{"id":2767,"date":"2012-02-13T18:54:25","date_gmt":"2012-02-13T18:54:25","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.alk.pl\/?p=2767"},"modified":"2012-02-13T18:54:25","modified_gmt":"2012-02-13T18:54:25","slug":"dla-xportalu-dr-jacek-kardaszewski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=2767","title":{"rendered":"Dla Xportalu: Dr Jacek Kardaszewski"},"content":{"rendered":"

Pa\u0144ska nowa ksi\u0105\u017cka, w kt\u00f3rej bezlito\u015bnie rozprawia si\u0119 Pan z zadomowionymi u nas na dobre koncepcjami liberalnymi, nosi tytu\u0142 „Psychiatria polityczna: neoliberalizm i schizofrenia”. Czy por\u00f3wnanie doktryny (neo)liberalnej do choroby psychicznej jest jedynie zabiegiem retorycznym, czy te\u017c analogia ta wyra\u017ca sedno problemu?<\/strong><\/p>\n

Moja ksi\u0105\u017cka nie zosta\u0142a jeszcze wydana, tote\u017c podlega zmianom. Jedn\u0105 z nich jest wydanie jej nie w formie trylogii, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci nosz\u0105 nazwy \u201eNeoliberalizm jest schizofreni\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d, \u201eSchizofrenia jest neoliberalizmem umys\u0142u\u201d oraz \u201eFilozofia diab\u0142a\u201d. W \u017cadnym razie nie chodzi tu o zabieg retoryczny. Trudno zreszt\u0105 wype\u0142ni\u0107 600 stron tekstu sam\u0105 retoryk\u0105. Pos\u0142ugiwanie si\u0119 w kontek\u015bcie debat politycznych analogiami z dziedziny psychiatrii, w tym w szczeg\u00f3lno\u015bci schizofrenii, jest ostatnio coraz bardziej rozpowszechnione. Mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce staje si\u0119 modne. Analogie te s\u0105 jednak powierzchowne. Rozumie si\u0119 przez nie z regu\u0142y zwyk\u0142e sprzeczno\u015bci, jakie wyst\u0119puj\u0105 w dzia\u0142aniach i wypowiedziach polityk\u00f3w. Jest to uproszczenie, poniewa\u017c schizofrenia to nie jest zwyk\u0142a sprzeczno\u015b\u0107. Nie jest natomiast przypadkiem, \u017ce tego rodzaju zabiegi retoryczne s\u0105 stosowane. Kryje si\u0119 poza nimi g\u0142\u0119bsza prawda, kt\u00f3r\u0105 postanowi\u0142em zbada\u0107, po\u015bwi\u0119caj\u0105c na to ostatnich dziesi\u0119\u0107 lat mojego \u017cycia. Moja praca polega\u0142a na wnikaniu w istot\u0119 schizofrenii oraz neoliberalizmu, a nast\u0119pnie doszukiwaniu si\u0119 pomi\u0119dzy nimi analogii. Rezultaty, do kt\u00f3rych doszed\u0142em przesz\u0142y moje oczekiwania. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce istniej\u0105 g\u0142\u0119bokie powi\u0105zania pomi\u0119dzy tymi fenomenami. Wszystkich ich nie spos\u00f3b tutaj oczywi\u015bcie wymieni\u0107, tote\u017c skupi\u0119 si\u0119 na samym sednie problemu. Ot\u00f3\u017c neoliberalizm definiuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej poprzez sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na niego elementy, a mianowicie: prywatyzacj\u0119, deregulacj\u0119 i d\u0105\u017cenie do likwidacji deficyt\u00f3w bud\u017cetowych. Definicja ta odpowiada og\u00f3lnie przyj\u0119temu sposobowi definiowania schizofrenii, w kt\u00f3rym wskazuje si\u0119 na takie jej osiowe symptomy, jak autyzm, dezorganizacja proces\u00f3w my\u015blowych (rozkojarzenie) oraz demencja. Odpowiednio\u015b\u0107 ta polega na tym, \u017ce to, co dzieje si\u0119 w obszarze gospodarki, dzieje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w obszarze spo\u0142ecznej oraz indywidualnej \u015bwiadomo\u015bci. Oba procesy przebiegaj\u0105 r\u00f3wnolegle, oddzia\u0142ywuj\u0105c na siebie wzajemnie, przy czym trudno jest powiedzie\u0107, kt\u00f3ry z nich poprzedza drugi. Najwa\u017cniejsz\u0105 konsekwencj\u0105 tego stanu rzeczy jest, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo ulega podzia\u0142owi na tych, kt\u00f3rzy z racji swoich uwarunkowa\u0144 psychologicznych maj\u0105 wszelkie dane, aby w spo\u0142ecze\u0144stwie neoliberalnym odnie\u015b\u0107 sukces, oraz tych, kt\u00f3rzy z tych samych przyczyn skazani s\u0105 w nim z g\u00f3ry na pora\u017ck\u0119. Uwarunkowa\u0144 tych nie nale\u017cy w \u017cadnym razie uto\u017csamia\u0107 z posiadaniem b\u0105d\u017a nieposiadaniem tradycyjnie rozumianych cn\u00f3t mieszcza\u0144skich, zw\u0142aszcza z pracowito\u015bci\u0105 i lenistwem. Chodzi tu o zdolno\u015bci wzgl\u0119dnie ich brak w zakresie przystosowania si\u0119 do spo\u0142ecznego chaosu poprzez spo\u0142ecznie funkcjonalny rozpad ja\u017ani. Maj\u0105 je ci, kt\u00f3rych nazywam \u201elud\u017ami-relacjami\u201d lub \u201elud\u017ami-psami\u201d, nie maj\u0105 ich ci, kt\u00f3rych okre\u015blam mianem \u201eludzi-substancji\u201d wzgl\u0119dnie \u201eludzi-wilk\u00f3w\u201d. Ci, kt\u00f3rzy opowiadaj\u0105 si\u0119 za nacjonalistycznym socjalizmem nale\u017c\u0105 do tych ostatnich. S\u0105 oni niedosz\u0142ymi obywatelami narodu pan\u00f3w, panuj\u0105cych nie tyle nad innymi nacjami, ile, przede wszystkim, nad samymi sob\u0105.<\/p>\n

Pogl\u0105dy neoliberalne, zw\u0142aszcza serwowane w formie „pop-polityki” marketingowej, maj\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce dwie twarze janus(z)owe: Janusza Korwina-Mikke i Janusza Palikota, popularnych zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. Czy mamy tutaj istotnie do czynienia ze „skrajn\u0105 prawica” i „skrajn\u0105 lewic\u0105”, czy po prostu r\u00f3\u017cnym roz\u0142o\u017ceniem akcent\u00f3w w obr\u0119bie tej samej doktryny?<\/strong><\/p>\n

Rozpoczn\u0119 od tego, \u017ce, wbrew temu, co si\u0119 cz\u0119sto g\u0142osi, poj\u0119cia prawicy i lewicy nie straci\u0142y swojej aktualno\u015bci, i nie s\u0105dz\u0119, aby kiedykolwiek j\u0105 utraci\u0142y. To, co odr\u00f3\u017cnia nasz\u0105 epok\u0119 od innych, polega wy\u0142\u0105cznie na donios\u0142o\u015bci, jak\u0105 ma w niej rozwa\u017canie tych poj\u0119\u0107 w wielu, a nie w jednym wymiarze. Chodzi o to, \u017ce nie tylko nie istnieje jedna skala, ale te\u017c jedna dwuwymiarowa skala. Istniej\u0105 przynajmniej dwie dwuwymiarowe skale, stosownie do kt\u00f3rych mo\u017cna rozmieszcza\u0107 pogl\u0105dy polityczne. Nie tylko nie ma jednej prawicy i jednej lewicy, lecz dwie: \u015bwiatopogl\u0105dowa (obyczajowa) i ekonomiczna, lecz istniej\u0105 dwie \u015bwiatopogl\u0105dowe prawice i dwie \u015bwiatopogl\u0105dowe lewice, a tak\u017ce dwie ekonomiczne prawice i dwie ekonomiczne lewice. Na przyk\u0142ad \u015bwiatopogl\u0105dowa warto\u015b\u0107 prawicowa, jak\u0105 jest konserwatyzm, nie koresponduje z konieczno\u015bci z inn\u0105 warto\u015bci\u0105 prawicow\u0105, jak\u0105 jest nacjonalizm, a ekonomiczna warto\u015b\u0107, jak\u0105 jest anarchokomunistyczne uspo\u0142ecznienie \u015brodk\u00f3w produkcji, nie da si\u0119 uzgodni\u0107 z ekonomiczn\u0105 warto\u015bci\u0105, jak\u0105 jest dokonywana przez pa\u0144stwo redystrybucja dochodu w ramach gospodarki rynkowej. Neoliberalizm ma to do siebie, \u017ce bezwzgl\u0119dnie eliminuje z pola mo\u017cliwego wyboru opcj\u0119 lewicowo-lewicow\u0105 na pierwszej dwuwymiarowej skali oraz opcj\u0119 nacjonalistyczno-lewicow\u0105 na drugiej z nich. Je\u015bli chodzi o wzajemny stosunek neoliberalizmu i \u201ePop-polityki\u201d marketingowej w tym pierwszym zawiera si\u0119 ta druga, nie ca\u0142y jednak neoliberalizm si\u0119 do niej sprowadza. Neokonserwatywny libertarianizm w wydaniu Korwina-Mikkego, jako \u015bmiertelnie powa\u017cny, do tej ostatniej si\u0119 nie kwalifikuje, natomiast postmodernistyczna lewicowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra, jak dot\u0105d, charakteryzowa\u0142a Janusza Palikota, jak najbardziej tak. Co nie znaczy, \u017ce neoliberalizm nie jest dla niech wsp\u00f3lnym mianownikiem. W wymiarze ideologicznym neoliberalizm ma trzy, a nie dwie twarze: libertaria\u0144sk\u0105, neokonserwatywn\u0105 i postmodernistyczn\u0105. W kategoriach psychiatrii politycznej zar\u00f3wno ten pierwszy, jak i ten drugi, odpowiada schizofrenicznej demencji, libertarianizm ze swoim ciasnym, materialistycznym egoizmem (Moje, nie dam!), neokonserwatyzm ze swoj\u0105 fiksacj\u0105 na wiktoria\u0144skiej bigoterii (bia\u0142e mi\u0119so, ciemne mi\u0119so). Co si\u0119 za\u015b tyczy postmodernizmu i jego nieco infantylnej lewicowo\u015bci (gender i zwi\u0105zki partnerskie jako problemy najwy\u017cszej wagi), to dostrzegam w nim zjawisko pokrewne hebefrenicznej postaci tej\u017ce choroby, w kt\u00f3rym na pierwszy plan wysuwa si\u0119 b\u0142aznowanie. (Jednak\u017ce, warto w tym miejscu odnotowa\u0107, \u017ce \u2013 w przeciwie\u0144stwie do inicjatyw pokrewnych UPR – Ruch Palikota nie jest wci\u0105\u017c do ko\u0144ca ukszta\u0142towany, i trudno przewidzie\u0107, w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 si\u0119 ostatecznie skieruje. W jakimkolwiek kierunku by si\u0119 nie skierowa\u0142, s\u0105dz\u0119, \u017ce stroni\u0107 b\u0119dzie od nacjonalizmu, i tym samym zawsze pozostanie w swoich mo\u017cliwo\u015bciach ograniczony).<\/p>\n

Na p\u0142aszczy\u017anie stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych g\u0142\u00f3wnymi eksponentami demokracji liberalnej pozostaj\u0105 Stany Zjednoczone i (b\u0119d\u0105ca pod ich wp\u0142ywem) Unia Europejska. W XXI wieku najechano Afganistan i Irak, za spraw\u0105 inspirowanej przez pa\u0144stwa zachodnie wojny domowej upad\u0142a ostatnio libijska D\u017camahirijia, przygotowywane jest tak\u017ce uderzenie na Syri\u0119 i Iran. Czy pa\u0144stwa te faktycznie nale\u017c\u0105 do „osi z\u0142a” pa\u0144stw terrorystycznych, zagra\u017caj\u0105cych tak\u017ce Polsce? <\/strong><\/p>\n

Pa\u0144stwa, o kt\u00f3rych mowa, jako relatywnie zamkni\u0119te i przywi\u0105zane do swojej to\u017csamo\u015bci zagra\u017caj\u0105(\u0142y) globalizacji, czyli \u015bwiatowemu panowaniu neoliberalnej schizofrenii. S\u0105 to pa\u0144stwa-wilki, kt\u00f3re \u2013 zgodnie z tym, co Bismarck powiedzia\u0142 swojego czasu o Polakach \u2013 s\u0105 t\u0119pione przez zdominowane przez \u015bwi\u0119ty rynek pa\u0144stwa-psy (aczkolwiek istniej\u0105 tu wyj\u0105tki, przynajmniej je\u015bli chodzi o owo zdominowanie), bowiem samym swoim istnieniem podwa\u017caj\u0105 d\u0105\u017cenie ich mocodawc\u00f3w do totalnego pomieszania wszystkiego ze wszystkim. Stosuj\u0105c te okre\u015blenia pragn\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce to samo, co dzieje si\u0119 w stosunkach mi\u0119dzypa\u0144stwowych, dzieje si\u0119 w stosunkach wewn\u0105trzpa\u0144stwowych. Z pewno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa te nie zagra\u017caj\u0105 Polsce; co najwy\u017cej zagra\u017caj\u0105 neoliberalnym elitom w\u0142adzy, w tym tak\u017ce polskim.<\/p>\n

Jak ocenia Pan obecn\u0105 kondycj\u0119 i kierunki rozwoju Unii Europejskiej oraz jej oblicze ideologiczne?<\/strong><\/p>\n

Niestety, Unia Europejska, staje si\u0119 coraz bardziej neoliberalna. Zgodnie z tym, co jest istot\u0105 neoliberalizmu, jej bogaci cz\u0142onkowie d\u0105\u017c\u0105 do decyzyjnego, a w perspektywie maj\u0105tkowego odseparowania si\u0119 od jej biedniejszych cz\u0142onk\u00f3w, wykorzystuj\u0105c w tym celu rozmaite preteksty, takie jak na przyk\u0142ad posiadanie lub nie posiadanie wsp\u00f3lnej waluty (podkre\u015blam, \u017ce s\u0105 to tylko preteksty: gdyby nie przynale\u017cno\u015b\u0107 do strefy Euro, Niemcy i Francja wymy\u015bli\u0142yby inne powody, aby otworzy\u0107 sobie mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmniejszenia zobowi\u0105za\u0144 w stosunku, na przyk\u0142ad, do Polski). Motywy, jakie za tym stoj\u0105, maj\u0105 przede wszystkim ekonomiczny charakter. Du\u017cy bud\u017cet jest w interesie biednych, ma\u0142y bud\u017cet w interesie bogatych, bez wzgl\u0119du na to, czy chodzi o jednostki, czy o pa\u0144stwa. Pojawia si\u0119 tu paradoks, polegaj\u0105cy na tym, \u017ce rz\u0105dy pa\u0144stw biedniejszych, kt\u00f3re u siebie uprawiaj\u0105 polityk\u0119 neoliberaln\u0105, usi\u0142uj\u0105 si\u0119 jej przeciwstawia\u0107 na p\u0142aszczy\u017anie unijnej, w stosunkach z rz\u0105dami pa\u0144stw bogatszych. Usi\u0142owania te s\u0105 z regu\u0142y daremne, trudno jest bowiem negocjowa\u0107 przyjmuj\u0105c filozofi\u0119 korzystn\u0105 dla drugiej strony. Niemniej jednak, gdyby Niemcy i Francja, a tak\u017ce, w nieco inny spos\u00f3b, Wielka Brytania, zrezygnowa\u0142y ze swojego ciasnego, fiskalnego egoizmu, projekt, jakim jest Unia Europejska m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 dla wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w docelowo korzystny, cho\u0107by poprzez mo\u017cliwy nacisk na podwy\u017cszenie polskich standard\u00f3w w polityce socjalnej, kt\u00f3rym bardzo daleko do Zachodnich. Niestety, ksi\u0119gowi, nawet ci kreatywni, nie s\u0105 zdolni do tworzenia imperi\u00f3w. Dlatego, je\u015bli nie nast\u0105pi zmiana paradygmatu z neoliberalnego na inny (dok\u0142adniej: na keynesowski), projekt zjednoczonej na r\u00f3wnoprawnych zasadach Europy si\u0119 nie powiedzie. Nie wyobra\u017cam sobie, \u017ceby obywatele wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Unii Europejskiej nie zbuntowali si\u0119 pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej przeciwko tej instytucji, skoro b\u0119dzie im si\u0119 ona kojarzy\u0107 wy\u0142\u0105cznie z post\u0119puj\u0105cym zubo\u017ceniem, b\u0119d\u0105cym nast\u0119pstwem autystycznej idolatrii dyscypliny fiskalnej.<\/p>\n

\u015arodowiska lewicy bur\u017cuazyjnej pokrzykuj\u0105 ze zgroz\u0105, \u017ce oto na naszych oczach odradzaj\u0105 si\u0119 nacjonalizmy. Pan sam okre\u015bla swoje pogl\u0105dy jako nacjonalistyczne. Jak\u0105 warto\u015b\u0107 prezentuje sob\u0105 nacjonalizm dzi\u015b, jakie kierunki rozwoju i dzia\u0142ania powinien przyj\u0105\u0107?<\/strong><\/p>\n

W d\u0142u\u017cszej perspektywie, nie ma, moim zdaniem, alternatywnego rozwi\u0105zania w stosunku do nacjonalizmu w wersji socjalistycznej (a je\u015bli nie socjalistycznej, to w ka\u017cdym razie lewicowej). Jestem \u015bwiadomy, \u017ce kto\u015b, kto wypowiada takie pogl\u0105dy, nara\u017ca si\u0119 oczywi\u015bcie natychmiast na zarzut optowania za narodowym socjalizmem. Za obozami koncentracyjnymi, blitzkriegiem itp. Tak\u0105 prostack\u0105 demagogi\u0105 nie wolno si\u0119 przejmowa\u0107. Zgoda, \u017ce wci\u0105\u017c potrzebna jest do tego niema\u0142a odwaga, zw\u0142aszcza, \u017ce przy braku szcz\u0119\u015bcia mo\u017cna nawet trafi\u0107 do wi\u0119zienia. Owszem, nazizm, faszyzm, frankizm, to by\u0142y ustroje, kt\u00f3re sytuowa\u0142y si\u0119 w ramach paradygmatu nacjonalistyczno-socjalistycznego. Rzecz w tym, \u017ce opr\u00f3cz nich oferuje on wiele odmiennych mo\u017cliwo\u015bci. Zgodnie z tym, jak ja ten paradygmat pojmuj\u0119, za inne jego konkretyzacje mo\u017cna uzna\u0107 pa\u0144stwa dobrobytu, jakie istnia\u0142y w Europie Zachodniej do czasu przewrotu neoliberalnego (przys\u0142owiowa Szwecja), jak r\u00f3wnie\u017c ustr\u00f3j Izraela, gdzie utrzymuje si\u0119 ludzi wy\u0142\u0105cznie z tego powodu, \u017ce oddaj\u0105 si\u0119 studiowaniu \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g, wa\u017cnych z punktu widzenia zachowania narodowej to\u017csamo\u015bci tej nacji. Obywatele narodu pan\u00f3w, nie musz\u0105 wcale atakowa\u0107 innych narod\u00f3w, celem utwierdzenia si\u0119 w swojej pa\u0144sko\u015bci. Co wi\u0119cej, istniej\u0105 jeszcze inne, nieurzeczywistnione dotychczas warianty nacjonalistycznego socjalizmu, a ich liczba jest potencjalnie nieograniczona. Nie mo\u017ce by\u0107 inaczej, jako \u017ce ka\u017cda epoka dostosowuje dany paradygmat do swoich specyficznych uwarunkowa\u0144. Nie tylko zreszt\u0105 czas go modyfikuje, lecz tak\u017ce miejsce, w kt\u00f3rym si\u0119 on realizuje. Stanowczo opowiadam si\u0119 za tym, aby w odniesieniu do nacjonalistycznego socjalizmu spogl\u0105da\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, a nie w przesz\u0142o\u015b\u0107, a ponadto zwraca\u0107 baczn\u0105 uwag\u0119 na charakter oraz inne w\u0142a\u015bciwo\u015bci narodu, w kt\u00f3rym zamierzamy go wprowadzi\u0107. W \u017cadnym razie nie oznacza to \u015blepego kultu tradycji, albo tego, co pragnie za ni\u0105 uchodzi\u0107. Zasygnalizuj\u0119 w tym kontek\u015bcie, cho\u0107 jest to temat na osobn\u0105 dyskusj\u0119, \u017ce opowiadam si\u0119 za uwolnieniem polskiego nacjonalizmu nie tylko od tyranii rynku, ale tak\u017ce od tyranii krzy\u017ca, kt\u00f3ry sprowadza\u0142 i sprowadza go nadal na manowce, trwoni\u0105c jego \u017cyciodajn\u0105 energi\u0119, jak r\u00f3wnie\u017c za pojmowaniem nacjonalizmu w spos\u00f3b inny, ni\u017c etniczny.<\/p>\n

Niekt\u00f3re polskie \u015brodowiska okre\u015blane jako nacjonalistyczne pr\u00f3buj\u0105 dokona\u0107 maria\u017cu pogl\u0105d\u00f3w narodowych z neoliberalnymi. Co s\u0105dzi Pan o takich pr\u00f3bach?<\/strong><\/p>\n

\u017bywi\u0119 do nich najwy\u017csz\u0105 dezaprobat\u0119. Czy mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie bardziej \u017ca\u0142osny widok, ni\u017c husari\u0119 na mu\u0142ach, w zbrojach z plastiku i skrzyd\u0142ami z kurzych pi\u00f3r, a to wszystko z racji szczup\u0142o\u015bci \u015brodk\u00f3w finansowych, kt\u00f3re w ramach polityki neoliberalnej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci b\u0119d\u0105cych jej niezbywalnym elementem oszcz\u0119dno\u015bci finansowych, przyznaje si\u0119 na utrzymywanie tej formacji bojowej? Na dodatek tak\u0105, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie, zamiast doskonali\u0107 si\u0119 rzemio\u015ble wojennym, zmuszeni byliby, aby si\u0119 utrzyma\u0107, dorabia\u0107 na swoje utrzymanie w charakterze pracownik\u00f3w zatrudnionych na umowy \u015bmieciowe w restauracjach mi\u0119dzynarodowej sieci Mc Donald\u2019s, albo, jako akwizytorzy, sprzedawa\u0107 \u201e od drzwi do drzwi\u201d wszystko, co rynek akurat sobie za\u017cyczy? Narodowiec, a jednocze\u015bnie neolibera\u0142 to zazwyczaj nie jest bogaty biznesmen, kt\u00f3ry jako cz\u0142owiek na wskro\u015b ekonomiczny nie potrzebuje wielkich, w tym nacjonalistycznych idei, z najwy\u017csz\u0105 pogard\u0105 traktuj\u0105cy po\u015bwi\u0119canie si\u0119 dla idei, lecz kto\u015b, kto nale\u017cy do najgorzej sytuowanych warstw spo\u0142ecze\u0144stwa, zazwyczaj m\u0142ody cz\u0142owiek, utrzymuj\u0105cy si\u0119 z renty babci lub jakiego\u015b rencisty, kt\u00f3rych, szcz\u0119\u015bliwym zrz\u0105dzeniem losu, ma szcz\u0119\u015bcie posiada\u0107 w swojej rodzinie, a jednocze\u015bnie kto\u015b, kto, paradoksalnie, domaga si\u0119 sta\u0142ego obni\u017cania podatk\u00f3w, jakie p\u0142ac\u0105 przedsi\u0119biorcy, docelowo do zera, oraz dalszej deregulacji rynku pracy, i – tym samym – obni\u017cania swojego i tak ju\u017c niskiego wynagrodzenia oraz bezpiecze\u0144stwa zatrudnienia. Z irracjonaln\u0105 zawzi\u0119to\u015bci\u0105 zwalcza natomiast tych wszystkich, kt\u00f3rzy sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 polityce, maj\u0105cej na celu utrzymywanie, a nawet systematyczne pogarszanie stanu rzeczy, w jakim si\u0119 znajduje. Z jednej strony, napawa si\u0119 swoj\u0105 nacjonalistyczn\u0105 dum\u0105, z drugiej opowiada si\u0119 za rozwi\u0105zaniami ekonomicznymi, kt\u00f3re nieuchronni pog\u0142\u0119biaj\u0105 n\u0119dz\u0119 jego materialnej egzystencji. Nacjonali\u015bci o pogl\u0105dach neoliberalnych s\u0105 to ludzie, kt\u00f3rzy w swoim mniemaniu s\u0105 wilkami, w rzeczywisto\u015bci za\u015b skundlonymi psami na \u0142a\u0144cuchach swoich biznesowych w\u0142a\u015bcicieli, ujadaj\u0105cy na wszystkich, kt\u00f3rzy o\u015bmielaj\u0105 si\u0119 po\u0142o\u017cenie, w jakim si\u0119 znajduj\u0105. Powy\u017csze metafory mo\u017cna podsumowa\u0107 stwierdzeniem, \u017ce trudno znale\u017a\u0107 bardziej nieprzystaj\u0105ce do siebie ideologie, ni\u017c nacjonalistyczna i neoliberalna. Nacjonalizm bierze si\u0119 z t\u0119sknoty do czyn\u00f3w heroicznych oraz wynikaj\u0105cej z nich wielko\u015bci, kt\u00f3ra nie mierzy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie zasobno\u015bci\u0105 portfela, neoliberalizm to rezultat t\u0119sknoty do takich gratyfikacji, jak wylegiwanie si\u0119 na tropikalnych pla\u017cach, dodatkowo uprzyjemniane popijaniem wyszukanych drink\u00f3w. Ten pierwszy poszukuje wielko\u015bci, kt\u00f3ra skutkuje solidarno\u015bci\u0105 z lud\u017ami nale\u017c\u0105cymi do tej samej nacji, ten drugi t\u0119pi wszystko, co wielkie, czego rezultatem jest ich lekcewa\u017cenie, niemniejsze, ni\u017c ludzi zaliczaj\u0105cych si\u0119 do wszystkich innych nacji. W jaki spos\u00f3b mo\u017cliwe jest, z psychologicznego punktu widzenia, spotykane u wsp\u00f3\u0142czesnych, w przewa\u017caj\u0105cej mierze neoliberalnych nacjonalist\u00f3w, godzenie ze sob\u0105 ciasnego, w\u0105sko racjonalistycznego, materialistycznego, neoliberalnego egoizmu, oraz wznios\u0142ego, idealistycznego, nacjonalistycznego egoizmu, by\u0142oby ca\u0142kowicie niezrozumia\u0142e, gdyby nie negatywne warunkowanie na kolor czerwony, jakiemu, zw\u0142aszcza w krajach by\u0142ego Bloku Wschodniego, przez pewien czas byli poddawani, z najzupe\u0142niej zreszt\u0105 przypadkowych wzgl\u0119d\u00f3w historycznych. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, nacjonali\u015bci o neoliberalnych przekonaniach s\u0105 nie tylko psami, ale, wyra\u017caj\u0105c si\u0119 \u015bci\u015blej, psami Paw\u0142owa, \u015blini\u0105cymi si\u0119 na kolor czerwony oraz na wyra\u017cenia zawieraj\u0105ce w sobie termin \u201esocjalizm\u201d. Jako tacy s\u0105 wprost wymarzonymi ofiarami fanatyk\u00f3w wolnego rynku, takich jak Janusz Korwin-Mikke.<\/p>\n

Trend zapocz\u0105tkowany przez Karla Poppera sprawia, \u017ce wszystkie idee sprzeciwiaj\u0105ce si\u0119 koncepcjom liberalnym nazywane s\u0105 dzi\u015b „faszystowskimi” i „totalitarnymi”. Czy rzeczywi\u015bcie jedyna wolno\u015b\u0107 to ta definiowana negatywnie, jako „absolutna wolno\u015b\u0107 od zewn\u0119trznych ogranicze\u0144”?<\/strong><\/p>\n

Jak gdyby upokorze\u0144, o kt\u00f3rych napisa\u0142em, by\u0142o nacjonalistom za ma\u0142o, przechodz\u0105 oni do porz\u0105dku dziennego nad nazywaniem ich przez wielbionych przez siebie przedstawicieli klas posiadaj\u0105cych, a tak\u017ce przez ich s\u0142ugi z internacjonalistycznie nastawionych kr\u0119g\u00f3w postmodernistycznych, faszystami i zwolennikami rozwi\u0105za\u0144 totalitarnych, kt\u00f3re to okre\u015blenia s\u0105 im przydawane tylko z tej racji, \u017ce takie idee, jak nar\u00f3d i pa\u0144stwo, nie s\u0105 dla nich pustymi s\u0142owami. Ewentualnie buntuj\u0105 si\u0119 przeciwko takiemu etykietowaniu, nie odr\u00f3\u017cniaj\u0105c neolibera\u0142\u00f3w oraz trockistowskich socjalist\u00f3w, od nacjonalist\u00f3w, kt\u00f3rzy dostrzegaj\u0105 oczywist\u0105 prawd\u0119, \u017ce autentyczny nacjonalizm nie mo\u017ce oby\u0107 si\u0119 bez domieszki socjalizmu. Je\u015bli chodzi o poj\u0119cia wolno\u015bci: wolno\u015bci negatywnej, wolno\u015bci pozytywnej oraz autentyczno\u015bci, to nie pojmuj\u0119, co nacjonalista ma do zyskania na fetyszyzowaniu tej pierwszej, kosztem reszty z wymienionych. Osoba, kt\u00f3ra wychodzi z za\u0142o\u017cenia, \u017ce jej chata skraju, z natury nie przejmuje si\u0119 wolno\u015bci\u0105 pozytywn\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na dysponowaniu moc\u0105 niezb\u0119dn\u0105 do realizacji jego szczytnych, dotycz\u0105cych ca\u0142ych zbiorowo\u015bci zamiar\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c autentyczno\u015bci\u0105, na kt\u00f3rej opiera si\u0119 zar\u00f3wno jego w\u0142asna wolno\u015b\u0107, jak i wolno\u015b\u0107 narodu. To powiedziawszy, pragn\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce brak fetyszyzowania wolno\u015bci negatywnej, to znaczy wolno\u015bci \u201eod\u201d presji b\u0119d\u0105cej rezultatem anga\u017cowania si\u0119 w interakcje z innymi lud\u017ami, nie jest, w moim przekonaniu, r\u00f3wnoznaczny z jej postponowaniem i odsuwaniem w niebyt. Opr\u00f3cz warunk\u00f3w sprzyjaj\u0105cych solidarno\u015bci, mo\u017cliwo\u015b\u0107 odseparowania si\u0119 od spo\u0142ecze\u0144stwa, przybieraj\u0105ca w skrajnych przypadkach posta\u0107 mizantropii, jest niezb\u0119dna w ka\u017cdym narodzie, w tym w zdefiniowanym jak powy\u017cej, narodzie pan\u00f3w. W przeciwnym razie, pa\u0144skie spo\u0142ecze\u0144stwo utraci\u0142oby natychmiast swoj\u0105 pa\u0144sko\u015b\u0107, staj\u0105c si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwem niewolnik\u00f3w. Spo\u0142ecze\u0144stwo, jakie jest moim idea\u0142em, pozostawia nie tyle margines dla zadeklarowanych indywidualist\u00f3w, lecz oferuje im niejako sw\u00f3j rewers, to znaczy bezpieczne, zaciszne enklawy. Moja wizja spo\u0142ecze\u0144stwa kieruj\u0105cego si\u0119 zasadami nacjonalistycznego socjalizmu, ugruntowana jest w indywidualizmie, umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 znaczny zakres aspo\u0142eczno\u015bci, a nie w kolektywizmie, gdzie dzia\u0142anie w ramach wsp\u00f3lnoty traktuje si\u0119 za warto\u015b\u0107 sam\u0105 w sobie, tym samym, w spos\u00f3b nieunikniony wykluczaj\u0105c dzia\u0142anie na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, b\u0105d\u017a brak wszelkiego dzia\u0142ania, na przyk\u0142ad wtedy, gdy dana osoba pozostaje w hermetycznym \u015bwiecie w\u0142asnej wyobra\u017ani. Dlatego, w moich przemy\u015bleniach na podany temat, na kt\u00f3rych om\u00f3wienie nie ma tu miejsca, doszukuj\u0119 si\u0119 r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy ci\u0105\u017c\u0105cym w kierunku kolektywistycznym socjalizmem i dowarto\u015bciowuj\u0105c\u0105 indywidualizm oraz wszelk\u0105 ekstrawagancj\u0119 lewicowo\u015bci\u0105. Nadmieni\u0119 jedynie, \u017ce obecnie to w\u0142a\u015bnie neoliberalizm, w kt\u00f3rym rynek ma zawsze racj\u0119, najbardziej t\u0142amsi jednostk\u0119. Nacjonalistyczny socjalizm, w wersji, jak\u0105 proponuj\u0119, znajduje si\u0119 natomiast w jej najlepiej poj\u0119tym interesie.<\/p>\n

Jakie historyczne nurty polityczne i ideologiczne s\u0105 Panu najbli\u017csze, jakie postacie, pa\u0144stwa i ustroje wskaza\u0142by Pan dzi\u015b jako pozytywne przyk\u0142ady i dlaczego?<\/strong><\/p>\n

W dzisiejszym \u015bwiecie jest to Izrael, b\u0119d\u0105cy rodzajem wsp\u00f3\u0142czesnej Sparty, wzbogaconej o spor\u0105 domieszk\u0119 tolerancji dla odmienno\u015bci, okazywan\u0105 w stosunku do swoich obywateli. Co nie znaczy, \u017ce jest to ponadczasowy, niedo\u015bcig\u0142y wz\u00f3r do na\u015bladowania przez wszystkie nacje jak \u015bwiat d\u0142ugi i szeroki.<\/p>\n

Co jeszcze chcia\u0142by Pan przekaza\u0107 naszym Czytelnikom?<\/strong><\/p>\n

Tragedi\u0105 ludzi mojego pokroju jest obecnie to, \u017ce w demonstracjach, w kt\u00f3rych \u015bcieraj\u0105 si\u0119 ci, kt\u00f3rzy wznosz\u0105 has\u0142a opiewaj\u0105ce dum\u0119 narodow\u0105, oraz ci, kt\u00f3rzy z\u0142orzecz\u0105 nadu\u017cyciom systemu neoliberalnego, znajduj\u0105 si\u0119 po dw\u00f3ch stronach barykady. Nie jestem w stanie przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 ani do jednych, ani do drugich, nie dlatego, \u017ce odczuwam awersj\u0119 do bezpo\u015bredniej konfrontacji, lecz dlatego, \u017ce stanowczo nie zgadzam si\u0119 z innymi has\u0142ami, jakie widniej\u0105 na ich transparentach: w pierwszym przypadku takimi jak \u201eRaz sierpem, raz m\u0142otem, czerwon\u0105 ho\u0142ot\u0119\u201d, w drugim takimi, z kt\u00f3rych s\u0105czy si\u0119 jad nienawi\u015bci do polsko\u015bci. Z tego ostatniego powodu musia\u0142bym stan\u0105\u0107 pomi\u0119dzy nimi, walcz\u0105c jednocze\u015bnie zar\u00f3wno z jednymi, jak i z drugimi spo\u015br\u00f3d wymienionych. Zapewne nie s\u0105 to jedynie moje odczucia, lecz wielu, kt\u00f3rzy skazani s\u0105 na do\u015bwiadczanie dotkliwej frustracji, nie znajduj\u0105c dla nich uj\u015bcia w ramach oferowanych im opcji politycznych. Daleki jestem jednak od pesymizmu. Patologiczny stan spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci, z jakim tu mamy do czynienia, ju\u017c wkr\u00f3tce przeminie. Nacjonalistyczny socjalizm to co\u015b wi\u0119cej, ni\u017c polityka. Nie da si\u0119 go na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 usun\u0105\u0107 z \u017cycia publicznego, albowiem jest on zakorzenionym w egzystencjalnym ukonstytuowaniu bardzo wielu ludzi sposobem do\u015bwiadczania otaczaj\u0105cego ich \u015bwiata.<\/p>\n

Jacek Kardaszewski (ur. 1958)<\/strong> \u2013 doktor filozofii, z wykszta\u0142cenia tak\u017ce architekt, socjolog i ekonomista.<\/p>\n

Przez d\u0142u\u017cszy czas przebywa\u0142 i pracowa\u0142 w Kanadzie, gdzie jego pogl\u0105dy spo\u0142eczne i polityczne uleg\u0142y ostatecznemu ugruntowaniu. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eNarodziny marketingu z ducha ekonomii\u201d, wydanej w 2004 r. przez \u201es\u0142owo obraz\/terytoria\u201d. Po zako\u0144czeniu kariery architektonicznej przez dziesi\u0119\u0107 lat (1995-2005) wyk\u0142adowca makroekonomii, mikroekonomii, etyki biznesu i filozofii na Politechnice \u0141\u00f3dzkiej oraz w innych \u0142\u00f3dzkich szko\u0142ach wy\u017cszych, a tak\u017ce filozofii spo\u0142ecznej, etyki, psychologii ekonomicznej, socjologii, historii my\u015bli ekonomicznej i marketingu politycznego. W roku 2001 obroni\u0142 doktorat z filozofii w Uniwersytecie Warszawskim.<\/p>\n

T\u0142umacz wielu ksi\u0105\u017cek. Pe\u0142ni rol\u0119 eksperta Komisji Europejskiej w dziedzinie nauk socjologiczno-ekonomicznych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pa\u0144ska nowa ksi\u0105\u017cka, w kt\u00f3rej bezlito\u015bnie rozprawia si\u0119 Pan z zadomowionymi u nas na dobre koncepcjami liberalnymi, nosi tytu\u0142 „Psychiatria polityczna: neoliberalizm i schizofrenia”. Czy […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":2772,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[3,22,6,17],"tags":[605,725],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-ID","jetpack-related-posts":[{"id":15053,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=15053","url_meta":{"origin":2767,"position":0},"title":"Hakim Bey: Jeszcze raz o d\u017cihadzie","date":"9 lipca 2014","format":false,"excerpt":"W po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych zaproszono mnie na du\u017c\u0105 konferencj\u0119 filozoficzn\u0105 w Libii. Przygotowa\u0142em kr\u00f3tkie wyst\u0105pienie na temat wp\u0142ywu \u201eneosufizmu\u201d na pu\u0142kownika\u00a0Kadafiego\u00a0i jego\u00a0Zielon\u0105\u00a0ksi\u0105\u017ck\u0119. Zastanawia\u0142em si\u0119,\u00a0czy\u00a0Libijczycy\u00a0pozwol\u0105 mi je wyg\u0142osi\u0107. W ko\u0144cu\u00a0Kadafi\u00a0zdobywaj\u0105c\u00a0w\u0142adze\u00a0w 1969 r. obali\u0142\u00a0kr\u00f3la, kt\u00f3ry\u00a0by\u0142 mistrzem sufickim. Mo\u017ce nie przyzna\u0142by, \u017ce sufizm wp\u0142yn\u0105\u0142 na jego \u017cycie i my\u015bl? Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Libijczykom\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"814772103","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/814772103.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":30828,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30828","url_meta":{"origin":2767,"position":1},"title":"Roch Witczak: Yitqedes simike","date":"15 wrze\u015bnia 2017","format":false,"excerpt":"Rama Ponnambalam Coomaraswamy znany jest przede wszystkim jako autor dw\u00f3ch ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re przez wielu postrzegane s\u0105 jako cz\u0119\u015b\u0107 kanonu publicystyki krytycznej wobec reform og\u0142oszonych w czasie II Soboru Watyka\u0144skiego, a p\u00f3\u017aniej wprowadzanych w \u017cycie przez kolejne dekady. Te dwie ksi\u0105\u017cki to The Destruction of the Christian Tradition[2] oraz The Problems\u2026","rel":"","context":"In "Ksi\u0105\u017cki"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/rama-coomaraswamy.jpg?fit=989%2C959&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":22937,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=22937","url_meta":{"origin":2767,"position":2},"title":"Jean Raspail:\u00a0Imigracja to d\u0142ug przerzucany na nasze wnuki","date":"4 pa\u017adziernika 2015","format":false,"excerpt":"To posuni\u0119ty ju\u017c w latach m\u0119\u017cczyzna w zielonej kurtce z pagonami, kt\u00f3ry przeprasza z g\u00f3ry je\u015bli nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107 w\u0142a\u015bciwych s\u0142\u00f3w i czasem zawiedzie go pami\u0119\u0107. Zdaje si\u0119 nieco zaniepokojony pomys\u0142em rozmowy o dziele jego \u017cycia. Jednak fizycznie jest dalej silny i stoi wyprostowany. Nim zasi\u0105dziemy przy stole w\u2026","rel":"","context":"In "Ksi\u0105\u017cki"","img":{"alt_text":"A Macedonian police officer raises his baton towards migrants to stop them from entering into Macedonia at Greece's border,near the village of Idomeni, Greece, August 22, 2015. Thousands of rain-soaked migrants stormed across Macedonia\u00c3\u00a2\u00c2\u0080\u00c2\u0099s border on Saturday as police lobbed stun grenades and beat them with batons, struggling to enforce a decree to stem their flow through the Balkans to western Europe. Security forces managed to contain hundreds in no-man\u00c3\u00a2\u00c2\u0080\u00c2\u0099s land. But several thousand others \u00c3\u00a2\u00c2\u0080\u00c2\u0093 many of them Syrian refugees - tore through muddy fields to Macedonian territory after days spent in the open without access to shelter, food or water. REUTERS\/Alexandros Avramidis TPX IMAGES OF THE DAY","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ng4586943-1024x682.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36912,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36912","url_meta":{"origin":2767,"position":3},"title":"Jean Raspail: Nie ma kr\u00f3la bez Boga","date":"16 czerwca 2020","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: w zwi\u0105zku ze zgonem 13. czerwca 2020 r. znanego pisarza-rojalisty Jeana Raspaila, prezentujemy polski przek\u0142ad jego znanego wywiadu na temat monarchizmu, kt\u00f3rego udzieli\u0142 francuskiemu tygodnikowi literackiemu \u201eLe Figaro litt\u00e9raire\u201d. (RL) \u00a0 Nie ma kr\u00f3la bez Boga \u00a0 Le Figaro litt\u00e9raire: Jak w og\u00f3le mo\u017cna by\u0107 rojalist\u0105 w roku\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/494144.jpg?fit=430%2C640&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":28156,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=28156","url_meta":{"origin":2767,"position":4},"title":"Tomasz Weber: Walczmy z chorob\u0105, nie z symptomami","date":"23 stycznia 2017","format":false,"excerpt":"Tekst nades\u0142any do Redakcji Xportal.pl Je\u015bli przyjrzymy si\u0119 obecnemu ruchowi narodowemu, to spoza og\u0142aszanych co jaki\u015b czas \"sukces\u00f3w\" nie spos\u00f3b b\u0119dzie nie zauwa\u017cy\u0107 post\u0119puj\u0105cej stagnacji i gnicia. Oczywi\u015bcie jednostki zaczadzone propagand\u0105 sukcesu zaraz podnios\u0105 krzyk opozycji. W ko\u0144cu jest lepiej ni\u017c kiedykolwiek! Kult \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych zatacza coraz szersze kr\u0119gi, firmy\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/libro_moschetto.jpg?fit=435%2C580&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":25194,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=25194","url_meta":{"origin":2767,"position":5},"title":"Mircea Eliade: Salazar i dyktatura mi\u0142o\u015bci","date":"24 kwietnia 2016","format":false,"excerpt":"Ta ksi\u0105\u017cka z dziedziny historii politycznej zosta\u0142a napisana przez cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie jest profesjonalnie zaanga\u017cowany ani w histori\u0119 w jej \u015bcis\u0142ym rozumieniu, ani w polityk\u0119. Zrodzi\u0142a si\u0119 ze stanu konsternacji i zosta\u0142a napisana, by odpowiedzie\u0107 na pytanie, kt\u00f3re bez utraty tchu autor zadawa\u0142 przez minione dziesi\u0119\u0107\u00a0lat: czy mo\u017cliwa jest duchowa\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/Lizbona_1940.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2767"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2767"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2767\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30281,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2767\/revisions\/30281"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2767"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2767"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2767"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}