![\"1\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/1.jpg\")
<\/a><\/p>\nZ przedstawionego wy\u017cej schematu nale\u017cy wnioskowa\u0107, \u017ce poda\u017c tworzy dla siebie popyt w r\u00f3wnej wielko\u015bci, a zatem nie mo\u017ce by\u0107 mowy o globalnej nadprodukcji. Poda\u017c zr\u00f3wnowa\u017cy si\u0119 z popytem je\u015bli tylko pozwolimy mechanizmom rynkowym dzia\u0142a\u0107 bez przeszk\u00f3d. Zrozumia\u0142e, \u017ce zainteresowanie ekonomii liberalnej skupi\u0107 si\u0119 musia\u0142o tylko na stronie poda\u017cowej gospodarki, gdy\u017c w \u015bwietle rozumowania Saya produkcja sama tworzy dla siebie rynki zbytu, a wi\u0119c popyt zachowuje si\u0119 biernie. Dodatkowo, prawo rynk\u00f3w implikuje, i\u017c ka\u017cdy czynnik produkcji znajduje zatrudnienie (gospodarka funkcjonuje na poziomie produktu potencjalnego), a wi\u0119c niemo\u017cliwe jest bezrobocie niedobrowolne. Jakakolwiek forma bezrobocia niedobrowolnego musi wi\u0119c z definicji wynika\u0107 z przyczyn egzogenicznych.<\/p>\n
Naturalne, \u017ce prawo Saya musi obowi\u0105zywa\u0107 jedynie wtedy, gdy planowane oszcz\u0119dno\u015bci r\u00f3wne s\u0105 planowanym inwestycjom (w innym przypadku mog\u0142yby pojawi\u0107 si\u0119 niedopasowania po stronie popytu i poda\u017cy na rynku d\u00f3br), ta zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy poda\u017c\u0105 kapita\u0142u a popytem na kapita\u0142 nazwana jest prawem de Turgote\u2019a <\/b>(2). <\/b> Prawo to sformu\u0142owane dla rynku kapita\u0142u g\u0142osi, i\u017c oszcz\u0119dno\u015bci automatycznie przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w inwestycje za po\u015brednictwem stopy procentowej. Gdy tylko poda\u017c kapita\u0142u b\u0119dzie przewy\u017csza\u0107 popyt na kapita\u0142, stopa procentowa ulegnie obni\u017ceniu tak, aby nadpoda\u017c oszcz\u0119dno\u015bci zosta\u0142a zrealizowana, rynek kapita\u0142owy ex post<\/i> b\u0119dzie zr\u00f3wnowa\u017cony.<\/p>\n
Ekonomi\u015bci klasyczno \u2013 neoklasyczni przyjmuj\u0105c prawo Saya dla rynku d\u00f3br, prawo de Turgote\u2019a dla rynku kapita\u0142u oraz tez\u0119 o neutralno\u015bci pieni\u0105dza przekonani byli o egzogenicznym charakterze kryzys\u00f3w. Je\u015bli dosz\u0142oby do niespodziewanych fluktuacji ekonomicznych, to za przyczyn\u0119 takiego stanu rzeczy nale\u017ca\u0142oby przyjmowa\u0107 nieumiej\u0119tn\u0105 polityk\u0119 gospodarcz\u0105 Pa\u0144stwa, dzia\u0142alno\u015b\u0107 zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych lub efekty zewn\u0119trzne.<\/p>\n Centralnym zagadnieniem teorii efektywnego popytu opracowanej przez Kaleckiego i Keynesa jest zale\u017cno\u015b\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci od inwestycji. Przedstawili\u015bmy ju\u017c wy\u017cej koncepcje liberaln\u0105, wedle kt\u00f3re rozmiar inwestycji jest okre\u015blany przez rozmiar poda\u017cy oszcz\u0119dno\u015bci. Kalecki analizuj\u0105c w swym dziele Teoria dynamiki gospodarczej. Rozprawa o cyklicznych i d\u0142ugofalowych zmianach gospodarki kapitalistycznej<\/i><\/span> czynniki wyznaczaj\u0105ce rozmiar zysk\u00f3w w gospodarce zamkni\u0119tej dochodzi do wniosk\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 rozstrzygaj\u0105ce dla naszych dalszych rozwa\u017ca\u0144. Ot\u00f3\u017c w gospodarce zamkni\u0119tej produkt spo\u0142eczny brutto b\u0119dzie wyra\u017cony w r\u00f3wnaniu:<\/span><\/p>\n Zyski brutto + p\u0142ace i uposa\u017cenia = inwestycje brutto + konsumpcja kapitalist\u00f3w + konsumpcja robotnik\u00f3w<\/b><\/span><\/p>\n R\u00f3wnanie to dowodzi tego, \u017ce w makroekonomii istniej\u0105 zasadniczo tylko dwa stanowiska \u2013 pierwsze, utrzymuj\u0105ce, \u017ce wydatki s\u0105 okre\u015blane przez dochody (zgodnie z prawem Saya) oraz drugie, twierdz\u0105ce, \u017ce zwi\u0105zek przyczynowo <\/span>\u2013 skutkowy ma si\u0119 na odwr\u00f3t. <\/span>Tertium non datur<\/i><\/span> (3).<\/span><\/p>\n Dochody dla kapitalist\u00f3w i robotnik\u00f3w r\u00f3wnaj\u0105 si\u0119 <\/span>ex definitione<\/i><\/span> ich wydatkom. Je\u015bli za\u0142o\u017cymy dodatkowo, \u017ce robotnicy nie oszcz\u0119dzaj\u0105 (a zatem konsumpcja robotnik\u00f3w r\u00f3wna jest ich dochodowi) to otrzymujemy r\u00f3wno\u015b\u0107:<\/span><\/p>\n Zyski brutto = inwestycje brutto + konsumpcja kapitalist\u00f3w<\/b><\/span><\/p>\n Wa\u017cna jest interpretacja tego r\u00f3wnania, tj. wykazanie zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy wydatkami a dochodami. Jest jasne, \u017ce kapitali\u015bci podejmuj\u0105 decyzje o rozmiarze wydatk\u00f3w inwestycyjnych oraz konsumpcyjnych, lecz nie mog\u0105 decydowa\u0107 o wielko\u015bci swych dochod\u00f3w. Tym samym prawd\u0105 jest, \u017ce wydatki okre\u015blaj\u0105 dochody. M\u00f3wi\u0105c s\u0142owami Kaleckiego – ,,kapitali\u015bci zarabiaj\u0105 tyle ile wydaj\u0105\u201d. Zyski oczywi\u015bcie nie s\u0105 niezmienne, wynika to z tego, \u017ce kapitali\u015bci nie konsumuj\u0105 oraz nie inwestuj\u0105 w danym okresie tej samej wielko\u015bci co w okresie poprzednim (4). <\/span><\/p>\n Je\u015bli od zysk\u00f3w brutto odejmiemy konsumpcj\u0119 kapitalist\u00f3w to dostaniemy oszcz\u0119dno\u015bci brutto kapitalist\u00f3w. Zatem zachodzi r\u00f3wno\u015b\u0107:<\/span><\/p>\n Oszcz\u0119dno\u015bci brutto = inwestycje brutto <\/b><\/span><\/p>\n Z analizy Kaleckiego wynika, \u017ce intuicja wydaje si\u0119 nas zwodzi\u0107, gdy twierdzimy, \u017ce prawid\u0142a stosuj\u0105ce si\u0119 w skali mikro stosuj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do sfery makro. Na poziomie mikro faktycznie jest tak, \u017ce oszcz\u0119dno\u015bci tworz\u0105 inwestycje, lecz r\u00f3wnanie Kaleckiego pokazuje nam, \u017ce w uj\u0119ciu ca\u0142o\u015bciowym sprawa ma si\u0119 dok\u0142adnie na odwr\u00f3t, ekonomia liberalna pope\u0142nia zatem powa\u017cny b\u0142\u0105d.<\/span><\/p>\n Wiemy ju\u017c, \u017ce w ramach ca\u0142ej gospodarki wydatki okre\u015blaj\u0105 dochody, a zatem rozmiar inwestycji okre\u015bla rozmiar oszcz\u0119dno\u015bci. Oznacza to, i\u017c inwestycje finansuj\u0105 si\u0119 same. Okazuje si\u0119, \u017ce stopa procentowa nie mo\u017ce by\u0107 uznana za mechanizm prowadz\u0105cy do r\u00f3wno\u015bci oszcz\u0119dno\u015bci i inwestycji, potrzebna jest zatem nowa teoria stopy procentowej (zagadnienie stopy procentowej z punktu widzenia teorii efektywnego popytu nie b\u0119dzie nas tu interesowa\u0142o). Mechanizm dzi\u0119ki kt\u00f3remu inwestycje stwarzaj\u0105 oszcz\u0119dno\u015bci na swe pokrycie to <\/span>mechanizm mno\u017cnikowy<\/b><\/span>. Mno\u017cnik inwestycyjny sprawia, \u017ce przyrost PKB jest wielokrotno\u015bci\u0105 przyrostu inwestycji (co wa\u017cne, mechanizm mno\u017cnikowy odnosi si\u0119 zar\u00f3wno do inwestycji produkcyjnych jak i nieprodukcyjnych).<\/span><\/p>\n Przedstawmy teraz jak realizuj\u0105 si\u0119 zyski w gospodarce otwartej z udzia\u0142em Pa\u0144stwa. Nie mo\u017cemy wi\u0119c pomin\u0105\u0107 podatk\u00f3w, wydatk\u00f3w rz\u0105dowych oraz eksportu netto.<\/span><\/p>\n Zyski brutto + p\u0142ace i uposa\u017cenia + podatki = inwestycje brutto + nadwy\u017cka eksportowa + wydatki publiczne + konsumpcja kapitalist\u00f3w + konsumpcja robotnik\u00f3w<\/b><\/span> .<\/span><\/p>\n Odejmuj\u0105c od obu stron podatki pomniejszone o przelewy, z lewej strony znikn\u0105 nam ,,podatki\u201d za\u015b z prawej strony ,,wydatki publiczne\u201d zamieniaj\u0105 nam si\u0119 w ,,deficyt bud\u017cetowy\u201d :<\/span><\/p>\n Zyski brutto + p\u0142ace i uposa\u017cenia = inwestycje brutto + nadwy\u017cka eksportowa + deficyt bud\u017cetowy + konsumpcja kapitalist\u00f3w + konsumpcja robotnik\u00f3w<\/b><\/span><\/p>\n Odejmuj\u0105c nast\u0119pnie od obu stron ,,p\u0142ace i uposa\u017cenia\u201d r\u00f3wnanie przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\n Zyski brutto = inwestycje brutto + nadwy\u017cka eksportowa + deficyt bud\u017cetowy \u2013 oszcz\u0119dno\u015bci robotnik\u00f3w + konsumpcja kapitalist\u00f3w<\/b><\/span><\/p>\n Odejmuj\u0105c ,,konsumpcj\u0119 kapitalist\u00f3w\u201d oraz dodaj\u0105c ,,oszcz\u0119dno\u015bci robotnik\u00f3w\u201d otrzymujemy:<\/span><\/p>\n Oszcz\u0119dno\u015bci brutto kapitalist\u00f3w + oszcz\u0119dno\u015bci robotnik\u00f3w = inwestycje brutto + najwy\u017csza eksportowa + deficyt bud\u017cetowy<\/b><\/span><\/p>\n Rekapituluj\u0105c, dochodzimy do wniosku, \u017ce z uwzgl\u0119dnieniem Pa\u0144stwa oraz handlu zagranicznego poda\u017c oszcz\u0119dno\u015bci jest warunkowana przez wysoko\u015b\u0107 inwestycji prywatnych, deficytu bud\u017cetowego oraz nadwy\u017ck\u0119 eksportow\u0105. Pomijaj\u0105c handel oraz pomniejszaj\u0105c oszcz\u0119dno\u015bci brutto o inwestycje brutto mamy r\u00f3wnanie:<\/span><\/p>\n Oszcz\u0119dno\u015bci netto = deficyt bud\u017cetowy<\/b><\/span><\/p>\n Okazuje si\u0119, \u017ce pomijaj\u0105c wymian\u0119 z zagranic\u0105 deficyt bud\u017cetowy pozwala sektorowi prywatnemu na zgromadzenie oszcz\u0119dno\u015bci ponad poziom wyznaczony przez prywatne inwestycje. Nale\u017cy to rozumie\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce gdyby nie fakt, \u017ce Pa\u0144stwo inwestuje wi\u0119cej ni\u017c posiada oszcz\u0119dno\u015bci to ka\u017cda pr\u00f3ba zanotowania nadwy\u017cki oszcz\u0119dno\u015bci ko\u0144czy\u0142aby si\u0119 spadkiem dochodu narodowego i zatrudnienia. Sytuacj\u0119 t\u0119, czyli tzw. <\/span>paradoks oszcz\u0119dzania <\/b><\/span>(w istocie jest to paradoks tylko dla ekonomii poda\u017cowej), ilustruje poni\u017cszy wykres :<\/span><\/p>\n<\/a><\/p>\n