{"id":27094,"date":"2016-10-16T20:49:09","date_gmt":"2016-10-16T18:49:09","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=27094"},"modified":"2016-10-16T22:36:37","modified_gmt":"2016-10-16T20:36:37","slug":"andrzej-zienkiewicz-czy-oszczedzanie-jest-cnota-rzecz-o-paradoksie-zapobiegliwosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=27094","title":{"rendered":"Andrzej Zienkiewicz: Czy oszcz\u0119dzanie jest cnot\u0105? Rzecz o paradoksie zapobiegliwo\u015bci"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Standardowe stanowisko ekonomisty sympatyzuj\u0105cego z nurtem klasyczno \u2013 neoklasycznym, \u00a0na temat roli oszcz\u0119dno\u015bci w gospodarce, streszcza si\u0119 w\u0142a\u015bciwie w jednym os\u0105dzie: oszcz\u0119dzanie jest cnot\u0105 zar\u00f3wno w sensie indywidualnym jak i spo\u0142ecznym. Liberalizm za\u015blepiony metafor\u0105 niewidzialnej r\u0119ki rynku nigdy nie przystanie na pogl\u0105d, \u017ce interes partykularny mo\u017ce nie wsp\u00f3\u0142gra\u0107 z interesem spo\u0142ecze\u0144stwa jako ca\u0142o\u015bci, bo przecie\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo to w\u0142a\u015bnie nic innego jak agregat indywidu\u00f3w, a \u0142ad gospodarczy tworzy si\u0119 spontanicznie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce oszcz\u0119dno\u015bci spe\u0142niaj\u0105 pozytywn\u0105 rol\u0119 w gospodarstwie domowym. Czy jednak mo\u017cna rzutowa\u0107 t\u0119 prawid\u0142owo\u015b\u0107 na sfer\u0119 makroekonomii? Na to pytanie postaramy si\u0119 odpowiedzie\u0107.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wielki ekonomista neoklasyczny, Alfred Marshall, twierdzi, i\u017c ,, <em>procent, b\u0119d\u0105c cen\u0105 rynkow\u0105, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 p\u0142aci za korzystanie z kapita\u0142u, d\u0105\u017cy do takiego poziomu r\u00f3wnowagi, i\u017c ca\u0142kowity popyt na kapita\u0142\u00a0 na danym rynku przy danej stopie procentowej jest r\u00f3wny ca\u0142kowitemu zasobowi kapita\u0142u<\/em>\u201d(1). Dok\u0142adnie w ten sam spos\u00f3b patrzy\u0142 na stosunek oszcz\u0119dno\u015bci do inwestycji Robert de Turgot, fizjokrata, formu\u0142uj\u0105c swoje prawo w 1766 r. Prawo to m\u00f3wi nam, \u017ce rynek kapita\u0142u jest zawsze w r\u00f3wnowadze za spraw\u0105 stopy procentowej oraz, \u017ce oszcz\u0119dno\u015bci przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w inwestycje. Oszcz\u0119dzanie jest wskazane, po to, aby zmaksymalizowa\u0107 konsumpcj\u0119 w d\u0142u\u017cszym okresie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Henry Hazlitt mimo, i\u017c przedstawicielem szko\u0142y neoklasycznej nie by\u0142, to jego spos\u00f3b my\u015blenia dobrze odwzorowuje tok my\u015blenia ekonomist\u00f3w przedkeynesowskich. W Rozdziale 24 swej <em>Ekonomii w jednej lekcji<\/em> autor wyja\u015bnia:\u00a0 ,,(\u2026) <em>nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce oszcz\u0119dno\u015bci i inwestycje osi\u0105gaj\u0105 stan r\u00f3wnowagi \u2013 w taki sam spos\u00f3b, w jaki dochodzi do r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy poda\u017c\u0105 i popytem na dowolne dobro. Mo\u017cemy bowiem zdefiniowa\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci i inwestycje jako tworz\u0105ce odpowiednio poda\u017c nowego kapita\u0142u i popyt na nowy kapita\u0142 r\u00f3wnowa\u017c\u0105 si\u0119 dzi\u0119ki stopie procentowej. Stopa procentowa jest jedynie specjaln\u0105 nazw\u0105 ceny po\u017cyczanego kapita\u0142u. Jest cen\u0105 jak ka\u017cda inna\u201d<\/em>(2).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Na pierwszy rzut oka stanowisko Marshalla, de Turgote\u2019a oraz Hazlitta wydaje si\u0119 sensowne. Stopa procentowa r\u00f3wnowa\u017cy popyt na kapita\u0142 z jego poda\u017c\u0105, podobnie jak cena na rynku d\u00f3br r\u00f3wnowa\u017cy popyt na dane dobro z jego poda\u017c\u0105, a p\u0142aca realna doprowadza do oczyszczenia si\u0119 rynku pracy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Prawd\u0105 jest, \u017ce:<\/p>\n<p>doch\u00f3d narodowy = inwestycje + konsumpcja<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">oszcz\u0119dno\u015bci =\u00a0 doch\u00f3d narodowy \u2013 konsumpcja<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">st\u0105d:<\/p>\n<p>oszcz\u0119dno\u015bci = inwestycje<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nie ma tu \u017cadnej kontrowersji, r\u00f3wno\u015b\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci i inwestycji jest definicyjna. Z tym zgodz\u0105 si\u0119 ekonomi\u015bci ka\u017cdej szko\u0142y. Pytanie tylko jak do tej r\u00f3wno\u015bci dochodzi. Ekonomiczna ortodoksja stawia spraw\u0119 nast\u0119puj\u0105co: nadwy\u017cka oszcz\u0119dno\u015bci zostaje przekszta\u0142cona w inwestycje za po\u015brednictwem spadku stopy procentowej. W ten spos\u00f3b r\u00f3wno\u015b\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci i inwestycji, kt\u00f3ra grozi\u0142a zachwianiem, zostaje przywr\u00f3cona. Czy tak rzeczywi\u015bcie jest? Albo inaczej \u2013 czy za\u0142o\u017cywszy brak Pa\u0144stwa oraz wymiany z zagranic\u0105 taka nadwy\u017cka mo\u017ce w og\u00f3le powsta\u0107?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Keynes dochodzi do r\u00f3wno\u015bci oszcz\u0119dno\u015bci i inwestycji w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce gospodarstwa domowe postanawiaj\u0105 zwi\u0119kszy\u0107 swoje oszcz\u0119dno\u015bci, co jest r\u00f3wnoznaczne ze spadkiem konsumpcji. Zmniejsza si\u0119 tedy og\u00f3lna suma wydatk\u00f3w w wyniku czego spada doch\u00f3d narodowy. Je\u015bli doch\u00f3d narodowy jest mniejszy to mniej si\u0119 oszcz\u0119dza, wobec tego oszcz\u0119dno\u015bci musz\u0105 si\u0119 zmniejszy\u0107 (3). Nadwy\u017cka oszcz\u0119dno\u015bci nad inwestycjami, kt\u00f3ra zrazu powsta\u0142a, zosta\u0142a szybko zredukowana przez spadek dochodu narodowego, okaza\u0142a si\u0119 efemeryczna. R\u00f3wno\u015b\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci i inwestycji zosta\u0142a ustalona, a stopa procentowa w og\u00f3le si\u0119 w naszym rozumowaniu nie pojawi\u0142a. Dlaczego tak jest? Rozpatrzmy to zagadnienie od strony bardziej formalnej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W naszym artykule ,,<em>W obronie deficytu bud\u017cetowego<\/em>\u2026\u201d przedstawili\u015bmy podstawowe r\u00f3wnanie makroekonomiczne. Przypomnijmy je sobie:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>oszcz\u0119dno\u015bci netto = deficyt bud\u017cetowy + eksport netto<\/strong><\/p>\n<p>W zamkni\u0119tej gospodarce bez Pa\u0144stwa nadwy\u017cka oszcz\u0119dno\u015bci nad inwestycjami, kt\u00f3ra rzekomo mia\u0142aby zosta\u0107 zrealizowana, nie mo\u017ce powsta\u0107 ! Pomijaj\u0105c reszt\u0119 \u015bwiata sektor prywatny mo\u017ce zanotowa\u0107 nadwy\u017ck\u0119 <strong>tylko je\u015bli Pa\u0144stwo mu na to pozwoli<\/strong>. Id\u017amy jednak dalej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dochody (Y) r\u00f3wnaj\u0105 si\u0119 wydatkom (C + I)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Y = C + I (1.1)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W modelu Keynesa, inaczej ni\u017c w teorii neoklasycznej, konsumpcja jest zale\u017cna od dochodu. W marshallowskiej tradycji analizy r\u00f3wnowagi cz\u0105stkowej wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy poda\u017c\u0105 (dochodem) a popytem (konsumpcj\u0105) by\u0142a ignorowana. Jednak w przypadku kompleksowego badania gospodarki takie stanowisko jest niedopuszczalne. Keynes skorelowa\u0142 doch\u00f3d z konsumpcj\u0105 za pomoc\u0105 funkcji konsumpcji, w kt\u00f3rej to doch\u00f3d powi\u0105zany jest z <strong>kra\u0144cow\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do konsumpcji<\/strong> (<em>c<\/em>), unaoczniaj\u0105c\u0105 nam jak\u0105 jego cz\u0119\u015b\u0107 jednostka wydaje na konsumpcj\u0119.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">R\u00f3wnanie behawioralne dla konsumpcji przybiera posta\u0107:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C = cY (1.2)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Podstawiaj\u0105c (1.2) pod r\u00f3wnanie (1.1) otrzymujemy<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Y = cY + I\u00a0 (1.3)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Poniewa\u017c Y \u2013 cY = I, a Y \u2013 cY = Y(1 \u2013 c) dostajemy:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Y = I x 1\/ (1 \u2013 c)\u00a0 (1.4)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wyra\u017cenie 1\/ (1 \u2013 c) to <strong>mno\u017cnik <\/strong>(<em>m<\/em>) (4). Przyrost inwestycji powoduje <em>m<\/em> razy wi\u0119kszy przyrost dochodu. Samo poj\u0119cie mno\u017cnika wprowadzi\u0142 Richard Kahn w swoim artykule ,, <em>Zwi\u0105zek mi\u0119dzy inwestycjami krajowymi a bezrobociem<\/em>\u201d z 1931 r. Si\u0142a oddzia\u0142ywania mno\u017cnika zale\u017cy od kra\u0144cowej sk\u0142onno\u015bci do konsumpcji \u2013 ,,<em>wielko\u015b\u0107 mno\u017cnika jest przeto funkcj\u0105 psychiki spo\u0142ecze\u0144stwa<\/em>\u201d(5). Skoro ju\u017c mowa o mno\u017cniku, to sam jego koncept jest silnym argumentem za progresj\u0105 podatkow\u0105 i warto to w tym miejscu podkre\u015bli\u0107. Du\u017ce nier\u00f3wno\u015bci dochodowe mog\u0105 sprzyja\u0107 wysokiej stopie oszcz\u0119dzania, a maj\u0105c na wzgl\u0119dzie natur\u0119 kapitalistycznego sposobu produkcji, cz\u0119stokro\u0107 jest to niebezpieczne (6). Pa\u0144stwo winno zatem redystrybuowa\u0107 doch\u00f3d od klas o wysokiej sk\u0142onno\u015bci do oszcz\u0119dzania do klas o wysokiej sk\u0142onno\u015bci do konsumpcji celem zwi\u0119kszenia efekt\u00f3w mno\u017cnikowych.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">R\u00f3wnanie (1.4) wskazuje, \u017ce przy danych inwestycjach spadek sk\u0142onno\u015bci do konsumpcji (wzrost sk\u0142onno\u015bci do oszcz\u0119dzania) doprowadza do spadku dochodu narodowego. Analogicznie do takiego samego wniosku sk\u0142ania przyjrzenie si\u0119 r\u00f3wnaniu zysk\u00f3w Kaleckiego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fenomen ten w makroekonomii nazywa si\u0119 <strong>paradoksem zapobiegliwo\u015bci<\/strong>. Przy danych inwestycjach spo\u0142ecze\u0144stwo zwi\u0119kszaj\u0105c swoj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do oszcz\u0119dzania nie zmienia poziomu oszcz\u0119dno\u015bci w stanie r\u00f3wnowagi, a doprowadza jedynie do spadku dochodu narodowego i zatrudnienia. Sprawa ma si\u0119 tak dlatego, \u017ce gdy inwestycje s\u0105 dane to oszcz\u0119dno\u015bci musz\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c dane.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wyra\u017amy rzecz bardziej fachowo: <strong>wzrost sk\u0142onno\u015bci do oszcz\u0119dzania nie doprowadza do wzrostu oszcz\u0119dno\u015bci przy danym PKB, lecz do spadku PKB przy danych oszcz\u0119dno\u015bciach<\/strong>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Z tej przyczyny w ekonomii keynesowskiej odr\u00f3\u017cnia si\u0119 oszcz\u0119dno\u015bci od sk\u0142onno\u015bci do oszcz\u0119dzania (ta druga jest wielko\u015bci\u0105 procentow\u0105). Ekonomia przedkeynesowska takiego rozr\u00f3\u017cnienia nie zna\u0142a, poniewa\u017c w ramach teorii neoklasycznej doch\u00f3d narodowy by\u0142 wielko\u015bci\u0105 dan\u0105, st\u0105d zwi\u0119kszenie sk\u0142onno\u015bci do oszcz\u0119dzania oznacza\u0142o jednocze\u015bnie zwi\u0119kszenie oszcz\u0119dno\u015bci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 nieprawdopodobne, lecz teoria Keynesa uczy nas, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo nie ma \u017cadnego wp\u0142ywu na wielko\u015b\u0107 swoich oszcz\u0119dno\u015bci, bo o tej wielko\u015bci decyduje wysoko\u015b\u0107 dochodu narodowego! Jest to jeden z powod\u00f3w dla kt\u00f3rych mikroekonomia musi by\u0107 od makroekonomii starannie oddzielona. To nie tyle makroekonomia potrzebuje podstaw mikroekonomicznych tylko odwrotnie \u2013 mikroekonomia potrzebuje podstaw makroekonomicznych.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Paradoks oszcz\u0119dzania ma du\u017ce znaczenie dla w\u0142a\u015bciwego zrozumienia systemu emerytalnego. Je\u015bli organizacje antypa\u0144stwowe takie jak <strong>Centrum im. Adama Smitha<\/strong> namawiaj\u0105 do zredukowania swojej konsumpcji, bo w ich mniemaniu tylko w ten spos\u00f3b ludzie s\u0105 w stanie zapewni\u0107 sobie emerytur\u0119, to znaczy, \u017ce mentalnie tkwi\u0105 jeszcze w paradygmacie neoklasycznym. Spo\u0142ecze\u0144stwo chc\u0105c zabezpieczy\u0107 si\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107 ro\u015bci sobie pretensj\u0119 do przysz\u0142ego PKB. Skoro tylko wzrost sk\u0142onno\u015bci do oszcz\u0119dzania powoduje przy danych inwestycjach spadek PKB, to jedynym sposobem na zwi\u0119kszenie oszcz\u0119dno\u015bci \u00a0przysz\u0142ych emeryt\u00f3w mo\u017ce by\u0107 tylko zwi\u0119kszenie inwestycji ! Ka\u017cda pr\u00f3ba zabezpieczenia sobie przysz\u0142o\u015bci poprzez redukowanie konsumpcji musi sko\u0144czy\u0107 si\u0119 zawsze niepowodzeniem.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pozostaje nam jeszcze rozpatrzy\u0107 zagadnienie stosunku depozytu bankowego do kredytu, czyli nawi\u0105za\u0107 do sporu o egzogeniczno\u015b\u0107\/endogeniczno\u015b\u0107 pieni\u0105dza.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ekonomi\u015bci g\u0142\u00f3wnego nurtu przekonani s\u0105, \u017ce system bankowy jest jedynie po\u015brednikiem pomi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy chc\u0105 podj\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 inwestycyjn\u0105, a tymi, kt\u00f3rzy gotowi s\u0105 ulokowa\u0107 w banku swoje pieni\u0105dze w formie depozyt\u00f3w. Aby inwestycje mog\u0142y zosta\u0107 przedsi\u0119wzi\u0119te potrzebuj\u0105 one na swoje sfinansowanie uprzednio zgromadzonych rezerw pieni\u0119\u017cnych. Dodatkowo, elastyczno\u015b\u0107 stopy procentowej gwarantuje r\u00f3wno\u015b\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci i inwestycji, a w konsekwencji \u2013 r\u00f3wnowag\u0119 d\u0142ugookresow\u0105. Co za\u015b tyczy si\u0119 poda\u017cy pieni\u0105dza to okiem wertykalist\u00f3w o jej wielko\u015bci decyduje bank centralny, st\u0105d ci\u0105g kauzalny przebiega od poda\u017cy pieni\u0105dza do popytu na pieni\u0105dz, jest to zgodne z ilo\u015bciow\u0105 teori\u0105 pieni\u0105dza, kt\u00f3r\u0105 wyra\u017ca r\u00f3wnanie Fishera.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Postkeynesizm prezentuje alternatywne spojrzenie na system bankowy oraz na problem egzogeniczno\u015bci\/endogeniczno\u015bci pieni\u0105dza. Dzisiejszy pieni\u0105dz nie jest pieni\u0105dzem towarowym, lecz kredytowym. Odgrywa rol\u0119 aktywu tudzie\u017c pasywu (w przeciwie\u0144stwie do pieni\u0105dza towarowego, kt\u00f3ry jest zawsze aktywem) i dlatego jest kreowany endogenicznie (7). Kredyt mo\u017ce by\u0107 dzi\u0119ki temu tworzony na \u017c\u0105danie tworz\u0105c jednocze\u015bnie depozyt na swoje pokrycie. Nie potrzeba przenoszenia si\u0142y nabywczej od deponenta do kredytobiorcy, bo ta tworzona jest <em>ex nihilo<\/em>. W odniesieniu do sfery finansowej nie istnieje poj\u0119cie rzadko\u015bci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Do tematu bankowo\u015bci musieli\u015bmy tu nawi\u0105za\u0107 (p\u00f3ki co jedynie powierzchownie), aby te\u017c przy okazji wzmocni\u0107 centralne twierdzenie teorii efektywnego popytu, \u017ce to inwestycje rz\u0105dz\u0105 oszcz\u0119dno\u015bciami. Ujmuj\u0105c system bankowy ca\u0142o\u015bciowo s\u0142uszne jest spostrze\u017cenie, \u017ce to <strong>kredyt tworzy depozyt<\/strong>. Nie jest do ko\u0144ca klarowne jakie stanowisko zajmowa\u0142 sam Keynes. Przyjrzenie si\u0119 <em>Treatise on Money<\/em> z 1930 r. w kt\u00f3rym brytyjski ekonomista wprowadza podzia\u0142 na pieni\u0105dz w\u0142a\u015bciwy oraz pieni\u0105dz bankowy, ponad to twierdzi, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pieni\u0105dza jest kreowana przez banki komercyjne, sk\u0142ania do przyj\u0119cia stanowiska, \u017ce by\u0142 on zwolennikiem endogenicznej kreacji pieni\u0105dza (8). Z drugiej strony w <em>Og\u00f3lnej teorii<\/em> autor przyjmuje za\u0142o\u017cenie o egzogenicznie warunkowanej poda\u017cy pieni\u0105dza zale\u017cnej od banku centralnego stosuj\u0105cego operacj\u0119 otwartego rynku. Wydaje si\u0119, \u017ce strategia Keynesa polega\u0142a na tym, aby rozsadzi\u0107 teori\u0119 neoklasyczn\u0105 od \u015brodka. Na pewno nie m\u00f3g\u0142 ho\u0142dowa\u0107 egzogeniczno\u015bci w sensie monetarystycznym, albowiem przeczy temu przedstawiona w <em>opus magnum<\/em> sytuacja pu\u0142apki p\u0142ynno\u015bci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Paradoks zapobiegliwo\u015bci nauczy\u0142 nas wa\u017cnych rzeczy, kt\u00f3re trzeba mie\u0107 na uwadze. Po pierwsze \u2013 przy danych inwestycjach pr\u00f3ba zanotowania nadwy\u017cki oszcz\u0119dno\u015bci przez sektor prywatny musi sko\u0144czy\u0107 si\u0119 fiaskiem. Jest to twardy fundament a zarazem przyczynek do przysz\u0142ych rozwa\u017ca\u0144 na temat systemu emerytalnego. Ekonomi\u015bci zach\u0119caj\u0105cy spo\u0142ecze\u0144stwo do odraczania konsumpcji \u0142udz\u0105c si\u0119, \u017ce konsekwencj\u0105 tego b\u0119dzie wi\u0119ksza konsumpcja w przysz\u0142o\u015bci okazuj\u0105 swoje nieuctwo i nic ponad to. Po drugie \u2013 znowu\u017c pojawia si\u0119 kwestia <strong>deficytu bud\u017cetowego <\/strong>(i d\u0142ugu publicznego) jako koniecznego \u015brodka powi\u0119kszenia oszcz\u0119dno\u015bci sektora prywatnego, je\u015bli bowiem ten zad\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 nie chce, zad\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 musi Pa\u0144stwo. Co wi\u0119cej \u2013 pieni\u0105dz kredytowy pozwala uniezale\u017cni\u0107 si\u0119 od bie\u017c\u0105cych oszcz\u0119dno\u015bci w celu sfinansowania inwestycji. W gospodarce opartej o taki pieni\u0105dz nowa si\u0142a nabywcza tworzona jest <em>ex nihilo<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gdyby ten lub \u00f3w z naszych refleksji wyci\u0105gn\u0105\u0142 wniosek, \u017ce chcemy zniech\u0119ci\u0107 ludzi do oszcz\u0119dzania oraz reprezentujemy stanowisko, kt\u00f3re patrzy na oszcz\u0119dzanie zdecydowanie negatywnie, dowi\u00f3d\u0142by jedynie, \u017ce z powy\u017cszego tekstu niewiele zrozumia\u0142.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Andrzej Zienkiewicz<\/strong><\/p>\n<p><img data-attachment-id=\"27095\" data-permalink=\"https:\/\/xportal.press\/?attachment_id=27095\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?fit=364%2C236&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"364,236\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"avatar_378_page\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?fit=300%2C195&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?fit=364%2C236&amp;ssl=1\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-27095\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?resize=364%2C236\" alt=\"avatar_378_page\" width=\"364\" height=\"236\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?w=364&amp;ssl=1 364w, https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?resize=300%2C195&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?resize=85%2C55&amp;ssl=1 85w, https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?resize=256%2C167&amp;ssl=1 256w, https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?resize=276%2C180&amp;ssl=1 276w\" sizes=\"(max-width: 364px) 100vw, 364px\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u2013 A. Marshall, <em>Zasady ekonomiki<\/em>, t. II, Warszawa 1928, s. 30<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u2013 H. Hazlitt, <em>Ekonomia w jednej lekcji<\/em>, Warszawa 2012, s. 167<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u2013 J. M. Keynes, <em>Og\u00f3lna teoria zatrudnienia, procentu i pieni\u0105dza<\/em>, Warszawa 1985, s. 112<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u2013 B. Snowdon, H. Vane, P. Wynarczyk, <em>Wsp\u00f3\u0142czesne nurty teorii makroekonomii<\/em>, Warszawa 1998, s. 75<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u2013 J. M. Keynes, op. cit., s. 143<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u2013 K. \u0141aski, <em>Wyk\u0142ady z makroekonomii. Gospodarka kapitalistyczna bez bezrobocia<\/em>, Warszawa 2015, s. 92<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u2013 I. Bludnik, <em> Teoria endogenicznej kreacji pieni\u0105dza<\/em>, Pozna\u0144 2015, s.39<\/li>\n<\/ul>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u2013 Tam\u017ce, s.56<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Standardowe stanowisko ekonomisty sympatyzuj\u0105cego z nurtem klasyczno \u2013 neoklasycznym, \u00a0na temat roli oszcz\u0119dno\u015bci w gospodarce, streszcza si\u0119 w\u0142a\u015bciwie w jednym os\u0105dzie: oszcz\u0119dzanie jest cnot\u0105 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":27095,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"Standardowe stanowisko ekonomisty sympatyzuj\u0105cego z nurtem klasyczno \u2013 neoklasycznym,  na temat roli oszcz\u0119dno\u015bci w gospodarce, streszcza si\u0119 w\u0142a\u015bciwie w jednym os\u0105dzie: oszcz\u0119dzanie jest cnot\u0105 zar\u00f3wno w sensie indywidualnym jak i spo\u0142ecznym. Liberalizm za\u015blepiony metafor\u0105 niewidzialnej r\u0119ki rynku nigdy nie przystanie na pogl\u0105d, \u017ce interes partykularny mo\u017ce nie wsp\u00f3\u0142gra\u0107 z interesem spo\u0142ecze\u0144stwa jako ca\u0142o\u015bci, bo przecie\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo to w\u0142a\u015bnie nic innego jak agregat indywidu\u00f3w, a \u0142ad gospodarczy tworzy si\u0119 spontanicznie.  \r\n\r\nNie ma w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce oszcz\u0119dno\u015bci spe\u0142niaj\u0105 pozytywn\u0105 rol\u0119 w gospodarstwie domowym. Czy jednak mo\u017cna rzutowa\u0107 t\u0119 prawid\u0142owo\u015b\u0107 na sfer\u0119 makroekonomii? \r\n\r\nNa to pytanie postaramy si\u0119 odpowiedzie\u0107.","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/avatar_378_page.jpg?fit=364%2C236&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-730","jetpack-related-posts":[{"id":21147,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=21147","url_meta":{"origin":27094,"position":0},"title":"Andrzej Zienkiewicz: W obronie deficytu bud\u017cetowego w oparciu o teori\u0119 efektywnego popytu Kaleckiego \u2013 Keynesa","date":"7 czerwca 2015","format":false,"excerpt":"Ma\u0142o jest zagadnie\u0144 wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych naros\u0142o tyle\u017c spor\u00f3w co kontrowersji jak wok\u00f3\u0142 kwestii deficytu bud\u017cetowego i zwi\u0105zanego z nim zad\u0142u\u017cenia publicznego. \u015arodowiska intelektualne zwi\u0105zane z nurtem ekonomii poda\u017cowej, wierz\u0105cy w niekwestionowan\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 leseferyzmu, patrz\u0105 na ka\u017cd\u0105 form\u0119 interwencjonizmu z wielk\u0105 nieufno\u015bci\u0105, nie inaczej ma si\u0119 sprawa z kwesti\u0105 wydatk\u00f3w publicznych.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Ekonomia&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/1-300x240.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":10306,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=10306","url_meta":{"origin":27094,"position":1},"title":"Syria: Wywiad z Prezydentem","date":"9 wrze\u015bnia 2013","format":false,"excerpt":"- Ewentualny zbrojny atak Stan\u00f3w Zjednoczonych na cele w Syrii stanowi\u0142by bezpo\u015brednie wsparcie dla lokalnej Al-Kaidy - stwierdzi\u0142 Prezydent Baszar al-Asad w wywiadzie udzielonym w ten weekend dla ameryka\u0144skiej telewizji CBS . W jednym z niewielu wywiad\u00f3w udzielonych zachodnim mediom, korzystaj\u0105c z mo\u017cliwo\u015bci przedstawienia syryjskiego punktu widzenia amerykanom, Asad powt\u00f3rzy\u0142,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/indeks6.jpeg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":10949,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=10949","url_meta":{"origin":27094,"position":2},"title":"Guenon, Maritain, Ossendowski: Ex Oriente Lux?","date":"29 pa\u017adziernika 2013","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Prezentujemy przek\u0142ad dyskusji kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Pary\u017cu z okazji wydania we Francji ksi\u0105\u017cki Ferdynanda Ossendowskiego ksi\u0105\u017cki \"Przez kraj ludzi, zwierz\u0105t i bog\u00f3w\", a kt\u00f3rej zapis opublikowany zosta\u0142 w czerwcu 1924 r. w pi\u015bmie \u201eLes nouvelles litt\u00e9raires\u201d. Przybycie pana Ferdynanda Ossendowskiego[i], nazywanego Robinsonem Crusoe XX wieku, do Pary\u017ca\u2026","rel":"","context":"In &quot;Inne&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/guenon-f-oddendowski-et-j-maritain.jpg?fit=672%2C296&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":12198,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=12198","url_meta":{"origin":27094,"position":3},"title":"Baszar Al-Asad: Genewa oznacza kontynuacj\u0119 walki z terroryzmem","date":"21 stycznia 2014","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Przedstawiamy t\u0142umaczenie najnowszego, opublikowanego wczoraj przez Agence France Presse wywiadu z Prezydentem Syrii. Panie Prezydencie, czego oczekuje Pan od konferencji genewskiej? Zagadnieniem najbardziej podstawowym, podkre\u015blanym przez nas przy ka\u017cdej okazji jest uzyskanie przez konferencj\u0119 wyra\u017anych rezultat\u00f3w w sprawie walki z terroryzmem w Syrii. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne jest wywarcie presji\u2026","rel":"","context":"In &quot;Inne&quot;","img":{"alt_text":"Bashar-al-Assad-su_1925765b","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Bashar-al-Assad-su_1925765b.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":16311,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16311","url_meta":{"origin":27094,"position":4},"title":"Filip Polok: Czy \u015al\u0105zacy zostan\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 etniczn\u0105?","date":"4 wrze\u015bnia 2014","format":false,"excerpt":"\u00a0 12 lipca tego roku odby\u0142 si\u0119 ju\u017c \u00f3smy z kolei tzw. marsz autonomii, w kt\u00f3rym \u015brodowiska skupione wok\u00f3\u0142 osoby Jerzego Gorzelika zamanifestowa\u0142y swe postulaty. Tym razem lider \u015bl\u0105skich autonomist\u00f3w obwie\u015bci\u0142 inny sukces tych\u017ce \u015brodowisk \u2013 uda\u0142o si\u0119 zebra\u0107 ponad 142 tys. podpis\u00f3w pod projektem zmiany ustawy o mniejszo\u015bciach etnicznych\u2026","rel":"","context":"In &quot;Inne&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/www.sbc_.org_.pl_451.jpeg?fit=378%2C293&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":12352,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=12352","url_meta":{"origin":27094,"position":5},"title":"Adam Danek: Dobrodziejstwa kryzysu ekonomicznego","date":"31 stycznia 2014","format":false,"excerpt":"Od kilku lat pa\u0144stwa europejskie zmagaj\u0105 si\u0119 z os\u0142awionym \u201ekryzysem\u201d. W obliczu zwijania si\u0119 krajowych gospodarek, kurcz\u0105cych si\u0119 rynk\u00f3w, rosn\u0105cego bezrobocia i (selektywnych sk\u0105din\u0105d) oszcz\u0119dno\u015bci bud\u017cetowych liczne grupy tak zwanych zwyk\u0142ych ludzi n\u0119ka przede wszystkim jedno pytanie: jak utrzyma\u0107 dotychczasowy poziom \u017cycia? Nie zauwa\u017cy\u0142em, by ktokolwiek wyra\u017ca\u0142 odmienny pogl\u0105d \u2013\u2026","rel":"","context":"In &quot;Ekonomia&quot;","img":{"alt_text":"548377_318716278195721_2046460860_n","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/548377_318716278195721_2046460860_n.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27094"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27094"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27101,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27094\/revisions\/27101"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27095"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}