kult\u00f3w.<\/p>\n Innego typu reliktem poga\u0144stwa wg Aug\u00e9 by\u0142o znane z proces\u00f3w Inkwizycji czarownictwo, kt\u00f3re mog\u0142o by\u0107 pozosta\u0142o\u015bci\u0105 kult\u00f3w p\u0142odno\u015bci, a w chrze\u015bcija\u0144skich interpretacjach mia\u0142o by\u0107 kultem z\u0142a. Odmawia jednak prawdziwo\u015bci teoriom zak\u0142adaj\u0105cym, \u017ce w schrystianizowanej Europie przetrwa\u0142 zorganizowany, \u201epodziemny\u201d o\u015brodek poga\u0144skiego kultu \u2013 jego poszczeg\u00f3lne od\u0142amy ju\u017c wcze\u015bniej by\u0142y zbyt zr\u00f3\u017cnicowane. \n<\/p>\n \n<\/p>\n Szymon Czarnecki<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Geniusz poga\u0144stwa? Wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki Marca Aug\u00e9 pt. \u201eDuch poga\u0144stwa\u201d Tytu\u0142 niniejszego tekstu jest alternatywn\u0105 wersj\u0105 t\u0142umaczenia z j\u0119zyka francuskiego tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki Marca Aug\u00e9 \u201eG\u00e9nie du […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2509,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[6,29],"tags":[278,325,644,717,725],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-vX","jetpack-related-posts":[{"id":24499,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=24499","url_meta":{"origin":1981,"position":0},"title":"Ks. Dwight Longenecker: Poga\u0144ski katolicyzm?","date":"15 lutego 2016","format":false,"excerpt":"Katolicy s\u0105 cz\u0119sto oskar\u017cani przez ewangelikalnych chrze\u015bcijan o \u201epoga\u0144stwo\u201d. Maj\u0105 na my\u015bli to, \u017ce wierz\u0105, i\u017c skoro katolicyzm sta\u0142 si\u0119 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105 w 313 r.*, wi\u0119c po prostu czerpa\u0142 z otaczaj\u0105cej go kultury poga\u0144skiej, tote\u017c katolicyzm jest poga\u0144ski. Istnieje wiele przyk\u0142ad\u00f3w: Bo\u017ce Narodzenie jest podobno poga\u0144skim \u015bwi\u0119tem przesilenia zimowego przej\u0119tym\u2026","rel":"","context":"In "Publicystyka"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/Antoni_Wielki_i_centaur.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":37052,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=37052","url_meta":{"origin":1981,"position":1},"title":"Rosja: Kreml odpowiada na krytyk\u0119 zmian w konstytucji","date":"3 lipca 2020","format":false,"excerpt":"\u201eB\u0119dziemy wierni przede wszystkim w\u0142asnej suwerenno\u015bci\u201d \u2013 powiedzia\u0142 rzecznik prezydenta Rosji W\u0142adimir Pieskow, odnosz\u0105c si\u0119 do zgaranicznej krytyki zmian w rosyjskiej konstytucji. Rosja nie ma zamiaru zajmowa\u0107 si\u0119 tzw. \u201ezastrze\u017ceniami\u201d co do zmian w rosyjskiej konstytucji. Odpowiadaj\u0105c na pytania dziennikarzy w pi\u0105tek rzecznik prezydenta Rosji Dmitrij Pieskow powiedzia\u0142, \u017ce na\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/5628467.jpg?fit=1020%2C649&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35822,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35822","url_meta":{"origin":1981,"position":2},"title":"Nowa ksi\u0105\u017cka Aleksandra Dugina ju\u017c w sprzeda\u017cy!","date":"17 grudnia 2019","format":false,"excerpt":"Na polskim rynku ukaza\u0142a si\u0119 druga po \"Czwartej Teorii Politycznej\" ksi\u0105\u017cka Aleksandra Dugina pt. \"Putin kontra Putin. Dwa oblicza jednego systemu\". Obydwie ksi\u0105\u017cki s\u0105 dost\u0119pne na stronach Wydawnictwa Revolta. Prezentujemy Pa\u0144stwu \"Wst\u0119p od wydawcy\" red. nacz. Xportal.pl\u00a0Bartosza Bekiera. \u00a0 \u00a0 Wsp\u00f3\u0142czesna Rosja jest bez w\u0105tpienia pa\u0144stwem kontrast\u00f3w. G\u0142\u0119boko zakorzeniona wsp\u00f3lnotowo\u015b\u0107,\u2026","rel":"","context":"In "Og\u0142oszenia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Ok\u0142adka-ca\u0142o\u015b\u0107-png.png?fit=1200%2C829&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":9466,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=9466","url_meta":{"origin":1981,"position":3},"title":"Niemcy: Horst Mahler walczy zza krat","date":"23 lipca 2013","format":false,"excerpt":"\u00a0\u00a077-letni Horst Mahler [za\u0142o\u017cyciel i ideolog Frakcji Czerwonej Armii, kt\u00f3ry przeszed\u0142 na pozycje narodowosocjalistyczne, autor manifestu \"Globalizacja jako najwy\u017csze stadium imperializmu\" - Red.] napisa\u0142 w wi\u0119zieniu ksi\u0105\u017ck\u0119, apologetyczn\u0105 wzgl\u0119dem narodowego socjalizmu i Adolfa Hitlera \u2013 bije na alarm niemiecki tygodnik \u201eDer Spiegel\u201d. \u00a0\u00a0 Mahler, skazany za \u201epod\u017ceganie do nienawi\u015bci na\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/0308_Mahler.jpg?fit=420%2C280&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36797,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36797","url_meta":{"origin":1981,"position":4},"title":"\u015awiat: 25 najbogatszych os\u00f3b wzbogaci\u0142o si\u0119 w trakcie pandemii","date":"25 maja 2020","format":false,"excerpt":"W wyniku pandemii koronawirusa w samych dziesi\u0105tki milion\u00f3w ludzi straci\u0142o prac\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie. Odwrotn\u0105 sytuacj\u0105 mog\u0105 si\u0119 cieszy\u0107 najbogatsze osoby na planecie, kt\u00f3rzy, wed\u0142ug oblicze\u0144, zarobili w czasie pandemii 255 mld dolar\u00f3w. Najwi\u0119kszym beneficjentem okaza\u0142 si\u0119 za\u0142o\u017cyciel Facebooka Mark Zuckerberg, kt\u00f3rego maj\u0105tek zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 o 31,4 mld dolar\u00f3w \u2013\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/capitalism_evil_business_man_mini.jpg?fit=1200%2C603&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":38928,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=38928","url_meta":{"origin":1981,"position":5},"title":"Kazachstan: USA stoj\u0105 za prowokacjami anty-chi\u0144skimi?","date":"9 kwietnia 2021","format":false,"excerpt":"Demonstracje w Kazachstanie zorganizowane pod koniec marca 2021 r. przeciwko chi\u0144skiej ekspansji gospodarczej (wi\u0119cej mo\u017cna przeczyta\u0107 tutaj: https:\/\/xportal.press\/?p=38905) da\u0142y pocz\u0105tek wielu spekulacjom, kto jest ostatecznym beneficjentem kazachsta\u0144skich protest\u00f3w motywowanych sinofobi\u0105. Analizuj\u0105c wielko\u015b\u0107 inwestycji zagranicznych w najwi\u0119kszej republice Azji \u015arodkowej, mo\u017cna doj\u015b\u0107 do nieoczekiwanego wniosku: to Stany Zjednoczone s\u0105 zainteresowane spo\u0142eczno-politycznymi\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/file-20181108-74772-1insqqr.jpg?fit=926%2C618&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1981"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1981"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1981\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nTym samym autor \u201eDucha…\u201d <\/i>zaprzecza podobnej koncepcji Mircei Eliadego, rumu\u0144skiego badacza i filozofa uznawanego niejednokrotnie za najwybitniejszego religioznawc\u0119 XX wieku \u2013 koncepcji Objawienia pierwotnego, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 ka\u017cda politeistyczna religia mia\u0142a w najg\u0142\u0119bszej warstwie charakter monoteistyczny; poganie mieli z up\u0142ywem czasu zagubi\u0107 wiar\u0119 w jedynego Boga, Stw\u00f3rc\u0119 wszech\u015bwiata, gdy\u017c uznali \u017ce nie interesuje si\u0119 on sprawami ziemskiego pado\u0142u \u2013 wtedy obr\u00f3s\u0142 legionem po\u015brednik\u00f3w. \u015aladem koncepcji najwy\u017cszego, jedynego Boga mia\u0142y pozosta\u0107 zwroty ku niemu w sytuacjach najwi\u0119kszego zagro\u017cenia, kiedy pomniejsi bo\u017ckowie zawiedli. Aug\u00e9 jednak zaprzecza wyst\u0119powaniu u pogan koncepcji boga czy Boga osobowego w og\u00f3lno\u015bci; naiwno\u015bci\u0105 wynik\u0142\u0105 z dos\u0142ownej interpretacji symbolicznych mit\u00f3w jest twierdzenie, \u017ce staro\u017cyni Nordycy rzeczywi\u015bcie wierzyli w Thora przemierzaj\u0105cego niebosk\u0142on w wozie, ze swym atrybutem \u2013 M\u0142otem, jako w przyczyn\u0119 b\u0142yskawic. Nie czyni\u0105 tego r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bni neopoganie czy te\u017c rodzimowiercy europejscy, odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do lub kontynuuj\u0105cy zasady \u201educha\u201d opisywanego przez Aug\u00e9 – \u201eba\u0142wany zostawmy ba\u0142wanom\u201d<\/i>, rzecze Antoni Wacyk w dziele \u201eMit polski Zadruga\u201d<\/i>, g\u0142\u00f3wny po Janie \u201eStogniewie\u201d Stachniuku ideolog Zadrugi, najbardziej p\u0142odnego i aktywnego \u015brodowiska neopoga\u0144skiego w mi\u0119dzywojennej Polsce, propaguj\u0105cego powr\u00f3t do \u201e<\/i>ideomatrycy\u201d (Aug\u00e9’owskiego \u201e<\/i>ducha\u201d?) wiary naszych przodk\u00f3w.<\/p>\n
\nOpozycja wobec teoriami pramonoteizmu i Objawienia pierwotnego my\u015bli Marca Aug\u00e9 nie oznacza jednak sprzeczno\u015bci z wizjami Tradycji pierwotnej filozof\u00f3w takich jak w\u0142oski baron Julius Evola (ten\u017ce przez cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za neopoganina, cho\u0107 jego pojmowanie religii przedchrze\u015bcija\u0144skich w kilku punktach nieco r\u00f3\u017cni si\u0119 od wyk\u0142adu Aug\u00e9; zdarzy\u0142o mu si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pot\u0119pi\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych mu neopogan), kt\u00f3re dzi\u015b czasem pr\u00f3buje si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 z duchowo\u015bci\u0105 Eliadego; a wr\u0119cz przeciwnie. Trzy zasady jednocz\u0105ce r\u00f3\u017cnorakie poga\u0144skie kulty, jakie identyfikuje Marc Aug\u00e9 by\u0107 mo\u017ce s\u0105 konkretnie tym, co pozosta\u0142o z \u201eTradycji pierwotnej\u201d, kt\u00f3ra ma mie\u0107 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o gdzie\u015b w prapocz\u0105tkach ludzko\u015bci i by\u0107 fundamentem wsp\u00f3lnym dla wszystkich religii tradycjonalistycznych; bardzo logiczne jest bowiem zak\u0142ada\u0107, \u017ce cechy dostrze\u017cone przez Aug\u00e9 maj\u0105 jedno pochodzenie i \u017ce musi by\u0107 ono starsze od narodzin i w\u0119dr\u00f3wki z Dalekiej P\u00f3\u0142nocy<\/i>. <\/p>\n
\nAug\u00e9 powiada rzecz niezwykle wa\u017cn\u0105 dla analizy kultury cz\u0142owieka wsp\u00f3\u0142czesnego Zachodu: \u201epowiemy kr\u00f3tko, \u017ce poga\u0144stwo wyst\u0119puje w spo\u0142ecze\u0144stwach chrze\u015bcija\u0144skich nie jako prze\u017cytek lub z powodu dechrystianizacji, lecz ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j wymiar antropologiczny\u201d<\/i>. My\u015bl poga\u0144ska ma by\u0107 aktualna i odwieczna. Oddajmy na chwil\u0119 g\u0142os Heinrichowi Heine, kt\u00f3ry za\u015bwiadcza o tych przeb\u0142yskach, abstrahuj\u0105c od jego profetyzmu:<\/p>\n
\nMy\u015bl\u0119, \u017ce staro\u017cytny Grek, znaj\u0105cy doskonale histori\u0119 \u017cycia Agamemnona, us\u0142yszawszy o \u017c\u0105daniach meszickich bog\u00f3w niespecjalnie by si\u0119 przerazi\u0142, a co najwy\u017cej zadziwi\u0142 ich wyrafinowaniem. Oto w\u0142a\u015bnie kompletna opozycja \u2013 <\/i> \u201enic nie jest nam bardziej obce, ni\u017c duch poga\u0144stwa\u201d<\/i>.
\nNa podstawie materia\u0142u przyk\u0142ad\u00f3w podawanych przez Aug\u00e9 i charakterystyki poga\u0144stwa, mo\u017cemy pokusi\u0107 si\u0119 o kr\u00f3tkie zastanowienie, gdzie poga\u0144ska logika i duch przetrwa\u0142y w pe\u0142nej krasie (poza reliktami w Europie mamy rodzimowierc\u00f3w, kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 kontynuuje lub prawid\u0142owo rekonstruuje antyczn\u0105 dusz\u0119; ruchy te s\u0105 jednak bardzo niejednorodne, a na naszym lokalnym podw\u00f3rku wida\u0107, jak cz\u0119\u015b\u0107 z nich nie ma absolutnie nic wsp\u00f3lnego z \u201educhem poga\u0144stwa\u201d, ani te\u017c jego zewn\u0119trznymi formami \u2013 s\u0105 to cz\u0119sto religie pseudo-henoteistyczne, a nawet otwarcie przyznaj\u0105ce si\u0119 do monoteizmu (sic!<\/i>), co objawia si\u0119 ju\u017c u\u017cywaniu nazwy \u201eko\u015bcio\u0142\u00f3w\u201d, co dla poga\u0144skich kult\u00f3w jest w rzeczy samej absurdalne). Aug\u00e9 najwi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ca, ze wzgl\u0119du na w\u0142asne specjalizacje, religiom rodzimym Afryki Zachodniej, podaj\u0105c jednak gar\u015b\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w wierze\u0144 \u201elud\u00f3w pierwotnych\u201d z ca\u0142ego \u015bwiata \u2013 te jednak od czas\u00f3w kolonialnych znajduj\u0105 si\u0119 w defensywie. Drugim, obok Afryki, silnym bastionem poga\u0144stwa jest Azja \u2013 tu wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie religie rodzime przybieraj\u0105 zwykle charakter raczej ateistyczny ni\u017c politeistyczny; wyj\u0105tkiem do pewnego stopnia jest hinduizm i szintoizm (o pierwszym Aug\u00e9 wspomina, \u017ce jego panteon przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w co\u015b w rodzaju \u201ejednej bezosobowej, abstrakcyjnej zasady\u201d<\/i>; o drugim mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dzi\u015b pozosta\u0142 pewnego rodzaju tradycj\u0105 narodow\u0105), g\u0142\u00f3wne religie Chin natomiast nie znaj\u0105 poj\u0119cia bog\u00f3w. Przypadkiem ze wszech miar niezwyk\u0142ym jest pa\u0144stwowa (i rzeczywiscie wyznawana przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci) ideologia Korea\u0144skiej Republiki Ludowo-Demokratycznej, kt\u00f3ra \u2013 jak dowodzi B. R. Myers w znakomitej ksi\u0105\u017cce \u201eNajczystsza rasa \u2013 propaganda Korei P\u00f3\u0142nocnej\u201d<\/i> – nie ma nic wsp\u00f3lnego z komunizmem, ani nawet z oficjaln\u0105, humanistyczn\u0105 doktryn\u0105 D\u017cucze, rzekomo opracowan\u0105 przez Kim Ir Sena; ta ostatnia jest jedynie serwowana zagranicznym mediom jako zas\u0142ona dymna dla prawdziwej filozofii czy wr\u0119cz religii pa\u0144stwowej, b\u0119d\u0105cej bezpo\u015brednim dziedzicem idei zaszczepionych Korea\u0144czykom przez faszystowsk\u0105 Japoni\u0119 w okresie okupacji p\u00f3\u0142wyspu korea\u0144skiego. <\/p>\n
\nNa koniec trzeba te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka jest \u0142adnie i \u201edostojnie\u201d oprawiona, odpowiednio do swej tre\u015bci. Jednolicie czarna ksi\u0119ga, z kontrastowymi bia\u0142ymi literami tworz\u0105cymi zwi\u0119z\u0142y napis, idealnie nadaje si\u0119 do prowadzenia w \u201emroki\u201d dziej\u00f3w naszych przodk\u00f3w i wsp\u00f3\u0142czesnych egzotycznych lud\u00f3w. Wad\u0105 s\u0105 natomiast b\u0142\u0119dy w tek\u015bcie (b\u0142\u0119dy w interpunkcji i liter\u00f3wki), kt\u00f3re cho\u0107 wyst\u0119puj\u0105 w liczbie zauwa\u017calnej, nie psuj\u0105 komfortu czytania w przesadnym stopniu.<\/p>\n