{"id":21054,"date":"2015-05-31T17:35:26","date_gmt":"2015-05-31T15:35:26","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=21054"},"modified":"2015-06-11T18:08:59","modified_gmt":"2015-06-11T16:08:59","slug":"adam-danek-batllismo-urugwajska-trzecia-droga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=21054","title":{"rendered":"Adam Danek: Batllismo \u2013 urugwajska trzecia droga"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\" align=\"CENTER\"><i><b><\/b><\/i><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Za grabarza gospodarki kapitalistycznej w jej liberalnym wydaniu uchodzi Wielki Kryzys z lat 1929-1933. To na jego kanwie powsta\u0142a najobfitsza literatura na temat \u015bwiatowego przesilenia ekonomicznego. To w\u0142a\u015bnie wtedy Ferdinand Fried, autor zwi\u0105zany z nurtem niemieckiej Rewolucji Konserwatywnej, publikuje g\u0142o\u015bn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>\u201eKoniec kapitalizmu\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> (1931). W rzeczywisto\u015bci jednak pogrzeb ekonomii liberalno-kapitalistycznej odby\u0142 si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej, podczas I wojny \u015bwiatowej. W jej trakcie, pod koniec 1917 r., w Rosji dochodzi do puczu bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy wywracaj\u0105 ca\u0142e dotychczasowe my\u015blenie o gospodarce narodowej. W latach 1917-1922 Walter von Rathenau, niemiecki polityk i wysoki urz\u0119dnik pa\u0144stwowy, w szeregu prac czytanych w ca\u0142ej Europie uzasadnia potrzeb\u0119 zorganizowania \u017cycia gospodarczego w okresie pokoju wed\u0142ug wzorc\u00f3w gospodarki wojennej. W 1923 r. faszy\u015bci tzw. paktem w Palazzo Chigi rozpoczynaj\u0105 we W\u0142oszech d\u0142ug\u0105, ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 do 1939 r. budow\u0119 ustroju ekonomicznego odrzucaj\u0105cego zar\u00f3wno liberalizm, jak i marksizm. W tym samym roku w Turcji pod rz\u0105dami Mustafy Kemala Paszy, p\u00f3\u017aniejszego Atat\u00fcrka, zaczyna powstawa\u0107 \u201epa\u0144stwo gospodarcze\u201d. Donios\u0142e wydarzenia przynosi rok 1933, kiedy Franklin Delano Roosevelt przyst\u0119puje do realizacji w USA spo\u0142eczno-ekonomicznego programu Nowego \u0141adu, a w Portugalii rz\u0105dzonej przez Antonia Salazara pojawia si\u0119 Nowe Pa\u0144stwo, obejmuj\u0105ce m.in. korporacyjny ustr\u00f3j gospodarczy. W Niemczech po zmianie w\u0142adzy Hjalmar Schacht reorganizuje finanse publiczne i polityk\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105 w duchu autarkii, a Walter Darr\u00e9 wprowadza nowy ustr\u00f3j rolnictwa. W 1938 r., gdy Schacht wraz z innymi konserwatystami zostaje usuni\u0119ty z rz\u0105du przez Hitlera, w Wielkiej Brytanii Harold Macmillan, polityk Partii Konserwatywnej, publikuje ksi\u0105\u017ck\u0119 <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>\u201eThe middle way\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, w kt\u00f3rej wzywa do zaprowadzenia ustroju ekonomicznego po\u015bredniego mi\u0119dzy socjalizmem a kapitalizmem. We wschodniej cz\u0119\u015bci Europy najpe\u0142niejszy system nacjonalizmu gospodarczego tworzy Bu\u0142garia; w mniejszym stopniu to samo czyni\u0105 W\u0119gry, Rumunia, Czechos\u0142owacja i Polska. W niniejszym artykule chcia\u0142bym przypomnie\u0107 mniej znany przypadek Urugwaju \u2013 pa\u0144stwa, kt\u00f3re na drog\u0119 antyliberaln\u0105 wkroczy\u0142o wcze\u015bniej od kraj\u00f3w europejskich i pocz\u0105tkowo by\u0142o pod tym wzgl\u0119dem ewenementem na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nacjonalizm gospodarczy w Ameryce Po\u0142udniowej wyr\u00f3s\u0142 z innego podglebia, ni\u017c w Europie. Zrodzi\u0142 si\u0119 z buntu przeciw ekonomicznej kolonizacji formalnie niepodleg\u0142ych pa\u0144stw Nowego \u015awiata przez Wielk\u0105 Brytani\u0119 i Stany Zjednoczone. Dla Urugwaju g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o bogactwa stanowi\u0142a tradycyjnie hodowla byd\u0142a i owiec, ale obs\u0142uguj\u0105cy j\u0105 przemys\u0142 przetw\u00f3rczy, skoncentrowany w Montevideo, w ca\u0142o\u015bci kontrolowa\u0142 kapita\u0142 brytyjski i ameryka\u0144ski. Zwierz\u0119ta zwozi\u0142y do stolicy z ca\u0142ego terytorium kraju brytyjskie linie kolejowe. Cudzoziemskie statki transportowa\u0142y mi\u0119so i we\u0142n\u0119 miejscowego wyrobu na rynki zbytu za oceanem. Na ka\u017cdym etapie produkcji i sprzeda\u017cy Urugwaj p\u0142aci\u0142 wi\u0119c haracz obcym.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Urugwajski nacjonalizm gospodarczy nosi nazw\u0119 <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>batllismo<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Rozwin\u0105\u0142 go i urzeczywistni\u0142 Jos\u00e9 Batlle y Ordo\u00f1ez (1856-1929). Polityk ten przez dwie kadencje by\u0142 prezydentem Urugwaju (1903-1907, 1911-1915), ale i p\u00f3\u017aniej, do ko\u0144ca \u017cycia, wywiera\u0142 dominuj\u0105cy wp\u0142yw na \u017cycie pa\u0144stwowe swojej ojczyzny.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Scena polityczna w wielu krajach Ameryki wygl\u0105da\u0142a podobnie. Dzieli\u0142y j\u0105 pomi\u0119dzy siebie dwa ugrupowania r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 jedynie nazw\u0105, a pozbawione ideologii czy program\u00f3w. Ka\u017cde z nich zrzesza\u0142o ludzi w oparciu nie o wsp\u00f3lnot\u0119 idei, lecz o zwi\u0105zki oligarchiczne: klanowe, rodzinne, biznesowe. W USA partiami takimi byli (i s\u0105) Republikanie i Demokraci, w Argentynie \u2013 <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>unitarios <\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">i <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>federales<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, w Urugwaju \u2013 <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>blancos <\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">i <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>colorados<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Batlle nale\u017ca\u0142 do stronnictwa <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>colorados<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Sta\u0142 na jego czele podczas kr\u00f3tkotrwa\u0142ej wojny domowej, jak\u0105 dwa obozy stoczy\u0142y ze sob\u0105 w 1904 r. <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Colorados<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> odnie\u015bli w\u00f3wczas militarne zwyci\u0119stwo nad <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>blancos<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Batlle nadawa\u0142 si\u0119 na przyw\u00f3dc\u0119 w prawdziwej walce \u2013 odznacza\u0142 si\u0119 du\u017c\u0105 odwag\u0105 fizyczn\u0105. W pierwszej po\u0142owie XX wieku kultura polityczna w Urugwaju wci\u0105\u017c mia\u0142a wyra\u017anie gauchowski koloryt: tutejsi politycy swoje spory regulowali nie na drodze s\u0105dowego pieniactwa czy zrz\u0119dzenia na siebie w mediach, lecz za pomoc\u0105 pojedynku. Batlle mia\u0142 na koncie szereg pojedynk\u00f3w, a w jednym z nich w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0105 zabi\u0142 Washingtona Beltrana \u2013 w\u0142a\u015bciciela szkaluj\u0105cego go dziennika \u201eEl Pa\u00eds\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Batlle zapisa\u0142 si\u0119 w historii jako reformator ustroju politycznego pa\u0144stwa. W 1913 r. podda\u0142 pod obrady parlamentu projekt konstytucji swojego autorstwa, nawi\u0105zuj\u0105cy do wzor\u00f3w szwajcarskich. Przewidywa\u0142 on zniesienie urz\u0119du prezydenta i zast\u0105pienie go cia\u0142em kolegialnym \u2013 dziewi\u0119cioosobow\u0105 rad\u0105 \u2013 kt\u00f3re mia\u0142o przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad organami egzekutywy. Projekt zosta\u0142 w z\u0142agodzonej wersji przyj\u0119ty w 1918 r. Konstytucja wesz\u0142a w \u017cycie w roku nast\u0119pnym. Nowy system rz\u0105d\u00f3w nazwano <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>colegiado<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Dzieli\u0142 on kierownictwo pa\u0144stwowe mi\u0119dzy dwa organy wy\u0142aniane w wyborach bezpo\u015brednich \u2013 prezydenta i Krajow\u0105 Rad\u0119 Administracyjn\u0105. Prezydent odpowiada\u0142 za zapewnienie pa\u0144stwu bezpiecze\u0144stwa w wypadku zewn\u0119trznej agresji lub niepokoj\u00f3w wewn\u0119trznych. Z tego powodu podlegali mu ministrowie obrony, spraw zagranicznych i spraw wewn\u0119trznych, wojsko i komendanci policji w terenie. Krajowej Radzie Administracyjnej podlegali natomiast ministrowie finans\u00f3w, przemys\u0142u, o\u015bwiaty i rob\u00f3t publicznych, a tak\u017ce kierownicy urz\u0119d\u00f3w i innych instytucji pa\u0144stwowych, m.in. szk\u00f3\u0142, bank\u00f3w, plac\u00f3wek s\u0142u\u017cby zdrowia. Do kompetencji ministra o\u015bwiaty nale\u017ca\u0142y wszystkie sprawy administracyjne nie zastrze\u017cone dla innych ministr\u00f3w. Rada sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dziewi\u0119ciu os\u00f3b, przy czym trzy miejsca obsadza\u0142a w niej partia, kt\u00f3ra przegra\u0142a wybory, co w\u0142\u0105cza\u0142o przegranych w prace pa\u0144stwowe i przekszta\u0142ca\u0142o ich w konstruktywn\u0105 \u201eopozycj\u0119 Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci\u201d. W latach 1921-1923 i 1927-1928 stanowisko przewodnicz\u0105cego Rady zajmowa\u0142 sam Batlle.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Przede wszystkim jednak w okresie swoich formalnych i nieformalnych rz\u0105d\u00f3w Batlle podj\u0105\u0142 dzie\u0142o przebudowy \u0142adu ekonomicznego w Urugwaju. Przebudowa ta pod\u0105\u017ca\u0142a w dw\u00f3ch kierunkach. Po pierwsze, mia\u0142a uwolni\u0107 urugwajsk\u0105 gospodark\u0119 z p\u0119t zagranicznych \u201einwestor\u00f3w\u201d i uczyni\u0107 j\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 krajowc\u00f3w. W\u0142adze dokona\u0142y <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>nacjonalizacji<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> wielu cudzoziemskich firm. Dba\u0142y, by spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o dobrze poinformowane o celach takiej polityki, dzi\u0119ki czemu cieszy\u0142a si\u0119 ona poparciem. W rz\u0105dowym komunikacie wydanym po nacjonalizacji przedsi\u0119biorstwa Luz El\u00e9ctrica stwierdzano na przyk\u0142ad, i\u017c upa\u0144stwowienia <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>\u201enie nale\u017cy myli\u0107 z tym, co si\u0119 nazywa dzia\u0142alno\u015bci\u0105 przemys\u0142ow\u0105 (\u2026), poniewa\u017c d\u0105\u017cy ono do cel\u00f3w wznio\u015blejszych: do rozpowszechnienia i kolektywnej dystrybucji niezb\u0119dnych element\u00f3w dobrobytu, wygody i higieny; do przyznania klasom spo\u0142ecznym liczniejszym, lecz mniej uprzywilejowanym, pewnych \u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re w przeciwnym razie by\u0142yby dost\u0119pne tylko dla klas zamo\u017cnych; wreszcie do zapobie\u017cenia niebezpiecze\u0144stwu, znanemu z do\u015bwiadcze\u0144 w\u0142asnych i obcych, \u017ce w niekt\u00f3rych dziedzinach swoboda dzia\u0142alno\u015bci nie u\u0142atwia konkurowania z pot\u0119g\u0105 wielkich kapita\u0142\u00f3w, wskutek czego nast\u0119puje jej degeneracja do poziomu monopoli, nadu\u017cywaj\u0105cych swej pozycji i niestosownych\u201d<\/i><\/span><\/span> <span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>(1)<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Nacjonalizacji du\u017cych zagranicznych firm towarzyszy\u0142o <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>zak\u0142adanie przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y skutecznie konkurowa\u0107 z obcym kapita\u0142em w opanowanych dotychczas przez niego sektorach: finansowym, transportowym, us\u0142ug portowych i komunalnych. W 1911 r. Batlle uruchomi\u0142 urugwajski Banco de Rep\u00fablica. Po nim powsta\u0142y: pa\u0144stwowy zak\u0142ad ubezpiecze\u0144 oraz pa\u0144stwowe przedsi\u0119biorstwa kolejowe, tramwajowe, telegraficzne i energii elektrycznej. Gospodarce narodowej zapewniono te\u017c zaplecze badawcze przez otwarcie pa\u0144stwowych instytut\u00f3w nauk stosowanych, poszukuj\u0105cych udoskonale\u0144 w dziedzinach chemii, uprawy ro\u015blin czy rybo\u0142\u00f3wstwa. W\u0142adze rozwin\u0119\u0142y polityk\u0119 <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>protekcjonizmu celnego<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, co chroni\u0142o krajowy rynek przed zalewem towar\u00f3w konsumpcyjnych obcej produkcji i pobudzi\u0142o rozw\u00f3j rodzimego przemys\u0142u lekkiego. Rz\u0105d z zasady zajmowa\u0142 tward\u0105 postaw\u0119 przetargow\u0105 wsz\u0119dzie tam, gdzie musia\u0142 prowadzi\u0107 negocjacje z cudzoziemskimi grupami kapita\u0142owymi.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Drugim celem <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>batllismo<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> by\u0142o zwi\u0119kszenie udzia\u0142u szerokim rzesz narodu w zyskach generowanych przez gospodark\u0119 tak, aby rozw\u00f3j ekonomiczny przek\u0142ada\u0142 si\u0119 na podniesienie poziomu \u017cycia zwyk\u0142ych ludzi. W 1907 r. w strukturze administracji pojawi\u0142a si\u0119 nowa jednostka organizacyjna \u2013 Urz\u0105d Pracy. W 1914 r. zasady zawierania um\u00f3w o prac\u0119 doczeka\u0142y si\u0119 regulacji ustawowej. Poprawi\u0142a ona warunki zatrudnienia robotnik\u00f3w przemys\u0142owych i innych kategorii pracownik\u00f3w najemnych: na pracodawc\u00f3w na\u0142o\u017cono obowi\u0105zek finansowania \u015bwiadcze\u0144 powypadkowych oraz ograniczono dopuszczalny wymiar pracy na nocnej zmianie. Od 1916 r. obowi\u0105zywa\u0142 o\u015bmiogodzinny dzie\u0144 roboczy. Nowe przepisy przyzna\u0142y r\u00f3wnie\u017c robotnikom prawo do organizowania si\u0119 w zwi\u0105zki zawodowe i do strajku. Batlle osobi\u015bcie stawa\u0142 po stronie strajkuj\u0105cych pracownik\u00f3w zagranicznych przedsi\u0119biorstw. Wyra\u017caj\u0105c publicznie poparcie dla strajku tramwajarzy, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>\u201ebez tego strajku nadwy\u017cka p\u0142ac wyemigrowa\u0142aby wraz z wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ogromnych zysk\u00f3w do Londynu i Berlina (\u2026). Dzisiaj pozostanie tutaj, rozdzielona w\u015br\u00f3d naszego ludu\u201d <\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>(2)<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. W 1923 r. wprowadzono gwarantowan\u0105 ustawowo p\u0142ac\u0119 minimaln\u0105 dla robotnik\u00f3w rolnych \u2013 najubo\u017cszej, a zarazem bardzo licznej grupy zawodowej. W latach 1919-1925 uchwalono pakiet ustaw, kt\u00f3ry stworzy\u0142 w Urugwaju system rentowo-emerytalny. Finansowanie rent i emerytur odbywa\u0142o si\u0119 ze \u015brodk\u00f3w dostarczonych przez ubezpieczonego (4%), pracodawc\u0119 (8%) i z bud\u017cetu pa\u0144stwa (88%). Uprawnienia do emerytury nabywa\u0142 ka\u017cdy pracownik, gdy jego wska\u017anik emerytalny, obliczany jako suma wieku i lat pracy, osi\u0105ga\u0142 wielko\u015b\u0107 90. Wysoko\u015b\u0107 emerytury w zale\u017cno\u015bci od wykonywanego zawodu waha\u0142a si\u0119 od 58% (dla dyrektor\u00f3w przedsi\u0119biorstwa) do 100% (dla najgorzej op\u0142acanych grup pracownik\u00f3w najemnych) ostatniego wynagrodzenia. Wed\u0142ug znanego politologa i latynoamerykanisty Ryszarda Stemplowskiego w epoce Batllego <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>\u201eUrugwaj osi\u0105gn\u0105\u0142 w zakresie stosunk\u00f3w pracy i zabezpieczenia spo\u0142ecznego niezwykle wysoki poziom na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105, nie licz\u0105c ju\u017c Ameryki \u0141aci\u0144skiej\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Wiele rozwi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych we Wschodniej Republice Urugwaju na pocz\u0105tku XX wieku dopiero z czasem upowszechni\u0142o si\u0119 w \u015bwiecie i stanowi dzi\u015b oczywisto\u015b\u0107.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Batllismo <\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">odegra\u0142 prekursorsk\u0105 rol\u0119 zar\u00f3wno wobec mi\u0119dzywojennego antyliberalizmu ekonomicznego Europy, jak i wobec powojennych nacjonalizm\u00f3w gospodarczych w postkolonialnych pa\u0144stwach Azji i Afryki. Na gruncie po\u0142udniowoameryka\u0144skim poprzedzi\u0142 Nowe Pa\u0144stwo w Brazylii rz\u0105dzonej przez Get\u00falia Vargasa (1930-1945), efemeryczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 (1932) ustanowienia \u201esocjalizmu pa\u0144stwowego\u201d w Chile <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>(3)<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> i justycjalizm Juana Per\u00f3na w Argentynie (1943-1955). Warto doda\u0107, i\u017c Urugwaj, jako jedyne w\u00f3wczas pa\u0144stwo Ameryki Po\u0142udniowej, uzna\u0142 <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>de iure <\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Zwi\u0105zek Sowiecki i w 1926 r. nawi\u0105za\u0142 z nim stosunki dyplomatyczne i handlowe. Podejmuj\u0105c t\u0119 decyzj\u0119, urugwajski prezydent Jos\u00e9 Serrato, wsp\u00f3\u0142pracownik Batllego, kierowa\u0142 si\u0119 ch\u0119ci\u0105 znalezienia sprzymierze\u0144c\u00f3w przeciwko ekonomicznemu imperializmowi pa\u0144stw anglosaskich. Co ciekawe, w 1929 r. przedstawiciel handlowy ZSRS w Stanach Zjednoczonych w dyskusji na forum nowojorskiego Stowarzyszenia Polityki Zagranicznej m\u00f3wi\u0142: <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>\u201eCzy system, jaki istnieje w moim kraju, mo\u017ce by\u0107 nazwany \u00bbnacjonalizmem gospodarczym\u00ab? Jestem got\u00f3w zaakceptowa\u0107 to okre\u015blenie, je\u015bli b\u0119dzie ono rozumiane jako d\u0105\u017cenie do wzgl\u0119dnej niezale\u017cno\u015bci, jednak istot\u0119 systemu praktykowanego w moim kraju mo\u017cna najlepiej zdefiniowa\u0107 jako dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do wyj\u015bcia w jak najszerszym zakresie z po\u0142o\u017cenia kolonii. Zdefiniowa\u0142bym cel sowieckiej polityki handlowej jako \u00bbdekolonizacj\u0119\u00ab\u201d<\/i><\/span><\/span> <span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>(2)<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"RIGHT\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Adam Danek <\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>1.<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> Prze\u0142. Ryszard Stemplowski.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>2. <\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Prze\u0142. Henryk Szlajfer.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>3. <\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Zob. Ryszard Stemplowski, <\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Pa\u0144stwowy socjalizm w realnym kapitalizmie. Chilijska reakcja na \u015bwiatowy kryzys gospodarczy (1932 r.)<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, Warszawa 2013.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: 'Times New Roman', serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/094-el-fin-del-caudillismo.jpg\"><img data-attachment-id=\"21055\" data-permalink=\"https:\/\/xportal.press\/?attachment_id=21055\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/094-el-fin-del-caudillismo.jpg?fit=800%2C311&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"800,311\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"094-el-fin-del-caudillismo\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/094-el-fin-del-caudillismo.jpg?fit=300%2C117&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/094-el-fin-del-caudillismo.jpg?fit=800%2C311&amp;ssl=1\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21055\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/094-el-fin-del-caudillismo.jpg?resize=800%2C311\" alt=\"094-el-fin-del-caudillismo\" width=\"800\" height=\"311\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/094-el-fin-del-caudillismo.jpg?w=800&amp;ssl=1 800w, https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/094-el-fin-del-caudillismo.jpg?resize=300%2C117&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/094-el-fin-del-caudillismo.jpg?resize=141%2C55&amp;ssl=1 141w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/a> <\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Za grabarza gospodarki kapitalistycznej w jej liberalnym wydaniu uchodzi Wielki Kryzys z lat 1929-1933. To na jego kanwie powsta\u0142a najobfitsza literatura na temat \u015bwiatowego przesilenia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"Dr Adam Danek erudycyjnie o urugwajskim modelu nacjonalizmu gospodarczego. Polecamy!\r\n\r\n\"Batllismo odegra\u0142 prekursorsk\u0105 rol\u0119 zar\u00f3wno wobec mi\u0119dzywojennego antyliberalizmu ekonomicznego Europy, jak i wobec powojennych nacjonalizm\u00f3w gospodarczych w postkolonialnych pa\u0144stwach Azji i Afryki. Na gruncie po\u0142udniowoameryka\u0144skim poprzedzi\u0142 Nowe Pa\u0144stwo w Brazylii rz\u0105dzonej przez Get\u00falia Vargasa (1930-1945), efemeryczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 (1932) ustanowienia \u201esocjalizmu pa\u0144stwowego\u201d w Chile (3) i justycjalizm Juana Per\u00f3na w Argentynie (1943-1955). Warto doda\u0107, i\u017c Urugwaj, jako jedyne w\u00f3wczas pa\u0144stwo Ameryki Po\u0142udniowej, uzna\u0142 de iure Zwi\u0105zek Sowiecki i w 1926 r. nawi\u0105za\u0142 z nim stosunki dyplomatyczne i handlowe. Podejmuj\u0105c t\u0119 decyzj\u0119, urugwajski prezydent Jos\u00e9 Serrato, wsp\u00f3\u0142pracownik Batllego, kierowa\u0142 si\u0119 ch\u0119ci\u0105 znalezienia sprzymierze\u0144c\u00f3w przeciwko ekonomicznemu imperializmowi pa\u0144stw anglosaskich.\"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22,6],"tags":[35,255,980],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-5tA","jetpack-related-posts":[{"id":24313,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=24313","url_meta":{"origin":21054,"position":0},"title":"USA: Koniec &#8222;powstania&#8221; w Oregonie","date":"27 stycznia 2016","format":false,"excerpt":"W\u00a0ameryka\u0144skim stanie Oregon dosz\u0142o do strzelaniny pomi\u0119dzy cz\u0142onkami lokalnej milicji a funkcjonariuszami policji i Federalnego Biura \u015aledczego (FBI). Cz\u0142onkowie ochotniczego oddzia\u0142u od pocz\u0105tku obecnego roku zajmowali\u00a0z broni\u0105 w r\u0119ku obszar na terenie Narodowego Parku Malheur w prote\u015bcie przeciwko aresztowaniu dw\u00f3ch miejscowych farmer\u00f3w.\u00a0W dniu dzisiejszym dosz\u0142o do eskalacji napi\u0119cia, kt\u00f3ra zaowocowa\u0142a\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":5937,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=5937","url_meta":{"origin":21054,"position":1},"title":"Syria: Zbrodnie rebeliant\u00f3w","date":"7 sierpnia 2012","format":false,"excerpt":"Wed\u0142ug informacji irackiego serwisu Quanon, syryjscy rebelianci zaatakowali dom szyickiej rodziny na osiedlu Sajede Zajnab w Damaszku, morduj\u0105c wszystkich cz\u0142onk\u00f3w rodziny, na koniec za\u015b wieszaj\u0105c najm\u0142odszego z nich \u2013 kilkuletniego ch\u0142opca (na zdj\u0119ciu). W pi\u0105tek terrory\u015bci z tzw. \u201eWolnej Armii Syryjskiej\u201d zaatakowali te\u017c rodzin\u0119 Al-Beri zamieszka\u0142\u0105 na osiedlu Bab al-Neirab\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":9863,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=9863","url_meta":{"origin":21054,"position":2},"title":"Syria: \u201eWalczymy a\u017c do wyplenienia terroryzmu\u201d","date":"20 sierpnia 2013","format":false,"excerpt":"Prezydent Syrii Baszar al-Asad na spotkaniu z delegacj\u0105 z Mauretanii og\u0142osi\u0142, i\u017c Syria b\u0119dzie kontynuowa\u0107 walk\u0119 a\u017c do ca\u0142kowitego wyplenienia terroryzmu z kraju. Syryjski przyw\u00f3dca podzi\u0119kowa\u0142 maureta\u0144skim delegatom za konstruktywne wysi\u0142ki w pr\u00f3bie znalezienia politycznego rozwi\u0105zania kryzysu w Syrii. Nast\u0119pnie podkre\u015bli\u0142, i\u017c syryjscy obywatele s\u0105 zdecydowani walczy\u0107 z terroryzmem i\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/111203061151-syria-supporters-story-top.jpg?fit=640%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":25593,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=25593","url_meta":{"origin":21054,"position":3},"title":"Serbia: MTK nie dostanie Radyka\u0142\u00f3w","date":"20 maja 2016","format":false,"excerpt":"S\u0105d w Belgradzie nie zgodzi\u0142 si\u0119 na wydanie trzech dzia\u0142aczy\u00a0Serbskiej Partii Radykalnej w r\u0119ce \"Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u Karnego dla by\u0142ej Jugos\u0142awii\". Tzw. \"Trybuna\u0142\"\u00a0zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do w\u0142adz Serbii z wnioskiem o ich zatrzymanie pod koniec stycznia. Vjerica Radeta, Petar Jojic i Jovo Ostojic mieli pono\u0107 zastraszy\u0107 \u015bwiadk\u00f3w zeznaj\u0105cych w procesie przewodnicz\u0105cego SRS\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/Srpska_Radikalna_Stranka.png?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":14822,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=14822","url_meta":{"origin":21054,"position":4},"title":"Syria: Koniec walk w Jarmuk","date":"23 czerwca 2014","format":false,"excerpt":"Dzi\u015b rozpocz\u0119to realizacj\u0119 porozumienia mi\u0119dzy rz\u0105dem syryjskim i rebeliantami na terenie palesty\u0144skiego obozu Jarmuk. Umowa zak\u0142ada natychmiastowe zako\u0144czenie dzia\u0142a\u0144 zbrojnych, obj\u0119cie terenu obozu kordonem wojskowym w celu uniemo\u017cliwienia infiltracji terenu przez terroryst\u00f3w, powo\u0142anie si\u0142 bezpiecze\u0144stwa dbaj\u0105cych o porz\u0105dek w obozie, uwolnienie wszystkich je\u0144c\u00f3w i przekazanie broni ci\u0119\u017ckiej na r\u0119ce armii\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/Palestinians-living-in-Syria.jpg?fit=690%2C388&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":20228,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=20228","url_meta":{"origin":21054,"position":5},"title":"Francja: Rodzinne rozgrywki","date":"9 kwietnia 2015","format":false,"excerpt":"Szefowa francuskiego Frontu Narodowego Marine Le Pen zablokowa\u0142a kandydatur\u0119 swojego ojca i tw\u00f3rcy tego ugrupowania Jeana-Marie Le Pena w wyborach regionalnych, kt\u00f3re odb\u0119d\u0105 si\u0119 we Francji pod koniec bie\u017c\u0105cego roku. Pr\u00f3buj\u0105ca zmieni\u0107 wizerunek swojej partii Marine Le Pen napisa\u0142a - \"Wydaje si\u0119, \u017ce Jean-Marie Le Pen wpad\u0142 w prawdziw\u0105 spiral\u0119\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/25.jpg?fit=669%2C377&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21054"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21054"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21054\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21211,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21054\/revisions\/21211"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21054"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}