{"id":26644,"date":"2016-08-26T15:05:50","date_gmt":"2016-08-26T13:05:50","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=26644"},"modified":"2016-08-26T15:14:42","modified_gmt":"2016-08-26T13:14:42","slug":"lubomir-czupkiewicz-slowianski-podboj-europy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=26644","title":{"rendered":"Lubomir Czupkiewicz: S\u0142owia\u0144ski podb\u00f3j Europy"},"content":{"rendered":"

Zagadnienie pierwotnych siedzib S\u0142owian i kierunk\u00f3w ich ekspansji na obszary, kt\u00f3re zajmuj\u0105 od okresu wczesnego \u015aredniowiecza, od dawna budzi w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w spory i kontrowersje. Istnieje obecnie kilka teorii dotycz\u0105cych tego tematu, opartych na interpretacji wynik\u00f3w dotychczasowych bada\u0144 naukowych:\u2014 teoria \u015brodkowoeuropejska, uznaj\u0105ca za praojczyzn\u0119 S\u0142owian przestrze\u0144 mi\u0119dzy \u015brodkow\u0105 \u0141ab\u0105 a Bugiem (J. Kostrzewski, L. Koz\u0142owski, J. Czeka-nowski, M. Rudnicki);\u2014 teoria dnieprza\u0144ska, upatruj\u0105ca centrum praojczyzny S\u0142owian w dorzeczu Dniepru (J. Rostafi\u0144ski, M. Vasmer, L. Niederle, H. U\u0142aszyn);\u2014 teoria azjatycko-dnieprza\u0144ska, szukaj\u0105ca obszaru wyj\u015bciowego dlaS\u0142owian w Azji, na p\u00f3\u0142nocnym pograniczu wielkiego stepu, sk\u0105d na kilkaset lat p.n.e. mieli przyby\u0107 na obszary mi\u0119dzy Dnieprem a Bugiem (K. Moszy\u0144ski).<\/p>\n

Pierwsza teoria, tzw. autochtoniczna, w \u015bwietle nowszych bada\u0144 naukowych nie wytrzyma\u0142a pr\u00f3by czasu. Opiera\u0142a si\u0119 na przewa\u017cnie b\u0142\u0119dnych za\u0142o\u017ceniach metodologicznych i nieuzasadnionych nale\u017cycie podstawach naukowych, wyzyskuj\u0105c na sw\u00f3j u\u017cytek, w spos\u00f3b niekiedy chybiony, \u017ar\u00f3d\u0142a archeologiczne, j\u0119zykowe, pisane oraz antropologiczne, wskutek czego nie mog\u0142a w syntezie doj\u015b\u0107 do ustale\u0144 zgodnych z rzeczywisto\u015bci\u0105 historyczn\u0105.<\/p>\n

Druga teoria, wyznaczaj\u0105ca miejsce pierwotnych siedzib S\u0142owian w dorzeczu Dniepru, opiera si\u0119 w g\u0142\u00f3wnej mierze na s\u0142owia\u0144skim nazewnictwie rzek, wykazuj\u0105cym cechy do\u015b\u0107 archaiczne. Je\u015bli chodzi o g\u00f3rne dorzecze Dniepru, ostatnie badania wykaza\u0142y, \u017ce w tej cz\u0119\u015bci dorzecza s\u0142owia\u0144skie nazwy rzek datuj\u0105 si\u0119 dopiero od VI-VII wieku. Nie stwierdzono tu ponadto wyst\u0119powania form ceramiki, b\u0119d\u0105cych odpowiednikami lub prototypami charakterystycznej dla S\u0142owian ceramiki tzw. typu Korczak. Ustalono, \u017ce najstarsze nazwy rzeczne tego obszaru sprzed VI wieku nie s\u0105 pochodzenia s\u0142owia\u0144skiego, lecz wschodnioba\u0142tyjskiego. Fakty te sk\u0142aniaj\u0105 do wy\u0142\u0105czenia teren\u00f3w po\u0142o\u017conych w g\u00f3rnym dorzeczu Dniepru z obszar\u00f3w mog\u0105cych stanowi\u0107 pierwotne siedziby S\u0142owian (Rusanowa, 1973, 1976). Pozostawa\u0142aby zatem tylko \u015brodkowa i dolna cz\u0119\u015b\u0107 dorzecza. Je\u017celi chodzi o \u015brodkowe dorzecze Dniepru, odkryto tu w wykopaliskach (na po\u0142udnie od Prypeci) s\u0142owia\u0144sk\u0105 ceramik\u0119 typu Korczak, pochodz\u0105c\u0105 z po\u0142owy V wieku, a wi\u0119c najstarsz\u0105 spo\u015br\u00f3d wszystkich znalezisk tego typu na terenie S\u0142owia\u0144szczyzny. \u015awiadczy to o tym, \u017ce spo\u015br\u00f3d wszystkich ziem s\u0142owia\u0144skich, ten w\u0142a\u015bnie obszar by\u0142 przez S\u0142owian zasiedlony najwcze\u015bniej, bo ju\u017c w po\u0142owie V stulecia n.e. Je\u015bli chodzi o tereny nad dolnym Dnieprem, nie mog\u0105 one wchodzi\u0107 w og\u00f3le w zakres rozwa\u017ca\u0144, bowiem przyczarnomorskie obszary stepowe by\u0142y od dawna terenem przemarsz\u00f3w koczowniczych lud\u00f3w scytyjskich, sarmackich, mongolskich i innych i z tego wzgl\u0119du \u017cadna wi\u0119ksza grupa etniczna nie mog\u0142a tu osi\u0105\u015b\u0107 na sta\u0142e, a te, kt\u00f3re tego pr\u00f3bowa\u0142y, po stu czy dwustu latach ulega\u0142y rozbiciu i rozproszeniu.<\/p>\n

Trzecia teoria, azjatycko-dnieprza\u0144ska, jest najbardziej przekonuj\u0105ca w cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej koncepcji azjatyckiego obszaru wyj\u015bciowego S\u0142owian. Koncepcja ta oparta jest g\u0142\u00f3wnie na przes\u0142ankach lingwistycznych, mianowicie na podobie\u0144stwie niekt\u00f3rych s\u0142\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich i j\u0119zykach turko-tatarskich, co wskazywa\u0142oby na bliskie w przesz\u0142o\u015bci s\u0105siedztwo S\u0142owian z tymi ludami. Ponadto K. Moszy\u0144ski wskazywa\u0142 na niekt\u00f3re zwi\u0105zki kultury duchowej i spo\u0142ecznej S\u0142owian z kultur\u0105 lud\u00f3w stepowych \u015brodkowej Azji, a tak\u017ce na takie elementy orientalne u dawnych S\u0142owian, jak wschodni spos\u00f3b strzelania z \u0142uku (spuszczanie ci\u0119ciwy kciukiem), u\u017cywany przez Japo\u0144czyk\u00f3w, Chi\u0144czyk\u00f3w, Mongo\u0142\u00f3w, Turk\u00f3w, a tak\u017ce staro\u017cytnych Scyt\u00f3w, czy te\u017c u\u017cywanie w zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci na wz\u00f3r scytyjski namiot\u00f3w ustawianych na wozach, czego \u015bladem jest wyraz \u201ewie\u017ca” (od\u201ewie\u017a\u0107”). Wskazywa\u0142oby to jego zdaniem na p\u00f3\u0142nocne pogranicze wielkiego stepu azjatyckiego jako praojczyzn\u0119 S\u0142owian. Wspomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce w\u0142a\u015bnie Azj\u0119 centraln\u0105 przyjmuje si\u0119 za kolebk\u0119 lud\u00f3w indoeuropejskich, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 tak\u017ce S\u0142owianie. Byliby wi\u0119c jednymi z ostatnich Indoeuropejczyk\u00f3w, jacy opu\u015bcili te obszary, podejmuj\u0105c w\u0119dr\u00f3wk\u0119 na zach\u00f3d.Przy przyj\u0119ciu tej teorii za najbardziej prawdopodobn\u0105, nasuwa si\u0119 pytanie, czy S\u0142owianie przybyli w V wieku nad Dniepr bezpo\u015brednio z Azji, pokonawszy przestrze\u0144 3 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w, czy te\u017c po wyj\u015bciu z Azji i przekroczeniu Uralu zajmowali na wschodzie Europy jaki\u015b obszar przej\u015bciowy.Pierwsz\u0105 ewentualno\u015b\u0107 nale\u017cy odrzuci\u0107, bowiem gdyby przyw\u0119drowali nad Dniepr bezpo\u015brednio z Azji, byliby w V wieku jeszcze koczownikami, a jak wiemy, w tym czasie prowadzili ju\u017c osiad\u0142y tryb \u017cycia i zajmowali si\u0119 rolnictwem. Przeczy temu r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce w j\u0119zykach lud\u00f3w finougryjskich obserwuje si\u0119 liczne zapo\u017cyczenia z j\u0119zyka pras\u0142owia\u0144skiego, co \u015bwiadczy o d\u0142u\u017cszym s\u0105siedztwie S\u0142owian z tymi ludami, a jak wiadomo, siedziby plemion finougryjskich znajdowa\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 daleko zar\u00f3wno od step\u00f3w p\u00f3\u0142nocnego Kazachstanu, jak i od dorzecza Dniepru \u2014 na p\u00f3\u0142nocnych obszarach Europy, rozci\u0105gaj\u0105cych si\u0119 od Uralu do p\u00f3\u0142nocnych wybrze\u017cy Ba\u0142tyku. Zatem w swej w\u0119dr\u00f3wce z Azji centralnej na zach\u00f3d S\u0142owianie musieli si\u0119 zatrzyma\u0107 na d\u0142u\u017cej gdzie\u015b w pobli\u017cu finougryjskiego terytorium j\u0119zykowego. Gdzie wobec tego nale\u017cy szuka\u0107 owego obszaru przej\u015bciowego? Si\u0119gnijmy ponownie do \u017ar\u00f3de\u0142 lingwistycznych. Opr\u00f3cz wspomnianych licznych zapo\u017cycze\u0144 s\u0142owia\u0144skich w j\u0119zykach finougryjskich, stwierdzono podobne zjawisko mi\u0119dzy j\u0119zykiem pras\u0142owia\u0144skim a dawnymi j\u0119zykami ira\u0144skimi. W j\u0119zyku pras\u0142owia\u0144skim wyst\u0119puj\u0105 liczne wyrazy maj\u0105ce podobne brzmienie i znaczenie do u\u017cywanych w j\u0119zykach ira\u0144skich w okresie od II wieku p.n.e. do wieku IV n.e., co z kolei dowodzi s\u0105siedztwa S\u0142owian w tym okresie z plemionami pochodzenia ira\u0144skiego. S\u0105siedztwo to, jak te\u017c s\u0105siedztwo z plemionami finougryjskimi, musia\u0142o trwa\u0107 przez d\u0142u\u017cszy czas, bowiem powstawanie tego rodzaju nalecia\u0142o\u015bci j\u0119zykowych jest procesem d\u0142ugotrwa\u0142ym.<\/p>\n

Przej\u015bciowego obszaru osadnictwa S\u0142owian nale\u017cy zatem poszukiwa\u0107 w takim miejscu na wschodzie Europy, gdzie mogliby s\u0105siadowa\u0107 jednocze\u015bnie z ludami finougryjskimi i ira\u0144skimi. Ludy finougryjskie od najdawniejszych czas\u00f3w a\u017c do wieku X zamieszkiwa\u0142y, jak ju\u017c wspomniano, p\u00f3\u0142noc Europy, od zachodnich stok\u00f3w Uralu,przez dorzecze p\u00f3\u0142nocnej D\u017awiny a\u017c do p\u00f3\u0142nocnych wybrze\u017cy Ba\u0142tyku. Natomiast koczownicze plemiona pochodzenia ira\u0144skiego \u2014 a wi\u0119c Scytowie,po nich Sarmaci, a nast\u0119pnie Aorsowie i Alanowie \u2014 od VII wieku p.n.e. do wieku IV n.e. zajmowa\u0142y stref\u0119 stepow\u0105 na po\u0142udniu, ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 od Kazachstanu, przez obszary nadkaspijskie i nadczarnomorskie, a\u017c do uj\u015bcia Dunaju. Na przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci kontynentu wschodnioeuropejskiego terytoria lud\u00f3w finougryjskich i ira\u0144skich dzieli\u0142a przestrze\u0144 ponad tysi\u0105ca kilometr\u00f3w i tylko w jednym miejscu zbli\u017ca\u0142y si\u0119 one do siebie na odleg\u0142o\u015b\u0107 200-300 kilometr\u00f3w:mi\u0119dzy \u015brodkow\u0105 Wo\u0142g\u0105 a g\u00f3rami po\u0142udniowego Uralu. Na tej d\u0142ugo\u015bci geograficznej terytorium osadnictwa plemion finougryjskich tworzy\u0142o wysuni\u0119t\u0105 na po\u0142udnie p\u00f3\u0142enklaw\u0119 i si\u0119ga\u0142o rzeki Kamy i Bia\u0142ej, a terytorium zaj\u0119te przez plemiona ira\u0144skie dochodzi\u0142o do p\u00f3\u0142nocnej granicy stepu, przebiegaj\u0105cej mniej wi\u0119cej wzd\u0142u\u017c rzeki Samary. Na ca\u0142ym pozosta\u0142ym obszarze wschodniej Europy nie znajdziemy innego miejsca, gdzie granice zasi\u0119gu terytorialnego lud\u00f3w finougryjskich i ira\u0144skich przebiega\u0142y tak blisko siebie. Wydaje si\u0119 zatem, \u017ce jedynym miejscem, gdzie S\u0142owianie w zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci mogli s\u0105siadowa\u0107 jednocze\u015bnie z ludami finougryjskimi i ira\u0144skimi,m\u00f3g\u0142 by\u0107 tylko obszar po\u0142o\u017cony pomi\u0119dzy \u015brodkow\u0105 Wo\u0142g\u0105 a g\u00f3rami Uralu,na p\u00f3\u0142nocy si\u0119gaj\u0105cy dolnego biegu Kamy, a na po\u0142udniu dochodz\u0105cy do rzeki Samary i granicy stepu. Jest to obszar o powierzchni oko\u0142o 200 tysi\u0119cy km2, kraina las\u00f3w i lasostep\u00f3w, o przewadze czarnoziemu. Na tej do\u015b\u0107 rozleg\u0142ej przestrzeni, r\u00f3wnej dw\u00f3m trzecim obecnego terytorium Polski, z \u0142atwo\u015bci\u0105 m\u00f3g\u0142 si\u0119 pomie\u015bci\u0107 s\u0142owia\u0144ski szczep, licz\u0105cy w ko\u0144cu poprzedniej ery, jak nale\u017cy szacowa\u0107, oko\u0142o 200-300 tysi\u0119cy ludzi. S\u0142owianie przybyli tu ze step\u00f3w p\u00f3\u0142nocnego Kazachstanu przypuszczalnie na prze\u0142omie III i II wieku p.n.e., kiedy to kroniki zanotowa\u0142y w centralnej Azji wielkie ruchy etniczne wywo\u0142ane najazdami mongolskich i ira\u0144skich lud\u00f3w koczowniczych ze wschodu i po\u0142udnia, maj\u0105ce niew\u0105tpliwie zwi\u0105zek z wielk\u0105 kl\u0119sk\u0105 suszy, jaka nawiedzi\u0142a obszar centralnej Azji w tym w\u0142a\u015bnie okresie. Susze takie, jak stwierdzono, powtarzaj\u0105 si\u0119 na tych obszarach \u015brednio co 660 lat i trwaj\u0105 bardzo d\u0142ugo. Za przyj\u0119ciem takiej w\u0142a\u015bnie daty pojawienia si\u0119 S\u0142owian na obszarze pomi\u0119dzy \u015brodkow\u0105 Wo\u0142g\u0105 a Uralem przemawia moim zdaniem r\u00f3wnie\u017c fakt, i\u017c w tym samym czasie nast\u0119puje nag\u0142y upadek miejscowej kultury osadniczej, zwanej kultur\u0105 anani\u0144sk\u0105, przypisywanej ludno\u015bci finougryjskiej. Kultura ta rozwija\u0142a si\u0119 nieprzerwanie od VIII wiekup.n.e. i obejmowa\u0142a swym zasi\u0119giem terytoria nad \u015brodkow\u0105 Wo\u0142g\u0105, doln\u0105 Kam\u0105 i Bia\u0142\u0105. Ludno\u015b\u0107 kultury anani\u0144skiej zajmowa\u0142a si\u0119 upraw\u0105 roli, hodowl\u0105, my\u015blistwem i rybo\u0142\u00f3wstwem. Znany jej by\u0142 spos\u00f3b wytopu miedzi, br\u0105zu i \u017celaza. Rozwini\u0119te by\u0142o tkactwo. Naczynia lepiono z gliny. Osady wznoszono w zakolach rzek, otaczano wa\u0142ami ziemnymi, rowami i cz\u0119stoko\u0142ami. Zanik kultury anani\u0144skiej oznacza\u0142, \u017ce tereny te uleg\u0142y ekspansji innego ludu. Tym ludem mogli by\u0107 w\u0142a\u015bnie przybyli zza Uralu S\u0142owianie.Kultura anani\u0144sk\u0105, jak nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, nie zosta\u0142a przez S\u0142owian zniszczona doszcz\u0119tnie, lecz przynajmniej niekt\u00f3re jej elementy musia\u0142y by\u0107 przez nich przyj\u0119te, np. w dziedzinie uprawy roli, tkactwa, ceramiki glinianej, wytopu \u017celaza, budowania wa\u0142\u00f3w ziemnych i in. Podobne obwa\u0142owania ziemne spotykamy potem w VI-VIII wieku na ziemiach s\u0142owia\u0144skich w \u015brodkowej\u00a0Europie.<\/p>\n

Jest jeszcze jeden wa\u017cny dow\u00f3d, kt\u00f3ry potwierdza obecno\u015b\u0107 S\u0142owian na tym obszarze. Jest to wzmianka zamieszczona przez Klaudiusza Ptolemeusza w jego\u00a0Zarysie geografii<\/em>,\u00a0dziele powsta\u0142ym oko\u0142o po\u0142owy II wieku. W cz\u0119\u015bci zawieraj\u0105cej opis obszar\u00f3w po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy \u015brodkow\u0105 Wo\u0142g\u0105 (Rha) a Uralem (Imaos), wspomina Ptolemeusz o mieszkaj\u0105cym tam ludzie o nazwie\u201eSuowenoi”. Zastanawiaj\u0105ce jest przemilczanie i bagatelizowanie tej wzmianki przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych historyk\u00f3w. Ci nieliczni za\u015b, kt\u00f3rzy o niej nadmieniaj\u0105, wyra\u017caj\u0105 kategoryczny pogl\u0105d, i\u017c jest niemo\u017cliwe, aby chodzi\u0142o tu o S\u0142owian, poniewa\u017c ich zdaniem S\u0142owianie nie mogli znajdowa\u0107 si\u0119 a\u017c tak daleko od centrum Europy, a chodzi przypuszczalnie o jakie\u015b plemi\u0119 fi\u0144skie (Suomi). Za\u015b H. \u0141owmia\u0144ski, kt\u00f3ry przyznawa\u0142, \u017ce istotnie nazwa ta mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 do S\u0142owian, uzna\u0142 jednak ich lokalizacj\u0119 za pomy\u0142k\u0119 Ptolemeusza, stwierdzaj\u0105c wprost, \u017ce \u201eSuowenoi ze wzgl\u0119du na swe po\u0142o\u017cenie geograficzne s\u0105 bez znaczenia dla bada\u0144 jako wskaz\u00f3wka historyczna” (\u0141owmia\u0144ski, 1963,s. 176). S\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce nale\u017cy wykluczy\u0107 jak\u0105kolwiek pomy\u0142k\u0119, bowiem w tej samej cz\u0119\u015bci Europy Ptolemeusz trafnie lokalizuje inne ludy mieszkaj\u0105ce w II wieku w pobli\u017cu po\u0142udniowego Uralu, jak np. Alan\u00f3w, Alanors\u00f3w czy Massaget\u00f3w. Dlaczego zatem mia\u0142by si\u0119 pomyli\u0107 tylko co do Suowen\u00f3w? Z j\u0119zykowego punktu widzenia nazwa \u201eSuowenoi” t\u0142umaczy si\u0119 niew\u0105tpliwie jako S\u0142owianie, a \u015bci\u015blej \u2014 S\u0142owienie. Archaiczna nazwa S\u0142owienie do dzi\u015b pozostawi\u0142a \u015blady w takich nazwach jak S\u0142owenia, Slovensko, S\u0142owe\u0144cy. Jedno z plemion wschodnios\u0142owia\u0144skich nosi\u0142o nazw\u0119 S\u0142owienie Ilme\u0144scy. Je\u015bli pominiemy nie poparte dowodami hipotezy uto\u017csamiaj\u0105ce S\u0142owian z Neurami Herodota (V w. p.n.e.), Wenedami Pliniusza i Tacyta (I w. p.n.e.-I w. n.e.) czy te\u017c Sabokami, Sulonami, Weltami lub Kojstobokami Ptolemeusza (II w.), to wzmianka o Suowenach jest historycznie pierwszym zapisem, co do kt\u00f3rego moim zdaniem nie mo\u017ce by\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dotyczy S\u0142owian. Dowody te wskazywa\u0142yby zatem, \u017ce obszarem przej\u015bciowym, kt\u00f3ry zajmowali S\u0142owianie po wyj\u015bciu na prze\u0142omie III i II wieku p.n.e. z Azji Centralnej, a przed osiedleniem si\u0119 w po\u0142owie V wieku w dorzeczu \u015brodkowego Dniepru, by\u0142a opisana kraina mi\u0119dzy \u015brodkow\u0105 Wo\u0142g\u0105 a Uralem<\/p>\n

Zwa\u017cywszy, \u017ce nad Dnieprem S\u0142owianie pojawili si\u0119, jak wskazuj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a archeologiczne (wykopaliska ceramiki typu Korczak), oko\u0142o po\u0142owy V wieku,nale\u017ca\u0142oby wnosi\u0107, \u017ce mi\u0119dzy Wo\u0142g\u0105 a Uralem zamieszkiwali przez co najmniej sze\u015b\u0107 i p\u00f3\u0142 wieku. W tym czasie przeszli z koczowniczego trybu \u017cycia na osiad\u0142y. W IV wieku n.e. na stepach nad doln\u0105 Wo\u0142g\u0105 i Donem pojawiaj\u0105 si\u0119 Hunowie. W r. 370 ujarzmiaj\u0105 oni stepowe plemiona Alan\u00f3w i Roksolan\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 plemion sarmacko-ala\u0144skich uchodzi przed nimi na zach\u00f3d, a te, kt\u00f3re nie zd\u0105\u017cy\u0142y na czas tego uczyni\u0107. Hunowie zagarniaj\u0105, tworz\u0105c z nich swoje oddzia\u0142y posi\u0142kowe. Inwazja ta omin\u0119\u0142a S\u0142owian, gdy\u017c Hunowie ci\u0105gn\u0119li stepem, a obszar zajmowany przez S\u0142owian po\u0142o\u017cony by\u0142 bardziej na p\u00f3\u0142noc.<\/p>\n

Gdyby najazd Hun\u00f3w obj\u0105\u0142 w\u00f3wczas tak\u017ce S\u0142owian, to prawdopodobnie uchodz\u0105c przed nim na zach\u00f3d, S\u0142owianie przybyliby do \u015brodkowej Europy przed Hunami, b\u0105d\u017a te\u017c zagarni\u0119ci przez Hun\u00f3w i zmuszeni do walki u ich boku, przybyliby tu razem z nimi. Fakt, \u017ce S\u0142owianie pojawili si\u0119 w centrum Europy dopiero w kilkadziesi\u0105t lat po Hunach, \u015bwiadczy o tym, \u017ce opuszczenie przez S\u0142owian teren\u00f3w nadwo\u0142\u017ca\u0144sko-przyuralskich nie by\u0142o spowodowane bezpo\u015brednim uderzeniem inwazji Hun\u00f3w z lat siedemdziesi\u0105tych IV wieku,lecz nast\u0119pstwem jakich\u015b p\u00f3\u017aniejszych o kilkadziesi\u0105t lat wydarze\u0144 z pierwszej po\u0142owy V wieku. Jakie to by\u0142y wydarzenia? Hunowie w pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat po rozbiciu pa\u0144stwa gockiego nad Morzem Czarnym (375 r.), opanowali nad-dunajsk\u0105 Panoni\u0119, gdzie stworzyli silny o\u015brodek w\u0142adzy pa\u0144stwowej, kontynuuj\u0105c jednocze\u015bnie najazdy na s\u0105siednie pa\u0144stwa i ludy. Panowanie ich rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 do Renu i zachodniego Ba\u0142tyku. Jednocze\u015bnie nast\u0105pi\u0142o os\u0142abienie ich w\u0142adzy na wcze\u015bniej przez nich podbitych obszarach na wschodzie Europy. Po odej\u015bciu g\u0142\u00f3wnych si\u0142 Hun\u00f3w na zach\u00f3d, na obszary te ponownie zacz\u0119\u0142y nap\u0142ywa\u0107 hordy koczownik\u00f3w ze step\u00f3w azjatyckich, przewa\u017cnie z p\u00f3\u0142nocnego Kazachstanu. Opr\u00f3cz koczownik\u00f3w ira\u0144skich i mongolskich pojawiaj\u0105 si\u0119 po raz pierwszy tak\u017ce koczownicze plemiona turko–tatarskie. By\u0142 to okres nadchodzenia po przesz\u0142o 600 latach ponownej wielkiej cyklicznej suszy na stepach. Plemiona koczownicze poszukiwa\u0142y nowych teren\u00f3w pastwiskowych. Niekt\u00f3re z nich by\u0107 mo\u017ce przekroczy\u0142y Ural i zacz\u0119\u0142y zagra\u017ca\u0107 osiad\u0142ym po jego zachodniej stronie plemionom s\u0142owia\u0144skim. Nie jest tak\u017ce wykluczone, \u017ce wielka susza dotkn\u0119\u0142a tak\u017ce zamieszka\u0142y przez S\u0142owian obszar lasostep\u00f3w, nios\u0105c ze sob\u0105 nieurodzaj i g\u0142\u00f3d.Te zapewne przyczyny spowodowa\u0142y, \u017ce przypuszczalnie przed up\u0142ywem pierwszej po\u0142owy V wieku plemiona s\u0142owia\u0144skie opu\u015bci\u0142y tereny mi\u0119dzy Wo\u0142g\u0105 a Uralem i podj\u0119\u0142y w\u0119dr\u00f3wk\u0119 na zach\u00f3d. W pierwszej fazie tej w\u0119dr\u00f3wki posuwa\u0142y si\u0119 najprawdopodobniej w g\u00f3r\u0119 Wo\u0142gi i Oki, z dala od koczowniczych szlak\u00f3w stepowych. Nast\u0119pnie musia\u0142y przej\u015b\u0107 przez terytoria lud\u00f3w wschodnioba\u0142tyjskich, docieraj\u0105c po kilku latach na \u015brodkowe Podnieprze. Nie jest te\u017c wykluczone, \u017ce S\u0142owianie w tym pochodzie przeszli bardziej po\u0142udniowym szlakiem, przez tereny podleg\u0142e Hunom, a ich w\u0119dr\u00f3wka mia\u0142a charakter najazdu na os\u0142abione ju\u017c w\u00f3wczas pa\u0144stwo Hun\u00f3w i przyczyni\u0142a si\u0119 w pewnym stopniu do przy\u015bpieszenia jego upadku. Jest tak\u017ce bardzo prawdopodobne, \u017ce s\u0142owia\u0144ska inwazja na obszar Podnieprza spowodowa\u0142a oswobodzenie spod w\u0142adzy Hun\u00f3w sarmackiego plemienia Ant\u00f3w, gdy\u017c odt\u0105d Antowie w dalszych wyprawach wojennych S\u0142owian wyst\u0119puj\u0105 u ich boku jako sprzymierze\u0144cy. Nad Dnieprem S\u0142owianie zako\u0144czyli sw\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119, zajmuj\u0105c przestrze\u0144 oko\u0142o 300 tysi\u0119cy km2\u00a0i zak\u0142adaj\u0105c tu swoje nowe siedziby. Cz\u0119\u015b\u0107 jednak znich ju\u017c po kr\u00f3tkim czasie wyruszy\u0142a dalej w kierunku po\u0142udniowo-zachodnim, przekraczaj\u0105c Karpaty i wchodz\u0105c w kotlin\u0119 naddunajsk\u0105. Tu natkn\u0119li si\u0119 na Hun\u00f3w, z kt\u00f3rymi zawarli przymierze w celu prowadzenia wsp\u00f3lnych wypraw wojenno-\u0142upie\u017cczych na pograniczne prowincje cesarstwa zachodniorzymskiego i bizantyjskiego. Mo\u017cna o tym wnioskowa\u0107 z przekaz\u00f3w greckiego historyka z V wieku, Priskosa z Panionu, oraz historyka \u0142aci\u0144skiego Jordanesa,dotycz\u0105cych lat 448-453. Pierwszy z nich pos\u0142uj\u0105c w 448 r. do Attyli, przebywaj\u0105cego na nizinie mi\u0119dzy Dunajem a Cis\u0105, zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra pocz\u0119stowa\u0142a go napojem zwanym w tutejszym j\u0119zyku \u201emed”, za\u015b Jordanes (przypuszczalnie za Priskosem) zanotowa\u0142 z tego samego okresui terenu (453 r.) inne jeszcze s\u0142owo \u201estrawa”. Obydwa s\u0142owa s\u0105 niew\u0105tpliwie s\u0142owia\u0144skie, jakkolwiek Priskos okre\u015bli\u0142 t\u0119 ludno\u015b\u0107 jako Scyt\u00f3w. Tym mianem jednak \u00f3wcze\u015bni Grecy mieli zwyczaj nazywa\u0107 wszystkie ludy zamieszka\u0142e na p\u00f3\u0142noc od dolnego Dunaju bez wzgl\u0119du na ich przynale\u017cno\u015b\u0107 plemienn\u0105 (Plezia, 1952, s. 52). Po \u015bmierci Attyli pa\u0144stwo Hun\u00f3w w Panonii upada, a Hunowie wycofuj\u0105 si\u0119 na wsch\u00f3d. Nad Dunajem pozostaj\u0105 nadal ich niedawni sprzymierze\u0144cy \u2014 Alanowie, Sarmaci, Jazygowie, Germanie i S\u0142owianie, dokonuj\u0105c dalszych najazd\u00f3w zza Dunaju na prowincje cesarstwa wschodniorzymskiego i zachodniorzymskiego. Kolejna wzmianka o S\u0142owianach datuje si\u0119 z prze\u0142omu V i VI wieku i pochodzi spod pi\u00f3ra autora podpisuj\u0105cego si\u0119 jako Cezariusz z Nazjanzu, a w istocie anonima. Wspomina on o S\u0142owianach nad Dunajem, u granic pa\u0144stwa wschodniorzymskiego, podaj\u0105c, \u017ce \u201es\u0105 zuchwali, samowolni i nie znosz\u0105cy nad sob\u0105 panowania”. Tego samego okresu dotyczy wzmianka zamieszczona przez Prokopiuszaz Cezarei w\u00a0Historii wojen<\/em>,\u00a0napisanej w latach 545-554, w kt\u00f3rej zawarta jest pierwsza wiadomo\u015b\u0107 o S\u0142owianach na obszarze dzisiejszej Polski. Prokopiusz opisuj\u0105c w\u0119dr\u00f3wk\u0119 germa\u0144skiego plemienia Herul\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali rozbici przez inne plemiona w kotlinie naddunajskiej, podaje, \u017ce byli oni zmuszeni przej\u015b\u0107 w 512 r. w swej powrotnej w\u0119dr\u00f3wce do Skandynawii przez ziemie mi\u0119dzy Karpatami a Ba\u0142tykiem, zamieszka\u0142e przez \u201eludy S\u0142owian”. Ten\u017ce Prokopiusz wspomina o s\u0142owia\u0144skiej je\u017adzie \u015bpiesz\u0105cej na pomoc Bizantyjczykom obl\u0119\u017conym w Rzymie w 536 r. przez German\u00f3w, a w innym miejscu pisze o \u201ewatahach” S\u0142owian \u0142upi\u0105cych w 545 r. pograniczne ziemie Bizancjum nad dolnym Dunajem. Opisuje tak\u017ce wygl\u0105d S\u0142owian, ich codzienne \u017cycie,sposoby prowadzenia walki: \u201eM\u00f3wi\u0105 j\u0119zykiem nies\u0142ychanie barbarzy\u0144skim(-). Wszyscy s\u0105 ro\u015bli i niezwykle silni (-). Ich w\u0142osy nie s\u0105 ani bardzo jasne,ani nie przechodz\u0105 bynajmniej w kolor ciemny, ale wszyscy s\u0105 rudawi (-).\u017bycie wiod\u0105 twarde (-). Mieszkaj\u0105 w n\u0119dznych chatach, rozsiedleni z dala jedni od drugich (-). Wst\u0119puj\u0105c do walki, pieszo przeciw wrogom ruszaj\u0105,oszczepy i ma\u0142e tarcze dzier\u017c\u0105c w r\u0119ku; nigdy za\u015b nie przywdziewaj\u0105 pancerzy”.<\/p>\n

We wszystkich tych relacjach uderza spos\u00f3b podawania wiadomo\u015bci o S\u0142owianach jako o ludzie dotychczas nie znanym, kt\u00f3ry u granic imperium pojawi\u0142 si\u0119 nieoczekiwanie i o kt\u00f3rym nikt dawniej nie s\u0142ysza\u0142. Wcze\u015bniejszej od przytoczonych wy\u017cej, pochodz\u0105cej z pocz\u0105tk\u00f3w V wieku wzmianki u Wibiusza Sekwestra o Serbach (Cervetii) nad \u0141ab\u0105 nie mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 za odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do S\u0142owian, gdy\u017c \u2014 jak wykaza\u0142 T. Sulimirski (1979, s. 198)\u2014 Serbowie byli plemieniem sarmackim przyby\u0142ym ze wschodu wraz z Hunami, a dopiero p\u00f3\u017aniej ulegli zes\u0142owia\u0144szczeniu, zatrzymuj\u0105c sw\u0105 nazw\u0119 plemienn\u0105. W \u015bwietle dotychczasowych rozwa\u017ca\u0144 nie mo\u017ce dziwi\u0107 brak jakichkolwiek wiadomo\u015bci w kronikach o obecno\u015bci S\u0142owian na obszarach \u015brodkowej Europy przed po\u0142ow\u0105 V wieku, gdy\u017c ich po prostu jeszcze tu wtedy nie by\u0142o. Natomiast dosy\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 ze \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych i archeologicznych, dotycz\u0105cych okresu od I do V wieku n.e. o ruchach i przemieszczaniu si\u0119 przez te obszary r\u00f3\u017cnych nies\u0142owia\u0144skich lud\u00f3w i plemion, przewa\u017cnie celtyckich, germa\u0144skich, ira\u0144skich i mongolskich oraz o walkach mi\u0119dzy nimi, np. bitwie Got\u00f3w z Hunami \u201ew pobli\u017cu wielkiej puszczy nad Wis\u0142\u0105” w ko\u0144cu IV w. (Widsidh), czy te\u017c o walkach mi\u0119dzy Gotami i Antami w 367 r. (Jordanes). Wspomniani Goci przebywali pocz\u0105tkowo od I do III wieku nad doln\u0105 i \u015brodkow\u0105 Wis\u0142\u0105 oraz Bugiem, po czym przesun\u0119li si\u0119 nad Morze Czarne,gdzie za\u0142o\u017cyli swoje pa\u0144stwo, rozbite nast\u0119pnie przez Hun\u00f3w w 375 r. W I-III wieku tereny nad \u015brodkow\u0105 i g\u00f3rn\u0105 Odr\u0105 zajmuj\u0105 Wandalowie i Burgundowie, a Pomorze Wschodnie \u2014 Gepidzi. W IV wieku dorzecze g\u00f3rnej Warty oraz g\u00f3rnej i \u015brodkowej Odry opanowali Sarmaci, uchodz\u0105cy przed inwazj\u0105 Hun\u00f3w. Po\u0142udniowa i \u015brodkowa Polska by\u0142a w tym czasie terenem zasiedlonym przez ludno\u015b\u0107 celtyck\u0105. Te wszystkie grupy etniczne pozostawi\u0142y po sobie \u015blady kultur osadniczych (kultura wielbarska, dobrodzie\u0144ska, przeworska i inne). W pocz\u0105tkach V wieku znaczna cz\u0119\u015b\u0107 dzisiejszej Polski znalaz\u0142a si\u0119 pod panowaniem Hun\u00f3w. Z ich nadej\u015bciem lokalne kultury osadnicze w wi\u0119kszo\u015bci zanikaj\u0105, chocia\u017c niekt\u00f3re z nich, jak np. kultura dobrodzie\u0144ska (sarmacka),przetrwa\u0142y a\u017c do ko\u0144ca V wieku. Wskutek najazdu Hun\u00f3w zaprzestaj\u0105 te\u017c dzia\u0142alno\u015bci celtyckie o\u015brodki wytopu \u017celaza w po\u0142udniowej i \u015brodkowej Polsce, wiele jednostek osadniczych zostaje w po\u015bpiechu opuszczonych, urywa si\u0119 wymiana handlowa po\u0142udnia z p\u00f3\u0142noc\u0105. Wtedy zapewne zostaje zniszczonych szereg miast w po\u0142udniowej i zachodniej Polsce, wymienionych przez Ptolemeusza (Czupkiewicz, Problemy 7\/86, s. 47-52). W kilkadziesi\u0105t lat po odej\u015bciu Hun\u00f3w, na prze\u0142omie V i VI wieku na ziemie mi\u0119dzy Karpatami a Ba\u0142tykiem nap\u0142ywaj\u0105 znad Dniepru plemiona s\u0142owia\u0144skie. Zastaj\u0105 tu resztki plemion sarmackich (Wielkopolska i Ma\u0142opolska), celtyckich (Ma\u0142opolska i Mazowsze), germa\u0144skich (Dolny \u015al\u0105sk, zachodnia Wielkopolska, Pomorze) i innych pomniejszych grup etnicznych. Nie wydaje si\u0119, aby opanowywanie przez S\u0142owian ziem zamieszka\u0142ych przez t\u0119 ludno\u015b\u0107 odbywa\u0142o si\u0119 drog\u0105 pokojow\u0105 i bez oporu z jej strony. S\u0105dzi\u0107 raczej nale\u017cy, \u017ce najazd S\u0142owian na te tereny swym charakterem nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od cz\u0119stych w tym czasie najazd\u00f3w innych plemion i lud\u00f3w w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach Europy. Istniej\u0105 relacje kronikarzy \u00f3wczesnych o najazdach S\u0142owian na naddunajskie prowincje imperium bizantyjskiego i zachodniorzymskiego. Przedstawiany w nich obraz naje\u017ad\u017ac\u00f3w s\u0142owia\u0144skich jest daleki od ukszta\u0142towanego w naszej \u015bwiadomo\u015bci przez literatur\u0119 pi\u0119kn\u0105 obrazu S\u0142owian jako ludu \u0142agodnego i lubi\u0105cego sielanki. S\u0142owianie s\u0105 tam przedstawiani jako lud okrutny i bezwzgl\u0119dny, niszcz\u0105cy zdobywane ziemie ogniem i mieczem (Prokopiusz). Mimo tendencyjno\u015bci tych opis\u00f3w, nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, \u017ce nie by\u0142y one zbyt dalekie od prawdy. Brak jest co prawda podobnych relacji z teren\u00f3w p\u00f3\u0142nocnych, ale mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce przy opanowywaniu ziem nad Wis\u0142\u0105, Wart\u0105, Odr\u0105 i \u0141ab\u0105 w razie napotkania na op\u00f3r S\u0142owianie post\u0119powali w r\u00f3wnie bezwzgl\u0119dny spos\u00f3b. W swym pochodzie na zach\u00f3d i po\u0142udnie S\u0142owianie nie ci\u0105gn\u0119li bez\u0142adn\u0105 mas\u0105, lecz w zorganizowanych grupach plemiennych, a zdobyte obszary r\u00f3wnie\u017c zasiedlali wed\u0142ug przynale\u017cno\u015bci plemiennej. \u015awiadczy o tym zachowanie przez S\u0142owian na nowych obszarach a\u017c do X-XI wieku tych samych starych nazw plemiennych, jakich u\u017cywali jeszcze przed opuszczeniem Podnieprza. Jest to widoczne w tych przypadkach, gdzie tylko cz\u0119\u015b\u0107 plemion przenios\u0142a si\u0119 na nowe ziemie, a reszta wsp\u00f3\u0142plemie\u0144c\u00f3w pozosta\u0142a na Podnieprzu. Dzi\u0119ki temu mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 obszar wyj\u015bciowy i docelowy w\u0119dr\u00f3wki tych plemion i kierunki ich przemieszczania si\u0119. Oto przyk\u0142ady przeniesienia starych nazw plemiennych z Podnieprza na zach\u00f3d i po\u0142udnie, okre\u015blaj\u0105ce zarazem kierunki tej ekspansji: Dulebowie na Wo\u0142yniu oraz nad We\u0142taw\u0105 i Draw\u0105, Derewlanie-Drzewianie na Polesiu i nad \u0141ab\u0105, Polanie nad \u015brodkowym Dnieprem i nad Wart\u0105, Siewierzanie nad Desn\u0105 i we wschodniej Bu\u0142garii,Dregowicze-Druguwici na Polesiu i w Macedonii, Wo\u0142ynianie-Wolinianie na Wo\u0142yniu i na Wolinie. Gdy chodzi o plemi\u0119 Polan, nikt dot\u0105d (poza Maciejem Stryjkowskim w XVI w.) nie zaj\u0105\u0142 si\u0119 badaniem zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy Polanami dnieprza\u0144skimi a Polanami warcia\u0144skimi. Powtarzanie si\u0119 tej samej nazwy plemiennej sk\u0142ania do przyj\u0119cia pogl\u0105du, \u017ce mamy tu do czynienia z jednym i tym samym plemieniem s\u0142owia\u0144skim. Polanie p\u00f3\u017aniej ni\u017c inne plemiona wyruszyli znad Dniepru na zach\u00f3d. Cz\u0119\u015b\u0107 plemienia pozosta\u0142a na miejscu. Ta grupa Polan,kt\u00f3ra pod\u0105\u017cy\u0142a na zach\u00f3d, po przebyciu tysi\u0105ca kilometr\u00f3w osiad\u0142a w dorzeczu Warty. Polanie, kt\u00f3rzy pozostali nad Dnieprem, dostali si\u0119 w niewol\u0119 chazarsk\u0105, z kt\u00f3rej uwolnili si\u0119 dopiero w drugiej po\u0142owie IX w. Na podwalinach dawnego pa\u0144stwa plemiennego Polan powsta\u0142a nad Dnieprem Ru\u015b Kijowska. Natomiast Polanie nad Wart\u0105 najpierw zorganizowali w\u0142asne pa\u0144stwo plemienne, a nast\u0119pnie podporz\u0105dkowali sobie pozosta\u0142e plemiona s\u0142owia\u0144skie mi\u0119dzy Karpatami a Ba\u0142tykiem, tworz\u0105c pa\u0144stwo polskie.<\/p>\n

Fragment ksi\u0105\u017cki\u00a0Lubomira Czupkiewicza „Pochodzenie i Rasa S\u0142owian”; tytu\u0142 fragmentu pochodzi od Redakcji.<\/em><\/p>\n

\"slava\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zagadnienie pierwotnych siedzib S\u0142owian i kierunk\u00f3w ich ekspansji na obszary, kt\u00f3re zajmuj\u0105 od okresu wczesnego \u015aredniowiecza, od dawna budzi w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w spory i kontrowersje. Istnieje […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":26646,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"(...) Istniej\u0105 relacje kronikarzy \u00f3wczesnych o najazdach S\u0142owian na naddunajskie prowincje imperium bizantyjskiego i zachodniorzymskiego. Przedstawiany w nich obraz naje\u017ad\u017ac\u00f3w s\u0142owia\u0144skich jest daleki od ukszta\u0142towanego w naszej \u015bwiadomo\u015bci przez literatur\u0119 pi\u0119kn\u0105 obrazu S\u0142owian jako ludu \u0142agodnego i lubi\u0105cego sielanki. S\u0142owianie s\u0105 tam przedstawiani jako lud okrutny i bezwzgl\u0119dny, niszcz\u0105cy zdobywane ziemie ogniem i mieczem (Prokopiusz). Mimo tendencyjno\u015bci tych opis\u00f3w, nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, \u017ce nie by\u0142y one zbyt dalekie od prawdy. Brak jest co prawda podobnych relacji z teren\u00f3w p\u00f3\u0142nocnych, ale mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce przy opanowywaniu ziem nad Wis\u0142\u0105, Wart\u0105, Odr\u0105 i \u0141ab\u0105 w razie napotkania na op\u00f3r S\u0142owianie post\u0119powali w r\u00f3wnie bezwzgl\u0119dny spos\u00f3b. W swym pochodzie na zach\u00f3d i po\u0142udnie S\u0142owianie nie ci\u0105gn\u0119li bez\u0142adn\u0105 mas\u0105, lecz w zorganizowanych grupach plemiennych, a zdobyte obszary r\u00f3wnie\u017c zasiedlali wed\u0142ug przynale\u017cno\u015bci plemiennej. (...)","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[23],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/slava.png?fit=604%2C604&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-6VK","jetpack-related-posts":[{"id":16947,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16947","url_meta":{"origin":26644,"position":0},"title":"Oddzia\u0142 Rusicz: Za Wo\u0142y\u0144!","date":"14 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"Noworosyjski oddzia\u0142 \"Rusicz\" (wchodz\u0105cy w sk\u0142ad batalionu szybkiego reagowania \"Batman\"), wywiad z przedstawicielem kt\u00f3rego opublikowali\u015bmy niedawno, zamie\u015bci\u0142 w sieci materia\u0142y przedstawiaj\u0105ce zniszczony ukrai\u0144ski czo\u0142g nale\u017c\u0105cy do si\u0142 pacyfikacyjnych z namalowan\u0105 czerwon\u0105 swarzyc\u0105 i s\u0142owami \"Za Wo\u0142y\u0144 - od Rusicz\" (w j\u0119zyku polskim). R\u00f3wnolegle z nimi upubliczniono grafik\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 jednego z\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"image(5)","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/image5-1024x764.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":34781,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34781","url_meta":{"origin":26644,"position":1},"title":"Nowa ksi\u0105\u017cka o rozbiciu Jugos\u0142awii ju\u017c w sprzeda\u017cy!","date":"10 czerwca 2019","format":false,"excerpt":"Na stronach\u00a0Wydawnictwa Revolta\u00a0ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka rzucaj\u0105ca nowe \u015bwiat\u0142o na proces rozbicia pa\u0144stwa S\u0142owian po\u0142udniowych i konflikty etniczne wewn\u0105trz pa\u0144stw sukcesyjnych. Autorzy ksi\u0105\u017cki \"Mieli\u015bmy sw\u00f3j dom, w kt\u00f3rym byli\u015bmy szcz\u0119\u015bliwi...\" pod redakcj\u0105 prof. Rados\u0142awa Zenderowskiego w spos\u00f3b wielopoziomowy wyja\u015bniaj\u0105 przyczyny, przebieg i nast\u0119pstwa krwawego rozbicia Jugos\u0142awii. Autorem rozdzia\u0142u I jest Bartosz\u2026","rel":"","context":"In "Og\u0142oszenia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/the-serbian-warlord-who-led-his-club-to-the-champions-league-1452686880.jpg?fit=1200%2C916&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":12809,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=12809","url_meta":{"origin":26644,"position":2},"title":"Giennadij Siwak: Trzeba zjednoczy\u0107 wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w Krymu","date":"3 marca 2014","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Prezentujemy przek\u0142ad wywiadu z Giennadijem Siwakiem, przyw\u00f3dc\u0105 dzia\u0142aj\u0105cego na Krymie Socjal-Patriotycznego Zgromadzenia S\u0142owian. Odk\u0105d w\u0142adz\u0119 w Kijowie przej\u0119li ludzie zwi\u0105zani z tzw. Majdanem mieszka\u0144cy wschodnich i po\u0142udniowych region\u00f3w Ukrainy zacz\u0119li organizowa\u0107 si\u0119 przeciwko nowemu, prozachodniemu rz\u0105dowi w Kijowie. Co mo\u017ce nam Pan powiedzie\u0107 o sytuacji na Krymie? Obywatele\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Sivak.jpg?fit=500%2C375&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":25630,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=25630","url_meta":{"origin":26644,"position":3},"title":"Polska: Sikorski studzi Kij\u00f3w","date":"23 maja 2016","format":false,"excerpt":"Rados\u0142aw Sikorski udzieli\u0142 wywiadu szwedzkiemu dziennikowi \"Svenska Dagbladet\". Powiedzia\u0142 w nim mi\u0119dzy innymi:\u00a0Ukraina straci\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 swojego terytorium \u2013 Krym i Donbas. Ale te obszary s\u0105 dla niej nieop\u0142acalne. Na Krymie mieszka wielu emeryt\u00f3w, a przemys\u0142 Donbasu kumuluje straty. Stwierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce\u00a0Ukraina na pewno nie odzyska tych ziem, dop\u00f3ki w Rosji\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/sikorski.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":33867,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=33867","url_meta":{"origin":26644,"position":4},"title":"Konrad R\u0119kas: Hej, S\u0142owianie!","date":"28 czerwca 2018","format":false,"excerpt":"Hej, S\u0142owianie? Problem polega na tym, \u017ce Polacy s\u0105 tym jedynym narodem s\u0142owia\u0144skim, kt\u00f3ry w najmniejszy nawet spos\u00f3b nie identyfikuje si\u0119 ze swoj\u0105 s\u0142owia\u0144sko\u015bci\u0105, ani poprzez swoj\u0105 s\u0142owia\u0144sko\u015b\u0107. W ka\u017cdym razie nie na trze\u017awo. Gdyby zapyta\u0107 przeci\u0119tnego Polaka: \u201ekim jeste\u015b?\u201d - najpierw by oczywi\u015bcie ze znan\u0105 i do\u015b\u0107 \u015bmiesz\u0105c\u0105 innych\u2026","rel":"","context":"In "Kultura"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/lech-czech-rus.jpg?fit=800%2C530&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":34332,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34332","url_meta":{"origin":26644,"position":5},"title":"Syria: 17 ofiar nalotu USA, w tym prawie po\u0142owa to dzieci","date":"12 lutego 2019","format":false,"excerpt":"W przeddzie\u0144 organizowanej w Warszawie ameryka\u0144skiej konferencji, kt\u00f3ra ma za zadanie udowodni\u0107, \u017ce to Iran jest zagro\u017ceniem dla Bliskiego Wschodu, USA zbombardowa\u0142y miejscowo\u015b\u0107 Al-Baghuz w po\u0142udniowo-wschodniej Syrii. W\u015br\u00f3d 17 ofiar nalotu a\u017c 7 z nich to dzieci. Al-Baghuz znajduje si\u0119 przy granicy z Irakiem, ok. 128 km od miasta Dajr\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/syrg2.png?fit=885%2C526&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26644"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26644"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26651,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26644\/revisions\/26651"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26646"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}