{"id":27225,"date":"2016-10-27T11:00:54","date_gmt":"2016-10-27T09:00:54","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=27225"},"modified":"2016-10-27T11:01:54","modified_gmt":"2016-10-27T09:01:54","slug":"valerian-bystricky-slowacja-w-latach-trzydziestych-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=27225","title":{"rendered":"Valeri\u00e1n Bystrick\u00fd: S\u0142owacja w latach trzydziestych XX wieku"},"content":{"rendered":"

W ramach pa\u017adziernikowego cyklu tekst\u00f3w dotycz\u0105cych relacji polsko-czesko-s\u0142owackich, prezentujemy\u00a0artyku\u0142 s\u0142owackiego autora na temat r\u00f3\u017cnych koncepcji pa\u0144stwowo-prawnego statusu S\u0142owacji, kt\u00f3re istnia\u0142y w latach trzydziestych XX wieku, pozostaj\u0105c w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z polityk\u0105\u00a0Warszawy, Berlina i Budapesztu. Zapraszamy do lektury. (B.B)<\/em><\/p>\n

Przygotowywanie, a nast\u0119pnie realizacja agresywnych plan\u00f3w nazistowskich Niemiec w drugiej po\u0142owie lat trzydziestych, \u017c\u0105dania terytorialne W\u0119gier, kwestionowanie legitymizacji pa\u0144stwowo\u015bci czechos\u0142owackiej przez jej s\u0105siad\u00f3w, zagra\u017ca\u0142o bezpiecze\u0144stwu, integralno\u015bci terytorialnej, a tak\u017ce samemu istnieniu Czechos\u0142owacji. W celu podwa\u017cenia fundament\u00f3w Republiki Czechos\u0142owackiej pi\u0119tnowano b\u0142\u0119dne teorie jej elit politycznych, dotycz\u0105ce jednolitego etnicznie narodu czechos\u0142owackiego, ucisk S\u0142owak\u00f3w i innych narod\u00f3w \u017cyj\u0105cych w ramach republiki . Statusem S\u0142owacji permanentne zainteresowanie zg\u0142asza\u0142y W\u0119gry, w celu osi\u0105gni\u0119cia rewizji granic, ewentualnie odnowienia stanu sprzed roku 1918. Interes w rozbiciu republiki w perspektywie swoich koncepcji uporz\u0105dkowania przestrzeni \u015brodkowoeuropejskiej mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c Polska.<\/strong> Bez wzgl\u0119du na istnienie r\u00f3\u017cnych plan\u00f3w i ambicji, a\u017c do czasu konferencji monachijskiej we wrze\u015bniu 1938 roku nie istnia\u0142a realna mo\u017cliwo\u015b\u0107, aby zmieni\u0107 terytorialno-pa\u0144stwowy porz\u0105dek w tej cz\u0119\u015bci Europy, poniewa\u017c realizacji takiego scenariusza nie wspiera\u0142o bezpo\u015brednio \u017cadne europejskie mocarstwo. W wyniku nacisku nazistowskich Niemiec sytuacja ta uleg\u0142a jednak zmianie i wzros\u0142o ryzyko, \u017ce dojdzie do radykalnych, politycznych, terytorialnych, geopolitycznych zmian w przestrzeni \u015brodkowoeuropejskiej, czy to w wyniku konfliktu zbrojnego, czy te\u017c pod wp\u0142ywem nacisku dyplomatyczno-politycznego. W zwi\u0105zku z tym na s\u0142owackiej scenie politycznej w latach trzydziestych zacz\u0119\u0142y dominowa\u0107 kwestie mi\u0119dzynarodowego statusu pa\u0144stwa, oraz konieczno\u015b\u0107 oceniania i interpretowania dyplomatyczno-politycznych stosunk\u00f3w w Europie, a tak\u017ce ich konsekwencji dla Czechos\u0142owacji. W z\u0142o\u017conej sytuacji na pierwszy plan wysuwa\u0142y si\u0119 takie kwestie, jak to, na ile s\u0142owackie spo\u0142ecze\u0144stwo i s\u0142owackie podmioty polityczne uto\u017csamia\u0142y si\u0119 z pa\u0144stwowo\u015bci\u0105 czechos\u0142owack\u0105, poczuwa\u0142y si\u0119 do odpowiedzialno\u015bci za pa\u0144stwo, by\u0142y sk\u0142onne do obrony narodowych interes\u00f3w, a tak\u017ce posiada\u0142y zdolno\u015b\u0107 do powi\u0105zania tych czynnik\u00f3w w jedn\u0105 wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107. Na pierwszy plan wysuwa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowanie na rzecz pa\u0144stwa, zdolno\u015b\u0107 obrony jego integralno\u015bci terytorialnej i w zasadzie samej jego egzystencji. By\u0142o to konieczne r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce pr\u00f3cz atak\u00f3w werbalnych i nacisku dyplomatycznego, na arenie mi\u0119dzynarodowej podwa\u017cano legitymizacj\u0119 republiki, w zwi\u0105zku ze wspomnian\u0105 teori\u0105 na temat istnienia jednorodnego etnicznie narodu czechos\u0142owackiego, co by\u0142o nie do przyj\u0119cia. W kalkulacjach przeciwnik\u00f3w Czechos\u0142owacji, w przypadku jej rozbicia zazwyczaj nie my\u015blano o S\u0142owacji jako niepodleg\u0142ym podmiocie prawa mi\u0119dzynarodowego, lecz jako cz\u0119\u015bci innego pa\u0144stwa, przede wszystkim W\u0119gier. W tym szerokim, mi\u0119dzynarodowym, ale r\u00f3wnie\u017c wewn\u0119trznym kontek\u015bcie, coraz cz\u0119\u015bciej zastanawiano si\u0119 nad rozwi\u0105zaniem kwestii s\u0142owackiej, tj. \u00a0nad statusem S\u0142owacji wewn\u0105trz republiki.<\/p>\n

Wszystkie s\u0142owackie partie polityczne, w\u0142\u0105cznie ze s\u0142owackimi partiami og\u00f3lnopa\u0144stwowymi, podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa uwa\u017ca\u0142y, \u017ce decyzja, kt\u00f3ra zosta\u0142a przyj\u0119ta przez s\u0142owack\u0105 delegacj\u0119 30 pa\u017adziernika 1918 roku o utworzeniu wsp\u00f3lnego pa\u0144stwa z Czechami, by\u0142a w\u0142a\u015bciwa, korzystna i w praktyce jedyna mo\u017cliwa. Zmiana tego nastawienia nast\u0105pi\u0142a dopiero w okresie konferencji monachijskiej (29 wrze\u015bnia 1938 roku). Do tego czasu, wbrew wszystkim komplikacjom, kt\u00f3re mno\u017cy\u0142y si\u0119 w zwi\u0105zku z nierozwi\u0105zywaniem kwestii statusu S\u0142owacji wewn\u0105trz republiki, wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0142owackiego stopniowo oswaja\u0142a si\u0119 z Czechos\u0142owacj\u0105 i akceptowa\u0142a j\u0105 jako swoje pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym S\u0142owacy mog\u0105 realizowa\u0107 swoje narodowe i polityczne ambicje. Poza partiami politycznymi mniejszo\u015bci narodowych, oraz kilkoma jednostkami z kr\u0119g\u00f3w emigracyjnych skonsolidowanych wok\u00f3\u0142 osoby F. Jehli\u010dki, wspieranych przez Budapeszt i Warszaw\u0119<\/strong>, polityczne podmioty uto\u017csamia\u0142y si\u0119 z pa\u0144stwem czechos\u0142owackim i uwa\u017ca\u0142y je w danej sytuacji za optymalne rozwi\u0105zanie dla narodowych ambicji i geopolitycznego umiejscowienia S\u0142owacji jako cz\u0119\u015bci sk\u0142adowej \u015brodkowoeuropejskiej republiki, maj\u0105c na uwadze perspektyw\u0119 przysz\u0142ego rozwoju narodowego, zabezpieczenia narodowych praw i rozwoju kulturalnego.<\/p>\n

S\u0142owaccy politycy z partii og\u00f3lnopa\u0144stwowych, w tym partii agrarnej, socjaldemokratycznej, oraz mniejszych politycznych podmiot\u00f3w, w\u0142\u0105cznie z opozycyjn\u0105, autonomistyczn\u0105 S\u0142owack\u0105 Parti\u0105 Ludow\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c z Komunistyczn\u0105 Parti\u0105 Czechos\u0142owacji, wychodzili z za\u0142o\u017cenia, \u017ce interesy narodu s\u0142owackiego w kontek\u015bcie zwi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 napi\u0119cia i pogarszaj\u0105cej si\u0119 sytuacji mi\u0119dzynarodowej, mo\u017cna zabezpieczy\u0107 jedynie w ramach \u010cSR. Publicznie deklarowali swoje ch\u0119ci do obrony pa\u0144stwa w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach, za\u015b jego ewentualn\u0105 likwidacj\u0119 uwa\u017cali za dos\u0142owne i permanentne zagro\u017cenie dla narodowej egzystencji. Republik\u0119 rozumieli jako niepodzieln\u0105, integraln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 i chcieli j\u0105 utrzyma\u0107 niezale\u017cnie od jakichkolwiek okoliczno\u015bci. Nie zmieni\u0142o si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c w zwi\u0105zku z terytorialnym okrojeniem Czechos\u0142owacji po konferencji w Monachium. Przyjmuj\u0105c te pryncypia za punkt wyj\u015bciowy, wspierali koncepcje rz\u0105du na polu polityki zagranicznej i nie dopuszczali innej mo\u017cliwo\u015bci, ani\u017celi rozwi\u0105zania pa\u0144stwowo-prawnego statusu S\u0142owacji tylko w ramach Republiki Czechos\u0142owackiej, zar\u00f3wno w przypadku agresji, jak i okupacji po rozbiciu pa\u0144stwa. Tak zaprezentowany stosunek do republiki, coraz bardziej ukierunkowany na jej obron\u0119 i przetrwanie, mia\u0142 w za\u0142o\u017ceniu zwi\u0119ksza\u0107 zaufanie do najwy\u017cszych instytucji pa\u0144stwowych, oraz zapewni\u0107 poparcie opinii publicznej. Ca\u0142o\u015bciowe spojrzenie na przysz\u0142o\u015b\u0107 Czechos\u0142owacji, jej bezpiecze\u0144stwa, oraz konieczno\u015b\u0107 obrony, by\u0142o przez czechos\u0142owackich polityk\u00f3w pojmowane jako cz\u0119\u015b\u0107 walki o zachowanie pokoju, co \u0142\u0105czono r\u00f3wnie\u017c z rozwojem i losem demokracji na ca\u0142ym \u015bwiecie, oraz powstrzymaniem ekspansji nazistowskich Niemiec. Wiara w si\u0142\u0119 \u015bwiatowej demokracji, wiara w pomoc demokratycznych mocarstw, by\u0142a iluzj\u0105, z kt\u00f3rej nie mogli si\u0119 otrz\u0105sn\u0105\u0107, podobnie jak przypadku liczenia na pomoc Zwi\u0105zku Radzieckiego i demokratycznej wsp\u00f3lnoty mi\u0119dzynarodowej. By\u0142y to czynniki, kt\u00f3re zdeterminowa\u0142y nie tylko ich koncepcje, ale r\u00f3wnie\u017c konkretne kroki polityczne. W ramach tych fa\u0142szywych prze\u015bwiadcze\u0144, postrzegano S\u0142owacj\u0119 jako skonsolidowan\u0105, trwa\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 republiki, co sk\u0142ania\u0142o partie rz\u0105dz\u0105ce, ale w pewnej mierze r\u00f3wnie\u017c S\u0142owacj\u0105 Parti\u0119 Narodow\u0105, do bezwarunkowego wsparcia programu rz\u0105dowego, instytucji rz\u0105dowych i prezydenta, a tak\u017ce do pe\u0142nej zgody z ich politycznymi stanowiskami, w\u0142\u0105cznie z przyj\u0119ciem narzuconego dyktatu monachijskiego. Niezachwiana wiara w pomoc mocarstw zachodnich, oraz \u015bwiatowej wsp\u00f3lnoty demokratycznej, a tak\u017ce w skuteczno\u015b\u0107 um\u00f3w sojuszniczych w ramach kolektywnego systemu bezpiecze\u0144stwa, umacnia\u0142a iluzje w postaci wiary w istnienie trwa\u0142ych gwarancji bezpiecze\u0144stwa, co skutkowa\u0142o wnioskiem, \u017ce w przypadku konfliktu zbrojnego Czechos\u0142owacja skutecznie obroni si\u0119 dzi\u0119ki wymiernej, praktycznie rozstrzygaj\u0105cej wojskowej pomocy zewn\u0119trznej. Owe partie i ich przedstawiciele nie dostrzegali, lub nie chcieli zaakceptowa\u0107 faktu, \u017ce Czechos\u0142owacja przegrywa\u0142a walk\u0119 o przychylno\u015b\u0107 \u015bwiatowej opinii publicznej, dosz\u0142o bowiem do sytuacji, w kt\u00f3rej wstrzymana zosta\u0142a wymierna pomoc ze strony Francji, za\u015b Wielka Brytania nie by\u0142a zainteresowana anga\u017cowaniem si\u0119 po stronie Czechos\u0142owacji. Republika coraz cz\u0119\u015bciej by\u0142a postrzegana nie jako obiekt agresji, ale winowajca wybuchu potencjalnej wojny, poniewa\u017c nie chciano broni\u0107 pokoju za cen\u0119 konkretnych \u2013 cho\u0107 jak si\u0119 cz\u0119sto twierdzi\u0142o za granic\u0105 \u2013 nieistotnych ust\u0119pstw terytorialnych. W wielu przypadkach zupe\u0142nie inne stanowisko ni\u017c reszta ugrupowa\u0144 zaj\u0119\u0142a opozycyjna S\u0142owacka Partia Ludowa Hlinki.<\/p>\n

Polityczni przedstawiciele partii ludowej przy ocenie rozwoju sytuacji mi\u0119dzynarodowej wychodzili z za\u0142o\u017cenia, \u017ce \u015bwiat zmierza na prawo.<\/em> HS\u013dS by\u0142a jedyn\u0105 s\u0142owack\u0105 parti\u0105 polityczn\u0105, kt\u00f3ra prezentowa\u0142a w\u0142asn\u0105 koncepcj\u0119 polityki zagranicznej, przy czym bardziej chodzi\u0142o o krytyk\u0119 czechos\u0142owackiej polityki zagranicznej, ani\u017celi wypracowanie w\u0142asnej alternatywy, chocia\u017cby z uwagi na to, \u017ce mi\u0119dzynarodowe kontakty tej partii, za wyj\u0105tkiem kontakt\u00f3w z Warszaw\u0105, by\u0142y bardzo ograniczone. S\u0142owaccy nacjonali\u015bci <\/em>z obawy przed niebezpiecze\u0144stwem komunistycznym przyjmowali orientacj\u0119 antysocjalistyczn\u0105, orientacj\u0119 na narody chrze\u015bcija\u0144skie i rz\u0105dzone w spos\u00f3b autorytarny<\/em>. Istniej\u0105ce ukierunkowanie polityki zagranicznej uwa\u017cali za antychrze\u015bcija\u0144skie i sprzeciwiali si\u0119 udzia\u0142owi Czechos\u0142owacji w istniej\u0105cym systemie bezpiecze\u0144stwa zbiorowego, a tak\u017ce przeciwko porozumieniu ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim. W tym kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142praca HS\u013dS z politycznymi kr\u0119gami w Polsce, a tak\u017ce polska polityka, sta\u0142a si\u0119 istotn\u0105 przeciwwag\u0105 dla czechos\u0142owackich koncepcji polityki zagranicznej.<\/strong> A. Hlinka uwa\u017ca\u0142 w latach trzydziestych Polsk\u0119 za wielkie, s\u0142owia\u0144skie i katolickie pa\u0144stwo<\/em>, kt\u00f3re broni Europ\u0119 \u015arodkow\u0105 przed bolszewizmem, jak i przed ewangelickimi Niemcami <\/em>za\u015b jego istnienie jest gwarancj\u0105 istnienia i rozwoju narodu s\u0142owackiego<\/em>. Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 kontakt\u00f3w partii ludowej z Polsk\u0105 z czasem zdominowa\u0142a, od strony kwantytatywnej i jako\u015bciowej, wszystkie kontakty zagraniczne utrzymywane przez ludak\u00f3w z jakimkolwiek zagranicznym partnerem. Fakt ten potwierdzi\u0142o przyj\u0119cie K. Sidora przez J. Becka, w kt\u00f3rym s\u0142owacki wys\u0142annik stara\u0142 si\u0119 uzyska\u0107 pomoc i wsparcie w celu rozwi\u0105zania los\u00f3w Czechos\u0142owacji na forum mi\u0119dzynarodowym<\/em>.<\/p>\n

Przedstawiciele partii ludowej w perspektywie warto\u015bciowania mi\u0119dzynarodowych gwarancji bezpiecze\u0144stwa, publicznie kwestionowali zdolno\u015b\u0107 Francji i ochot\u0119 Zwi\u0105zku Radzieckiego do wywi\u0105zania si\u0119 z przyj\u0119tych zobowi\u0105za\u0144. Na podstawie oceny og\u00f3lnej sytuacji mi\u0119dzynarodowej, stanowisk mocarstw zachodnich i ZSRR doszli do wniosku, \u017ce wojskowe rozwi\u0105zanie kryzysu czechos\u0142owackiego w 1938 roku nie doprowadzi\u0142oby do wybuchu konfliktu na skal\u0119 europejsk\u0105, za\u015b Czechos\u0142owacja zosta\u0142aby pokonana, nast\u0119pnie okupowana i podzielona. W ten spos\u00f3b zaistnia\u0142yby warunki dla przesuni\u0119cia stosunku si\u0142, a nast\u0119pnie zmian w porz\u0105dku terytorialnym przestrzeni \u015brodkowoeuropejskiej. To w\u0142a\u015bnie w ocenie sytuacji mi\u0119dzynarodowej w czasie bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia pa\u0144stwa po Anschlussie Austrii nale\u017cy szuka\u0107 odpowiedzi na pytanie, dlaczego HS\u013dS zacz\u0119\u0142a poszukiwa\u0107 alternatywy dla pa\u0144stwowo-prawnego statusu S\u0142owacji w ramach Czechos\u0142owacji. By\u0142a jedyn\u0105 parti\u0105, kt\u00f3ra w tamtym okresie prowadzi\u0142a tajne rokowania z W\u0119grami i Polsk\u0105 o nowym, pa\u0144stwowo-prawnym statusie S\u0142owacji w przypadku rozbicia republiki. Rozmowy z przedstawicielami rz\u0105du w\u0119gierskiego o nadaniu S\u0142owacji autonomii odbywa\u0142y si\u0119 bez wzgl\u0119du na to, \u017ce nawet w przypadku braku ich realizacji, chodzi\u0142o de facto<\/em> o zgod\u0119 na rewizj\u0119 porz\u0105dku terytorialnego w Europie \u015arodkowej wytworzonego w roku 1918, co mog\u0142o w przysz\u0142o\u015bci pos\u0142u\u017cy\u0107 za precedens i pretekst do rozpocz\u0119cia okupacji. O tym, jak bardzo z\u0142o\u017cona by\u0142a kwestia orientacji HS\u013dS w polityce zagranicznej \u015bwiadczy fakt, \u017ce jej kolejnym projektem we wrze\u015bniu 1938 roku by\u0142o utworzenie unii polsko-s\u0142owackiej<\/strong>. Nale\u017cy przy tym jednak wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 fakt, \u017ce wkr\u00f3tce po tym, czyli ju\u017c po konferencji monachijskiej, radykalne skrzyd\u0142o partii forsowa\u0142o ju\u017c koncepcj\u0119 niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa. HS\u013dS by\u0142a jedyn\u0105 s\u0142owack\u0105 parti\u0105 polityczn\u0105, kt\u00f3ra w przypadku zmian terytorialnych wywo\u0142anych konfrontacj\u0105 wojskow\u0105 dopuszcza\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 nowego, pa\u0144stwowo-prawnego uporz\u0105dkowania przestrzeni \u015brodkowoeuropejskiej, oraz akceptacj\u0119 nowego stanu rzeczy poprzez jak\u0105\u015b form\u0119 przy\u0142\u0105czenia S\u0142owacji s\u0105siednich pa\u0144stw, lub podj\u0119cia z nimi innej formy wsp\u00f3\u0142pracy. W wyniku niejasno\u015bci zwi\u0105zanych z przysz\u0142ym statusem S\u0142owacji wynik\u0142ym z rozwoju sytuacji mi\u0119dzynarodowej, oraz ze skomplikowanymi rozmowami z Budapesztem, a przede wszystkim pod wp\u0142ywem tego, jak przebiega\u0142 kryzys czechos\u0142owacki, w HS\u013dS narasta\u0142a jednak tendencja, aby pozosta\u0107 wewn\u0105trz pa\u0144stwa czechos\u0142owackiego i skoncentrowa\u0107 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 na wywalczenie autonomii w ramach republiki.<\/p>\n

Krystalizowanie si\u0119 pogl\u0105d\u00f3w na S\u0142owacji w latach trzydziestych, a tak\u017ce post\u0119puj\u0105ce pogarszanie si\u0119 mi\u0119dzynarodowego statusu republiki wyra\u017anie wp\u0142yn\u0119\u0142y na rozwi\u0105zanie kwestii s\u0142owackiej. Bez wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnic\u0119 pogl\u0105d\u00f3w pomi\u0119dzy pojedynczymi podmiotami politycznymi, wzrasta\u0142o powszechne niezadowolenie zwi\u0105zane z \u00f3wczesnym statusem S\u0142owacji w pa\u0144stwie, a zmiany, kt\u00f3rych \u017c\u0105dano, mia\u0142y w za\u0142o\u017ceniu sta\u0107 si\u0119 przyczynkiem do wewn\u0105trzpolitycznej stabilizacji Czechos\u0142owacji i polepszeniu stosunk\u00f3w czesko-s\u0142owackich. Tym niemniej pogl\u0105dy na rozwi\u0105zanie kwestii s\u0142owackiej w dalszym ci\u0105gu oscylowa\u0142y wok\u00f3\u0142 takich kwestii, jak \u017c\u0105danie decentralizacji administracji publicznej, wzmocnienia samorz\u0105du terytorialnego i zmiany ustroju terytorialnego pa\u0144stwa na federacj\u0119. Priorytetem pozosta\u0142 te\u017c stosunek do tego, czy istniej\u0105 dwa narody \u2013 Czesi i S\u0142owacy, czy tylko jeden nar\u00f3d czechos\u0142owacki. Z tego podej\u015bcia wynika\u0142o spojrzenie na S\u0142owacj\u0119 jako osobn\u0105, narodow\u0105, ekonomiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, a tak\u017ce region i jednostk\u0119 administracyjn\u0105. Po stronie rz\u0105dz\u0105cych, a przede wszystkim czeskich elit politycznych, a\u017c do przed\u0142o\u017cenia projektu E. Bene\u0161a z 22 wrze\u015bnia 1938 roku o Korekcie wzajemnych relacji mi\u0119dzy Czechami i S\u0142owakami w republice<\/em>, nie istnia\u0142 \u017caden rz\u0105dowy projekt, kt\u00f3ry porusza\u0142by te kwestie, cho\u0107 w ramach Statutu Narodowo\u015bciowego z tego samego roku mia\u0142o doj\u015b\u0107 do zasadniczych zmian w sytuacji mniejszo\u015bci narodowych \u010cSR, w tym r\u00f3wnie\u017c statusu S\u0142owacji w republice. Decyduj\u0105ce polityczne podmioty S\u0142owacji; socjaldemokracja, partia agrarna i przede wszystkim najwi\u0119ksza i najsilniejsza S\u0142owacka Partia Ludowa Hlinki, mia\u0142y w tej kwestii zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy.<\/p>\n

Socjaldemokraci w ca\u0142ym okresie dwudziestolecia istnienia pa\u0144stwa zawsze ho\u0142dowali zasadzie jednorodnego etnicznie narodu czechos\u0142owackiego. Pryncypialnie sprzeciwiali si\u0119 uznaniu odr\u0119bno\u015bci narodu s\u0142owackiego poniewa\u017c wychodzili z przekonania, \u017ce ka\u017cdy odr\u0119bny nar\u00f3d posiada prawo do w\u0142asnego, niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa, w czym widzieli zagro\u017cenie dla republiki i gro\u017ab\u0119 jej rozpadu. Ze wzgl\u0119d\u00f3w taktycznych pod koniec lat trzydziestych przestali jednak m\u00f3wi\u0107 o jednym narodzie, lecz o \u201eczesko-s\u0142owackiej obop\u00f3lno\u015bci\u201d.<\/p>\n

W drugim ugrupowaniu koalicyjnym \u2013 partii agrarnej \u2013 dosz\u0142o do ewolucyjnej zmiany pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3ra zasz\u0142a w latach trzydziestych. Milan Hod\u017ea, ale r\u00f3wnie\u017c inni przedstawiciele partii, stan\u0119li na stanowisku narodu s\u0142owackiego<\/em>, ale nie mogli wyst\u0105pi\u0107 przeciwko programowi partii, kt\u00f3ry reprezentowa\u0142 o\u015brodek praski i publicznie poddawa\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 dogmat o istnieniu narodu czechos\u0142owackiego, poniewa\u017c zagrozi\u0142oby to ich ambicjom i pozycji. M. Hod\u017ea w po\u0142owie lat trzydziestych g\u0142osi\u0142 teori\u0119 o czeskim i s\u0142owackim nacjonalizmie <\/em>jako cz\u0119\u015bciach jednego czechos\u0142owackiego narodu politycznego. Cz\u0142onkowie partii agrarnej w podej\u015bciu do kwestii s\u0142owackiej pr\u00f3bowali forsowa\u0107 swoje niezbyt sprecyzowane pogl\u0105dy dotycz\u0105ce zdecentralizowanej autonomii samorz\u0105dowej, jednak bez sejmu ustawodawczego, z tolerancyjnym podej\u015bciem do kwestii odr\u0119bno\u015bci narodowej, wspieraniem regionalizmu, wyr\u00f3wnania poziomu gospodarczego z ziemiami czeskimi, zwi\u0119kszeniem liczby S\u0142owak\u00f3w w urz\u0119dach centralnych, a przez to wzi\u0119cia przez nich wi\u0119kszej odpowiedzialno\u015bci za pa\u0144stwo. Wewn\u0105trz partii dosz\u0142o do wyra\u017anej ewolucji pogl\u0105d\u00f3w na temat rozwi\u0105zania kwestii s\u0142owackiej, ale nie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 to sformu\u0142owaniem ca\u0142o\u015bciowego programu. W tamtym okresie cz\u0142onkowie partii agrarnej w niekt\u00f3rych kwestiach zasadniczo nie r\u00f3\u017cnili si\u0119 programowo od partii ludowej.<\/p>\n

S\u0142owacka Partia Ludowa Hlinki zmierza\u0142a do tego, aby w przypadku realizacji projektu obejmuj\u0105cego nadanie bli\u017cej niezdefiniowanej autonomii, rozpocz\u0105\u0107 budow\u0119 s\u0142owackiej pa\u0144stwowo\u015bci, a tym samym de facto<\/em> federalizacj\u0119 pa\u0144stwa. Wychodzi\u0142a ona z za\u0142o\u017cenia: Nar\u00f3d pochodzi od Boga, pa\u0144stwo jest dzie\u0142em ludzkim<\/em>, tj. nar\u00f3d jako dzie\u0142o boskie ma wy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107, ani\u017celi pa\u0144stwo. W tym kontek\u015bcie realizacja postanowie\u0144 Umowy Pittsburskiej, kt\u00f3ra by\u0142a celem programowym partii ludowej, musia\u0142a prowadzi\u0107 do budowania pa\u0144stwowo\u015bci. \u017b\u0105danie zmiany ustroju terytorialnego pa\u0144stwa na federacj\u0119 pojawi\u0142o si\u0119 w spos\u00f3b otwarty ju\u017c na pocz\u0105tku lat trzydziestych podczas zjazdu w Trenczynie (1932), a tak\u017ce jako jeden z postulat\u00f3w programowych partii ludowej z 5 czerwca 1938 roku. Chodzi\u0142o o asymetryczny model federacji, ewentualnie konfederacji, za\u015b pomys\u0142odawcy projektu tej zmiany prawnej podkre\u015blali, \u017ce by\u0142oby idealnie, gdyby obok siebie istnia\u0142y dwie terytorialne i personalne cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe – cz\u0119\u015b\u0107 s\u0142owacka i czeska – zorganizowane w spos\u00f3b federalny, nad kt\u00f3rymi wyrasta\u0142aby pa\u0144stwowa nadbudowa czesko-s\u0142owacka. <\/em>Projekt partii ludowej z czerwca 1938 zyska\u0142 w czasie kryzysu czechos\u0142owackiego jeszcze inny kontekst. Jego konsekwencj\u0105 mia\u0142o sta\u0107 si\u0119 zadeklarowanie w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci politycznej, porz\u0105dku pa\u0144stwowo-prawnego powsta\u0142ego w drodze zdefiniowania narodowej integralno\u015bci terytorialnej. Mia\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas wytworzy\u0107 przekonanie, \u017ce fakt ten b\u0119dzie brany pod uwag\u0119 nie tylko przez rz\u0105d czechos\u0142owacki, ale r\u00f3wnie\u017c \u017ce b\u0119dzie respektowany w przypadku rozbicia pa\u0144stwa. D\u0105\u017cenie do zbudowania autonomii Kraju S\u0142owackiego<\/em>, tj. stworzenia s\u0142owackiej pa\u0144stwowo\u015bci i zmiany ustroju terytorialnego republiki na federacj\u0119, mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c szerszy wymiar mi\u0119dzynarodowy. Program HS\u013dS ogranicza\u0142 si\u0119 jednak wy\u0142\u0105cznie do wzajemnej relacji czesko-s\u0142owackiej, nie porusza\u0142 natomiast kwestii ca\u0142o\u015bciowego porz\u0105dku pa\u0144stwowo-prawnego republiki, oraz problemu niemieckiego, kt\u00f3ry by\u0142 dominuj\u0105cy. W tamtej sytuacji program zmierzaj\u0105cy do dualizmu by\u0142 jednak odrzucany jako radykalny, dlatego partia ludowa zajmowa\u0142a si\u0119 forsowaniem r\u00f3wnie\u017c bardziej umiarkowanych \u017c\u0105da\u0144. By\u0142 to jeden z wielu powod\u00f3w, kt\u00f3ry sprawi\u0142, i\u017c pod koniec wrze\u015bnia 1938 roku przedstawiciele s\u0142owackich partii politycznych \u2013 z wyj\u0105tkiem KS\u010c \u2013 po raz pierwszy prowadzili wsp\u00f3lne rokowania na temat kwestii s\u0142owackiej i statusu S\u0142owacji w republice. Rzecz\u0105 symptomatyczn\u0105 by\u0142o pojawienie si\u0119 wi\u0119kszej woli politycznej, aby znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie kompromisowe. R\u00f3wnie\u017c konflikt pogl\u0105d\u00f3w mi\u0119dzy podmiotami politycznymi, zw\u0142aszcza cz\u0142onkami partii agrarnej i partii ludowej wydawa\u0142 si\u0119 mniejszy, ani\u017celi to by\u0142o w przesz\u0142o\u015bci. Nie dosz\u0142o jednak do konsensusu.<\/p>\n

W ca\u0142ym z\u0142o\u017conym procesie rozwoju sytuacji w latach trzydziestych, a zw\u0142aszcza w czasie bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia republiki, radykalizacja programu partii ludowej, ale r\u00f3wnie\u017c ewolucja dzia\u0142a\u0144 i my\u015bli politycznej koalicyjnych (\u201ecentralistycznych\u201d) ugrupowa\u0144 wed\u0142ug J. \u0160olca tworz\u0105 wyra\u017ane novum w dotychczasowym rozwoju wypadk\u00f3w politycznych na S\u0142owacji. S\u0142owacka polityka zaczyna wychodzi\u0107 poza sw\u00f3j wcze\u015bniejszy, lokalny i prowincjonalny zakres, przesta\u0142a by\u0107 przedmiotem czechos\u0142owackiego systemu politycznego, lecz zaczyna po omacku, w wielu kierunkach, nieszcz\u0119\u015bliwie i tragicznie, ale jednak odgrywa\u0107 rol\u0119 jej podmiotu. \u00d3wczesne partie polityczne na S\u0142owacji, cho\u0107 cz\u0119sto niezr\u0119cznie i z wahaniem, w spos\u00f3b skomplikowany i z baga\u017cem\u00a0 prowincjonalnej perspektywy, musia\u0142y zacz\u0105\u0107 zajmowa\u0107 si\u0119 w wi\u0119kszej mierze problematyk\u0105 stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych i recypowa\u0107 ich wp\u0142yw na scen\u0119 wewn\u0105trzpolityczn\u0105. W zwi\u0105zku z tym stara\u0142y definiowa\u0107 miejsce S\u0142owacji w przestrzeni \u015brodkowoeuropejskiej, a niekt\u00f3re podmioty polityczne zacz\u0119\u0142y tworzy\u0107 w\u0142asne koncepcje polityki zagranicznej na wypadek rozpadu pa\u0144stwa. Podej\u015bcie to mia\u0142o oddzia\u0142ywa\u0107 na powstanie optymistycznego przekonania, \u017ce sytuacja S\u0142owacji jest inna; partia ludowa po przej\u0119ciu w\u0142adzy b\u0119dzie w stanie wyeliminowa\u0107 potencjalne naciski zagraniczne. Pozycj\u0119 polityczn\u0105 Pragi zacz\u0119to systematycznie bagatelizowa\u0107, a cz\u0119\u015b\u0107 opinii publicznej (polityk\u00f3w) na S\u0142owacji przyj\u0119\u0142a >>ze szczer\u0105 i nieskrywan\u0105 rado\u015bci\u0105<<, \u017ce Polska zyska\u0142a po Monachium \u015al\u0105sk <\/em>[Zaolzie, cz\u0119\u015b\u0107 \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego \u2013 przyp. B.B.]. Wielu s\u0142owackich narodowc\u00f3w szczerze si\u0119 na nas gniewa\u0142o za to, \u017ce polskie wojska nie wkroczy\u0142y wtedy na S\u0142owacj\u0119. <\/em><\/p>\n

Dla reprezentant\u00f3w partii politycznych by\u0142o jednak rzecz\u0105 typow\u0105, \u017ce nie tylko nie mieli nawet w przybli\u017ceniu jednego pogl\u0105du na polityk\u0119 zagraniczn\u0105, czy te\u017c wizj\u0119 kontakt\u00f3w zagranicznych S\u0142owacji w\u00a0 przestrzeni dunajskiej, na jej pa\u0144stwowo-prawny status w zmieniaj\u0105cej si\u0119 sytuacji, ale mieli r\u00f3wnie\u017c fundamentalnie r\u00f3\u017cny pogl\u0105d przy ocenie g\u0142\u00f3wnych nurt\u00f3w polityki mi\u0119dzynarodowej, oraz ich mocarstwowych epicentr\u00f3w.<\/p>\n

Monachijska umowa czterech mocarstw swoimi konsekwencjami wewn\u0105trzpolitycznymi i mi\u0119dzynarodowymi stworzy\u0142a warunki do szybkiego i radykalnego rozwi\u0105zania kwestii s\u0142owackiej. Umo\u017cliwi\u0142a partii ludowej wywieranie wi\u0119kszego nacisku politycznego, zwi\u0119kszy\u0142a polityczny presti\u017c partii, a z drugiej strony zmusi\u0142a w\u0142adz\u0119 i jej partie koalicyjne do szukania na S\u0142owacji rozwi\u0105zania kompromisowego. Istnia\u0142a w\u00f3wczas gro\u017aba kolejnych zmian terytorialnych, kt\u00f3ra wyra\u017anie wp\u0142yn\u0119\u0142a na partie polityczne, aby dosz\u0142y wsp\u00f3lnie do porozumienia. Pod wp\u0142ywem zmian w rozwoju sytuacji wewn\u0119trznej i mi\u0119dzynarodowej, ale tak\u017ce w wyniku krystalizacji \u015bwiatopogl\u0105dowej s\u0142owackich partii politycznych w kwestii statusu kraju, dosz\u0142o do podpisania porozumienia, przy czym charakterystyczne jest to, \u017ce przyj\u0119to koncepcj\u0119, kt\u00f3ra jeszcze niedawno by\u0142a uwa\u017cana za radykaln\u0105. Umowa \u017byli\u0144ska (6 pa\u017adziernika 1938) zawarta przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 s\u0142owackich partii politycznych za podstaw\u0119 porz\u0105dku pa\u0144stwowo-prawnego przyj\u0119\u0142a projekt HS\u013dS z czerwca 1938 roku, co po uchwaleniu prawa o autonomii Kraju S\u0142owackiego (22 listopada 1938) w praktyce oznacza\u0142o zmian\u0119 ustroju terytorialnego republiki na asymetryczny model federacji. T\u0119 zasadnicz\u0105 zmian\u0119 ju\u017c na etapie przygotowa\u0144 zaakceptowa\u0142 rz\u0105d w Pradze i przedstawiciele czeskich partii politycznych. Pomimo tych wydarze\u0144, stanowisko spo\u0142ecze\u0144stw wobec zmian pa\u0144stwowo-prawnych by\u0142o r\u00f3\u017cne w dw\u00f3ch cz\u0119\u015bciach pa\u0144stwa. Na S\u0142owacji okazywano entuzjazm, sympati\u0119 i poparcie dla zmian, cho\u0107 jednocze\u015bnie obaw\u0119 przed przysz\u0142o\u015bci\u0105, natomiast w spo\u0142ecze\u0144stwie czeskim oceniano te wydarzenia jako atak przeciw jedno\u015bci pa\u0144stwa. W ci\u0105gu ca\u0142ego dwudziestoletniego istnienia republiki uwa\u017cano, \u017ce po rozwi\u0105zaniu kwestii statusu S\u0142owacji, oraz relacji pomi\u0119dzy dwoma narodami, dojdzie do polepszenia stosunk\u00f3w czesko-s\u0142owackich. Po zawarciu Umowy \u017byli\u0144skiej prognozy te jednak si\u0119 nie sprawdzi\u0142y. Wr\u0119cz przeciwnie.<\/p>\n

\u00a0Zasadnicza zmiana w po\u0142o\u017ceniu S\u0142owacji w pa\u017adzierniku i listopadzie 1938 roku, wraz ze z\u0142o\u017conymi, wewn\u0105trzpolitycznymi konfliktami, oraz cz\u0119sto kontrowersyjnym wsparciem dla \u017c\u0105da\u0144 autonomistycznych z zagranicy, kt\u00f3rego intencje by\u0142y wyra\u017anie antyczechos\u0142owackie, spowodowa\u0142a, \u017ce pod koniec lat trzydziestych S\u0142owacja przesta\u0142a by\u0107 dla spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej anonimowym krajem. Z bli\u017cej nieokre\u015blonego regionu [G\u00f3rny Kraj, s\u0142ow. Horn\u00e1 zem<\/em>, w\u0119g. Felvid\u00e9k<\/u><\/em> \u2013 przyp. B.B.] jeszcze w trakcie dwudziestoletniego istnienia Czechos\u0142owacji zdefiniowana zosta\u0142a jako odr\u0119bna jednostka administracyjna \u2013 zacz\u0119\u0142a tworzy\u0107 jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 administracyjn\u0105, narodow\u0105 i ekonomiczn\u0105. Zaakceptowanie s\u0142owackiej pa\u0144stwowo\u015bci oznacza\u0142o definitywne \u201euformowanie\u201d narodu s\u0142owackiego jako narodu politycznego, r\u00f3wnie\u017c od strony formalnej. Dosz\u0142o do tego w skomplikowanych czasach, w z\u0142o\u017conych uwarunkowaniach zagro\u017cenia integralno\u015bci terytorialnej pa\u0144stwa, w czasie budowania s\u0142owackiej pa\u0144stwowo\u015bci po przechwyceniu w\u0142adzy przez S\u0142owack\u0105 Parti\u0119 Ludow\u0105 Hlinki po 6 pa\u017adziernika 1938 roku, oraz r\u00f3wnolegle przebiegaj\u0105cego procesu likwidowania systemu demokratycznego i stopniowego zast\u0119powania go re\u017cimem autorytarnym. Do ko\u0144ca roku 1938 zanik\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 partii politycznych poniewa\u017c zosta\u0142y one zdelegalizowane, ewentualnie znikn\u0119\u0142y podczas akcji tzw. \u201e\u0142\u0105czenia\u201d [Zosta\u0142y wch\u0142oni\u0119te przez monoparti\u0119 \u2013 przyp. B.B.], w zwi\u0105zku z czym dosz\u0142o do ograniczenia \u017cycia spo\u0142ecznego i zlikwidowania wszelkiej legalnej opozycji. Proces ten prowadzony w celu budowania jedno\u015bci narodowej nie przebiega\u0142 jednak w procesie walk i konfrontacji, si\u0142owego narzucania nowego \u201eporz\u0105dku\u201d; nie pojawi\u0142y si\u0119 \u017cadne pr\u00f3by zorganizowanego oporu, czy publicznego protestu, poza kilkoma pozbawionymi znaczenia akcjami komunist\u00f3w. Przedstawiciele poprzedniego re\u017cimu demokratycznego zachowywali si\u0119 tak, jakby stracili wiar\u0119 w \u017cywotno\u015b\u0107 i mo\u017cliwo\u015b\u0107 przetrwania demokracji<\/strong>, przy czym nie tracili wiary w jej przysz\u0142o\u015b\u0107 i krytykowali posuni\u0119cia mocarstw demokratycznych. Wielu z nich emigrowa\u0142o, lub odchodzi\u0142o z polityki i przyjmowa\u0142o postaw\u0119 pasywn\u0105. HS\u013dS przy pomocy paramilitarnej organizacji Gwardii Hlinki zaw\u0142adn\u0119\u0142a \u017cyciem politycznym i swoj\u0105 dynamik\u0105 utrwala\u0142a przekonanie o nastaniu nowej ery w rozwoju narodowym i budowaniu \u201enowej\u201d S\u0142owacji. By\u0142 to czas zagro\u017cenia integralno\u015bci terytorialnej ca\u0142ego pa\u0144stwa, ale r\u00f3wnie\u017c samej S\u0142owacji ze strony W\u0119gier, a cz\u0119\u015bciowo r\u00f3wnie\u017c Polski \u2013 czynniki te nadawa\u0142y temu procesowi swoj\u0105 specyfik\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c dynamizowa\u0142y go, a w kolejnym okresie tak\u017ce radykalizowa\u0142y. Ten rozw\u00f3j wypadk\u00f3w sprawi\u0142, \u017ce mocarstwa, jak i ma\u0142e pa\u0144stwa, bezpo\u015brednio, lub po\u015brednio, przyjmowa\u0142y do wiadomo\u015bci istnienie narodu s\u0142owackiego i wywodzi\u0142y z tego swoje stanowisko wzgl\u0119dem jego statusu w republice.<\/p>\n

Porozumienie monachijskie i nowy pa\u0144stwowo-prawny porz\u0105dek republiki przyczyni\u0142y si\u0119 do zmiany geopolitycznego po\u0142o\u017cenia S\u0142owacji. W Berlinie u\u015bwiadomiono sobie strategiczne i geopolityczne znaczenie S\u0142owacji i cho\u0107 dotychczas nie interesowano si\u0119 tam szczeg\u00f3lnie tym krajem, w nowej sytuacji zdecydowano si\u0119 wykorzysta\u0107 S\u0142owacj\u0119 do realizacji dalszych, agresywnych plan\u00f3w, oraz wzmocnienia niemieckich wp\u0142yw\u00f3w w obszarze \u015brodkowoeuropejskim. Do czasu porozumienia w Monachium w szeregach przeciwnik\u00f3w Czechos\u0142owacji do\u015b\u0107 powszechna by\u0142a postawa zak\u0142adaj\u0105ca, \u017ce w przypadku rozbicia republiki ca\u0142a S\u0142owacja, lub jej wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107, mia\u0142a przypa\u015b\u0107 W\u0119grom, gdzie otrzyma\u0142aby status autonomiczny. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 zasadniczo po 29 wrze\u015bnia 1938 roku. W wyniku wahaj\u0105cej si\u0119, niepewnej postawy Budapesztu w reakcji na pro\u015bb\u0119 Berlina podczas kryzysu monachijskiego, aby w razie wybuchu konfliktu zbrojnego W\u0119gry natychmiast zbrojnie si\u0119 w niego zaanga\u017cowa\u0142y, A. Hitler przesta\u0142 rozwa\u017ca\u0107 \u201epodarowanie\u201d S\u0142owacji W\u0119grom i dopuszcza\u0142 jedynie szereg korekt granicznych na korzy\u015b\u0107 W\u0119gier w ramach Arbitra\u017cu Wiede\u0144skiego z 2 listopada 1938 roku. S\u0142owacja na podstawie decyzji podj\u0119tej przez Niemcy i W\u0142ochy 2 listopada 1938 musia\u0142a odst\u0105pi\u0107 W\u0119grom 10 930 km\u00b2 z 850 tys. obywateli, z kt\u00f3rych 272 145 deklarowa\u0142o narodowo\u015b\u0107 s\u0142owack\u0105 i cz\u0119sk\u0105. Z kolei pod naciskiem Warszawy S\u0142owacja by\u0142a zmuszona do korekty granicznej na korzy\u015b\u0107 Polski na Orawie, Spiszu i p\u00f3\u0142nocnym Szaryszu, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a obszar 226 km\u00b2 i 4280 obywateli<\/strong>.<\/p>\n

W kontek\u015bcie plan\u00f3w Hitlera, zmierzaj\u0105cych do zlikwidowania republiki, S\u0142owacja w koncepcjach nazistowskich zyska\u0142a now\u0105 rol\u0119. Og\u0142oszenie jej niepodleg\u0142o\u015bci mia\u0142o stworzy\u0107 \u201ewewn\u0119trzne\u201d uwarunkowania dla rozpadu republiki, wywo\u0142a\u0107 \u201esytuacj\u0119 rewolucyjn\u0105\u201d, a tym samym wytworzy\u0107 okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych kolejny agresywny krok Niemiec da\u0142oby si\u0119 uzasadni\u0107 konieczno\u015bci\u0105 pacyfikacji obszaru \u015brodkowoeuropejskiego. Z tych w\u0142a\u015bnie powod\u00f3w nazistowskie Niemcy przejawia\u0142y bezpo\u015brednie zainteresowanie rozwojem sytuacji na S\u0142owacji, a tak\u017ce globalnym po\u0142o\u017ceniem tego kraju, cho\u0107 do drugiej po\u0142owy stycznia 1939 roku nie zdecydowa\u0142y si\u0119 na podj\u0119cie jakiej\u015b konkretnej inicjatywy, kt\u00f3ra prowadzi\u0142aby do realizacji tych plan\u00f3w. W listopadzie 1938 roku A. Hitler wyrazi\u0142 pogl\u0105d, i\u017c w tym momencie negocjacje ze S\u0142owakami nie s\u0105 jeszcze po\u017c\u0105dane, a kwesti\u0105 ich od\u0142\u0105czenia nie b\u0119dziemy si\u0119 zajmowa\u0107 ani w pozytywnym, ani w negatywnym kontek\u015bcie. <\/em><\/p>\n

Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 w drugiej po\u0142owie stycznia 1939 roku, gdy Hitler na naradzie z funkcjonariuszami s\u0142u\u017cb specjalnych za najwa\u017cniejsze zadanie uzna\u0142 operacj\u0119 zlikwidowania Czecho-S\u0142owacji, za\u015b szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 mia\u0142o zyska\u0107 utworzenie niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa s\u0142owackiego. By\u0142o to ca\u0142kowite novum<\/em> w szerszym kontek\u015bcie dziej\u00f3w obszaru \u015brodkowoeuropejskiego, poniewa\u017c Niemcy by\u0142y pierwszym mocarstwem, kt\u00f3re wyrazi\u0142o zainteresowanie koncepcj\u0105 utworzenia niepodleg\u0142ej S\u0142owacji i bezpo\u015bredni\u0105 j\u0105 wspiera\u0142o. Bez wzgl\u0119du na fakt, \u017ce w Berlinie stopniowo ujawniano te plany, likwidacj\u0119 Czecho-S\u0142owacji A. Hitler planowa\u0142 osobi\u015bcie jako tajn\u0105 akcj\u0119, chc\u0105c u\u017cy\u0107 i wykorzysta\u0107 terytorium Kraju S\u0142owackiego do realizacji niemieckich interes\u00f3w na Wschodzie. Rozw\u00f3j wydarze\u0144 zmierza\u0142 do tego, aby S\u0142owacja dosta\u0142a si\u0119 do strefy wp\u0142yw\u00f3w nazistowskich Niemiec, kt\u00f3re decydowa\u0107 mia\u0142y o zakresie jej niepodleg\u0142o\u015bci, sta\u0107 si\u0119 gwarantem jej istnienia i trwania. Zmiany wywo\u0142anie porozumieniem monachijskim i zwi\u0105zanym z nim rozbiciem Czecho-S\u0142owacji w oczywisty spos\u00f3b wp\u0142yn\u0119\u0142y na sytuacj\u0119 S\u0142owacji w przestrzeni \u015brodkowoeuropejskiej, a pr\u00f3cz konsekwencji wewn\u0105trzpolitycznych oznacza\u0142y, \u017ce po 14 marca 1939 roku S\u0142owacja sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c podmiotem stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych.<\/p>\n

W zmienionej sytuacji, kt\u00f3ra nast\u0105pi\u0142a pod dyktacie mocarstw, w s\u0142owackiej polityce istnia\u0142y dwa kierunki, przy czym dosz\u0142o do zasadniczej zmiany \u2013 likwidacji re\u017cimu demokratycznego i budowy porz\u0105dku autorytarnego. G\u0142\u00f3wn\u0105 lini\u0105, wspieran\u0105 przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 polityk\u00f3w zdelegalizowanych partii, pozostawa\u0142o budowanie s\u0142owackiej pa\u0144stwowo\u015bci w ramach Czecho-S\u0142owacji. Przyj\u0119te przez uczestnik\u00f3w Umowy \u017byli\u0144skiej z 6 pa\u017adziernika 1938 roku zobowi\u0105zania zmierza\u0142y do przekszta\u0142cenia republiki w federacj\u0119. Zacz\u0119to w\u00f3wczas rozwa\u017ca\u0107 koncepcj\u0119 utworzenia niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa, co by\u0142o ca\u0142kowitym novum <\/em>w s\u0142owackiej polityce. Umiarkowane skrzyd\u0142o partii ludowej traktowa\u0142o j\u0105 jako perspektyw\u0119 d\u0142ugoterminow\u0105, o kt\u00f3rej realizacj\u0119 powinien zadba\u0107 sejm Kraju S\u0142owackiego. Radykalne skrzyd\u0142o partii ludowej forsowa\u0142o natomiast ide\u0119 og\u0142oszenia niepodleg\u0142o\u015bci pa\u0144stwa ju\u017c w lutym, lub marcu, poprzez audycj\u0119 w radiu. Realizacj\u0119 tych plan\u00f3w postrzegali jako szans\u0119 na unikni\u0119cie rewizjonistycznych \u017c\u0105da\u0144 w\u0119gierskich, co mia\u0142o zapewni\u0107 poparcie nazistowskich Niemiec, za\u015b podkre\u015blaj\u0105c konieczno\u015b\u0107 istnienia niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa d\u0105\u017cyli r\u00f3wnie\u017c do realizacji w\u0142asnych ambicji. By\u0142a to ich w\u0142asna inicjatywa wynikaj\u0105ca z oceny globalnych zmian w przestrzeni \u015brodkowoeuropejskiej, oraz mo\u017cliwo\u015bci poszerzenia swojej w\u0142adzy i wp\u0142yw\u00f3w. O tych tendencjach informowany by\u0142 J. Beck za po\u015brednictwem K. Sidora podczas jego wizyty w Warszawie (19-21 pa\u017adziernika 1938), gdy\u017c twierdzi\u0142, \u017ce polityka HS\u013dS zmierza do ukonstytuowania niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa<\/strong>.<\/p>\n

Z powod\u00f3w taktycznych nazistowskie Niemcy pocz\u0105tkowo nie popar\u0142y jednak tych plan\u00f3w, cho\u0107 r\u00f3wnie\u017c ich nie odrzuci\u0142y. Sytuacja radykalnie zmieni\u0142a si\u0119 na pocz\u0105tku 1939 roku, gdy A. Hitler po tajnych przygotowaniach wojskowych wyda\u0142 rozkaz do przeprowadzania bezpo\u015bredniej akcji politycznej maj\u0105cej na celu zlikwidowanie republiki poprzez og\u0142oszenie niepodleg\u0142o\u015bci Pa\u0144stwa S\u0142owackiego, okupacj\u0119 Rusi Podkarpackiej przez W\u0119gry, oraz nazistowsk\u0105 okupacj\u0119 ziem czeskich. W wyniku narastaj\u0105cej presji Berlina na og\u0142oszenie niepodleg\u0142o\u015bci w lutym, oraz g\u0142\u00f3wnie na pocz\u0105tku marca 1939 roku, r\u00f3wnie\u017c umiarkowane skrzyd\u0142o partii ludowej dokona\u0142o przewarto\u015bciowania swoich pogl\u0105d\u00f3w na porz\u0105dek prawno-pa\u0144stwowy. Podczas dyskusji nad przygotowywanym o\u015bwiadczeniem programowym rz\u0105du kierownictwo partii ludowej jednog\u0142o\u015bnie opowiedzia\u0142o si\u0119 za koncepcj\u0105 niezale\u017cnego pa\u0144stwa, ale jego og\u0142oszenie od\u0142o\u017cy\u0142o na bli\u017cej niesprecyzowany czas<\/em>. R\u00f3wnie\u017c podczas debaty\u00a0 na temat sytuacji politycznej 6 marca 1939 roku kierownictwo partii, sejmu i rz\u0105du przyj\u0119\u0142o nast\u0119puj\u0105ce pryncypium: Wytrwa\u0107 w budowie s\u0142owackiego pa\u0144stwa w drodze ewolucyjnej i nie og\u0142asza\u0107 jego ustanowienia w tym momencie<\/em>. W praktyce liczono si\u0119 z tym, \u017ce do realizacji tego celu mog\u0142oby doj\u015b\u0107 dopiero za trzy, lub cztery lata, po wytworzeniu odpowiednich warunk\u00f3w dla samodzielnego istnienia pa\u0144stwa. Odpowiada\u0142y temu r\u00f3wnie\u017c postulaty tworzenia pu\u0142k\u00f3w s\u0142owackich, reprezentacji dyplomatycznej, uzyskania zdolno\u015bci do utrzymywania kontakt\u00f3w zagranicznych, \u017c\u0105danie opuszczenia S\u0142owacji przez czeskich pracownik\u00f3w zatrudnianych przez pa\u0144stwo, co mia\u0142o prowadzi\u0107 do wytworzenia w ramach istniej\u0105cego pa\u0144stwa warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych nowy tw\u00f3r m\u00f3g\u0142by bez problem\u00f3w funkcjonowa\u0107, zapewni\u0107 budow\u0119 aparatu biurokratycznego i zyska\u0107 pewne gwarancje swoich granic.<\/p>\n

W marcowe dni roku 1939 w kwestii przysz\u0142ego statusu S\u0142owacji uformowa\u0142y si\u0119 dwie tendencje; nazistowska, wspierana przez radykalne skrzyd\u0142o HS\u013dS, zak\u0142adaj\u0105ca og\u0142oszenie niepodleg\u0142o\u015bci drog\u0105 rewolucyjn\u0105, oraz przede wszystkim w momencie, kt\u00f3ry wyznaczy Berlin w zwi\u0105zku z jego planami okupacji ziem czeskich. Umiarkowane skrzyd\u0142o partii ludowej chcia\u0142o osi\u0105gn\u0105\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w dalszej perspektywie metod\u0105 ewolucyjn\u0105 i legalistyczn\u0105. Zrealizowana zosta\u0142a zmodyfikowana koncepcja nazistowska, poniewa\u017c A. Hitler wyznaczy\u0142 czas og\u0142oszenia niepodleg\u0142o\u015bci pa\u0144stwowej podczas rozmowy z J. Tis\u0105 w Berlinie 13 marca 1939 roku, tymczasem zaakceptowane zosta\u0142o \u201elegalne\u201d og\u0142oszenie powstania pa\u0144stwa przez proklamacj\u0119 sejmu Kraju S\u0142owackiego, nie dosz\u0142o za\u015b do zak\u0142adanego przez radyka\u0142\u00f3w rozwi\u0105zania \u201erewolucyjnego\u201d. \u00a0Jest rzecz\u0105 znamienn\u0105, \u017ce niepodleg\u0142o\u015bci nie chcia\u0142 og\u0142osi\u0107 zar\u00f3wno znajduj\u0105cy si\u0119 pod presj\u0105 emisariuszy A. Hitlera Karol Sidor w dniu 12 marca 1939, ani J. Tiso, kt\u00f3ry podobnie zachowa\u0142 si\u0119 podczas swojego pobytu w Berlinie. Motywacje powy\u017cszych postaw obydwu polityk\u00f3w by\u0142y subiektywne, ale r\u00f3wnie\u017c obiektywne, zwi\u0105zane z ekonomicznym nieprzygotowaniem S\u0142owacji, braku aparatu biurokratycznego itp. Cz\u0142onkowie radykalnego skrzyd\u0142a, kt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142pracowali z nazistowsk\u0105 agentur\u0105, nie mieli ju\u017c takich skrupu\u0142\u00f3w, z jednej strony wype\u0142niaj\u0105c polecenia Berlina, a z drugiej widz\u0105c w tym rozwi\u0105zaniu drog\u0119 wyj\u015bcia z kryzysu i wygodn\u0105 okazj\u0119 dla realizacji swoich cel\u00f3w politycznych i ambicji. W \u015bwietle tych fakt\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c w zabarwionych ideologicznie interpretacjach, cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w ocenia powstanie niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa jako odnowienie zlikwidowanej tysi\u0105c lat wcze\u015bniej pa\u0144stwowo\u015bci, ewentualnie zado\u015b\u0107uczynienie wieloletnim politycznym ambicjom S\u0142owak\u00f3w poprzez realizacj\u0119 przyrodzonego im, historycznego prawa. Druga cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w ocenia te wydarzenia jako chwilowe nast\u0119pstwo agresji nazistowskich Niemiec, kt\u00f3rego konsekwencj\u0105 by\u0142 satelicki status pa\u0144stwa wzgl\u0119dem jego politycznego protektora. Okupacja ziem czeskich 15 marca 1939 roku, oraz okupacja Rusi Podkarpackiej przez W\u0119gry definitywnie zmieni\u0142y uk\u0142ad si\u0142 w obszarze \u015brodkowoeuropejskim, w kt\u00f3rym jednoznacznie dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 uzyska\u0142y nazistowskie Niemcy. Wytworzy\u0142y si\u0119 w ten spos\u00f3b warunki umo\u017cliwiaj\u0105ce realizacj\u0119 ich dalszych, agresywnych cel\u00f3w, tym razem przeciwko Polsce.<\/strong> Pa\u0144stwa w tym obszarze znalaz\u0142y si\u0119 w stanie pe\u0142nej zale\u017cno\u015bci wzgl\u0119dem Berlina, a w przypadku, gdy nie chcia\u0142y spe\u0142nia\u0107 jego \u017c\u0105da\u0144, by\u0142y militarnie likwidowane.<\/p>\n

S\u0142owacja w kr\u00f3tkim okresie na prze\u0142omie lat 1938-1939 przesz\u0142a niezwykle szybk\u0105 ewolucj\u0119. W ramach wydarze\u0144 wewn\u0105trzpolitycznych dosz\u0142o do zlikwidowania re\u017cimu demokratycznego, tymczasem r\u00f3wnocze\u015bnie przebiega\u0142 proces przej\u015bcia od budowania pa\u0144stwowo\u015bci w ramach Czecho-S\u0142owacji, do og\u0142oszenia niepodleg\u0142o\u015bci pa\u0144stwa pod silnym wp\u0142ywem niemieckim. Niniejszy rozw\u00f3j wydarze\u0144 przebiega\u0142 w z\u0142o\u017conych warunkach wewn\u0105trzpolitycznych i mi\u0119dzynarodowych, kt\u00f3re nie tylko wywo\u0142a\u0142y rozd\u017awi\u0119k w\u015br\u00f3d s\u0142owackich elit i ich politycznych ambicji, ale r\u00f3wnie\u017c by\u0142y konsekwencj\u0105 tego rozd\u017awi\u0119ku. Bez wzgl\u0119du na cz\u0119sto kontrowersyjne okoliczno\u015bci, spo\u0142ecze\u0144stwo s\u0142owackie w ci\u0105gu dwudziestoletniej historii Czechos\u0142owacji przesz\u0142o bardzo pozytywn\u0105 i dynamiczn\u0105 ewolucj\u0119, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 ze wzrostem \u015bwiadomo\u015bci narodowej, ambicji politycznych i doprowadzi\u0142o do utworzenia narodu politycznego, r\u00f3wnie\u017c od strony formalnej. Zjawiskiem, kt\u00f3re towarzyszy\u0142o tym wydarzeniom by\u0142o powszechne \u201ezauwa\u017cenie\u201d s\u0142owackiego narodu i kraju, a tak\u017ce w pewnej mierze przenikni\u0119cie tej wiedzy do s\u0105siednich narod\u00f3w i pa\u0144stw, r\u00f3wnie\u017c w szerszym, europejskim kontek\u015bcie. S\u0142owacka reprezentacja polityczna po zawarciu Umowy \u017byli\u0144skiej na pewien okres skonsolidowa\u0142a si\u0119 dla programu budowania s\u0142owackiej pa\u0144stwowo\u015bci w ramach republiki i by\u0142a w stanie realizowa\u0107 ten program zar\u00f3wno w\u0142asnymi si\u0142ami, jak i przy wykorzystaniu mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w zwi\u0105zku z wydarzeniami zewn\u0119trznymi. Zasady wypracowane w Umowie \u017byli\u0144skiej, a przede wszystkim w ustawie o autonomii Kraju S\u0142owackiego z 22 listopada 1938 \u2013 wbrew ich p\u00f3\u017aniejszemu kwestionowaniu \u2013 tworzy\u0142y w\u00f3wczas punkt wyj\u015bcia dla przysz\u0142ych postulat\u00f3w programowych wi\u0119kszo\u015bci partii politycznych, ich pojedynczych przedstawicieli, w\u0142\u0105cznie z opozycj\u0105 i cz\u0119\u015bci\u0105 zagranicznego ruchu oporu, bez wzgl\u0119du na to, czy bezpo\u015brednio odwo\u0142ywano si\u0119 do tre\u015bci Umowy i ca\u0142kowitej linii politycznej w niej zawartej. W tym kontek\u015bcie koncepcja niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa i jego miejsca w dziejach \u2013 z uwagi na to w jakich warunkach i z czyjej inicjatywy powsta\u0142o Pa\u0144stwo S\u0142owackie, jak\u0105 lini\u0119 polityczn\u0105 realizowa\u0142o, w jakim okresie mog\u0142o w og\u00f3le istnie\u0107 \u2013 jest w spo\u0142ecze\u0144stwie \u017ar\u00f3d\u0142em licznych kontrowersji, zar\u00f3wno w przesz\u0142o\u015bci, jak i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie.<\/p>\n

(T\u0142umaczenie z j\u0119zyka s\u0142owackiego: Bartosz Bekier)<\/p>\n

\"10653817_712532155506147_4844889310716404068_n\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W ramach pa\u017adziernikowego cyklu tekst\u00f3w dotycz\u0105cych relacji polsko-czesko-s\u0142owackich, prezentujemy\u00a0artyku\u0142 s\u0142owackiego autora na temat r\u00f3\u017cnych koncepcji pa\u0144stwowo-prawnego statusu S\u0142owacji, kt\u00f3re istnia\u0142y w latach trzydziestych XX wieku, […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":27226,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"W ramach pa\u017adziernikowego cyklu tekst\u00f3w dotycz\u0105cych relacji polsko-czesk0-s\u0142owackich, prezentujemy artyku\u0142 s\u0142owackiego autora na temat r\u00f3\u017cnych koncepcji pa\u0144stwowo-prawnego statusu S\u0142owacji, kt\u00f3re istnia\u0142y w latach trzydziestych XX wieku, pozostaj\u0105c w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z polityk\u0105 Warszawy, Berlina i Budapesztu. Zapraszamy do lektury.","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[23],"tags":[4558,4560,2970,4471,4484,4467,916,4561,4559],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10653817_712532155506147_4844889310716404068_n.jpg?fit=602%2C720&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-757","jetpack-related-posts":[{"id":27000,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=27000","url_meta":{"origin":27225,"position":0},"title":"Du\u0161an Sege\u0161: Przegl\u0105d kluczowych wydarze\u0144 w stosunkach polsko-s\u0142owackich w latach 1938-1939 i podczas II wojny \u015bwiatowej","date":"7 pa\u017adziernika 2016","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: W ramach naszego pa\u017adziernikowego cyklu artyku\u0142\u00f3w omawiaj\u0105cych stosunki polsko-s\u0142owacko-czeskie, prezentujemy Pa\u0144stwu t\u0142umaczenie z j\u0119zyka s\u0142owackiego obszernego tekstu, kt\u00f3ry stanowi pog\u0142\u0119bione studium nad koncepcjami powo\u0142ania unii polsko-s\u0142owackiej, oraz federacji polsko-czechos\u0142owackiej. Zapraszamy do lektury\u00a0- dok\u0142adnie w rocznic\u0119 spotkania ks. Jozefa Tisy i Karola Sidora z przedstawicielami polskiego MSZ w 1938\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/00238.jpg?fit=600%2C492&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":11180,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=11180","url_meta":{"origin":27225,"position":1},"title":"S\u0142owacja: Sukces kandydata nacjonalist\u00f3w","date":"14 listopada 2013","format":false,"excerpt":"Marian Kotleba, lider Partii Ludowej \u201cNasza S\u0142owacja\u201d (\u013dudov\u00e1 strana Na\u0161e Slovensko), przeszed\u0142 do drugiej tury wybor\u00f3w regionalnych w kraju ba\u0144skobystrzyckim (odpowiednik polskiego wojew\u00f3dztwa). Nacjonalista otrzyma\u0142 26251 g\u0142os\u00f3w (21,30%), przegrywaj\u0105c jedynie z Vladimirem Mank\u0105 z lewicowego SMER-u, maj\u0105cym r\u00f3wnie\u017c poparcie sze\u015bciu innych ugrupowa\u0144 i to przede wszystkim parlamentarnych. Wynik wybor\u00f3w na\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/11\/kotleba.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":24439,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=24439","url_meta":{"origin":27225,"position":2},"title":"S\u0142owacja: Nacjonali\u015bci wr\u00f3c\u0105 do rz\u0105du?","date":"9 lutego 2016","format":false,"excerpt":"5 marca na S\u0142owacji odb\u0119d\u0105 si\u0119 wybory parlamentarne. Za najbardziej prawdopodobny scenariusz uchodzi obecnie zwyci\u0119stwo partii Smer kierowanej przez Roberta Fico i jej dalsze samodzielne rz\u0105dy. W kontek\u015bcie wybor\u00f3w na korzy\u015b\u0107 obecnego rz\u0105du dzia\u0142aj\u0105 jego osi\u0105gni\u0119cia: wzrost PKB na poziomie 3,5%, bezrobocie najni\u017csze od 2009 r., zr\u00f3wnowa\u017cone finanse publiczne, a\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/SNS.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":39129,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=39129","url_meta":{"origin":27225,"position":3},"title":"[FILM] Ks. Tiso: Zbrodniarz czy bohater? Wywiad z Bartoszem Bekierem","date":"28 wrze\u015bnia 2021","format":false,"excerpt":"\u00a0 https:\/\/youtu.be\/dHL5VQ1lyfQ \u00a0 https:\/\/wydawnictwo-revolta.pl\/sklep\/ksiazki\/bartosz-bekier-narod-i-religia-w-panstwie-slowackim-w-latach-1939-1945\/","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Bartosz.png?fit=1200%2C591&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":4572,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=4572","url_meta":{"origin":27225,"position":4},"title":"S\u0142owacja: Nacjonali\u015bci wysiedl\u0105 cygan\u00f3w","date":"26 kwietnia 2012","format":false,"excerpt":"Lider s\u0142owackiej partii nacjonalistycznej \u013dudov\u00e1 strana Na\u0161e Slovensko, Marian Kotleba, sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bcicielem dzia\u0142ki z nielegaln\u0105 cyga\u0144sk\u0105 osad\u0105, kt\u00f3r\u0105 chce zlikwidowa\u0107 - poinformowa\u0142a w \u015brod\u0119 s\u0142owacka agencja SITA. Teren, maj\u0105cy oko\u0142o 800 metr\u00f3w kwadratowych, znajduje si\u0119 w miejscowo\u015bci Krasnohorske Podhradie ko\u0142o Ro\u017cniawy, w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci kraju, tu\u017c pod zamkiem Krasna\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":26955,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=26955","url_meta":{"origin":27225,"position":5},"title":"\u013dubica K\u00e1zmerov\u00e1: Polonofilstwo w dzia\u0142alno\u015bci Karola Sidora w latach 1920-1939","date":"1 pa\u017adziernika 2016","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: W przeddzie\u0144 rocznicy wkroczenia wojsk polskich na Zaolzie prezentujemy Pa\u0144stwu \u00a0tekst po\u015bwi\u0119cony pierwszemu dow\u00f3dcy Gwardii Hlinki, Karolowi Sidorowi (1901-1953). Artyku\u0142 s\u0142owackiej autorki otwiera pa\u017adziernikowy cykl publikacji na temat stosunk\u00f3w polsko-czesko-s\u0142owackich. (B.B.) Karol Sidor (1901-1953), polityk S\u0142owackiej Partii Ludowej Hlinki (s\u0142ow. Hlinkova slovensk\u00e1 \u013eudov\u00e1 strana, HS\u013dS), przedstawiciel s\u0142owackiego ruchu\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/Sidor3.png?fit=583%2C470&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27225"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27225"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27225\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27229,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27225\/revisions\/27229"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27226"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}