{"id":24317,"date":"2016-01-27T21:30:50","date_gmt":"2016-01-27T20:30:50","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=24317"},"modified":"2016-09-25T20:57:56","modified_gmt":"2016-09-25T18:57:56","slug":"andrzej-zienkiewicz-o-wyzszosci-popytowej-teorii-zatrudnienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=24317","title":{"rendered":"Andrzej Zienkiewicz: O wy\u017cszo\u015bci popytowej teorii zatrudnienia"},"content":{"rendered":"

<\/b>,,Postaram si\u0119 dowie\u015b\u0107, \u017ce postulaty teorii <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

klasycznej daj\u0105 si\u0119 zastosowa\u0107 nie w og\u00f3le, lecz jedynie w przypadku szczeg\u00f3lnym, <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

gdy\u017c sytuacja, jak\u0105 ona zak\u0142ada, jest punktem skrajnym <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

spo\u015br\u00f3d wielu mo\u017cliwych stan\u00f3w r\u00f3wnowagi\u201d <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

– John Maynard Keynes <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Ponad p\u00f3\u0142 wieku up\u0142yn\u0119\u0142o odk\u0105d lord John Maynard Keynes opublikowa\u0142 swoje opus magnum, w kt\u00f3rym rozprawi\u0142 si\u0119 z nieprzystaj\u0105cymi do rzeczywisto\u015bci koncepcjami klasyczno \u2013 neoklasycznymi tworz\u0105c podwaliny pod zupe\u0142nie now\u0105 teori\u0119 ekonomiczn\u0105. A\u017c dziw bierze, \u017ce istniej\u0105 jeszcze intelektuali\u015bci wierz\u0105cy w ju\u017c dawno przestarza\u0142e twierdzenia jakoby stopa procentowa r\u00f3wnowa\u017cy\u0142a popyt na kapita\u0142 z jego poda\u017c\u0105, za\u015b wzrost poda\u017cy pieni\u0105dza prowadzi\u0142 li tylko do wzrostu cen zgodnie z dychotomi\u0105 sfery realnej i pieni\u0119\u017cnej przyjmowan\u0105 przez neoklasyk\u00f3w. Jednak tym, co budzi najwi\u0119kszy niepok\u00f3j, jest fakt, \u017ce prymitywna teoria g\u0142osz\u0105ca, i\u017c si\u0142a robocza to w istocie taki sam towar jak ka\u017cdy inny w ramach kapitalistycznego sposobu produkcji, a skoro tak, to bezrobocie mo\u017cna zlikwidowa\u0107 poprzez obni\u017canie wynagrodze\u0144, ma a\u017c tylu zwolennik\u00f3w w\u015br\u00f3d ekonomist\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie w t\u0119 k\u0142amliw\u0105 koncepcj\u0119, kt\u00f3rej tak zawzi\u0119cie broni\u0105 ekonomi\u015bci wolnorynkowi, mamy zamiar uderzy\u0107.<\/p>\n

Nasze rozwa\u017cania zaczniemy od zaprezentowania ortodoksyjnej teorii zatrudnienia.<\/p>\n

\"1\"<\/p>\n

Jak widzimy si\u0142a robocza potraktowana jest jak ka\u017cde inne dobro, tote\u017c jej cen\u0105 rz\u0105dz\u0105 te same prawa, co innymi towarami na rynkach. Mechanizmem r\u00f3wnowa\u017c\u0105cym popyt na prac\u0119 z jej poda\u017c\u0105 jest p\u0142aca realna<\/strong>. Ujemne nachylenie krzywej popytu na prac\u0119 jest odzwierciedleniem prawid\u0142owo\u015bci, i\u017c produkt kra\u0144cowy czynnika pracy maleje wraz z ka\u017cdym kolejnym zatrudnieniem pracownik\u00f3w (przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce reszta czynnik\u00f3w produkcji pozostaje niezmieniona), za\u015b dodatnie nachylenie krzywej poda\u017cy wynika z faktu, i\u017c kra\u0144cowa przykro\u015b\u0107 pracy ro\u015bnie wraz z ilo\u015bci\u0105 \u015bwiadczonej pracy (1). Przedsi\u0119biorstwa kieruj\u0105c si\u0119 zasad\u0105 maksymalizacji zysku zwi\u0119kszaj\u0105 zatrudnienie, a\u017c do zr\u00f3wnania si\u0119 kra\u0144cowego produktu pracy z p\u0142ac\u0105 realn\u0105 (2).<\/p>\n

Wedle liberalnej ortodoksji mechanizm dochodzenia do r\u00f3wnowagi na rynku pracy wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co: je\u015bli wyst\u0119puje bezrobocie to nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, i\u017c na niekt\u00f3rych rynkach p\u0142ace przewy\u017cszaj\u0105 kra\u0144cowy produkt pracy. W\u00f3wczas w wyniku konkurencji pomi\u0119dzy pracownikami dojdzie do obni\u017cki p\u0142ac nominalnych, w konsekwencji do zwi\u0119kszenia si\u0119 popytu na prac\u0119. Rynek ex post b\u0119dzie zr\u00f3wnowa\u017cony, a nadpoda\u017c pracy zlikwidowana.<\/p>\n

Zwolennicy szko\u0142y neoklasycznej postuluj\u0105 obni\u017ck\u0119 p\u0142ac nominalnych jako spos\u00f3b walki z bezrobociem ulegaj\u0105c przekonaniu, i\u017c p\u0142ace realne zmieniaj\u0105 si\u0119 w tym samym kierunku co p\u0142ace pieni\u0119\u017cne. Jest to konsekwencja za\u0142o\u017cenia, i\u017c obni\u017cona p\u0142aca nominalna nie wp\u0142ywa na poziom cen oraz na krzywe popytu konsumpcyjnego, poniewa\u017c te rysuje si\u0119 zawsze przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce poziom dochodu jest dany (taka jest specyfika analizy r\u00f3wnowagi cz\u0105stkowej). W ortodoksyjnej teorii zatrudnienia p\u0142ace s\u0105 po prostu potraktowane jako koszt z punktu widzenia kapitalisty. Jak wida\u0107, istnieje odwrotna zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy p\u0142acami realnymi a zatrudnieniem.<\/p>\n

Je\u015bli przez wyzysk rozumie\u0107 utrzymywanie p\u0142ac poni\u017cej warto\u015bci produktu kra\u0144cowego to gra poda\u017cy i popytu nie pozwala na trwa\u0142e utrzymanie takiego stanu rzeczy. Dop\u00f3ki kra\u0144cowy produkt pracy jest wy\u017cszy od p\u0142acy realnej (praca dodaje wi\u0119cej do utargu ni\u017c do koszt\u00f3w) kapitalistom op\u0142aca si\u0119 zatrudni\u0107 wi\u0119cej robotnik\u00f3w. Nast\u0119pstwem konkurencji mi\u0119dzy pracodawcami b\u0119dzie oferowanie wy\u017cszych p\u0142ac. Kwestia niesprawiedliwego podzia\u0142u dochodu narodowego na nieskr\u0119powanym rynku nie stanowi problemu, co prowadzi do prostego wniosku, \u017ce o podziale wytworzonego produktu winien decydowa\u0107 rynek, a nie Pa\u0144stwo.<\/p>\n

Dwie kategorie bezrobocia zosta\u0142y wyr\u00f3\u017cnione w teorii neoklasycznej. Jest to, po pierwsze, bezrobocie dobrowolne b\u0119d\u0105ce skutkiem utrzymywania p\u0142ac realnych powy\u017cej poziomu r\u00f3wnowagi lub te\u017c odmowy przyj\u0119cia wynagrodzenia odpowiadaj\u0105cego produktywno\u015bci kra\u0144cowej. Niewykluczone jest tak\u017ce bezrobocie frykcyjne wynikaj\u0105ce z b\u0142\u0119dnej oceny co do zapotrzebowania na towary danych ga\u0142\u0119zi (3).<\/p>\n

Skoro wiemy ju\u017c jak przedstawia si\u0119 mechanizm gwarantuj\u0105cy pe\u0142ne zatrudnienie w gospodarce, przejdziemy obecnie do zilustrowania jak wygl\u0105da r\u00f3wnowaga agregatowa okiem ekonomist\u00f3w ortodoksyjnych:<\/p>\n

\"2\"<\/p>\n

Jak pokazane \u2013 na wykresie krzywa globalnego popytu przecina krzyw\u0105 globalnej poda\u017cy w punkcie pe\u0142nego zatrudnienia, a gospodarka funkcjonuje na poziomie produktu potencjalnego (konsekwencja przyj\u0119cia prawa Saya). Sama krzywa poda\u017cy wyprowadzona jest z prawa rosn\u0105cych koszt\u00f3w kra\u0144cowych. Zgodnie z tradycj\u0105 marshallowsk\u0105 (r\u00f3wnowagi cz\u0105stkowej) oraz tradycj\u0105 warlasowsk\u0105 (r\u00f3wnowagi og\u00f3lnej) ekonomi\u015bci ortodoksyjni przyjmuj\u0105, i\u017c si\u0142y popytu i poda\u017cy jednocze\u015bnie determinuj\u0105 ilo\u015b\u0107 i ceny na jednym lub wielu rynkach.<\/p>\n

Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce interwencjonizm pa\u0144stwowy jest bezzasadny. Ka\u017cda pr\u00f3ba podwy\u017cszenia globalnego popytu zako\u0144czy\u0142aby si\u0119 jedynie wzrostem cen oraz zwi\u0119kszeniem udzia\u0142u wydatk\u00f3w publicznych w PKB. Na gruncie teorii ortodoksyjnej bezrobocie mo\u017ce by\u0107 jedynie wynikiem zak\u0142\u00f3cenia mechanizmu rynkowego, z tej racji postulaty deregulacji rynku pracy, likwidacji p\u0142acy minimalnej, ograniczenia dzia\u0142alno\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych etc. staj\u0105 si\u0119 jasne.<\/p>\n

Przyjrzyjmy si\u0119 teraz jak wygl\u0105da kwestia zatrudnienia w gospodarce kapitalistycznej z punktu widzenia teorii efektywnego popytu.<\/p>\n

Keynes w swej Og\u00f3lnej teorii zatrudnienia, procentu i pieni\u0105dza streszczaj\u0105c w dwu zasadniczych punktach neoklasyczn\u0105 teori\u0119 zatrudnienia prof. Arthura C. Pigou odrzuca tylko jeden postulat ekonomii neoklasycznej. Mowa tu o postulacie g\u0142osz\u0105cym, i\u017c ,,przy danym stanie zatrudnienia u\u017cyteczno\u015b\u0107 p\u0142acy r\u00f3wna si\u0119 kra\u0144cowej przykro\u015bci (ujemnej u\u017cyteczno\u015bci) pracy odpowiadaj\u0105cej temu stanowi zatrudnienia\u201d (4). Wynika z niego, i\u017c bezrobocie dobrowolne oraz bezrobocie frykcyjne wyczerpuj\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 zagadnienia.<\/p>\n

Przedstawimy obecnie model gospodarki dwusektorowej Micha\u0142a Kaleckiego (nawi\u0105zuj\u0105cy do modelu stworzonego niegdy\u015b przez Karola Marksa) celem rozstrzygni\u0119cia zagadnienia, czy faktycznie w gospodarce kapitalistycznej istnieje tendencja do zapewnienia pe\u0142nego zatrudnienia. Przypomnie\u0107 nale\u017cy, i\u017c rozpatrujemy gospodark\u0119 w kr\u00f3tkim okresie, gdy\u017c tylko w odniesieniu do takiego okresu maj\u0105 zastosowanie wywody Kaleckiego i Keynesa.<\/p>\n

Nasamprz\u00f3d poczy\u0144my kilka istotnych za\u0142o\u017ce\u0144:<\/p>\n