Przez rewolucję rozumieć można albo metodę działania, albo jego cel. O ile z konserwatywnego punktu widzenia rewolucja pojęta jako działanie nakierowane na wywrotowe cele oceniana była zawsze raczej jednoznacznie, o tyle nie da się już tego powiedzieć o rewolucji pojętej jako działanie za pomocą wywrotowych środk\u00f3w. Czy przeciwko rzeczywistości zastanej, wyrosłej z rewolucyjnych ideologii, zachowawca ma prawo posłużyć się rewolucyjnymi metodami? Czy może przy ich użyciu podjąć pr\u00f3bę restauracji konserwatywnego porządku rzeczy? Albo jego obrony? Czy nie zdradza w ten spos\u00f3b swoich zasad? Czy nie staje się podobny do swoich przeciwnik\u00f3w?<\/p>\n
Dylematy zawarte w idei rewolucji konserwatywnej w większości państw Europy zagościły dopiero w wyniku I wojny światowej, kt\u00f3ra dokonała w nich finalnego zniszczenia konserwatywnego porządku politycznego i społecznego. Konserwatyści w tych państwach znaleźli się wonczas w tym samym problematycznym położeniu, w jakim konserwatyści z pewnego europejskiego kraju znajdowali się od dawna. Krajem tym była oczywiście Polska, gdzie ruch konserwatywny, ze względu na szczeg\u00f3lne uwarunkowania historyczne, z postawionymi na wstępie pytaniami musiał się mierzyć właściwie od początku swojego istnienia.<\/p>\n
U schyłku XVIII stulecia polskie kr\u00f3lestwo zostało zmiecione z mapy świata przez arbitralnie działające mocarstwa ościenne. Tego wielkiego aktu inżynierii politycznej (wartościowanego przez zachowawcę negatywnie) dokonały arystokratyczne cesarstwa o w zasadzie konserwatywnym ustroju (wartościowanym przez zachowawcę pozytywnie). Dawna Rzeczpospolita posiadała ustr\u00f3j tradycyjny do tego stopnia, że aż archaiczny (co zachowawca wartościuje pozytywnie), ale oparty na indywidualizmie, sobiepaństwie politycznym, z założenia słabej pozycji monarchy i og\u00f3lnej wrogości do władzy jako podmiotu mocy politycznej (co zachowawca wartościuje negatywnie). W wyniku rozbior\u00f3w wyważył się nowy status quo, wyrosły z wywrotowej przemocy oświeceniowych \u201efilozof\u00f3w na tronie\u201d, ale chęć przywr\u00f3cenia status quo ante czyniła odtąd koniecznym sięgnięcie po wywrotowe środki polityczne. Czy wolno było zastosować rewolucyjne metody w celu reintegracji podzielonej państwowości, kt\u00f3ra wciąż żyła w sercach Lechit\u00f3w? Oto trudności, z jakimi polski konserwatyzm zmagał się co najmniej od powstania listopadowego, jeśli nie dłużej.<\/p>\n
Namysł nad zarysowanymi powyżej problemami podjął między innymi ultramontanin Jan Koźmian (1814-1877)<\/strong>. Przez szereg lat świecki \u201ebrat zewnętrzny\u201d Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego, w dojrzałym wieku \u2013 już jako wdowiec \u2013 przyjął święcenia kapłańskie (1860 r.), zaś w okresie Kulturkampfu był w zaborze pruskim więziony za obronę Kościoła i polskości. Koźmian uważał rewolucję za dopuszczalną metodę działania, pod warunkiem, iż są po temu uzasadnione powody. Za uzasadniony pow\u00f3d uznawał wolę przywr\u00f3cenia tego, co zostało niesprawiedliwie zanegowane \u2013 zwłaszcza prawa narodu do istnienia. Nie można jednak wszczynać rewolucji, jeśli przysporzy ona narodowi więcej szk\u00f3d niż pożytku. Dlatego rewolucja w obronie narodu powinna zostać całkowicie oddzielona od dążenia do rozbicia instytucji zakorzenionych w duchowości i obyczajach narodu \u2013 od lewicowej rewolucji społecznej, z kt\u00f3rą siły przewrotu po wielekroć pr\u00f3bowały łączyć polską irredentę narodową. Ta druga rewolucja z konieczności musi się cechować \u201echarakterem antykatolickim\u201d<\/em>. W przeciwieństwie do niej, \u201erewolucja polska\u201d<\/em>, o ile ma być usprawiedliwiona, nie może wieść do czyn\u00f3w gwałcących etykę chrześcijańską. Koźmian podkreślał, że \u201emiłość ojczyzny jest najpierwszym obowiązkiem, ale nie religią\u201d<\/em> \u2013 w obronie substancji narodowej wolno naruszyć przemijający, ziemski ład polityczny, ale nie nadprzyrodzony ład moralny.<\/p>\n Nar\u00f3d stanowił w myśli Koźmiana szczeg\u00f3lnie istotną kategorię. Obowiązek miłości Ojczyzny przedstawiał ultramontanin jako oczywistą powinność chrześcijanina \u2013 przedłużenie nakazu miłości bliźniego. Ideę narodową wyprowadzał wprost z katolicyzmu \u2013 kt\u00f3ry jako idea uniwersalna mieści w sobie wszystkie idee partykularne, w tym i ideę narodową. \u201eWszystkie narodowości idą z Bożego ustanowienia i do istnienia niepodległego, a wszechwładnego losami swymi zarządu prawo posiadają. Wolno nam samym w porze stosownej za broń uchwycić, wolno nam też pomagać ruchom narodowym obcym, szczeg\u00f3lniej, kiedy te ruchy przeciw naszym bezpośrednim nieprzyjaciołom są wymierzone; gotowość nasza w tym względzie od warunk\u00f3w zwyczajnej moralności i od warunk\u00f3w roztropności zależy.\u201d<\/em> Nar\u00f3d to dzieło Boże, dlatego negowanie jego kulturowej osobowości sprzeciwia się woli Stw\u00f3rcy. Mimo to obowiązki wobec Boga zawsze zachowują pierwszeństwo względem obowiązk\u00f3w wobec narodu. Koźmian zwalczał bałwochwalstwo narodu \u2013 tzn. stawianie go w miejsce Boga \u2013 na r\u00f3wni z wszelkimi innymi formami bałwochwalstwa. \u201eBałwochwalstwa narodowości nie chcemy, r\u00f3wnie jak i innych bałwochwalstw; to nam przecież nie przeszkadza w postawieniu obowiązku narodowości najwyżej między ziemskimi obowiązkami.\u201d<\/em> B\u00f3g pozostaje najwyższym przedmiotem wierności człowieka, nar\u00f3d \u2013 najważniejszym przedmiotem wierności w planie doczesnym. Co znamienne, identyczna hierarchia cel\u00f3w znalazła się wiele lat p\u00f3źniej w pierwszym punkcie \u201eZasad programu narodowo-radykalnego\u201d<\/em> z 1937 r. \u2013 najważniejszym dokumencie ideowym RNR-Falangi.<\/p>\n Adam Danek<\/strong><\/p>\n Wsp\u00f3łczesne wznowienia pism J. Koźmiana:<\/p>\n Jan Koźmian \u201eDwa bałwochwalstwa. Wyb\u00f3r pism\u201d<\/em>, opr. Ewa Hajdasz, Bogdan Szlachta, wyd. Ośrodek Myśli Politycznej \u2013 Księgarnia Akademicka, Krak\u00f3w 2007, 390 s.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przez rewolucję rozumieć można albo metodę działania, albo jego cel. O ile z konserwatywnego punktu widzenia rewolucja pojęta jako działanie nakierowane na wywrotowe cele oceniana […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":306,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[21,3],"tags":[476,610,968],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-4T","jetpack-related-posts":[{"id":23722,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=23722","url_meta":{"origin":303,"position":0},"title":"Adam Danek: Anarchizm","date":"28 listopada 2015","format":false,"excerpt":"Tego roku w wielu pa\u0144stwach Europy wykrystalizowa\u0142a si\u0119 sytuacja nios\u0105ca powa\u017cne zagro\u017cenie dla ich porz\u0105dku wewn\u0119trznego. W takich sytuacjach obro\u0144ca porz\u0105dku nieodmiennie zadaje sobie pytanie: kto do tego doprowadzi\u0142? W rozmaitych krajach i momentach historycznych sytuacja i wyros\u0142e z niej pytanie rodzi\u0142y pokus\u0119 prostej odpowiedzi: za wielkimi wstrz\u0105sami spo\u0142ecznymi kryj\u0105\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Rewolucja_anarchistyczna.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":19659,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=19659","url_meta":{"origin":303,"position":1},"title":"Eduard Limonow: Trzyna\u015bcie tez o korzy\u015bciach rewolucji","date":"3 marca 2015","format":false,"excerpt":"Dlaczego rewolucja jest korzystna dla m\u0142odego cz\u0142owieka? Poniewa\u017c rewolucja - to natychmiastowa zmiana stanu \u017cycia. Rewolucja - to cud, prawie b\u0142yskawiczne spe\u0142nienie\u00a0wszystkich marze\u0144. Poniewa\u017c dla cz\u0142owieka - istoty czasowej, bardzo wa\u017cna jest szybko\u015b\u0107 spe\u0142niania \u017cycze\u0144. Je\u017celi\u00a0trwa to sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat - to nie cud, to zrutynizowana nuda i trud \u017cycia. A\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/revolution.jpg?fit=817%2C517&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":6899,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=6899","url_meta":{"origin":303,"position":2},"title":"Tomasz Wi\u015bniewski: To my zabili\u015bmy Lenina","date":"7 listopada 2012","format":false,"excerpt":"W tek\u015bcie Czerwony awatar gniewu Aleksander Dugin przekazuje nam tre\u015bci elektryzuj\u0105ce, dekonstruktywne, wywrotowe. W brawurowym stylu rewiduje i reinterpretuje postrzeganie wodza sowieckiej rewolucji W\u0142adimira Iljicza Uljanowa. Dugin nie bawi si\u0119 w mozoln\u0105 zmian\u0119 dotychczasowego o\u015bwietlenia doskonale znanych fakt\u00f3w, lecz wprost pisze o kluczowo\u015bci postaci Lenina dla psychicznych i metafizycznych zasob\u00f3w\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":24733,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=24733","url_meta":{"origin":303,"position":3},"title":"USA: Kandydat, co chwali\u0142 rewolucj\u0119 Castro","date":"11 marca 2016","format":false,"excerpt":"W Stanach Zjednoczonych podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 skompromitowania senatora Bernarda Sandersa, kt\u00f3ry ubiega si\u0119 o nominacj\u0119\u00a0na kandydata Partii Demokratycznej w nadchodz\u0105cych wyborach prezydenckich\u00a0i ma szans\u0119 wygra\u0107 z Hillary Clinton, uchodz\u0105c\u0105 za faworytk\u0119 po stronie Demokrat\u00f3w. Odnaleziono i upubliczniono nagranie wywiadu, kt\u00f3rego Sanders udzieli\u0142 w 1985 r. Polityk, okre\u015blaj\u0105cy si\u0119 dzi\u015b mianem \"socjalisty\",\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/bernie-sanders-1024x576.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":21132,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=21132","url_meta":{"origin":303,"position":4},"title":"Adam Danek: Konserwatywny liberalizm i liberalny konserwatyzm","date":"5 czerwca 2015","format":false,"excerpt":"Liberalny konserwatyzm bywa cz\u0119sto mylony lub uto\u017csamiany z konserwatywnym liberalizmem. Sprzyjaj\u0105 temu wysi\u0142ki konserwatywnych libera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy d\u0105\u017c\u0105 do wch\u0142oni\u0119cia b\u0105d\u017a niezauwa\u017conego wyparcia liberalnego konserwatyzmu przez ich w\u0142asn\u0105 ideologi\u0119. Oba nurty polityczne na poz\u00f3r r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jedynie roz\u0142o\u017ceniem akcent\u00f3w. W rzeczywisto\u015bci r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi ma charakter jako\u015bciowy. Konserwatywny liberalizm i liberalny\u2026","rel":"","context":"In "Adam Danek"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/liberal-vs-conservative.jpg?fit=652%2C360&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":8015,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=8015","url_meta":{"origin":303,"position":5},"title":"Gregory Hood: Hura dla Chaveza","date":"8 marca 2013","format":false,"excerpt":"Prezydent Wenezueli Hugo Chavez zmar\u0142 po d\u0142ugiej walce z rakiem. Mia\u0142 58 lat. Jak mo\u017cna si\u0119 by\u0142o domy\u015bli\u0107, wykastrowane s\u0142onie z ameryka\u0144skiej prawicy kwicz\u0105 z rado\u015bci. Chocia\u017c za wcze\u015bnie jeszcze by przewidzie\u0107 jak \u015bmier\u0107 Chaveza wp\u0142ynie na przysz\u0142o\u015b\u0107 rewolucji boliwaria\u0144skiej w Wenezueli, w opinii Amerykan\u00f3w \u015bmier\u0107 tego cz\u0142owieka jawi si\u0119\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/303"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=303"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}