{"id":31046,"date":"2017-10-01T12:55:16","date_gmt":"2017-10-01T10:55:16","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=31046"},"modified":"2017-10-03T12:38:41","modified_gmt":"2017-10-03T10:38:41","slug":"rafal-sawicki-krotkie-trwanie-kapitalizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=31046","title":{"rendered":"Rafa\u0142 Sawicki: Kr\u00f3tkie trwanie kapitalizmu"},"content":{"rendered":"

Pot\u0119\u017cny gmach dworca Michigan Central g\u00f3ruje nad zachodnim skrajem biznesowego dystryktu Detroit. Jego neoklasyczny hall nawet za dnia \u015bwieci pustkami, a nocami setki okien budynku mieni\u0105 si\u0119 w ogniu p\u0142on\u0105cych nieopodal pustostan\u00f3w, podpalanych przez m\u0142odzie\u017cowe gangi w specyficznym dla tego miasta obyczaju wyczynowej destrukcji tkanki miejskiej. Tymczasem jeszcze w po\u0142owie ubieg\u0142ego stulecia dworzec stanowi\u0142 t\u0119tni\u0105c\u0105 \u017cyciem bram\u0119 do ziemskiego raju, kt\u00f3ry obiecywa\u0142 ka\u017cdemu przybyszowi spe\u0142nienie jego „ameryka\u0144skiego snu”. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce w tak kr\u00f3tkim czasie peryferyjne miasto wyros\u0142o na przemys\u0142owe centrum \u015bwiata, by kilka dekad p\u00f3\u017aniej popa\u015b\u0107 w ruin\u0119? Wyja\u015bnienie tego fenomenu wymaga przyj\u0119cia globalnej perspektywy w badaniu systemu kapitalistycznego, a tak\u017ce uzupe\u0142nienia opisu rozci\u0105gni\u0119tych w czasie proces\u00f3w o skali lokalnej o spojrzenie z perspektywy przestrzennej. Tak\u0105 w\u0142a\u015bnie metodologi\u0119 zaproponowa\u0142 antropolog Kacper Pob\u0142ocki, kt\u00f3ry w ksi\u0105\u017cce pt. „Kapitalizm. Historia kr\u00f3tkiego trwania” zmierzy\u0142 si\u0119 z omawianym w niniejszym tek\u015bcie problemem.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Czas kontra przestrze\u0144<\/strong><\/p>\n

Humanistyka doby p\u00f3\u017anego kapitalizmu obfituje w wiele publikacji analizuj\u0105cych przyczyny powstania tego systemu, zg\u0142\u0119biaj\u0105cych jego istot\u0119 b\u0105d\u017a wieszcz\u0105cych mu rych\u0142y upadek. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich ska\u017conych jest dwoma b\u0142\u0119dami poznawczymi. Pierwszym z nich jest ekonomizm, kt\u00f3ry polega na redukowaniu przyczyn zjawisk spo\u0142ecznych do ekonomii i opisywaniu gospodarki jako autonomicznego bytu, kt\u00f3ry rz\u0105dzi si\u0119 niezmiennymi zasadami, podnoszonymi do rangi praw natury. Drugim z b\u0142\u0119d\u00f3w jest okcydentalizm, kt\u00f3ry polega na postrzeganiu badanej problematyki przez pryzmat do\u015bwiadczenia Zachodu wraz z ca\u0142\u0105 jego specyficzn\u0105 histori\u0105 i wywiedzionym z lokalnej kultury aparatem poj\u0119ciowym i wyci\u0105gania na ich podstawie uniwersalnych wniosk\u00f3w. W tym konkretnym przypadku dotyczy to przede wszystkim postrzegania zjawisk przez pryzmat temporalny, co ma zwi\u0105zek z linearn\u0105 koncepcj\u0105 czasu, przej\u0119t\u0105 przez Zach\u00f3d od religii chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie tym s\u0142abo\u015bciom wsp\u00f3\u0142czesnej refleksji spo\u0142eczno-ekonomicznej pr\u00f3buje zaradzi\u0107 Kacper Pob\u0142ocki. Pu\u0142apki ekonomizmu unika on poprzez przyj\u0119cie perspektywy antropologii ekonomicznej. Dziedzina ta stara si\u0119 postrzega\u0107 gospodark\u0119 jako integralny element danego spo\u0142ecze\u0144stwa, z ca\u0142\u0105 jego lokaln\u0105 specyfik\u0105 kulturow\u0105. Takie podej\u015bcie skutecznie chroni przed popadaniem zar\u00f3wno w ekonomiczny redukcjonizm, uosobiony przez ciasne umys\u0142y neoliberalnych doktryner\u00f3w ze stajni Balcerowicza, jak i w niebezpieczny uniwersalizm spod znaku konsensusu waszyngto\u0144skiego, ca\u0142kowicie \u015blepego na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 kultur, do kt\u00f3rych anglosaski model kapitalizmu nierzadko pasuje jak pi\u0119\u015b\u0107 do nosa. Ju\u017c we wst\u0119pie autor poddaje druzgoc\u0105cej krytyce publikacj\u0119 Witolda Or\u0142owskiego, w kt\u00f3rej znany ekonomista g\u0142\u00f3wnego nurtu z lubo\u015bci\u0105 oddaje si\u0119 bezcelowym prognozom na temat momentu, w kt\u00f3rym polska gospodarka ma dogoni\u0107 niemieck\u0105. W opinii Pob\u0142ockiego jest to o tyle bezsensowne, \u017ce w obliczu rych\u0142ego zmierzchu Zachodu jego doganianie jest bezcelowe. Zrozumienie tego faktu wymaga jednak podej\u015bcia do tematu z perspektywy przestrzennej, a mianowicie spojrzenia na polsko-niemiecki wy\u015bcig \u017c\u00f3\u0142wi przez pryzmat dynamicznie rozwijaj\u0105cej si\u0119 grupy BRICS, kt\u00f3ra wed\u0142ug wszelkich prognoz jest na drodze do zdominowania \u015bwiata ju\u017c w po\u0142owie XXI wieku.<\/p>\n

Od Piasta do miasta<\/strong><\/p>\n

Niezwykle pomocne w wyobra\u017ceniu sobie przysz\u0142o\u015bci jest odwo\u0142anie do epokowego zdawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o wydarzenia, jakim by\u0142 zjazd gnie\u017anie\u0144ski z 1000 roku. Tradycyjne podr\u0119czniki ka\u017c\u0105 nam widzie\u0107 w tym wydarzeniu kamie\u0144 milowy historii. Oto bowiem cesarz z\u0142o\u017cy\u0142 historyczn\u0105 wizyt\u0119 ksi\u0119ciu m\u0142odego i pr\u0119\u017cnego pa\u0144stwa, obfituj\u0105cego w \u017cyzne pola i zbrojnych m\u0119\u017c\u00f3w. Tymczasem je\u015bli zestawimy ze sob\u0105 pot\u0119g\u0119 \u00f3wczesnych cywilizacji – Azja wytwarza\u0142a w\u00f3wczas 70% PKB \u015bwiata, za\u015b Europa tylko 7% – to ranga spotkania Boles\u0142awa Chrobrego z Ottonem III zaczyna oscylowa\u0107 mniej wi\u0119cej na poziomie dzisiejszej wizyty kr\u00f3la Bhutanu w siedzibie prezydenta Bangladeszu. Kiedy pierwsi Piastowie wykrawali swoje ksi\u0119stewko w wielkopolskich puszczach, na japo\u0144skim dworze cesarskim dyskutowano nad now\u0105 powie\u015bci\u0105 psychologiczn\u0105 pt. Opowie\u015bci o Genji<\/em>, a Arabowie od przesz\u0142o stu lat myli z\u0119by past\u0105 wynalezion\u0105 przez niewolnika Ziryaba, kt\u00f3ry s\u0142yn\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c ze swych artystycznych osi\u0105gni\u0119\u0107 i promowania higienicznego stylu \u017cycia. Historia pa\u0144stwa Piast\u00f3w ma dla omawianego tematu podw\u00f3jne znaczenie. W \u015bwietle najnowszych bada\u0144 archeologicznych bardzo prawdopodobna jest teoria wi\u0105\u017c\u0105ca pocz\u0105tki pa\u0144stwowo\u015bci polskiej z handlem s\u0142owia\u0144skimi niewolnikami, sprzedawanymi na targach w Pradze i Wenecji do muzu\u0142ma\u0144skich imperi\u00f3w w Afryce i na Bliskim Wschodzie, stanowi\u0105cych w\u00f3wczas centrum znanego \u015bwiata. To w\u0142a\u015bnie ten lukratywny biznes m\u00f3g\u0142 sta\u0107 za b\u0142yskotliwym sukcesem Piast\u00f3w, kt\u00f3rzy w ci\u0105gu zaledwie kilku dekad zbudowali silny rdze\u0144 przysz\u0142ej Polski.<\/p>\n

Te burzliwe wydarzenia s\u0105 dla Pob\u0142ockiego punktem wyj\u015bcia do pr\u00f3by opisania kapitalizmu wbrew tradycyjnie przyj\u0119tej metodzie, polegaj\u0105cej na zestawieniu nast\u0119puj\u0105cych po sobie epok, z kt\u00f3rych ka\u017cda wynika niejako z poprzedniej. Takie teleologiczne przedstawienie dziej\u00f3w kapitalizmu ledwie tylko skrywa wspomniany wcze\u015bniej b\u0142\u0105d okcydentalizmu, wedle kt\u00f3rego zachodnia kultura musi zawiera\u0107 w sobie jakie\u015b szczeg\u00f3lne cechy, kt\u00f3re j\u0105 predestynowa\u0142y do zapanowania nad \u015bwiatem, a poszczeg\u00f3lne etapy historii nieuchronnie wiod\u0142y ku europejskiej dominacji. Zamiast tego Pob\u0142ocki proponuje przyj\u0119cie perspektywy przestrzennej. Tak jak pa\u0144stwo Piast\u00f3w wyklu\u0142o si\u0119 dzi\u0119ki kr\u00f3tkotrwa\u0142ej koniunkturze na niewolnik\u00f3w w kalifacie Abbasyd\u00f3w, tak przysz\u0142e mocarstwa kolonialne Zachodu mog\u0142y wy\u0142ama\u0107 si\u0119 z peryferi\u00f3w \u00f3wczesnego \u015bwiata jedynie dzi\u0119ki wygraniu sz\u00f3stki w totka – odkryciu i skolonizowaniu Ameryki. To w\u0142a\u015bnie „tr\u00f3jk\u0105tny handel” mia\u0142 stanowi\u0107 podstaw\u0119 machiny akumulacji, dzi\u0119ki kt\u00f3rej niewielkie narody Europy zdo\u0142a\u0142y skolonizowa\u0107 praktycznie ca\u0142y glob. Umocnienie tej dominacji a\u017c do XX wieku by\u0142o mo\u017cliwe jedynie dzi\u0119ki hojnemu obdarzeniu Europy \u0142atwo dost\u0119pnymi pok\u0142adami w\u0119gla kamiennego, co sta\u0142o si\u0119 fundamentem rewolucji przemys\u0142owej.<\/p>\n

Jak wida\u0107 nie ma tutaj du\u017cego pola do determinizmu historycznego, jest natomiast bardzo silny nacisk na pojmowanie dynamiki proces\u00f3w dziejowych przez pryzmat przestrzeni relacyjnej, w kt\u00f3rej stosunki mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi elementami zmieniaj\u0105 si\u0119 niczym w kalejdoskopie pod wp\u0142ywem decyzji podejmowanych w „sztabach generalnych globalnego kapitalizmu”. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c – a mo\u017ce przede wszystkim – wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Aby j\u0105 ukaza\u0107, Pob\u0142ocki zastosowa\u0142 niezwykle interesuj\u0105cy zabieg – ot\u00f3\u017c przedstawi\u0142 on dynamik\u0119 przestrzenn\u0105 kapitalizmu przez pryzmat los\u00f3w le\u017c\u0105cych w r\u00f3\u017cnych zak\u0105tkach \u015bwiata miast, kt\u00f3re \u0142\u0105czy jedno: wra\u017cliwo\u015b\u0107 na kaprysy kapita\u0142u. Szczeg\u00f3lnie sugestywna jest tu wizja upadku Detroit, kt\u00f3re z przemys\u0142owej stolicy \u015bwiata i „arsena\u0142u demokracji” z czas\u00f3w Rooseveltowskiego Nowego \u0141adu sta\u0142o si\u0119 targanym konfliktami rasowymi trzecio\u015bwiatowym miastem-widmem, w kt\u00f3rym garstka bia\u0142ych hipster\u00f3w uprawia warzywa na opuszczonych dzia\u0142kach, by dorobi\u0107 do marnych pensji w ostatnich dzia\u0142aj\u0105cych w mie\u015bcie korporacjach, za\u015b pot\u0119\u017cne autostrady s\u0142u\u017c\u0105 do wycieczek rowerowych, gdy\u017c ma\u0142o kto potrzebuje ju\u017c samochodu. W tym samym czasie w rekordowym tempie wyrasta z piask\u00f3w pustyni Dubaj – dystopijna oaza kapitalizmu, w kt\u00f3rej obrzydliwe bogactwo lokalnej elity zbudowano na barkach importowanych z azjatyckich pa\u0144stw p\u00f3\u0142niewolnik\u00f3w.<\/p>\n

Afryka jest przysz\u0142o\u015bci\u0105?<\/strong><\/p>\n

Zdaniem Pob\u0142ockiego przyk\u0142ady te zadaj\u0105 k\u0142am utartym na Zachodzie pogl\u0105dom, jakoby kapitalizm opiera\u0142 si\u0119 na wolnej pracy najemnej, a kwitn\u0105ce metropolie Ameryki i Europy by\u0142y wzorem dla kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119. W rzeczywisto\u015bci jest dok\u0142adnie odwrotnie: przysz\u0142o\u015b\u0107 kapitalizmu w wersji offshore, w kt\u00f3rym ponadnarodowe korporacje nie musz\u0105 ju\u017c wywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 z zobowi\u0105za\u0144 wobec wykorzenionego spo\u0142ecze\u0144stwa i s\u0142abn\u0105cego pa\u0144stwa, doprowadzi cywilizacj\u0119 zachodni\u0105 do rzeczywisto\u015bci znanej cho\u0107by z Lagos i Luandy, dla kt\u00f3rej upad\u0142e Detroit jest jedynie faz\u0105 przej\u015bciow\u0105. Dla spauperyzowanej ludno\u015bci Zachodu nawet los azjatyckich niewolnik\u00f3w w Dubaju stanie si\u0119 wizj\u0105 tak kusz\u0105c\u0105 jak saksy u Niemca dla pokolenia Solidarno\u015bci. Niewykluczone, \u017ce w \u015bwiecie przysz\u0142o\u015bci potomkowie Piast\u00f3w b\u0119d\u0105 masowo migrowa\u0107 za prac\u0105 do kraj\u00f3w azjatyckich, tak jak przesz\u0142o dziesi\u0119\u0107 wiek\u00f3w wcze\u015bniej czynili to zakuci w kajdany bra\u0144cy dru\u017cynnik\u00f3w Mieszka I. Paradoksalnie w ten spos\u00f3b historia zatoczy ko\u0142o, co tylko potwierdzi s\u0142uszno\u015b\u0107 odrzucenia teorii proces\u00f3w dziejowych opartych na linearnej koncepcji czasu.<\/p>\n

Uwa\u017cny czytelnik mo\u017ce zaprotestowa\u0107: jak po\u0142\u0105czy\u0107 sugerowan\u0105 w samym tytule ksi\u0105\u017cki wizj\u0119 rych\u0142ego ko\u0144ca kapitalizmu z postulowan\u0105 przez autora teori\u0105, na mocy kt\u00f3rej kapitalizm istnieje de facto od zarania dziej\u00f3w i b\u0119dzie on trwa\u0142 w przysz\u0142o\u015bci w formie despotycznych Dubaj\u00f3w i podporz\u0105dkowanych im upad\u0142ych miast trzeciego \u015bwiata? Samo sformu\u0142owanie tego pytania w ten spos\u00f3b \u015bwiadczy\u0107 b\u0119dzie o g\u0142\u0119boko zakorzenionym w umy\u015ble Europejczyka my\u015bleniu temporalnym, o kt\u00f3rym wspomniano na wst\u0119pie. Wbrew teoriom Marksa upadek kapitalizmu na Zachodzie nie poci\u0105gnie za sob\u0105 jakiego\u015b nowego, lepszego ustroju. Przeciwnie, doprowadzi do przestrzennej rekonfiguracji centrum i peryferi\u00f3w, zabijaj\u0105c jedynie specyficzny dla Zachodu model kapitalizmu anglosaskiego, opartego na zasadzie 3-procentowego wzrostu gospodarczego i 5-procentowego zysku z kapita\u0142u. Zdaniem Karla Polanyi’ego model ten charakteryzuje si\u0119 urynkowieniem tzw. towar\u00f3w fikcyjnych: pracy, ziemi i pieni\u0105dza. To w\u0142a\u015bnie moment pe\u0142nej komodyfikacji tych trzech czynnik\u00f3w zapocz\u0105tkowa\u0142 europejski kapitalizm i to ten konkretny model dobiega kresu, a jego przed\u015bmiertn\u0105 konwulsj\u0105 s\u0105 coraz cz\u0119stsze kryzysy finansowe. Oznacza\u0107 to b\u0119dzie ostateczn\u0105 kl\u0119sk\u0119 demoliberalizmu (i tak skazanego na upadek z powodu spodziewanego nap\u0142ywu milion\u00f3w uchod\u017ac\u00f3w klimatycznych), jednak sam kapitalizm b\u0119dzie trwa\u0142 w najlepsze.<\/p>\n

Istnieje bowiem inna definicja kapitalizmu, kt\u00f3ra wykracza poza utarte w zachodnim dyskursie przekonanie, kt\u00f3rego \u017ar\u00f3d\u0142a znajdziemy w pismach Adama Smitha, a kt\u00f3re mo\u017cna stre\u015bci\u0107 w formie dobrowolnej wymiany d\u00f3br i us\u0142ug mi\u0119dzy niezale\u017cnymi jednostkami. Ot\u00f3\u017c kapitalizm w szerszym rozumieniu oznacza system akumulacji oparty na wyalienowanej pracy ludzi poddanych r\u00f3\u017cnym formom przymusu, zazwyczaj w oparciu o mechanizm d\u0142ugu i wyw\u0142aszczenia. Wbrew Marksowi niekoniecznie musi to by\u0107 wolna praca najemna, a zatem nie ma tutaj mowy o jakim\u015b deterministycznym post\u0119pie. Sama historia Polski dowodzi, \u017ce mo\u017ce tutaj nast\u0105pi\u0107 regres. Ma\u0142a epoka lodowcowa w XVII wieku zmniejszy\u0142a zbiory pszenicy, na co szlachta zareagowa\u0142a dokr\u0119ceniem \u015bruby ch\u0142opstwu pa\u0144szczy\u017anianemu, kt\u00f3rego niedola zacz\u0119\u0142a przypomina\u0107 los niewolnik\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c obecnie obserwujemy globalny trend demonta\u017cu chroni\u0105cego zdobycze socjalne prawa pracy, nawet w takich pa\u0144stwach jak Francja, gdzie tradycyjnie ruch robotniczy mia\u0142 du\u017ce wp\u0142ywy. Jednocze\u015bnie zauwa\u017calny jest fetysz miejsc pracy, dla kt\u00f3rych politycy gotowi s\u0105 czyni\u0107 skrajne ust\u0119pstwa wobec korporacji. Rz\u0105d w Dublinie pozwala\u0142 koncernowi Apple nie zap\u0142aci\u0107 podatk\u00f3w na kwot\u0119 13 miliard\u00f3w euro, byle tylko zachowa\u0142 na Zielonej Wyspie te par\u0119 tysi\u0119cy miejsc pracy w fabryce Hollyhill i podtrzyma\u0142 reputacj\u0119 Irlandii jako pa\u0144stwa przyjaznego inwestorom. Przyj\u0119cie podobnej polityki przez dziesi\u0105tki innych pa\u0144stw – w tym r\u00f3wnie\u017c Stany Zjednoczone pod rz\u0105dami Donalda Trumpa – nieuchronnie poskutkuje fiskalnym „wy\u015bcigiem na dno”, kt\u00f3ry jedynie przyspieszy nieuchronny upadek zachodniego modelu rozwoju, a w skrajnie pesymistycznym wariancie sprowadzi dawn\u0105 cywilizacj\u0119 atlantyck\u0105 do trzecio\u015bwiatowych pozycji.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c powy\u017csze rozwa\u017cania nale\u017cy przyj\u0105\u0107 za prawdopodobn\u0105 prognoz\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej koniec kapitalizmu w wydaniu zachodnim wydaje si\u0119 by\u0107 bliski. Taki obr\u00f3t spraw z pewno\u015bci\u0105 doprowadzi do rewolucyjnych transformacji Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Nie oznacza to jednak ko\u0144ca samego systemu akumulacji kapita\u0142u poprzez niewoln\u0105 prac\u0119 i powstania jakiego\u015b ca\u0142kiem nowego ustroju w rodzaju prorokowanego przez Marksa komunizmu. Z pewno\u015bci\u0105 jednak godziny liberalnej demokracji s\u0105 policzone, gdy\u017c model ten jest luksusem dost\u0119pnym wy\u0142\u0105cznie dla \u017cyj\u0105cych w „kryszta\u0142owym pa\u0142acu” pierwszego \u015bwiata wybra\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych sta\u0107 na pluralizm i ograniczone rz\u0105dy pa\u0144stwa prawa, poniewa\u017c zdo\u0142ali wyeksportowa\u0107 n\u0119dz\u0119 do skolonizowanego w ubieg\u0142ych wiekach trzeciego \u015bwiata. W\u0142a\u015bnie z uwagi na to kolonialne brzemi\u0119 na peryferiach globalnego systemu niemo\u017cliwe jest wzniesienie materialnych fundament\u00f3w pod tak\u0105 konstrukcj\u0119. Dlatego te\u017c \u00f3w pa\u0142ac ostatecznie popadnie w ruin\u0119 i niczym dworzec kolejowy w Detroit b\u0119dzie niemym \u015bwiadkiem narodzin nowej epoki. To g\u0142\u00f3wnie od nas zale\u017cy, kto b\u0119dzie wznieca\u0142 po\u017cary, kt\u00f3rych \u0142uny odbija\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 od jego okien. To my zdecydujemy czy p\u00f3jdziemy drog\u0105 Mieszkowych woj\u00f3w i stworzymy nowy porz\u0105dek na gruzach starego. Jest jednak pewna rzecz, kt\u00f3ra pozostaje poza zasi\u0119giem naszej woli – materialne ograniczenia wynikaj\u0105ce z relacji przestrzennych. Zwyci\u0119zc\u0105 rywalizacji b\u0119dzie ten, kto w najbardziej skuteczny spos\u00f3b wejdzie w interakcj\u0119 z nowymi centrami kapitalizmu przysz\u0142o\u015bci. A to ju\u017c niekoniecznie musi napawa\u0107 optymizmem.<\/p>\n

Rafa\u0142 Sawicki<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pot\u0119\u017cny gmach dworca Michigan Central g\u00f3ruje nad zachodnim skrajem biznesowego dystryktu Detroit. Jego neoklasyczny hall nawet za dnia \u015bwieci pustkami, a nocami setki okien budynku […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":31047,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"Jak to mo\u017cliwe, \u017ce w tak kr\u00f3tkim czasie peryferyjne miasto wyros\u0142o na przemys\u0142owe centrum \u015bwiata, by kilka dekad p\u00f3\u017aniej popa\u015b\u0107 w ruin\u0119? Wyja\u015bnienie tego fenomenu wymaga przyj\u0119cia globalnej perspektywy w badaniu systemu kapitalistycznego, a tak\u017ce uzupe\u0142nienia opisu rozci\u0105gni\u0119tych w czasie proces\u00f3w o skali lokalnej o spojrzenie z perspektywy przestrzennej. Tak\u0105 w\u0142a\u015bnie metodologi\u0119 zaproponowa\u0142 antropolog Kacper Pob\u0142ocki, kt\u00f3ry w ksi\u0105\u017cce pt. \"Kapitalizm. Historia kr\u00f3tkiego trwania\" zmierzy\u0142 si\u0119 z omawianym w niniejszym tek\u015bcie problemem.","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22,29,12],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/22096118_1963112903976418_7940112418514813499_o.jpg?fit=1024%2C682&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-84K","jetpack-related-posts":[{"id":17934,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17934","url_meta":{"origin":31046,"position":0},"title":"Grecja: Ostrza\u0142 ambasady Izraela","date":"12 grudnia 2014","format":false,"excerpt":"Dzisiaj rano ambasada Izraela w Atenach zosta\u0142a ostrzelana z broni automatycznej. Dwoje ludzi mia\u0142o tego dokona\u0107 najprawdopodobniej za pomoc\u0105 karabinka Ka\u0142asznikowa. Oddali oni seri\u0119 w stron\u0119 budynku przeje\u017cd\u017caj\u0105c na motorze w jego pobli\u017cu. Po jakim\u015b czasie atak zosta\u0142 powt\u00f3rzony w tym samym stylu. W obu przypadkach nikt nie ucierpia\u0142. (za\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/141212-athens-israel-415a_f239e4f62f8774b95f26a8caf61dae2d.jpg?fit=1200%2C799&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":29425,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=29425","url_meta":{"origin":31046,"position":1},"title":"Polska: Macierewicz, Misiewicz i „\u015brodowiska gejowskie”","date":"29 maja 2017","format":false,"excerpt":"Pawe\u0142 Kukiz odpowiedzia\u0142 na oskar\u017cenia jego ruchu politycznego o agenturalno\u015b\u0107 i zwi\u0105zki z WSI, kt\u00f3re niedawno pad\u0142y z ust Antoniego Macierewicza. Minister obrony narodowej skomentowa\u0142 w ten spos\u00f3b fakt, i\u017c podczas sejmowego g\u0142osowania nad wnioskiem o wotum nieufno\u015bci w stosunku do jego osoby wi\u0119kszo\u015b\u0107 pos\u0142\u00f3w (19 na 32) klubu Kukiz'15\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/Macia_Hari_portret_z_Misiem.jpg?fit=1024%2C708&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":20178,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=20178","url_meta":{"origin":31046,"position":2},"title":"Ukraina: Kij\u00f3w spuszcza z tonu","date":"6 kwietnia 2015","format":false,"excerpt":"W wywiadzie dla \u201eS\u00fcddeutsche Zeitung\u201d (g\u0142\u00f3wnego lewicowego dziennika w Niemczech, tamtejszego odpowiednika \u201eGazety Wyborczej\u201d) premier kijowskiego rz\u0105du Arsenij Jaceniuk przyzna\u0142, \u017ce ukrai\u0144skie w\u0142adze nie widz\u0105 szans na odzyskanie w najbli\u017cszym czasie kontroli nad terytoriami donbaskich republik ludowych. \u2013 Chc\u0119 to jasno powiedzie\u0107: nie rozwi\u0105\u017cemy tego szybko. \u2013 powiedzia\u0142 Jaceniuk. W\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/Ukraine-Prime-Minister-Arseniy-Yatsenyuk-jpg.jpg?fit=620%2C349&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":22849,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=22849","url_meta":{"origin":31046,"position":3},"title":"Polska: Wa\u0142\u0119sa zachwala sprzedany kraj","date":"30 wrze\u015bnia 2015","format":false,"excerpt":"W czasie trwaj\u0105cego w Nowym Jorku sympozjum biznesowego Lech Wa\u0142\u0119sa postanowi\u0142 w do\u015b\u0107 specyficzny spos\u00f3b spos\u00f3b zareklamowa\u0107 Polsk\u0119 jako kraj przyjazny inwestorom. Zdaniem Wa\u0142\u0119sy Polska jest pa\u0144stwem idealnym do inwestowania, poniewa\u017c nawet zmiany we w\u0142adzy nie zaszkodz\u0105 jego gospodarce. Jako przyczyn\u0119 tego stanu rzeczy wskaza\u0142 on fakt, i\u017c wszystko co\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/113.jpg?fit=835%2C460&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":39068,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=39068","url_meta":{"origin":31046,"position":4},"title":"Wywiad z Sayyidem Hassanem Nasrallahem, sekretarzem generalnym liba\u0144skiego Hezbollahu \u2013 Cz\u0119\u015b\u0107 1","date":"19 lipca 2021","format":false,"excerpt":"Od Redakcji 3droga.pl: Publikujemy polskie t\u0142umaczenie wywiadu z Sayyidem Hassanem Nasrallahem, sekretarzem generalnym liba\u0144skiego Hezbollahu przeprowadzonym przez Masseer, specjalne czasopismo nale\u017c\u0105ce do Khamenei.ir. Wywiad b\u0119dzie opublikowany w 3 cz\u0119\u015bciach w d\u0142u\u017cszych odst\u0119pach czasowych. Publikacja ta pozwoli naszym czytelnikom lepiej pozna\u0107 Szyicki ruch oporu oraz najwa\u017cniejsze postacie i organizacje z nim\u2026","rel":"","context":"In "Polityka"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/NN-1536x1024.png?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":7293,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=7293","url_meta":{"origin":31046,"position":5},"title":"Korea P\u0142n.: Monumentalizm \u015bmierci","date":"20 grudnia 2012","format":false,"excerpt":"17 grudnia w\u0142adze Korei P\u00f3\u0142nocnej wystawi\u0142y na widok publiczny zabalsamowane cia\u0142o zmar\u0142ego przed rokiem Kim Dzong Ila, ubrane m.in. w noszon\u0105 przez dyktatora za \u017cycia kurtk\u0119 w kolorze khaki. Cia\u0142o Kim Dzong Ila spoczywa w Pa\u0142acu Kumsusan w Pjongjangu, kilka poziom\u00f3w pod miejscem poch\u00f3wku jego ojca Kim Ir Sena, tw\u00f3rcy\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31046"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31046"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31046\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31084,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31046\/revisions\/31084"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}