{"id":240,"date":"2011-11-13T00:01:48","date_gmt":"2011-11-12T23:01:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.xportal.hsms.pl\/?p=240"},"modified":"2011-11-13T00:01:48","modified_gmt":"2011-11-12T23:01:48","slug":"leopold-caro-bezuzytecznosc-misesa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=240","title":{"rendered":"Leopold Caro: Bezu\u017cyteczno\u015b\u0107 Misesa"},"content":{"rendered":"

Od Redakcji:<\/b> Od kilku lat zapatrzone w anglosask\u0105 my\u015bl ekonomiczn\u0105 \u015brodowiska liberalne energicznie propaguj\u0105 na lu\u017ano poj\u0119tej prawicy koncepcje Ludwiga Misesa. Nie tylko przedstawiaj\u0105 je jako bezdyskusyjne, jedynie s\u0142uszne stanowisko w dziedzinie ekonomii, ale czyni\u0105 wr\u0119cz kryterium \u201eprawicowo\u015bci\u201d, \u201ekonserwatyzmu\u201d, a nawet \u201ekatolicyzmu\u201d ze zgodno\u015bci zapatrywa\u0144 na gospodark\u0119 z pogl\u0105dami tego kosmopolitycznego \u017cydowskiego libera\u0142a. Maj\u0105c to na uwadze, przypominamy po\u015bwi\u0119cony im artyku\u0142 konserwatywnego ekonomisty prof. Leopolda Caro. Tekst powsta\u0142 jako krytyczna recenzja ksi\u0105\u017cki prof. Adama Heydla, polskiego propagatora pogl\u0105d\u00f3w Misesa. Polecamy jego lektur\u0119 zar\u00f3wno wyznawcom, jak i przeciwnikom nowej, \u015bwieckiej religii \u201ewolnego rynku\u201d.(A.D.)<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Prof. Heydel (1) <\/b>udowadnia w spos\u00f3b przekonywuj\u0105cy, \u017ce cz\u0142owiek uszczuplaj\u0105cy sw\u00f3j zysk w drodze powi\u0119kszenia inwestycji dzia\u0142a gospodarczo b\u0142\u0119dnie. Myli si\u0119 tylko, je\u015bli ni\u017cej ceni i przeciwstawia opini\u0119 in\u017cyniera, przedstawiciela pracy, dostawcy surowc\u00f3w i konsumenta opinii \u201eekonomisty\u201d, kt\u00f3ra rzekomo ogarnia og\u00f3\u0142 wszystkich interes\u00f3w i korzy\u015bci. Punkt widzenia, jaki zajmuje autor, jest r\u00f3wnie uprawniony, jak ka\u017cdy inny, ale nie mo\u017cna go nazywa\u0107 ekonomicznym, o ile nie zechcemy uto\u017csamia\u0107 ekonomisty z cz\u0142owiekiem d\u0105\u017c\u0105cym wy\u0142\u0105cznie do w\u0142asnego wzbogacenia si\u0119. By\u0142by to punkt widzenia ekonomiki prywatnej, a nie spo\u0142ecznej, trafny tylko, o ile by\u015bmy uznali, \u017ce jest to w\u0142a\u015bnie jedyna droga do wzrostu bogactwa spo\u0142ecznego, ale moim zdaniem r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 zasadniczo od punktu widzenia ekonomiki spo\u0142ecznej. Tylko punkt widzenia prawdziwego ekonomisty ogarnia\u0107 mo\u017ce og\u00f3\u0142 wszystkich interes\u00f3w i sta\u0107 od nich wy\u017cej.<\/p>\n

Gospodarstwo spo\u0142eczne tworzy cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adow\u0105 \u017cycia w spo\u0142ecze\u0144stwie, nie mo\u017ce przeto by\u0107 wyzutym z cel\u00f3w zwi\u0105zanych z istnieniem ca\u0142o\u015bci spo\u0142ecznego \u017cycia. Celem gospodarstwa spo\u0142ecznego nie mo\u017ce by\u0107 \u017cadn\u0105 miar\u0105 wy\u0142\u0105cznie produkcja d\u00f3br, obejmowa\u0107 on winien obok niej i zaopatrywanie og\u00f3\u0142u w przedmioty jego zapotrzebowania jako cel drugi, tudzie\u017c taki rozdzia\u0142 d\u00f3br, kt\u00f3ry odpowiada\u0142by powszechnemu dobru jako cel trzeci. Je\u015bli za\u015b uznamy wszystkie te trzy cele, w takim razie uwidoczni si\u0119 nam cel og\u00f3lny, etyczny, zar\u00f3wno gospodarstwa spo\u0142ecznego, jak zorganizowanej wsp\u00f3lnoty czyli spo\u0142ecze\u0144stwa. Cel produkcyjny tylko w takim wypadku i\u015b\u0107 mo\u017ce w parze z celem powszechnego dobra, je\u015bli ca\u0142o\u015b\u0107 produkcji zwi\u0119kszy sum\u0119 zadowolenia najwi\u0119kszej liczby ludzi, co tylko w\u00f3wczas nast\u0105pi\u0107 mo\u017ce, je\u015bli w spo\u0142ecze\u0144stwie zdob\u0119dzie uznanie prawo moralne. Spo\u0142ecze\u0144stwo, wyzute z wi\u0119z\u00f3w moralnych, nie podo\u0142a\u0142oby i zadaniom gospodarczym, jak tego dowodzi rozk\u0142ad Francji w drugiej po\u0142owie XVIII wieku, tudzie\u017c Rosji sowieckiej. Zadanie etycznego celu gospodarstwa spo\u0142ecznego tkwi g\u0142\u0119boko w istocie spo\u0142ecze\u0144stwa ludzkiego, wobec czego nie podobna my\u015ble\u0107 wprost o nim z pomini\u0119ciem owego celu. Cel ten etyczny objawia si\u0119 w nieodzownej \u2013 przynamniej w du\u017cym stopniu \u2013 solidarno\u015bci \u017cycia spo\u0142ecznego, w spo\u0142ecznych cechach pracy, w \u017c\u0105daniu r\u00f3wnomierno\u015bci a wi\u0119c sprawiedliwo\u015bci w obrocie, oszcz\u0119dno\u015bci i ograniczeniu potrzeb, tudzie\u017c obowi\u0105zk\u00f3w, jakie nak\u0142ada w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna.<\/p>\n

(\u2026). Ten m\u00f3j pogl\u0105d uzasadnia tak\u017ce konkluzje w sprawie granicy mi\u0119dzy liberalizmem a etatyzmem. O ile gospodarstwo prywatne narusza wymagania etyki, dzia\u0142a ze szkod\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa i w\u00f3wczas jest rzecz\u0105 pa\u0144stwa wkroczy\u0107. B\u0119dzie to nawet rodzajem obrony koniecznej, r\u00f3wnej roli pa\u0144stwa wobec jednostek, zagra\u017caj\u0105cych \u017cyciu czy mieniu innych \u2013 roli, kt\u00f3r\u0105 wszak liberalizm ekonomiczny gor\u0105co uznaje i aprobuje. Wszelka przesada w dziedzinie etatyzmu by\u0142aby oczywi\u015bcie b\u0142\u0119dn\u0105 a nawet szkodliw\u0105. Szczeg\u00f3\u0142owo wywiod\u0142em to na innym miejscu. Ale ju\u017c z tego, co tu powiedzia\u0142em, wynikaj\u0105 granice, jakie moim zdaniem zakre\u015bli\u0107 mo\u017cna i nale\u017cy d\u0105\u017ceniom do wszechw\u0142adzy pa\u0144stwa w sprawach gospodarczych.<\/p>\n

Wydaje mi si\u0119 wi\u0119c b\u0142\u0119dnym stanowisko szko\u0142y liberalnej, kt\u00f3ra nie przecz\u0105c zarzutom o niedoskona\u0142o\u015bci a nawet niekiedy ci\u0119\u017ckich grzechach liberalizmu, rozpatruje zjawiska gospodarcze jedynie z punktu widzenia kanonu praw gospodarczych, kt\u00f3re sam kapitalizm ad usum delphini <\/i>u\u0142o\u017cy\u0142 i nam do wierzenia poda\u0142 a pomija \u2013 lub, jak to czyni autor omawianej pracy [tzn. Heydel \u2013 przyp. red.], osobno rozpatruje wzgl\u0119dy etyczne.<\/p>\n

Dla uzasadnienia tej metody izolacyjnej m\u00f3wi si\u0119 zazwyczaj o odr\u0119bno\u015bci i suwerenno\u015bci nauki ekonomicznej. Ale zapomina si\u0119, \u017ce medycyna nie mog\u0142aby obej\u015b\u0107 si\u0119 bez nauk przyrodniczych, historia literatury bez historii powszechnej, filozofii i estetyki, prawo bez filozofii itd. Tam za\u015b, gdzie, jak wy\u017cej powiedzia\u0142em, idzie o spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re opiera si\u0119 z konieczno\u015bci na etyce, a ginie w razie jej braku, co powiedzieli tacy geniusze jak Goethe, Napoleon i wielu innych \u2013 rozpatrywanie gospodarstwa tego\u017c spo\u0142ecze\u0144stwa z zupe\u0142nym pomini\u0119ciem etyki mo\u017ce da\u0107 tylko rezultat taki sam, jak badanie choroby nerek bez uwzgl\u0119dnienia np. sklerozy albo kataru kiszek z pomini\u0119ciem stanu serca czy nerw\u00f3w. Wszystko trzeba zna\u0107 a nadto lekarz musi by\u0107 i dobrym psychologiem, je\u015bli jego diagnoza i terapia ma sta\u0107 na wy\u017cynie zadania i je\u015bli nie ma si\u0119 sko\u0144czy\u0107 w najlepszym razie na wyleczeniu choroby, ale na \u015bmierci pacjenta.<\/p>\n

Ale nawet ograniczaj\u0105c si\u0119 do kwestii zysku w gospodarstwie prywatnym w przyk\u0142adzie przez autora dobranym, zauwa\u017cy\u0107 trzeba, \u017ce wykazuj\u0105c bezwzgl\u0119dn\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 producenta, osi\u0105gaj\u0105cego wy\u017cszy zysk przy mniejszych kosztach i mniejszej produkcji, pomija on wypadek straty, z kt\u00f3rym obaj producenci ze sob\u0105 konkuruj\u0105cy liczy\u0107 si\u0119 przecie\u017c musz\u0105. Zysk to nie wynagrodzenie za dostarczenie dobrego towaru, jakby mo\u017ce by\u0107 powinno, zysk to po prostu wynik korzystnej sprzeda\u017cy towaru, a tu tylko jednym z czynnik\u00f3w jest dobra jego jako\u015b\u0107, dalszymi a cz\u0119sto wa\u017cniejszymi s\u0105 reklama, potrzeba spo\u0142ecze\u0144stwa, spekulacja. Wielkie maj\u0105tki s\u0105 rezultatem przede wszystkim pomy\u015blnej koniunktury, jak tego dowodzi historia milionowych maj\u0105tk\u00f3w Fugger\u00f3w i Rothschild\u00f3w, w naszych czasach Vanderbildt\u00f3w, Astor\u00f3w, Carnegie\u2019ich i setek innych \u2013 a nie samej pracy i oszcz\u0119dno\u015bci. A je\u017celi tak jest, to dlaczego odmawia si\u0119 zas\u0142ug gospodarczych i temu, kt\u00f3ry wi\u0119cej wyprodukowa\u0142, cho\u0107 wobec zwi\u0119kszonych koszt\u00f3w osi\u0105gn\u0105\u0142 w danym roku mniejszy zysk? Gdyby nie eksperyment, zako\u0144czony ubytkiem zysku, nie odwa\u017cy\u0142by si\u0119 w roku nast\u0119pnym, wytworzy\u0107 jeszcze wi\u0119cej towaru, ale ju\u017c przy redukcji koszt\u00f3w w drodze lepszej organizacji pracy. Wszelki wzrost zysk\u00f3w ma pocz\u0105tek w do\u015bwiadczeniu, okupionym strat\u0105. Hipoteza, (nie autora) jakoby producent wi\u0119cej produkuj\u0105cy przy wi\u0119kszych kosztach czyni\u0142 to dlatego, aby da\u0107 wi\u0119cej ludziom u siebie zarobi\u0107, by\u0142aby zupe\u0142nie dowolna i nie znajduje podstawy w rzeczywisto\u015bci. Wszyscy produkuj\u0105 na to tylko, aby zarobi\u0107. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi jest tylko ta, \u017ce jeden kalkuluje trafnie a drugi opuszcza jedn\u0105 cho\u0107by przes\u0142ank\u0119 w swym rozumowaniu i dlatego traci; albo te\u017c ta, \u017ce co do przedsi\u0119biorstwa pierwszego zaszed\u0142 nieprzewidziany wypadek, stwarzaj\u0105cy koniunktur\u0119 pomy\u015bln\u0105 lub niepomy\u015bln\u0105, a co do drugiego nie zaszed\u0142. Ford (2) <\/b>s\u0105dzi, \u017ce ani koszta ani ceny nie odgrywaj\u0105 decyduj\u0105cej roli w kszta\u0142towaniu si\u0119 zysku. Tajemnic\u0119 powodzenia widzi on w rozmiarach zbytu. I to jest w tym stopniu prawd\u0105 \u2013 niestety nie w naszych warunkach \u2013 \u017ce wywraca do gruntu wszystkie dotychczasowe teorie liberalizmu o pracy i oszcz\u0119dno\u015bci.<\/p>\n

Odmienne moje od p. prof. H[eydla] zapatrywania wypowiedzia\u0142em i uzasadni\u0142em ju\u017c niejednokrotnie. Nie podejmuj\u0119 si\u0119 ponownego ich wy\u0142uszczania przy sposobno\u015bci pisania tych uwag.<\/p>\n

Pragn\u0119 jedynie zaznaczy\u0107 odno\u015bnie do recenzji prof. H[eydla] o ksi\u0105\u017cce Misesa \u201eLiberalismus\u201d<\/i>, zawieraj\u0105cej polemik\u0119 z odmiennym moim o tej ksi\u0105\u017cce zapatrywaniem \u2013 \u017ce w artykule krytycznym w \u201ePrzegl\u0105dzie Powszechnym\u201d (3) <\/b>sz\u0142o mi przede wszystkim o ust\u0119py dyskwalifikuj\u0105ce p. Milesa jako uczonego. Je\u017celi kto\u015b okre\u015bla chrze\u015bcija\u0144stwo jako nauk\u0119 \u201ezabraniaj\u0105c\u0105 ludziom troszczenia si\u0119 o prac\u0119, g\u0142osz\u0105c\u0105 nienawi\u015b\u0107 przeciw rodzinie i zalecaj\u0105c\u0105 dobrowolne pozbawienie si\u0119 m\u0119sko\u015bci\u201d, je\u017celi kto\u015b o s\u0142owach Zbawiciela, krytykuj\u0105cych bogatych m\u00f3wi, \u017ce \u201ewi\u0119cej krwi pop\u0142yn\u0119\u0142o z ich powodu, wi\u0119cej wywo\u0142a\u0142y one nieszcz\u0119\u015b\u0107, ni\u017c prze\u015bladowania kacerzy i palenie czarownic na stosie\u201d, je\u017celi kto\u015b przypisuje destrukcjonizm dzisiejszego \u015bwiata \u0142\u0105cznie Ko\u015bcio\u0142owi katolickiemu i protestanckiemu a odmawia gor\u0105cemu chrze\u015bcijaninowi obu wyzna\u0144 zrozumienia kultury wsp\u00f3\u0142czesnej (\u2026), to tym samym dowodzi b\u0105d\u017a g\u0142\u0119bokiej ignorancji, b\u0105d\u017a bezgranicznej z\u0142ej wiary i tak\u017ce jako uczony nie mo\u017ce by\u0107 traktowany powa\u017cnie. Nie \u017c\u0105da si\u0119 od prof. Misesa aby by\u0142 chrze\u015bcijaninem, wierz\u0105cym czy niewierz\u0105cym, i to nikogo nic nie obchodzi. Ale je\u015bli prof. Mises dzier\u017cy katedr\u0119 uniwersyteck\u0105, ma si\u0119 prawo \u017c\u0105da\u0107, aby nie pisa\u0142 niedorzeczno\u015bci i potwarzy.<\/p>\n

Co Mises przytacza przeciw mo\u017cliwo\u015bci zrealizowania socjalizmu, to dawno przed nim by\u0142o powiedziane lepiej i powa\u017cniej a bez niesmacznych i nietaktownych wycieczek i napa\u015bci. Co natomiast m\u00f3wi o interwencjonizmie, to jest powierzchowne i p\u0142ytkie. Dlaczego rynek i wolna konkurencja maj\u0105 by\u0107 bardziej przewiduj\u0105ce, ni\u017c elita spo\u0142ecze\u0144stwa, skupiona w rz\u0105dzie, maj\u0105cym wytkni\u0119ty program (nie m\u00f3wi\u0119 o konkretnych rz\u0105dach, mam na my\u015bli zasad\u0119), to jest niezrozumia\u0142e. Ale powiedzie\u0107, \u017ce interwencjonizm prowadzi\u0107 musi do socjalizmu, to znaczy upro\u015bci\u0107 sobie bardzo dyskusj\u0119. Kartele obalaj\u0105 zreszt\u0105 woln\u0105 konkurencj\u0119 i do nich nale\u017cy przysz\u0142o\u015b\u0107. Interwencjonizm nie jest bynajmniej wrogiem karteli, pragnie jedynie i tu wiedzie\u0107, co si\u0119 dzieje i w razie naruszenia zasad obrotu, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142em na wst\u0119pie, mie\u0107 prawo g\u0142osu. (\u2026).<\/p>\n

Dlaczego lektura Misesa w Polsce, gospodaruj\u0105cej niewprawnie, wysprzedaj\u0105cej si\u0119 na rzecz zagranicy, odbieraj\u0105cej rozkazy gospodarcze z zachodu, ma by\u0107 tak bardzo po\u017cyteczn\u0105, jak s\u0105dzi prof. H[eydel], nie rozumiem. Gdyby\u017c przynamniej has\u0142o liberalizmu: the survival of the fittest <\/i>(4) <\/b>by\u0142o dowiedzion\u0105 prawd\u0105! Ale tak nie jest, a przy tym grozi katastrof\u0105 niechybn\u0105 Polsce. Jhering (5) <\/b>powiedzia\u0142: \u201eWenn die W\u00f6lfe um Freiheit br\u00fcllen, so wissen sie, was sie tun; aber wenn die Schafe um Freiheit bl\u00f6ken, so beweisen sie bloss, dass sie eben Schafe sind.\u201d <\/i>(6)<\/b> Przekonanie to moje wyja\u015bnia m\u00f3j negatywny stosunek do liberalizmu ekonomicznego.<\/p>\n

Autoregulacja \u017cycia gospodarczego, nawet je\u015bli ma miejsce, jak twierdzi prof. H[eydel], odbywa si\u0119 bowiem w tempie zbyt powolnym i dozna\u0107 mo\u017ce przeszk\u00f3d i pokrzy\u017cowa\u0144 zgo\u0142a nieprzewidzianych i to nie tylko w produkcji drzewa jak przyznaje autor (\u2026), ale w og\u00f3le, wobec czego celowa, m\u0105dra, przewiduj\u0105ca interwencja pa\u0144stwa m[oim] zd[aniem] jest najlepszym, co si\u0119 w tych warunkach da w og\u00f3le pomy\u015ble\u0107, cho\u0107 oczywi\u015bcie jak ka\u017cde dzie\u0142o ludzkie, i ona nie mo\u017ce by\u0107 wolna od b\u0142\u0119d\u00f3w i pomy\u0142ek. (\u2026).<\/p>\n

<\/p>\n

Leopold Caro<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/b>\u201eRuch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny\u201d, 1929, p\u00f3\u0142rocze II. (Pisowni\u0119 uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniono. Tytu\u0142, opuszczenia oraz przypisy pochodz\u0105 od redakcji.).<\/p>\n

<\/p>\n

Leopold Caro <\/b>(1864-1939) \u2013 adwokat, socjolog, teoretyk katolickiego solidaryzmu spo\u0142ecznego. Od 1921 r. profesor ekonomii spo\u0142ecznej i nauk prawniczych na Politechnice Lwowskiej. Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego we Lwowie i redaktor pisma \u201ePrzegl\u0105d Ekonomiczny\u201d. Cz\u0142onek Komisji Pracy przy Komitecie Ekonomicznym Rady Ministr\u00f3w, a tak\u017ce Rady Gospodarczej Wojew\u00f3dztwa Lwowskiego. Autor m.in. prac: \u201eAugust Cieszkowski\u201d<\/i> (1893), \u201eKwestia \u017cydowska w \u015bwietle etyki\u201d<\/i> (1893), \u201eEtyka w \u017cyciu publicznym\u201d <\/i>(1914), \u201eKu nowej Polsce\u201d <\/i>(1923), \u201eZasady nauki ekonomii spo\u0142ecznej\u201d<\/i> (1926), \u201eDroga do odrodzenia spo\u0142ecze\u0144stwa. Idee przewodnie encykliki Rerum novarum\u201d<\/i> (1927), \u201eSolidaryzm. Jego zasady, dzieje i zastosowania\u201d<\/i> (1931), \u201eWsp\u00f3\u0142czesne pr\u0105dy gospodarcze a sp\u00f3\u0142dzielczo\u015b\u0107\u201d <\/i>(1932), \u201eReformy gospodarcze i spo\u0142eczne faszyzmu\u201d <\/i>(1933), \u201eW\u0142asno\u015b\u0107 prywatna, jej utrzymanie czy ograniczenie?\u201d <\/i>(1933), \u201eProblem wyw\u0142aszczenia\u201d <\/i>(1934), \u201eZmierzch kapitalizmu\u201d <\/i>(1934), \u201ePrawa ekonomiczne a socjologiczne\u201d<\/i> (1935), \u201ePrzyczynowo\u015b\u0107 czy celowo\u015b\u0107 w ekonomice spo\u0142ecznej\u201d <\/i>(1935), \u201eProblem spo\u0142eczny w katolickim o\u015bwietleniu\u201d <\/i>(1936), \u201eLiberalizm i kapitalizm\u201d<\/i> (1937), \u201ePrzewr\u00f3t gospodarczy III Rzeszy\u201d <\/i>(1938). <\/p>\n

<\/p>\n

Przypisy:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

1. Adam Heydel<\/b> (1893-1941) \u2013 prawnik i ekonomista, profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, jeden z tw\u00f3rc\u00f3w tzw. krakowskiej szko\u0142y ekonomii. Zdeklarowany zwolennik liberalizmu gospodarczego i leseferyzmu. Politycznie zwi\u0105zany ze Stronnictwem Narodowym. W 1933 r. za ostr\u0105 krytyk\u0119 sanacji usuni\u0119ty przez rz\u0105d z uniwersytetu, gdzie powr\u00f3ci\u0142 w 1937 r. W 1939 r. aresztowany przez Niemc\u00f3w w ramach operacji Sonderaktion Krakau<\/i> i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen. W 1940 r. zwolniony z obozu, wkr\u00f3tce aresztowany ponownie i uwi\u0119ziony w obozie koncentracyjnym w O\u015bwi\u0119cimiu, gdzie zosta\u0142 rozstrzelany.<\/p>\n

<\/p>\n

2. Henry Ford <\/b>(1863-1947) \u2013 ameryka\u0144ski konstruktor, przemys\u0142owiec i finansista irlandzkiego pochodzenia, za\u0142o\u017cyciel jednego z najwi\u0119kszych koncern\u00f3w motoryzacyjnych na \u015bwiecie, dzia\u0142acz wolnomularski. Tw\u00f3rca systemu produkcji fabrycznej, od jego nazwiska nazwanego fordyzmem. Autor pracy \u201eMi\u0119dzynarodowy \u017byd. G\u0142\u00f3wny problem \u015bwiata\u201d<\/i> (wyd. polskie: Warszawa 1998).<\/p>\n

<\/p>\n

3. \u201ePrzegl\u0105d Powszechny\u201d<\/b> \u2013 miesi\u0119cznik wydawany w latach 1884-1939 przez polskich jezuit\u00f3w. Porusza\u0142 zagadnienia z zakresu religii, filozofii, polityki, ekonomii, spraw spo\u0142ecznych.<\/p>\n

<\/p>\n

4. <\/b>Ang. \u201eprzetrwanie najlepiej przystosowanych\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

5. Rudolf von Jhering <\/b>(1818-1892) \u2013 niemiecki filozof prawa, teoretyk solidaryzmu spo\u0142ecznego.<\/p>\n

<\/p>\n

6. <\/b>Niem. \u201eKiedy wilki wyj\u0105 o wolno\u015bci, wiedz\u0105, co robi\u0105; ale kiedy owce becz\u0105 o wolno\u015bci, okazuje si\u0119, \u017ce s\u0105 tylko owcami.\u201d<\/p>\n

<\/p>\n

(opr. Adam Danek)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od Redakcji: Od kilku lat zapatrzone w anglosask\u0105 my\u015bl ekonomiczn\u0105 \u015brodowiska liberalne energicznie propaguj\u0105 na lu\u017ano poj\u0119tej prawicy koncepcje Ludwiga Misesa. Nie tylko przedstawiaj\u0105 je […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":262,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22,12],"tags":[164,428,573,725],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-3S","jetpack-related-posts":[{"id":5630,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=5630","url_meta":{"origin":240,"position":0},"title":"Leopold Caro: Mises jako obro\u0144ca liberalizmu","date":"11 lipca 2012","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Wcze\u015bniejsze publikacje Xportalu zwi\u0105zane z postaci\u0105 liberalnego my\u015bliciela ekonomicznego Ludwiga von Misesa wzbudzi\u0142y \u017cywe zainteresowanie w\u015br\u00f3d Czytelnik\u00f3w, w tym tak\u017ce z\u0142o\u015b\u0107 zwolennik\u00f3w ideologii \u201ewolnego rynku\u201d. Zach\u0119ceni ich reakcjami, prezentujemy Pa\u0144stwu krytyczny artyku\u0142 o pismach Misesa, kt\u00f3ry pierwotnie ukaza\u0142 si\u0119 w przedwojennej polskiej prasie katolickiej. Jego autorem jest goszcz\u0105cy\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":1650,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1650","url_meta":{"origin":240,"position":1},"title":"USA: Ron Paul zwolennikiem izraelskich nalot\u00f3w na Iran","date":"29 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"Idol polskich i ameryka\u0144skich libertarian, przedstawiany cz\u0119sto jako przeciwnik ameryka\u0144skiego imperializmu, zarazem za\u015b jeden z kandydat\u00f3w na prezydenta USA zabiegaj\u0105cy o nominacj\u0119 Partii Republika\u0144skiej, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce nie mia\u0142by nic przeciwko i nie d\u0105\u017cy\u0142by do zapobie\u017cenia izraelskim nalotom na Iran. Ron Paul powiedzia\u0142, \u017ce podobne stanowisko zajmowa\u0142 w 1981 roku, przy\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":10709,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=10709","url_meta":{"origin":240,"position":2},"title":"Oskar Lange: Mises, racjonalizm i tradycja","date":"11 pa\u017adziernika 2013","format":false,"excerpt":"\u00a0\u00a0\u00a0 Tak wi\u0119c w gospodarce towarowo-pieni\u0119\u017cnej zar\u00f3wno cel, jak i \u015brodki dzia\u0142alno\u015bci zarobkowej zostaj\u0105 oderwane od tradycji. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 zarobkowa staje si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 opart\u0105 na rozumowaniu, czyli dzia\u0142alno\u015bci\u0105 racjonaln\u0105. \u00a0\u00a0 (\u2026). \u00a0\u00a0 Poj\u0119cie racjonalno\u015bci dzia\u0142ania stosuje si\u0119 do wszelkiego dzia\u0142ania, nie tylko do dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Max Weber, kt\u00f3rego klasyfikacja rodzaj\u00f3w dzia\u0142ania\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/burning-money.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":2573,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=2573","url_meta":{"origin":240,"position":3},"title":"Gabryel Lach: Marks i Mises – dwie strony tego samego medalu","date":"2 lutego 2012","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Publikujemy tekst nades\u0142any przez naszego Czytelnika, w przyst\u0119pnej formie analizuj\u0105cy podobie\u0144stwa pomi\u0119dzy marksizmem a naukami ho\u0142ubionego przez \"prawic\u0119\" libera\u0142a, Ludwiga Von Misesa. Karol Marks i Ludwig von Mises, komunizm i liberalizm, dwie strony tej samej monety. Mieni\u0105cy si\u0119 \u201eprawic\u0105\u201d fani tego drugiego i mieni\u0105cy si\u0119 \u201elewic\u0105\u201d lumpenprole nie\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":25182,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=25182","url_meta":{"origin":240,"position":4},"title":"Syria: Polacy odrestauruj\u0105 Palmyr\u0119","date":"23 kwietnia 2016","format":false,"excerpt":"Archeolodzy\u00a0Robert \u017bukowski (PAN) i Bartosz Makowski (Centrum Archeologii \u015ar\u00f3dziemnomorskiej UW) przebywali w Palmyrze od 7 do 17 kwietnia, wykonuj\u0105c prace obejmuj\u0105ce dokumentacj\u0119 fotograficzn\u0105 zniszcze\u0144 oraz poszukiwania, zabezpieczenie i identyfikacj\u0119 uszkodzonych artefakt\u00f3w i ich fragment\u00f3w. Polscy specjali\u015bci przyjechali tam na zaproszenie Departamentu Staro\u017cytno\u015bci Syrii, zaledwie w kilka dni po odbiciu miasta\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"e40053be3bd91291b8b62441d48b918a37856676","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/e40053be3bd91291b8b62441d48b918a37856676.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":32115,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=32115","url_meta":{"origin":240,"position":5},"title":"Adam Danek: Ograniczy\u0107 „wolny rynek”!","date":"15 grudnia 2017","format":false,"excerpt":"Przez wiele lat w tych polskich \u015brodowiskach lu\u017ano poj\u0119tej prawicy, kt\u00f3re uwa\u017ca\u0142y siebie za jej ideow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 (i w ten spos\u00f3b podkre\u015bla\u0142y sw\u0105 odmienno\u015b\u0107 od skoncentrowanej na bie\u017c\u0105cej walce o sto\u0142ki parlamentarne, coraz bardziej bezideowej \u201eumiarkowanej prawicy\u201d czy te\u017c \u201ecentroprawicy\u201d \u2013 bardziej zas\u0142uguj\u0105cej na miano pipi-prawicy) dominowa\u0142o bezwzgl\u0119dnie prze\u015bwiadczenie o\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/images.jpg?fit=243%2C208&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/240"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=240"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/240\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}