{"id":331,"date":"2011-09-08T21:26:13","date_gmt":"2011-09-08T20:26:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.xportal.hsms.pl\/?p=331"},"modified":"2011-09-08T21:26:13","modified_gmt":"2011-09-08T20:26:13","slug":"ronald-lasecki-polinezyjski-sworzen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=331","title":{"rendered":"Ronald Lasecki: Polinezyjski sworze\u0144"},"content":{"rendered":"

W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry wznosi się przed nami,
W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry zawsze się cofa,
W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry stale wabi,
W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry wzbudza niepewność,
W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry budzi strach,
Widnokręgu o nieznanej mocy,
Widnokręgu dotychczas nieprzeniknionego,
Ku obniżającemu się niebu w g\u00f3rze,
Ku rozszalałemu morzu w dole,
Na przek\u00f3r nieprzetartemu szlakowi
Musi podążać nasz statek.<\/em><\/p>\n

(Pieśń polinezyjskich żeglarzy pełnomorskich)<\/p>\n

Posiadamy unikalna spuściznę. Nasi przodkowie byli największymi żeglarzami kamiennego wieku…nasze podania o dawnych czasach tworzą część naszej tradycji, naszej historii, osiągnięć naszych przodk\u00f3w. Wszystko to odziedziczyliśmy z przeszłości i z tego wszystkiego winniśmy być dumni.<\/em><\/p>\n

(Te Rangi Hiroa)<\/p>\n

Rozważając r\u00f3żne, mniej lub bardziej prawdopodobne, scenariusze przyszłego kształtu stosunk\u00f3w międzynarodowych, zazwyczaj koncentruje się uwagę na Eurazji, twierdząc nie bez racji, że rozkład sił i wpływ\u00f3w w tej właśnie części świata jest i pozostanie decydujący dla globalnych wsp\u00f3łzależności politycznych. Jest to konstatacja tyleż słuszna, co banalna, gdyż oczywiście przytłaczająca większość potencjału mogącego służyć kontroli nad ziemskim globem zgromadzona jest właśnie na eurazjatyckiej części \u201eWielkiej Wyspy\u201d. R\u00f3żni myśliciele geopolityczni dostrzegali oczywiście r\u00f3żne wymiary tego potencjału, sytuując je w r\u00f3żnych częściach Eurazji, jednak kluczowe zawsze było dla nich skupianie uwagi na tym właśnie obszarze.<\/p>\n

Jednym z niewielu wyjątk\u00f3w był amerykański kontradmirał Alfred Thayer Mahan<\/strong> (1840-1914), autor historycznych analiz kilku światowych konflikt\u00f3w, w rozstrzygnięciu kt\u00f3rych kluczową rolę przypisywał handlowi morskiemu i kontroli nad morskimi szlakami komunikacyjnymi. Mahan, przestrzegając przed, jego zdaniem częstym w państwach demokratycznych, zaniedbywaniem strategii morskiej i właściwym amerykańskiej myśli strategicznej izolacjonizmem (w 1880 r. na wyposażeniu floty wojennej Stan\u00f3w Zjednoczonych pozostawało niespełna sto na og\u00f3ł przestarzałych okręt\u00f3w, z kt\u00f3rych wiele rdzewiało w dokach), nawoływał do rozciągnięcia przez to państwo kontroli nad Hawajami i Filipinami na Pacyfiku oraz Kubą na Morzu Karaibskim, co umożliwiłoby z kolei kontrolę nad wejściami do Kanału Panamskiego (wybudowanego w latach 1904-1914) i swobodne przegrupowywanie przez niego amerykańskiej floty pomiędzy oceanami. Wskazania Mahana, pełniącego rolę doradcy prezydenta Teodora Roosevelta (1901-1909), wyrażone w takich pracach jak The Interest of America in Sea Power (1898 r.), posłużyły do określenia kierunk\u00f3w amerykańskiej polityki na Pacyfiku, w toku realizacji kt\u00f3rej przyłączono Wyspę Baker (1857 r.), Wyspę Howland (1857 r.), rafę Kingman (1858 r.), Wyspy Midway (1867 r.), Fregaty (1898 r.), Wyspę Johnstona (1898 r.), Wyspę Wake (1898 r.), Hawaje (1898 r.), atol Palmyra (1898 r.), Wyspę Guam (1898 r.), Filipiny (1898 r.) Wyspy Samoa (1899 r.), Aleuty (1899 r.), Wyspy Pribyłowa (1910 r.), następnie zaś zapewniono preponderencję amerykańskiej floty na Oceanie Spokojnym (1922 r.). Najciekawsze jednak okazały się spostrzeżenia Mahana poczynione w opublikowanej w 1900 r. pracy The Problem of Asia, w kt\u00f3rej prognozował on narastanie konfliktu pomiędzy sprzymierzonymi ze sobą Zjednoczonym Kr\u00f3lestwem i Stanami Zjednoczonymi oraz połączonymi z nimi sojuszami Japonią i Niemcami a blokiem rosyjsko-chińskim. Przedmiotem rywalizacji obydwu blok\u00f3w miałyby się stać obszary położone pomiędzy 30 a 40 r\u00f3wnoleżnikiem, a więc przede wszystkim kraje akwen\u00f3w m\u00f3rz Wschodniochińskiego, Ż\u00f3łtego i Japońskiego.<\/p>\n

Zainteresowanie i obecność Stan\u00f3w Zjednoczonych na Pacyfiku były więc związane z interesami handlowymi i penetracją amerykańskiego kapitału zar\u00f3wno na wyspach i archipelagach Oceanu, jak i na kontynencie azjatyckim. William Seward<\/strong> (1801-1872), sekretarz stanu w okresie prezydentury Andrzeja Johnsona (1865-1869) wyraził to stwierdzeniem, iż Stany Zjednoczone muszą opanować handel \u201ena Pacyfiku, jego wyspach i kontynentach\u201d.<\/p>\n

Taki właśnie charakter, gdy przyjrzeć mu się dokładniej, miało opanowanie przez Amerykan\u00f3w najdalej na p\u00f3łnoc wysuniętej części Polinezji, czyli istniejącego w latach 1810-1893 zjednoczonego Kr\u00f3lestwa Hawaj\u00f3w (w latach 1810-1874 pod rządami dynastii Kamehameha, w latach 1874-1893 pod panowaniem rodu Kalakua). Od początku XIX wieku na archipelagu tym żyła stale zwiększająca swą liczebność społeczność amerykańskich i europejskich plantator\u00f3w oraz zatrudnianych przez nich chińskich, japońskich i portugalskich robotnik\u00f3w. W 1819 r. rozpoczęła na wyspach swą działalność Amerykańska Rada Pełnomocnik\u00f3w dla Misji Zagranicznych, kt\u00f3rej rzeczywistym celem działalności była amerykanizacja archipelagu. Zwiększająca się od 1810 r. liczba wyznawc\u00f3w chrześcijaństwa spowodowała szereg incydent\u00f3w z udziałem floty francuskiej (1839, 1849 r.) i brytyjskiej (1843 r.), pomimo kt\u00f3rych kolejni władcy Hawaj\u00f3w pr\u00f3bowali zachować niezależność.<\/p>\n

Dobrym przykładem może być udaremnienie rosyjskiej pr\u00f3by podporządkowania sobie położonej w p\u00f3łnocnej części archipelagu Wyspy Kauai. Rosjanie po raz pierwszy przybyli tam w 1804 r. z pobliskiej Alaski, wymieniając futra wyder na warzywa, owoce i mięso. W 1815 r. Jerzy Lisjanski, kapitan statku Newa pozostającego na służbie Rosyjsko-Amerykańskiej Kompanii Futrzarskiej, kt\u00f3ra w imieniu imperium car\u00f3w zajmowała się eksploracją Rosyjskiej Ameryki, przy pomocy swego wysłannika dra Jerzego Antoniego Sheffera, wszedł w porozumienie z Kaumaualii (władca Kauai w latach 1794-1810, następnie zhołdowany przez Kamehameha I), stosownie do kt\u00f3rego \u00f3w poddał wyspę pod opiekę cara Aleksandra I (1801-1825) godząc się na wybudowanie przez Rosjan Fortu Aleksandra i Fortu Elżbiety. Następnie Rosjanie spotkali się z Kamehamehą I (1810-1819) uzyskując jego zgodę na otwarcie faktorii handlowej na Oahu, niedaleko od portu w Honolulu. Kiedy jednak okazało się, że r\u00f3wnież tam wznoszą kolejny fort, nad kt\u00f3rym powiewać poczęła rosyjska flaga, zaś Sheffer działa bez wiedzy i pozwolenia cara, zar\u00f3wno Kamehameha I jak i Kaumaualii nakazali Rosjanom opuścić wzniesione już twierdze, te zaś zostały przejęte dla potrzeb obronności Hawaj\u00f3w lub rozebrane.<\/p>\n

Mniej powodzenia mieli Hawajczycy w kontaktach z Amerykanami; ze względu na duże znaczenie strategiczne, jakie dla Stan\u00f3w Zjednoczonych miał port<\/p>\n

Pearl Harbor, już w 1842 r. amerykański sekretarz stanu Daniel Webster<\/strong> (1840-1842, 1850-1852) oświadczył, ze jego kraj \u201ez niechęcią\u201d patrzyłby na zajęcie wysp przez jakiekolwiek inne mocarstwo. W 1875 r. podpisano amerykańsko-hawajski traktat, stosownie do kt\u00f3rego Hawaje zobowiązały się do nie przekazywania ani nie oddawania w dzierżawę żadnego fragmentu swojego terytorium na rzecz państwa trzeciego. Na zasadzie wzajemności zwolniono też z cła hawajski cukier wwożony do Stan\u00f3w Zjednoczonych, co szybko doprowadziło do powstania ogromnych fortun Białych osiadłych na wyspach i będących właścicielami plantacji. Wymuszona przez nich ustawa zasadnicza z 1887 r. czyniła z Hawaj\u00f3w monarchię konstytucyjną, w kt\u00f3rej prawa polityczne uzależniono od posiadanego majątku, co oddało ostatecznie władzę w ręce zdominowanej przez Białych elity ekonomicznej. W tym samym roku odnowiono porozumienie z 1875 r. i zagwarantowano Stanom Zjednoczonym wyłączność posiadania na Hawajach ufortyfikowanej bazy morskiej w Pearl Harbor, niedaleko Honolulu. Gdy zniesione zostały cła na import do Stan\u00f3w cukru nie tylko z Hawaj\u00f3w, ale także z pozostałych państw świata, zaś plantatorzy krajowi otrzymali rządowe dotacje, osiadli na wyspach Biali wzniecili w 1893 r. rewoltę przeciw starającej się ograniczyć ich rolę polityczną kr\u00f3lowej Liliuokalani (1891-1893). Rewolta otrzymała wsparcie amerykańskiej piechoty morskiej i doprowadziła do detronizacji monarchini, jednak postulowana przez buntownik\u00f3w formalna aneksja przez Stany Zjednoczone doszła do skutku dopiero podczas wojny z Hiszpanią i była uzasadniana strategicznymi skutkami ewentualnego zajęcia wysp przez Niemcy lub Japonię.<\/p>\n

Podobne względy strategiczne zadecydowały o opanowaniu przez Amerykan\u00f3w Samoa Zachodniego. Chodziło o zamienioną w bazę floty wojennej bardzo dogodną dla żeglugi zatokę Pago Pago na wyspie Tutuila. Pierwsze porozumienia jeden z dow\u00f3dc\u00f3w amerykańskich zawarł już w 1872 r., jednak nie trafiły one do Kongresu. W sześć lat p\u00f3źniej podpisano ratyfikowany p\u00f3źniej traktat, przyznający Amerykanom port w Pago Pago na zasadzie eksterytorialności oraz koncesje handlowe. W zamian Stany Zjednoczone miały zapewnić Samoa pośrednictwo na wypadek sporu z innym państwem. Podobne porozumienia podpisali też przedstawiciele Niemiec i Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa. Podczas wojny domowej w 1887 r. Niemcy poparły jednak własnego pretendenta do tronu, po czym osadziły go na nim, ustanawiając swoją nad nim opiekę. Podczas konferencji w Berlinie w 1899 r. wyspy ostatecznie podzielono pomiędzy Niemcy i Stany Zjednoczone, podczas gdy Brytyjczycy musieli zadowolić się położonymi dalej na południe Wyspami Tonga oraz częścią Wysp Salomona.<\/p>\n

Do końca XIX wieku Stany Zjednoczone zdołały więc podporządkować sobie kluczowe dla dostępu do Azji połacie P\u00f3łnocnego Pacyfiku wraz z dwoma kluczowymi dla strategicznej kontroli nad regionem portami w Pearl Harbor i Pago Pago. Amerykańska flota uzyskała zaplecze w postaci ważnych port\u00f3w dla swobodnego manewrowania w przestrzeni pomiędzy Kolumbią Brytyjską, Morzem Beringa a Basenem P\u00f3łnocno-Zachodnim otwierającym jej wyjście ku Japonii.<\/p>\n

Na południowym zachodzie posiadłości amerykańskie sąsiadowały z brytyjskimi. Zjednoczone Kr\u00f3lestwo owładnęło w 1874 r. Wyspami Fidżi, w 1885 r. południową częścią Wysp Salomona, w 1886 r. Nowymi Hebrydami, w 1888 r. nad Wyspami Cooka (w latach 1858-1901 jako Kr\u00f3lestwo Rarotonga), w 1889 r. Wyspami Line i Wyspami Feniks, w 1892 r. wreszcie, Wyspami Ellice i Wyspami Gilberta. Od roku 1900 protektorat brytyjski został rozciągnięty także nad istniejącym od 1845 r. Kr\u00f3lestwem Tonga (niepodległość w ramach Wsp\u00f3lnoty Narod\u00f3w odzyskało w 1970 r.). Odcięta od gł\u00f3wnego korpusu terytorialnego posiadłości brytyjskich przez Polinezję Francuską pozostawała znajdująca się od 1838 r. pod administracją brytyjską Wyspa Pitcairn.<\/p>\n

Francja zdobyła w Oceanii archipelagi będące najistotniejszymi z punktu widzenia rozwoju kultury polinezyjskiej, o czym jeszcze będzie mowa w dalszej części mojego wywodu. Od 1842 r. Wyspy Towarzystwa (na kt\u00f3re składają się archipelagi Wysp na Wietrze i Wysp pod Wiatr) stały się protektoratem francuskim, od 1889 r. włączono je do Etablissemenst Francais de l’Oceanie, od 1958 r. stały się zamorskim terytorium Francji jako cześć Francuskiej Polinezji. Położone na zach\u00f3d od nich Wyspy Tuamotu zostały przyłączone przez Francję w 1844 r., sąsiednie Wyspy Gambiera w 1881 r., wysunięte najdalej na p\u00f3łnocny wsch\u00f3d i będące kolejnym obok Wysp Towarzystwa ośrodkiem promieniowania kultury polinezyjskiej Markizy przyłączono w 1842 r., w tym samym roku obejmując też archipelag Tubuai.<\/p>\n

Podziału politycznego Oceanu Spokojnego u progu XX wieku dopełniają pozostające własnością hiszpańską Filipiny oraz zaliczane do Mikronezji archipelagi Karolin\u00f3w, Wysp Marshalla, Marian\u00f3w i Wysp Palau, kt\u00f3re Hiszpania odsprzedała Niemcom w latach 1885-1899. Na p\u00f3łnoc od nich położone były opanowane przez Japonię archipelagi Wysp Riukiu, Boni, Volcano oraz zdobyta na Chinach w 1895 r. Formoza. Pomiędzy posiadłości niemieckie a japońskie wrzynała się zdobyta w 1898 r. na Hiszpanii przez Stany Zjednoczone sąsiadująca z Marianami Wyspa Guam.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lne znaczenie strategiczne i geopolityczne miały w przyszłości uzyskać Filipiny położone pomiędzy Japonią a zasobnymi w kauczuk i ropę naftową niderlandzkimi i brytyjskimi posiadłościami w Malajach i Indiach Wschodnich. Z roli Filipin zdawali sobie sprawę amerykański prezydent William McKinley<\/strong> (1897-1901) oraz zastępca sekretarza do spraw marynarki wojennej w jego administracji, młody Teodor Roosevelt <\/strong>(1858-1919). Z inspiracji tego ostatniego, w kwietniu 1898 r., w czasie toczącej się wojny hiszpańsko-amerykańskiej o Kubę, dow\u00f3dca stacjonującej w Hongkongu amerykańskiej eskadry złożonej z czterech krążownik\u00f3w i dw\u00f3ch kanonierek komandor Jerzy Dewey, wpłynął do filipińskiego portu w Manili niszcząc lub biorąc do niewoli całą stacjonująca tam flotę hiszpańską. 13 sierpnia tego roku, w dzień po podpisaniu zawieszenia broni, wzmocnione posiłkami oddziały kom. Deweya oraz wspierające je siły powstańc\u00f3w filipińskich Emila Aquinalda zajęły miasto. Nie dyskutowana wcześniej w Stanach perspektywa aneksji Filipin przedstawiała sobą wiele zalet w postaci możliwości dostarczania z nich przez amerykańskich kapitalist\u00f3w nafty i tekstyli\u00f3w do Chin, osłony planowanego kabla transoceanicznego mającego biec z Hawaj\u00f3w przez Wyspę Wake w kierunku Wyspy Guam, wreszcie był to dogodny teren penetracji dla protestanckich towarzystw misyjnych. Usankcjonowane traktatem z lutego 1899 r. przejęcie Filipin wciągnęło Stany<\/p>\n

Zjednoczone w trwającą do połowy 1902 r. wojnę z partyzantami kontrolującymi początkowo większość wysp archipelagu poza samą jego stolicą. Tymczasem w 1900 r. na Filipiny przybyła komisja pod przewodnictwem sędziego Williama Howarda Tafta by opracować wprowadzenie na wyspach rządu cywilnego. W lipcu 1901 r. Taft został cywilnym gubernatorem Filipin, kt\u00f3remu podlegali gubernatorzy poszczeg\u00f3lnych prowincji. Przyjęta przez Kongres Stan\u00f3w Zjednoczonych w następnym roku Ustawa o rządzie Filipin określała je \u201eterytorium niezorganizowanym\u201d, zaś ich mieszkańc\u00f3w obywatelami Filipin. W 1916 r. kolejna ustawa stwierdzała, że USA przyznają Filipinom niepodległość w bliżej nieokreślonym terminie. Już w 1934 r. kolejnym aktem prawnym określono dziesięcioletni okres przejściowy mający poprzedzać przyznanie Filipinom niepodległości, w tym samym roku opracowano i zatwierdzono też konstytucję i wybrano pierwszego prezydenta. Filipiny uzyskały formalnie niepodległość w lipcu 1946 r., wcześniej jednak obecność Stan\u00f3w Zjednoczonych na tym archipelagu, jak się wydaje, w poważnym stopniu zadecydowała o wybuchu wojny japońsko-amerykańskiej na Pacyfiku.<\/p>\n

Pozycja Japonii w Azji P\u00f3łnocno-Wschodniej i p\u00f3łnocno-zachodniej części Pacyfiku wzmocniła się w kluczowy spos\u00f3b podczas pierwszej wojny światowej, gdy państwo to, przystąpiwszy do wojny przeciw Niemcom, zajęło ich wyspiarskie posiadłości w Mikronezji w postaci Wysp Marshalla, Karolin\u00f3w, Marian\u00f3w i Wysp Palau. W tym samym czasie niemieckie kolonie rozpościerające się wok\u00f3ł Morza Nowogwinejskiego i w Melanezji, tzn. niemiecka część Nowej Gwinei, Archipelag Bismarcka, Nauru (położona na zach\u00f3d od Wysp Gilberta) i Samoa Niemieckie zostały opanowane przez Imperium Brytyjskie. Na paryskiej konferencji pokojowej w 1919 r. wszystkie te zdobycze uznano za terytoria mandatowe typu \u201eC\u201d, kt\u00f3re miały być rządzone \u201epod panowaniem ustaw mandatariusza\u201d i przekazano odpowiednio Japonii, Australii i Nowej Zelandii.<\/p>\n

Dalsze geopolityczne \u201epulsowanie\u201d obszaru Oceanii związane było z narastającym konfliktem japońsko-amerykańskim; prowadząc w zasadzie już od 1895 r. systematyczną ekspansję w Azji Wschodniej, działała Japonia w poprzek zadekretowanej w 1899 r. przez amerykańskiego sekretarza stanu Jana Haya \u201epolityce otwartych drzwi\u201d w Chinach (open door policy), będącej doktrynalną podstawą działań amerykańskich w tym regionie. Narastające zaangażowanie Japonii w Chinach, prowadzące ją do okupacji Mandżurii w 1931 r., przejściowej okupacji Szanghaju w 1932 r. a wreszcie wystąpienia z Ligi Narod\u00f3w w 1933 r., zaowocowało wybuchem regularnej wojny japońsko-chińskiej w kwietniu 1937 r. Wobec stopniowego zamykania przez Stany Zjednoczone eksportu do Japonii surowc\u00f3w energonośnych i sprzętu wojskowego, przy r\u00f3wnocześnie trwających dostawach do Chin, uwaga strateg\u00f3w japońskich zwr\u00f3ciła się ku Azji Południowo-Wschodniej. Pierwszym celem były francuskie Indochiny, w kt\u00f3rych latem 1940 r. Japonia zająwszy Sajgon, uzyskała prawo przemarszu swoich wojsk ku południowej granicy chińskiej, prawo korzystania z francuskich lotnisk w Indochinach, prawo do wsp\u00f3łudziału w administracji tych terytori\u00f3w a także zamknięcie linii kolejowej wiodącej do Chin, kt\u00f3rą uprzednio dostarczono broń walczącej armii chińskiej. Jeden rzut oka na mapę musi nasuwać wniosek o dogodnej pozycji, jaką dzięki temu posunięciu uzyskała Japonia na Morzu Południowochińskim i wobec Cieśniny Malakka, przez kt\u00f3re wiodła najkr\u00f3tsza droga z Europy do Azji i korzystając z kt\u00f3rej poprzednio dostarczano przez port w Hongkongu broń dla armii chińskiej (przede wszystkim była to broń amerykańska wywożona na Wyspy Brytyjskie, stamtąd zaś następnie do Azji). Japonia uzyskała też doskonałe wyjście na słabe Kr\u00f3lestwo Tajlandii, posiadłości brytyjskie w Birmie i Indiach, gdzie mogła łatwo przeciąć wiodącą do Chin tzw. \u201edrogę birmańską\u201d oraz na zasobne w kauczuk, metale kolorowe, ropę naftową, węgiel i żyzne ziemie uprawne (między innymi na Jawie) Holenderskie Indie Wschodnie. Gdy w lipcu 1941 r. Japonia objęła swym protektoratem francuskie Indochiny, prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych Franklin Roosevelt (1933-1945) zamroził wszystkie aktywa japońskie ulokowane w Stanach Zjednoczonych, włączył siły zbrojne Filipin do armii amerykańskiej i mianował naczelnym dow\u00f3dcą wszystkich sił amerykańskich w Azji gen. Douglasa MacArthura oraz wprowadził ograniczenia w sprzedaży ropy do Japonii, w dwa miesiące p\u00f3źniej przekształcone w embargo.<\/p>\n

Tymczasem Japonia od września 1940 r. pozostawała stroną paktu berlińskiego, kt\u00f3rego pozostałymi dwoma sygnatariuszami były Niemcy i Włochy. Niemcy dawały jednak do zrozumienia, ze nie zamierzają rezygnować ze straconych niegdyś kolonii na Pacyfiku, podobnie jak spoglądały z zainteresowaniem na posiadłości francuskie i niderlandzkie w Azji, zaś w prasie niemieckiej argumentowano, że owoce zwycięstwa nad obydwoma państwami, zar\u00f3wno w Europie jak i w Azji, powinny przypaść Niemcom. (por. Jerzy Lipiński, Druga wojna światowa na morzu, Gdańsk 1976, ss. 470-471). Reakcją Anglosas\u00f3w na pakt berliński było podpisanie porozumienia o strategicznym wsp\u00f3łdziałaniu na Pacyfiku.<\/p>\n

Prawdopodobnie właśnie sprzeczności niemiecko-japońskie na Oceanie Spokojnym i niepowodzenia Japonii w konfrontacji z ZSRS w latach 1938-1939 w rejonie jeziora Chasan i nad rzeką Chałchyn-goł w Mongolii zadecydowały, iż w kwietniu 1941 r. rząd japoński zdecydował się podpisać układ o nieagresji ze Związkiem Sowieckim, zaś na naradzie w lipcu 1941 r. postanowiono o powzięciu krok\u00f3w wojennych przeciw ZSRS jedynie w wypadku odniesienia decydującego zwycięstwa na froncie wschodnim przez Niemcy i wycofania wojsk sowieckich z Dalekiego Wschodu. Nie mając odpowiednio dużych sił by prowadzić r\u00f3wnocześnie wojnę w Chinach, osłaniać granicę z ZSRS i zagrozić Stanom Zjednoczonym, we wrześniu 1941 r. zdecydowano się na realizację ograniczonego planu strategicznego obliczonego na wyparcie mocarstw zachodnich z ich posiadłości w Azji Południowo-Wschodniej. Ostateczną decyzję podjęto na konferencji rządowej 5 listopada 1941 r. Plan japoński zakładał zepchnięcie przeciwnik\u00f3w na dalekie pozycje na Aleutach i Hawajach, do Mongolii i Indii, do Australii na południu wreszcie. Archipelagi na Oceanie Spokojnym miały stać się ufortyfikowanym pasem obronnym, pod osłoną kt\u00f3rego siły i transporty japońskie manewrowałyby swobodnie po najkr\u00f3tszych szlakach, pomiędzy Malajami i Indiami Holenderskimi a samym Archipelagiem Japońskim, dowożąc cenne surowce. Japońscy planiści wierzyli w możliwość zniszczenia amerykańskiej Floty Pacyfiku, w odepchnięcie sił zachodnich tak daleko od Wysp Japońskich, ż<\/p>\n

e pozbawione własnych baz i oddalone o tysiące mil od własnego kontynentu, na dodatek zaś zaangażowane w wojnę z Niemcami, państwa zachodnie zdecydują się na pok\u00f3j na korzystnych dla Japonii warunkach.<\/p>\n

W rezultacie 7 grudnia 1941 r. Japonia zaatakowała r\u00f3wnocześnie Pearl Harbor, Midway, Wake, Guam, Hongkong, Singapur i Manilę. Atak przyni\u00f3sł ograniczony sukces, nie udało się jednak w jego toku całkowicie zneutralizować amerykańskiej Floty Pacyfiku. Od wyniku zmagań na tym oceanie miał zaś zależeć ostateczny wynik wojny. Natarcie japońskie prowadzone przez Indie Wschodnie ku Australii mogło być powstrzymane dzięki stałym dostawom broni prowadzonym przez Samoa Amerykańskie i Wyspy Fidżi. Podobnie kontrofensywa na Archipelagu Bismarcka prowadzona przez Anglosas\u00f3w była możliwa dzięki istnieniu tych szlak\u00f3w zaopatrzenia. Z kolei bezpieczeństwo Wysp Japońskich zależało od zablokowania działań floty amerykańskiej na P\u00f3łnocnym Pacyfiku. W czerwcu 1942 r. flota japońska nie zdołała jednak opanować Wysp Midway osłaniających dostęp do Hawaj\u00f3w, zaś w czasie bitwy straciła cztery najlepsze lotniskowce. W listopadzie 1943 r. wojska amerykańskie pod dow\u00f3dztwem adm. Chestera Nimitza opanowały należące do Wysp Gilberta atole Makin i Tarawa, co z kolei otworzyło im drogę na Wyspy Marshalla (opanowane w styczniu 1944 r.) i dalej na Mariany (opanowanie Saipan w czerwcu 1944 r.). Zajęcie Marian\u00f3w i zwycięstwa na południowo-wschodnim teatrze zmagań umieściły Japonię w zasięgu amerykańskiego lotnictwa i przesądziły o wyniku wojny.<\/p>\n

Jak więc można wywnioskować z kr\u00f3tko zreferowanego powyżej przebiegu działań wojennych na Pacyfiku, kontrola nad wyspami i archipelagami tego oceanu była kluczem otwierającym drzwi odpowiednio do Azji lub do Ameryki. Znaczenie to, jak się wydaje, akwen ten zachowuje do dziś, zaś wsp\u00f3łczesny stan stosunk\u00f3w międzynarodowych w regionie w pewnej mierze odpowiada przewidywaniom adm. Mahana; wsp\u00f3łpracujące ze sobą na płaszczyźnie strategicznej Stany Zjednoczone, Japonia, Korea Południowa i Republika Chin na Tajwanie, zdają się podejmować działania mające zapobiec znaczącej obecności Chińskiej Republiki Ludowej na morzach Południowochińskim i Wschodniochińskim, wyjście na kt\u00f3re umożliwiłoby z kolei Chinom Ludowym osiągnięcie statusu mocarstwa ponadregionalnego. Panowanie nad wyspami Pacyfiku wydaje się przy tym warunkiem globalnego zasięgu działań floty i interes\u00f3w politycznych dla zainteresowanego mocarstwa. Wyspy i archipelagi Środkowego Pacyfiku, dotychczas co prawda na og\u00f3ł \u201egeopolitycznie uśpione\u201d, gdyż od zakończenia wojny w zasadzie niedostępne dla żadnego innego mocarstwa niż Stany Zjednoczone, kt\u00f3rych najważniejszą częścią są archipelagi Polinezji, byłyby więc, lub raczej mogłyby się stać w przypadku zakwestionowania amerykańskiej dominacji nad nimi, tym co Zbigniew Brzeziński nazwał \u201esworzniem geopolitycznym\u201d. Według Brzezińskiego Sworzniami geopolitycznymi są państwa, kt\u00f3rych znaczenie nie wynika z ich potęgi czy ambicji, lecz raczej z ważnego położenia geograficznego i skutk\u00f3w ich potencjalnej niestabilności dla zachowań graczy geostrategicznych. To, kt\u00f3re państwo pełni rolę sworznia geopolitycznego, wynika najczęściej z jego położenia geograficznego; niekiedy państwa te uzyskują dzięki temu szczeg\u00f3lną rolę, gdyż mogą umożliwiać ważnemu graczowi dostęp do istotnych obszar\u00f3w lub też go blokować. W pewnych przypadkach sworzeń geopolityczny może stanowić obronną tarczę dla kluczowego państwa czy nawet regionu (Cyt. za: Z. Brzeziński, Wielka Szachownica, Warszawa 1999, s. 41). Mając więc na uwadze możliwą przyszłą rywalizację między \u201ekontynentalnym\u201d mocarstwem chińskim a \u201emorskim\u201d mocarstwem amerykańskim o efektywną i trwałą kontrole nad Polinezją, nakreśliwszy wcześniej kr\u00f3tko rys historyczny regionu, warto by przyjrzeć się bliżej jego politycznym i geograficznym uwarunkowaniom.<\/p>\n

Na świadomość polityczną wsp\u00f3łczesnych Polinezyjczyk\u00f3w niemały wpływ wywarła rozwijana w okresie kolonialnym ideologia narodowego odrodzenia. Dobrym jej wyrazem są cytowane na początku tego tekstu słowa pozostającego pod wpływem tej ideologii maoryskiego antropologa i etnologa Te Rangi Hiroa<\/strong> (1877-1951, znany też pod imieniem Piotr Henryk Buck). W 1897 r. ukończył on nowozelandzkie Kolegium Te Aute, założone w 1854 r. przez anglikańskiego misjonarza Samuela Williamsa z myślą o nauce młodzieży maoryskiej. W murach tej uczelni kształciło się pierwsze pokolenie maoryskiej inteligencji, wychowywane w duchu przywiązania do narodowych tradycji i wiary w pomyślny rozw\u00f3j maoryskiej kultury w nowych czasach. Sam Te Rangi Hiroa po latach stwierdził Te Aute ukierunkowało moje życie w taki spos\u00f3b, w jaki nie byłoby to możliwe w żadnej uczelni (Białych \u2013 przyp. R.L.). Każdy, w kt\u00f3rego żyłach płynie maoryska krew, dochowa wierności swemu plemieniu, natomiast Te Aute nauczyło nas wierności rasie (Cyt.za: Peter H. Buck, Wikingowie Pacyfiku, Warszawa 1983, s. 263). Tego rodzaju nacjonalistyczna formacja zaowocowała powołaniem pod koniec XIX wieku Stowarzyszenia Student\u00f3w Te Aute \u2013 organizacji stawiającej sobie za cel odrodzenie kulturowe Maorys\u00f3w i wszystkich Polinezyjczyk\u00f3w. Cele Stowarzyszenia, przekształconego 1909 r. w Partię Młodomaoryską, realizowano gł\u00f3wnie poprzez działalność samokształceniową, prowadzoną za parawanem organizowania imprez sportowych. W rzeczywistości, wychowankowie Kolegium i działacze Stowarzyszenia, wśr\u00f3d kt\u00f3rych da się odnaleźć wielu znanych maoryskich uczonych, polityk\u00f3w i działaczy społecznych, stali się w swojej dalszej działalności ideologami maoritanga, będącej wedle sł\u00f3w jednego z nich \u2013 historyka Apirana Turupa Ngata <\/strong>(1874-1950) \u2013 wydobywaniem i podkreślaniem takich maoryskich cech charakterystycznych i takich rys\u00f3w tradycyjnej kultury maoryskiej, jakie zachowały się w obecnych okolicznościach, przepojone duchem maoryskiej historii i tradycji, utrzymaniem, jak długo będzie można, starodawnych obrzęd\u00f3w, stałym interpretowaniem maoryskiego punktu widzenia tym – kt\u00f3rzy sprawują władzę. (Cyt.za: Peter H. Buck, Dz. cyt., s. 272). Por\u00f3wnywana do murzyńskiego negritude i indiańskiego indigenizmu polinezyjska maoritanga byłaby więc nurtem konserwatywnego nacjonalizmu przeciwstawiającego się westernizacji i odarciu z tradycyjnych tożsamości rdzennych mieszkańc\u00f3w wysp Oceanu Spokojnego. Dobrze widoczne staje się to na kartach cytowanej tu pracy Bucka Wikingowie Pacyfiku, gdzie przesiąkniętą scjentyzmem, ekonomizmem, racjonalizmem, egoizmem i pozbawioną głębszych uczuć mentalność miotanych konfliktami ludzi Zachodu, autor przeciwstawia tradycyjnej kulturze Polinezyjczyk<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry wznosi się przed nami, W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry zawsze się cofa, W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry stale wabi,W stronę widnokręgu, kt\u00f3ry wzbudza […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":375,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[11,12],"tags":[501,731],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-5l","jetpack-related-posts":[{"id":26500,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=26500","url_meta":{"origin":331,"position":0},"title":"Polska: Socjalkonserwatyzm przysz\u0142o\u015bci\u0105 kraju?","date":"11 sierpnia 2016","format":false,"excerpt":"W wywiadzie dla dziennika \"Rzeczpospolita\" prof. Rafa\u0142 Chwedoruk, politolog z Uniwersytetu Warszawskiego, skomentowa\u0142 strategi\u0119 polityczn\u0105 Grzegorza Schetyny, kt\u00f3ry od chwili obj\u0119cia przyw\u00f3dztwa w swojej partii deklaruje, \u017ce Platforma Obywatelska dokona zwrotu w prawo i stanie si\u0119 ugrupowaniem \"konserwatywno-liberalnym\" oraz \"chadeckim\" (jednocze\u015bnie). \u2013 To by\u0142 oczywisty ruch od chwili, gdy zosta\u0142\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/lud_apoteoza.jpg?fit=1200%2C600&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":30545,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30545","url_meta":{"origin":331,"position":1},"title":"KRLD: Rakietowe tourn\u00e9e nad Japoni\u0105","date":"29 sierpnia 2017","format":false,"excerpt":"Korea P\u00f3\u0142nocna dokona\u0142a wystrzelenia pocisku balistycznego, kt\u00f3ry przelecia\u0142 nad terytorium Japonii - poinformowa\u0142y w\u0142adze w Tokio. Rz\u0105d wyda\u0142 ostrze\u017cenie dla mieszka\u0144c\u00f3w p\u00f3\u0142nocnych prowincji kraju. Wystrzelenie pocisku potwierdzi\u0142 wywiad wojskowy Korei P\u0142d. Pocz\u0105tkowo rz\u0105d w\u00a0Tokio utrzymywa\u0142, \u017ce pocisk zosta\u0142 skierowany w\u00a0stron\u0119 p\u00f3\u0142nocnej Japonii. Ostrze\u017cenie o\u00a0jego skutkach zosta\u0142o wys\u0142ane z\u00a0wykorzystaniem systemu wczesnego\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/N170829105513B.jpg?fit=444%2C250&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36818,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36818","url_meta":{"origin":331,"position":2},"title":"Palestyna: Syjoni\u015bci planuj\u0105 zniszczy\u0107 arabskie budynki","date":"2 czerwca 2020","format":false,"excerpt":"Wed\u0142ug palesty\u0144skich medi\u00f3w re\u017cim syjonistyczny planuje zburzenie 200 palesty\u0144skich zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych w okupowanej Wschodniej Jerozolimie. Oficjalna palesty\u0144ska agencja informacyjna Wafa, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na stron\u0119 internetow\u0105 al-Ahd palesty\u0144skiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, powiedzia\u0142a, \u017ce w niedziel\u0119 syjonistyczni okupanci rozes\u0142a\u0142y zawiadomienia o ewakuacji i rozbi\u00f3rce 200 palesty\u0144skich obiekt\u00f3w handlowych i przemys\u0142owych w dzielnicy\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/9634945b-1eda-4774-ac5e-de82f703e11c.jpg?fit=650%2C365&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":3925,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=3925","url_meta":{"origin":331,"position":3},"title":"Orazio M. Gnerre: Wy\u017cej ni\u017c Atlantyk i Eurazja: Europa","date":"2 kwietnia 2012","format":false,"excerpt":"Podczas ostatnich skurcz\u00f3w systemu jednobiegunowego kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y \u015bwiatem mieszaj\u0105c w geopolityce, jeszcze wyra\u017aniej ujawni\u0142 si\u0119 podsk\u00f3rny i nigdy nie wyblak\u0142y konflikt pomi\u0119dzy si\u0142ami tellurycznymi a si\u0142\u0105 oceaniczn\u0105. W kontek\u015bcie stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, narastaj\u0105cy konflikt pomi\u0119dzy Wschodem a Dalekim Zachodem \u015bwiata staje si\u0119 coraz ostrzejszy, podczas gdy narody i kraje przestrzennie makrokontynentalne\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":1153,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1153","url_meta":{"origin":331,"position":4},"title":"Rumu\u0144scy nacjonali\u015bci w ho\u0142dzie Corneliu Zelea Codreanu","date":"1 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"W niedziel\u0119, 27 listopada odby\u0142 si\u0119 kolejny, organizowany po raz trzynasty marsz pami\u0119ci po\u015bwi\u0119cony Corneliu Zelea Codreanu, kt\u00f3ry 30 listopada 1938 roku wraz z grup\u0105 trzynastu swoich Legionist\u00f3w poni\u00f3s\u0142 m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmier\u0107 z r\u0105k dzia\u0142aj\u0105cych na rozkaz rz\u0105du policyjnych bandyt\u00f3w. Poch\u00f3d z\u0142o\u017cony g\u0142ownie z dzia\u0142aczy narodowo-rewolucyjnego ruchu Noua Dreapta wyruszy\u0142 z\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":16136,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16136","url_meta":{"origin":331,"position":5},"title":"Polska: Odwet za Xportal.pl?","date":"28 sierpnia 2014","format":false,"excerpt":"Wczoraj po po\u0142udniu, po paszkwilanckim artykule w nale\u017c\u0105cym do Tomasza Lisa portalu \"naTemat\" zatytu\u0142owanym \"Bartosz Bekier walczy o Donieck\u0105 Republik\u0119 Ludow\u0105. Jak polski student do\u0142\u0105czy\u0142 do prorosyjskich separatyst\u00f3w\" (zawieraj\u0105cym k\u0142amstwo ju\u017c w tytule...), niekt\u00f3rzy z czytelnik\u00f3w tego serwisu postanowili powalczy\u0107 z \"ruskimi agentami\" i \"putinowskim faszyzmem\", bezpodstawnie zg\u0142aszaj\u0105c administracji serwisu\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"10631086_355503247947592_6950103966549933783_o","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/10631086_355503247947592_6950103966549933783_o-1024x682.png?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/331"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=331"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/331\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}