{"id":334,"date":"2011-09-08T21:30:35","date_gmt":"2011-09-08T20:30:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.xportal.hsms.pl\/?p=334"},"modified":"2011-09-08T21:30:35","modified_gmt":"2011-09-08T20:30:35","slug":"ronald-lasecki-wokol-odsieczy-wiedenskiej-1683-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=334","title":{"rendered":"Ronald Lasecki: Wok\u00f3\u0142 Odsieczy Wiede\u0144skiej 1683 r."},"content":{"rendered":"

Patrzcie, jak dymem austriackie tleją
Wsi, miasta, osady, zamki i pałace,
Jak winogrady, pola. Jałowieją.
Z obywatel\u00f3w wygnańcy, tułacze,
Krwawych łez szturmem przenikają nieba !
Boże ! Polskiego orła tu potrzeba !<\/em>
(Stanisław Wojciech Chrościński)<\/p>\n

12 września 1683 r. wojska chrześcijańskiej Europy dowodzone przez kr\u00f3la polskiego Jana III (1674-1696) rozgromiły oblegającą cesarski Wiedeń osmańską armię pod dow\u00f3dztwem wielkiego wezyra Kara Mustafy (1676-1683). Zwycięstwo liczących sobie w dniu bitwy około 70 tys. żołnierzy wojsk chrześcijańskich nad blisko 60 tysięczną (nie licząc 20 tys. oblegających Wiedeń janczar\u00f3w) armią osmańską odbiło się szerokim echem w Europie. Jeden z trzech najważniejszych w \u00f3wczesnym świecie ośrodk\u00f3w politycznych islamu (obok Persji i Państwa Wielkiego Mogoła) poni\u00f3sł przełomową w swej historii klęskę militarną, po kt\u00f3rej został zepchnięty do politycznej defensywy nie mogąc już dłużej zagrozić światu chrześcijańskiemu. Jak się w\u00f3wczas wydawało, droga do wyzwolenia Bałkan\u00f3w i Ziemi Świętej stanęła otworem.<\/p>\n

Kampanię zwieńczoną porażką swych wojsk pod Wiedniem rozpoczęli Osmanowie wymarszem znad Sawy 24 maja 1683 r. w kierunku granicy węgierskiej z zamiarem opanowania części tego kraju znajdującej się pod panowaniem Habsburg\u00f3w wraz z jego gł\u00f3wną twierdzą w Jawarynie. W trzy dni po wymarszu dołączyły do nich posiłkowe oddziału chana krymskiego Murada Gereja a już 30 czerwca przekroczono granicę posiadłości austriackich Habsburg\u00f3w.<\/p>\n

Tymczasem na odbytej 7 maja naradzie wojennej dow\u00f3dztwo austriackie postanowiło użyć trzonu swych sił dowodzonego przez księcia Karola Lotaryńskiego do obsadzenia twierdzy w Komarom a następnie podjęcia w oparciu o nią działań zaczepnych przeciw posiadłościom osmańskim w G\u00f3rnych Węgrzech i operującym tam węgierskim powstańcom Emeryka Thokoly’ego (kurucom). Plan zakładał zdobycie osmańskich twierdz w Ujvar i Ostrzyhomiu, wzmocnienie załogi Jawaryna i wreszcie obronę przed nadciągająca wyprawą Kara Mustafy przepraw na Dunaju i Rabie. Rozpoczęte 5 czerwca austriackie oblężenie Ujvar zostało przerwane już po upływie trzech dni na wieść o zbliżaniu się osmańskiej odsieczy. Wojska cesarskie wycofały się w stronę Komarom i Jawaryna osiągając ten drugi 23 czerwca. Tutaj część sił rozlokowano nad Rabą przeznaczając je do obrony przepraw, część natomiast pozostawiona na Słowacji miała osłaniać lewe skrzydło Austriak\u00f3w przed uderzeniami kuruc\u00f3w. Mając przeciw sobie całą potężną wyprawę osmańską, zagrożony otoczeniem książę Karol Lotaryński musiał wycofać się wraz z 12 tysiącami swoich żołnierzy znad Raby przesuwając kawalerię w stronę Wiednia, piechotę zaś pozostawiając Jawarynie dla wzmocnienia jego obrony. Do 7 lipca Osmanowie sforsowali przeprawy ruszając ku Wiedniowi. Do blokady Jawaryna pozostawiono 20 tysięczny korpus pod dow\u00f3dztwem Ibrahima paszy, podczas gdy dla opanowania Preszburga i Nitry wielki wezyr wysłał liczący sobie 6 tysięcy żołnierzy z pogranicza oraz 10 tysięcy kuruc\u00f3w oddział pod dow\u00f3dztwem Abazy Husejna paszy.14 lipca siły Kara Mustafy stanęły u wr\u00f3t cesarskiej stolicy, w samym sercu Europy. Wobec odmowy kapitulacji i nawr\u00f3cenia się na islam przez obrońc\u00f3w, tego samego dnia rozpoczęto oblężenie.<\/p>\n

Przy ponaglających pr\u00f3śbach austriackich o udzielenie pomocy, kr\u00f3l Jan III oczekujący w Krakowie na pełną koncentrację wojsk polskich i litewskich, nie czekając sp\u00f3źniających się Litwin\u00f3w, wymaszerował 15 sierpnia na czele ponad 26 tysięcy wojsk koronnych. W tym samym czasie, operujący na Słowacji korpus Husejna paszy pr\u00f3bując uderzyć na stacjonujące pod Wiedniem wojska ks. Karola Lotaryńskiego zajął Preszburg, rozpoczął oblężenie tamtejszego zamku i budowę most\u00f3w na Dunaju. Dowiedziawszy się o tym przedsięwzięciu, w\u00f3dz austriacki uderzył na Osman\u00f3w 29 lipca zadając im dotkliwe straty i zmuszając do odwrotu. Następnie wojska cesarskie rozłożyły się pod Angern nawiązując kontakt z siłami Jana III, kt\u00f3ry w tym czasie wyznaczył miejsce koncentracji swej armii w Kerms, około 60 km. na p\u00f3łnoc od Wiednia. By uniemożliwić połączenie się Austriak\u00f3w z wojskami polskimi Husejn pasza skierował się na tą miejscowość, lecz w bitwie pod Bisambergiem 24 sierpnia został ponownie pokonany przez siły ks. Karola. Miejsce koncentracji armii chrześcijańskiej przeniesiono tymczasem bliżej Wiednia, do miejscowości Tulln.<\/p>\n

Bitwa decydująca o powodzeniu odsieczy rozpoczęta została rozkazem naczelnego wodza wojsk sprzymierzonych Jana III 12 września o godzinie trzeciej nad ranem. Jako pierwsze atakowały wzdłuż Dunaju oddziały piechoty i dragonii austriackiej i szwabskiej, zdobywając do godziny \u00f3smej Nusdorf, zaś do południa Heiligenstadt. W związku z groźbą uderzenia na lewe skrzydło całej armii osmańskiej, jeszcze zanim dogodną pozycję do szarży zajmą wciąż przedzierające się przez wzg\u00f3rza Lasu Wiedeńskiego jazda polska wraz ze wspierającą ją piechotą i artylerią, dowodzący ze wzg\u00f3rza Kahlenberg kr\u00f3l Jan III wydał rozkaz powstrzymania natarcia wojsk austriackich i niemieckich na Dobling. Po dotarciu piechoty oraz dowodzonej przez gen. Marcina Kątskiego artylerii, rozpoczęto ostrzał i szturmowanie obsadzonych przez Osman\u00f3w winnic, wąwoz\u00f3w i mur\u00f3w oddzielających trzon sił polskich od okalającej Wiedeń doliny, w kt\u00f3rej obozem rozłożył się Kara Mustafa wraz ze swymi siłami. Zamiarem kr\u00f3la było uderzenie na ob\u00f3z, zniszczenie przemieszczonych na front armii polskiej gł\u00f3wnych sił muzułmańskich i odcięcie drogi ucieczki pozostałym wojskom, przeciw kt\u00f3rym natarcie kontynuować miał ks. Karol Lotaryński, kt\u00f3remu to kazano wznowić marsz ku cesarskiej stolicy. Do godziny piętnastej wszystkie przeszkody na drodze polskiego natarcia zostały usunięte, w\u00f3wczas też do ataku poderwano kilka chorągwi pancernych pod dow\u00f3dztwem strażnika koronnego Michała Zbrożka. Szarża przeniknęła głęboko w szeregi nieprzyjacielskie w końcu jednak atakujący zostali zmuszeni do odwrotu, ponosząc straty wysokości czwartej części składu osobowego chorągwi. Atak spełnił jednak swoją rolę pozwalając kr\u00f3lowi rozpoznać, że teren nadaje się do uderzenia, kt\u00f3rego wojska Kara Mustafy nie będą w stanie powstrzymać. Szarżę rozpoczęto około godziny dziewiętnastej rzucając do boju 20 tys. jazdy, wśr\u00f3d niej zaś 2500 husar<\/p>\n

ii. Za nimi postępowały wojska austriackie i niemieckie. Uderzenie zmiotło skrzydłowe oddziały osmańskie, podczas gdy stojące w centrum wraz z samym Kara Mustafą broniły się jeszcze przez pewien czas w obozie osłaniając ucieczkę pozostałej części wojsk, do czasu gdy i one opuściły pole walki. Wojska chrześcijańskie nie ścigały pokonanych sił osmańskich, kt\u00f3re przedostały się ostatecznie przez osłanianie przez Siedmiogrodzian ks. Michała Apafiego mosty i skierowały w stronę sił Ibrahima paszy. Armii Kara Mustafy nie udało się więc ostatecznie zniszczyć, jak chciał tego kr\u00f3l, jednak zadano jej duże straty sięgające piętnastu tysięcy zabitych. Po stronie chrześcijańskiej padło 3,5 tysiąca zabitych w tym 1,3 tysiąca Polak\u00f3w. Warto wspomnieć, że tuż przed bitwą z pola walki zrejterowali Tatarzy chana Murada Gereja (1678-1683), przy Osmanach zaś pozostało jedynie sześciuset z nich dowodzonych przez Hadży Gereja (1683-1684), p\u00f3źniejszego następcę złożonego z tronu przez Wysoką Portę splamionego wiedeńską dezercją Murada Gereja.<\/p>\n

Dalszy przebieg kampanii, obejmujący poprowadzone przez wojska sprzymierzonych uderzenie na linii Ujvar-Ostrzyhom, dwie kolejne bitwy pod Parkanami (7 i 9 października), zdobycie i obsadzenie Ostrzyhomia, zaś wreszcie powt\u00f3rne przekroczenie przez wojska polskie granicy i powr\u00f3t do ojczyzny (13 grudnia), wymaga interpretacji w kontekście nakreślenia kierunk\u00f3w polityki polskiej w Europie Środkowej, co postaram się poniżej uczynić.<\/p>\n

Od czasu śmierci Ludwika Jagiellończyka (1516-1526) w bitwie pod Mochaczem, na Węgrzech rozgorzała wojna domowa pomiędzy zwolennikami a przeciwnikami objęcia tronu przez Habsburg\u00f3w. W toku rozdzierającego państwo konfliktu, stolica Węgier w Budzie została w 1541 r. zajęta wraz z całą centralna częścią kraju przez Imperium Osmańskie, podczas gdy resztki Kr\u00f3lestwa znalazły się bądź to w granicach mającego od 1571 r. status księstwa Siedmiogrodu, bądź też w pozostającym pod panowaniem habsburskim tzw. Kr\u00f3lestwie Węgierskim, rozciągającym się od Chorwacji po Spisz i Orawę i obejmującym niewielkie obszary nad Wagiem oraz w g\u00f3rnym biegu Sawy i Drawy.<\/p>\n

Znajdujące się pod władzą Habsburg\u00f3w ziemie węgierskie poddane zostały centralistycznej polityce dworu wiedeńskiego, szczeg\u00f3lnie dokuczliwej za panowania cesarza Leopolda I (1657-1705), gdy podjęto bardzo energiczne pr\u00f3by zlikwidowania prowadzącego przez Chorwację dochodowego węgierskiego szlaku handlu bydłem, kt\u00f3ry zamierzano skierować przez ziemie austriackie. Pr\u00f3ba zniszczenia węgierskiego kupiectwa zjednoczyła przeciw Habsburgom zar\u00f3wno coraz liczniejszą i niechętną kontrreformacyjnej polityce dworu szlachtę kalwińską, jak i zainteresowaną dochodowym handlem wielka magnaterię wyznającą katolicyzm. Na czele partii narodowej, niechętnej zar\u00f3wno Habsburgom jak i panowaniu osmańskiemu, stanął wkr\u00f3tce ban chorwacki Mikołaj Zrinyi (1620-1664), już w 1651 r. opracowawszy plan wyzwolenia Kr\u00f3lestwa spod dominacji obydwu jego ciemiężycieli.<\/p>\n

Bezpośrednią przyczyną wojny nie stały się jednak plany Zrinyiego, lecz rywalizacja autriacko-ottomańska o dominację nad pozostającym formalnie lennem sułtana Siedmiogrodem. Po nieudanym (i nieuzgodnionym z dworem sułtańskim) ataku księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II (1648-1658) Rakoczego na Polskę, został on odsunięty od władzy przez wielkiego wezyra Mehmeda paszę K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, kt\u00f3ry też wyni\u00f3sł na jego miejsce nie roszczącego sobie pretensji do politycznej samodzielności Akosa Barcsaya (1658-1660). Jerzy II bezskutecznie pr\u00f3bował odzyskać stracony tron, zaś po jego śmierci przeciw Barcsayowi wystąpił wspierany przez cesarza Leopolda I jeden z wodz\u00f3w pokonanego księcia J\u00e1nos Kem\u00e9ny (1660-1662). Przy pomocy wojsk cesarskich Kem\u00e9nyemu udało się pokonać Barcsaya i zdobyć władzę, sam jednak został w niewiele czasu p\u00f3źniej jej pozbawiony interwencją ottomańską, kt\u00f3ra zmiotła r\u00f3wnież stacjonujące w Siedmiogrodzie oddziały austriackie na tronie książęcym osadzając Michała Apafiego I (1661-1690). .<\/p>\n

Po zwycięstwie odniesionym w Siedmiogrodzie, Osmanowie kontynuowali marsz na Węgry w 1663 r. zdobywając szereg mocno ufortyfikowanych pogranicznych twierdz, wśr\u00f3d kt\u00f3rych znalazły się Ujvar, Wielki Waradyn, Novigrad i Nitra. Dowodzone przez Rajmunda Montecuccolego wojska austriackie skoncentrowały się na obronie rdzennych ziem austriackich Węgry wydając na pastwę najeźdźcy. Szlachtę węgierską ogarnęła panika. Jedynie na południu kraju, w Chorwacji, dzięki talentom taktycznym i operacyjnym Zrinyiego udawało się powstrzymywać ofensywę muzułmańską. Wreszcie jednak r\u00f3wnież dowodzone przez Montecuccolego połączone wojska francusko-niemiecko-austriackie odniosły zwycięstwo w sześciodniowej bitwie pod twierdzą Świętego Gottharda w sierpniu 1664 r. Chociaż jednak zwycięstwo 60-tysięcznych oddział\u00f3w cesarskich nad przeszło 100-tysięczną armią Fazyla Ahmeda paszy miało charakter przytłaczający i zmusiło muzułman\u00f3w do odwrotu, Austriacy zupełnie nie wykorzystali sukcesu zawierając pospiesznie pok\u00f3j na bardzo dogodnych dla Osman\u00f3w warunkach. W położeniu politycznym Węgier wojna nic nie zmieniła.<\/p>\n

W tej sytuacji, niechętna dworowi wiedeńskiemu szlachta węgierska starała się powiązać sprawę swego kraju bądź to z polityka kr\u00f3la francuskiego Ludwika XIV (Mikołaj Zrinyi, kt\u00f3ry jednak zginął na polowaniu w czasie rokowań z posłem francuskim), bądź też oprzeć się na zbliżeniu z Istambułem.<\/p>\n

Te ostatnie sympatie były tym bardziej zrozumiałe, że na Węgrzech od XVI wieku począwszy, wielu zwolennik\u00f3w zdobyła reformacja. Najpopularniejszym jej nurtem okazał się być kalwinizm przyjęty na synodzie w Debreczynie w 1567 r.. Pomimo działalności kontrreformacyjnej zakonu jezuit\u00f3w sprowadzonego na Węgry w 1561 r., zaś do Siedmiogrodu w 1580 r., kalwinizm zyskał sobie pozycję \u201ereligii narodowej\u201d węgierskiej średniej i drobnej szlachty, szczeg\u00f3lnie wielu wyznawc\u00f3w znajdując w zr\u00f3żnicowanym etnicznie Siedmiogrodzie, zwłaszcza od czasu rząd\u00f3w G\u00e1bora Bethlena (1613-1629).<\/p>\n

Tymczasem wykryty został kolejny antyhabsburski spisek na Węgrzech, zaś jego przyw\u00f3dcy skazani w 1671 r. przez sąd cesarski na karę śmierci. Wykrycie spisku zwanego od nazwiska swego przyw\u00f3dcy \u201espiskiem Wesseleny’ego\u201dposłużyło Leopoldowi I za pretekst do zaostrzenia polityki wobec stan\u00f3w węgierskich oraz nasilenia działań kontrreformacyjnych, to z kolei sprawiło, ze rzesze protestant\u00f3w wywodzących się z chłopstwa, mieszczaństwa, pogranicznych żołnierzy zwolnionych ze służb<\/p>\n

y, wielkich i drobnych obszarnik\u00f3w wreszcie, schroniły się na terenie Siedmiogrodu by zorganizowawszy się tam, wtargnąć już w 1672 r. na teren G\u00f3rnych Węgier i wzniecić tam powstanie. Toczona r\u00f3wnocześnie przez Austrię wojna z Francją (1673-1679) umożliwiła zwanym kurucami węgierskim powstańcom dowodzonym od 1678 r. przez zdolnego dyplomatę i organizatora Emeryka Th\u00f6k\u00f6ly, na odnoszenie licznych sukces\u00f3w.<\/p>\n

Właśnie w\u00f3wczas splotła się po raz pierwszy sytuacja wewnętrzna na Węgrzech i polityka imperialna kr\u00f3la polskiego Jana III. W wojnie koalicji państw europejskich z Francją i wspierająca ją Szwecją, Jan III zamierzał związać się z obozem francuskim, odzyskując tą drogą dla Polski tereny Pomorza Zachodniego i ewentualnie Śląska. Ponadto dążył kr\u00f3l polski do wzmocnienia swojej władzy i konsolidacji państwa przez zapewnienie swemu synowi dziedziczności tronu. Prowadzić do tego miały antybrandeburski tajny układ z Francją podpisany w czerwcu 1675 r. w Jaworowie, mający podobny sens układ ze Szwecją podpisany w Gdańsku 1677 r. oraz poprowadzona w tym samym roku akcja dywersyjna przeciw Habsburgom na Węgrzech. Jan III nie tylko ułatwił kurucom zaopatrzenie w broń i rekruta, lecz także umożliwił sformowanie kilkutysięcznego oddziału pod dow\u00f3dztwem Hieronima Lubomirskiego, kt\u00f3ry podążył na pomoc powstańcom. Nieco wcześniej kuruce zaoferowali tron węgierski najstarszemu synowi Jana III, kr\u00f3lewiczowi Jakubowi, z kt\u00f3rym kr\u00f3l polski wiązał nadzieje dynastyczne. Orientacja profrancuska władcy polskiego napotkała jednak w\u00f3wczas silny sprzeciw szlachty zainteresowanej raczej odzyskaniem ziem utraconych na wschodzie w konfliktach z Wysoką Portą i z Rosją niż w urzeczywistnianiu plan\u00f3w dynastycznych Sobieskiego lub w przyłączaniu słabo już w\u00f3wczas związanych z Polską ziem śląskich i pomorskich. Właśnie dlatego sejm 1678 r. zakazał zaciąg\u00f3w polskiego wojska w szeregi powstańc\u00f3w węgierskich, zaś stronnictwo sprzyjające wznowieniu wojny z Imperium Ottomańskim szukało w\u00f3wczas w Austrii sojusznika.<\/p>\n

Polityka węgierska Jana III uzyskała jednak dogodne warunki wznowienia po zwycięstwie wiedeńskim; pobita armia osmańska wycofała się w kierunku Jawaryna, następnie zaś do Budy, gdzie przeprowadzono jej koncentrację i skąd gł\u00f3wne siły Kara Mustafy cofnęły się do Belgradu na leże zimowe. Na Węgrzech pozostawiono silny korpus jazdy pod dow\u00f3dztwem bejlerbeja Kara Mehmeda i umocnione załogi twierdz pozostających w rekach Osman\u00f3w, wśr\u00f3d nich zaś Ujvaru i Ostrzychomia. Kr\u00f3l polski planował tymczasem kontynuowanie działań zaczepnych jeszcze przed nastaniem zimy i uderzenie prosto na Budę by tam ostatecznie zniszczyć armię ottomańską. Miało to umożliwić Janowi III opanowanie środkowych Węgier, wzdłuż biegu Cisy i Dunaju, co w połączeniu z kontrolowanymi przez kuruc\u00f3w terenami na wsch\u00f3d od Nitry dawałoby mu dogodną pozycję do zabiegania o zjednoczenie pod swym berłem całych Węgier. Scenariusz taki był tym bardziej prawdopodobny, że jesienią 1683 r. stosunki pomiędzy kurucami a Polakami stały się bodaj najbliższe, zaś przyw\u00f3dcy kuruc\u00f3w, w tym sam Emeryk Thokoly, słali do kr\u00f3la polskiego poselstwa z zapewnieniami poddaństwa i posłuszeństwa, sami Węgrzy natomiast licznie zaciągali się pod kr\u00f3lewskie sztandary. Opanowanie środkowych Węgier i zapewnienie dziedziczenia węgierskiego tronu kr\u00f3lewiczowi Jakubowi, wzmocniłoby szanse tegoż na objęcie także tronu polskiego, zaś przed polityką połączonych osobą wsp\u00f3lnego władcy kr\u00f3lestw otworzyłoby perspektywy oddziaływania w kierunku Siedmiogrodu, Banatu, następnie zaś także Wołoszczyzny, Mołdawii, Budziaku i całych Bałkan\u00f3w wraz z wybrzeżem czarnomorskim, kt\u00f3re mogłyby zostać w\u00f3wczas wyzwolone spod władzy sułtańskiej i zorganizowane w zgodzie z interesami i koncepcjami polskimi.<\/p>\n

Kł\u00f3ciły się te plany z koncepcjami geopolitycznymi cesarza Leopolda I dążącego do stłumienia powstania kuruc\u00f3w i podporządkowania sobie siłą całych Węgier, zaś następnie skierowania ekspansji w g\u00f3rę rzeki Morawy, ku Serbii. Będąc świadomym słabości zaplecza gospodarczego i finansowego polskich sił, cesarz Leopold pragnął odciągnąć je od ofensywy na środkowe Węgry i skierować ku p\u00f3łnocy, tak by nie osiągnąwszy założonych cel\u00f3w politycznych, Jan III musiał się wycofać w granice swego kr\u00f3lestwa. R\u00f3wnocześnie, kręgi dworskie Wiednia zaczęły sondować możliwość jednostronnego ułożenia się z Osmanami. Obawiając się podpisania przez Austrię separatystycznego pokoju, kt\u00f3ry pozostawiłby Polskę osamotnioną w obliczu wciąż silnego i władającego Podolem aż po Dniepr Imperium Osmańskiego, kr\u00f3l polski zdecydował się kontynuować wojnę według sugestii austriackich, byleby tylko nie dopuścić do pacyfikacji austriacko-osmańskiej i izolacji politycznej swego państwa.<\/p>\n

Po zakończeniu wzmiankowanej kilka akapit\u00f3w wyżej kampanii, w toku kt\u00f3rej przełomem okazała się być druga bitwa pod Parkanami stoczona 9 października i zakończona rozbiciem korpusu Kara Mehmeda oraz zdobyciem twierdzy przez połączone siły chrześcijańskie pod dow\u00f3dztwem Jana III, jednostki austriackie miały udać się na leże zimowe w zachodniej Słowacji, podczas gdy mocno już stopniała armia polska w Słowacji wschodniej. Plany kr\u00f3la zakładały wznowienie działań na węgierskim teatrze wojny wiosną następnego roku, wyparcie Osman\u00f3w daleko na południe lub zmuszenie ich do podpisania dogodnego układu pokojowego, w konsekwencji zaś wzmocnienie znaczenia polityki polskiej na Węgrzech. Zamiary te pokrzyżowali hetmani wielki litewski Kazimierz Sapieha oraz polny Jan Ogiński dowodzący 10-tysięcznym korpusem wojsk litewskich, kt\u00f3rzy nie zdążywszy stawić się pod Wiedniem zaś 4 października 1683 r. na rozkaz kr\u00f3lewski przekroczyli ze swym wojskiem granicę węgierską by połączyć się z armią polską. Pojawienie się tak licznych wojsk mogło znacząco wpłynąć na sytuację operacyjną na Słowacji paraliżując garnizony twierdz osmańskich i wpływając na postawę kuruc\u00f3w. Z tymi ostatnimi, po odrzuceniu przez Leopolda I żądań wysuniętych przez Thokoly’ego, Jan III prowadził negocjacje w sprawie zawiązania unii polsko-węgierskiej. Ze względu na niezdecydowanie strony polskiej negocjacje od początku szły bardzo opornie, jednak wejście armii litewskiej, kt\u00f3ra na wyraźną sugestię niechętnych kr\u00f3lowi magnat\u00f3w zaczęła grabić i plądrować Orawę i przyległe tereny słowackie, doprowadziło do ostatecznego zerwania rozm\u00f3w przez stronę węgiersk&#26<\/p>\n

1; zaś wśr\u00f3d ludności słowackiej roznieciło nastroje antypolskie. Wyczerpane i pozbawione perspektyw politycznego sukcesu oddziały kr\u00f3lewskie, targane na domiar złego obstrukcją hetman\u00f3w i towarzyszących wojsku senator\u00f3w, w grudniu powr\u00f3ciły w granice Polski.<\/p>\n

Niepowodzenie plan\u00f3w kr\u00f3lewskich z 1683 r. w zasadzie przekreśliło szanse związania Węgier z Polską, dalsze zaś posunięcia polskie wymierzone w Imperium Ottomańskie skierowane były ku południowemu wschodowi a więc Podolu, Jedysanowi, Budziakowi i Mołdawii. Wyparty politycznie i strategicznie z Węgier, nie rezygnował kr\u00f3l polski z ekspansji na południe oraz ze starań o tron książęcy dla swojego syna, tym razem jednak kierunek jego polityki, inaczej niż w przypadku wcześniejszego zainteresowania Prusami i Śląskiem oraz kierunku węgierskiego \u2013 przynajmniej do czasu \u2013 zgodny był z zainteresowaniami szlachty.<\/p>\n

Początki konflikt\u00f3w w tym regionie sięgały połowy lat 60-tych, gdy w miarę pomyślnego dla Stambułu dobiegania końca walk z Wenecją o Kretę, zaktywizował on swoją politykę wobec Ukrainy, na prawa do kt\u00f3rej m\u00f3gł powoływać się od czasu poddania mu tego kraju przez Bohdana Chmielnickiego w 1650 r. Gdy więc w 1666 r. sułtan usunął z tronu krymskiego przychylnego Rzeczypospolitej chana Mohammeda Gereja, jego następca wszedł w porozumienie z hetmanem kozak\u00f3w lewobrzeżnej Ukrainy Piotrem Doroszenką, po czym połączone siły tatarsko-koazackie zmiotły jesienią tego roku wojska koronne stacjonujące na Naddnieprzu. W następnym roku, siły kozackie i tatarskie podjęły uderzenie na Lw\u00f3w, jednak zatrzymane zostały pod Podhajcami, gdzie na czele ośmiotysięcznych oddział\u00f3w polskich stawił im czoła \u00f3wczesny hetman koronny a przyszły kr\u00f3l polski Jan Sobieski. Po dw\u00f3ch tygodniach bezskutecznie powtarzanych szturm\u00f3w, w sytuacji gdy obecność wojsk koronnych pod Podhajcami zagrażała szlakom zaopatrzeniowym atakujących, Tatarzy zdecydowali się odnowić przymierze z Polską, zaś kozacy Doroszenki uznać na powr\u00f3t zwierzchnictwo polskiego monarchy. Zbiegło się to z abdykacją Jana Kazimierza (1648-1668), po kt\u00f3rym na tron polsko-litewski wstąpił syn osławionego wodza z czas\u00f3w wojen kozackich Jeremiego Wiśniowieckiego, nieudolny w najwyższym stopniu Michał Korybut Wiśniowiecki (1669-1674).<\/p>\n

Pod panowaniem nowego władcy wzmogły się walki frakcyjne i zamęt na Ukrainie, gdzie Piotr Doroszenko nie ustawał w zabiegach by zjednoczyć pod swą władzą hetmańską prawo- i lewobrzeżne Naddnieprze. Wysunięta przez niego propozycja związania z Rzeczpospolitą całej Ukrainy, jednak poprzez nadanie jej niemal zupełnej niezależności, została odrzucona z inspiracji podkanclerzego Andrzeja Olszowskiego, po czym Doroszenko pozbawiony został buławy hetmańskiej przekazanej wygodniejszemu dla strony polskiej lecz zupełnie pozbawionemu posłuchu wśr\u00f3d kozak\u00f3w Michałowi Chanence. Doroszenko odwołał się w\u00f3wczas do pomocy Tatar\u00f3w i Osman\u00f3w, jednak ofensywa tatarska podjęta w 1671 r. rozbita została w dw\u00f3ch kolejnych bitwach przez Sobieskiego, zaś sam Doroszenko wyparty z Bracławszczyzny. W następnym roku Imperium Osmańskie oficjalnie wypowiedziało wojnę Rzeczypospolitej, po czym padyszach Mehmed IV wkroczył na czele blisko 200 tysięcznej armii osmańsko-tatarskiej na Podole, szybko zajmując broniony przez nieledwie tysiąc osobową załogę Kamieniec. Trzon sił sułtańskich rozpoczął następnie marsz ku Lwowowi, podczas gdy czambuł tatarski pustoszył kraj aż po rzekę San. Rzeczpospolita nie miała wystarczająco licznych sił by przeciwstawić się najazdowi sułtańskiemu (choć przeciw Tatarom skutecznie kontratakował spod Krasnegostawu na południe Jan Sobieski), stąd już w październiku 1672 r. podpisano w Buczaczu rozejm. Warunki tegoż były dla strony polskiej upokarzające i na dłuższą metę niemożliwe do utrzymania przekazując Osmanom wojew\u00f3dztwo podolskie wraz z Kamieńcem, a także bracławskie i pozostałą przy Polsce część kijowskiego (były to rozległe ziemie rozciągające się pomiędzy środkowym Dniestrem a środkowym Dnieprem, pod obydwu stronach Bohu, na p\u00f3łnoc od granicy z Jedysanem, zaś na południe od rzeki Roś). Już w następnym roku sejm odm\u00f3wił ratyfikowania traktatu i uchwalił wysokie podatki na wystawienie 50-tysięcznej armii, na czele kt\u00f3rej Jan Sobieski wkroczył wkr\u00f3tce do Mołdawii i zadał tam dotkliwą klęskę Osmanom niszcząc w listopadzie 1673 r. pod Chocimiem 30-tysięczny korpus ich wojsk pod dow\u00f3dztwem Husejna baszy. Zwycięstwo nie zostało jednak przez stronę polską zagospodarowane, gdyż po wypowiedzeniu posłuszeństwa przez hetmana litewskiego Michała Paca, Sobieski zmuszony był zrezygnować z planowanej akcji na Dunaj po czym wycofać swoje siły.<\/p>\n

Talent wojskowy Sobieskiego zadecydował o wyniesieniu go na tron polski zaraz po śmierci Michała Korybuta. Panując jako Jan III kontynuował walkę przeciw Osmanom. Już w 1674 r. podejmuje uderzenie na bracławszczyznę odciążając wojska rosyjskie opierające się oddziałom osmańskim idącym na odsiecz obleganemu przez Rosjan w Czechryniu Doroszence i zarazem podporządkowując sobie to wojew\u00f3dztwo. W 1675 r. niszczy idące na Lw\u00f3w wojska tatarskie podczas gdy załoga broniąca się w Trembowli powstrzymuje gł\u00f3wne siły osmańskie do czasu nadejścia kr\u00f3lewskiej odsieczy, na wieść o kt\u00f3rej oblężenie zostaje zwinięte zaś ofensywa zaniechana. Wreszcie w 1676 r. spada na Pokucie najazd osmański kierowany przez Ibrahima Szejtana, odparty pod Żurawnem przez dwukrotnie mniejsze siły Jana III. Zawarty po dw\u00f3ch tygodniach oblężenia, przy pośrednictwie francuskim rozejm, pozostawiał przy Wysokiej Porcie wszystkie ziemie zdobyte przez nią w 1672 r.<\/p>\n

W związku z niespełnionymi nadziejami polskimi na poprawę stosunk\u00f3w polsko-rosyjskich po rozejmie w Andruszowie, zakończenie wojny z Osmanami pr\u00f3bowano wykorzystać do zbliżenia politycznego z Istambułem. Z misją dyplomatyczną do wielkiego wezyra udał się wojewoda chełmiński Jan Gniński nie zyskawszy jednak niczego ponad formalne zrzeczenie się haraczu, do wypłacania kt\u00f3rego Rzeczpospolita zobowiązała się rozejmem buczackim, lecz faktyczne zwolnienie z kt\u00f3rego wywalczyła już do czasu rozejmu ż\u00f3rawińskiego. Pozostałe postanowienia ratyfikowanego ostatecznie w 1678 r. traktatu m\u00f3wiły o przekazaniu Polsce Pawołoczy i Białej Cerkwi, podczas gdy strona polska miała zobowiązać się do niepopierania żadnego z nieprzyjaci\u00f3ł sułtana, podobnie jak do nieudzielania schronienia żadnemu z jego zbuntowanych poddanych z Siedmiogrodu, Mołdawii lub Wołoszczyzny. W tej sytuacji, Polska ponowiła (po raz pierwszy podjętą po rozejmie w Andruszowie) pr\u00f3bę zbliżenia<\/p>\n

z Rosją, jednak wysłana w tym celu do Moskwy w 1679 r. misja dyplomatyczna referendarza litewskiego Cypriana Brzostowskiego zakończyła się całkowitym niepowodzeniem. Z kolei p\u00f3źniejszy o dwa lata traktat rosyjsko-osmański stał się dowodem zdecydowania Rosji do pozostania przy swych zdobyczach na Rzeczypospolitej z lat 1654-1667. Istniała jednak jeszcze jedna możliwość wzmocnienia się wobec Imperium Ottomańskiego, mianowicie przez sojusz z Austrią, kt\u00f3remu cesarz Leopold I stał się szczeg\u00f3lnie przychylny po poddaniu się przez powstańc\u00f3w Thokoly’ego protekcji osmańskiej i zajęciu Strasburga przez Francję w 1681 r. Dyplomacja wiedeńska starająca się o przymierze zaczepno-obronne z Polską znalazła zrozumienie u Jana III obawiającego się konsekwencji geopolitycznych, jakie dla Polski miałoby opanowanie całych Węgier a być może także Czech i Austrii przez Osman\u00f3w.<\/p>\n

Podczas wyprawy wiedeńskiej Jana III, na jesieni 1683 r. Podole stało się pobocznym teatrem wojny polsko-osmańskiej. W końcu września, kasztelan Andrzej Potocki wyruszył przeciw nieprzyjacielowi na czele kilkunastu chorągwi jazdy wyzwalając Jazłowiec zaś niebawem łącząc swe siły z niewielką grupą jazdy stolnika bełskiego Andrzeja Sierakowskiego, kt\u00f3ry wcześniej rozbił silną eskortę osmańską osłaniająca transport żywności dla Kamieńca Podolskiego i zdobył sam transport. Następnie Polacy gromią pustoszący Wołyń zagon tatarski, rozbijają nowe posiłki zmierzające do Kamieńca, wreszcie odbierają Osmanom szereg miejscowości na Podolu tak iż ich załogi ostają się jedynie w Kamieńcu Podolskim, w Barze i Międzybożu. Przeciw władającemu z ramienia sułtana terenami między Dniestrem a Dnieprem hospodarowi mołdawskiemu Jerzemu Duce wybucha powstanie czerni ukrainnej, zaś mianowany przez kr\u00f3la hetmanem kozackim nobilitowany szlachcic Kunicki mobilizuje kozak\u00f3w do walki z Portą, odbiera jej Niemir\u00f3w, Bar i Międzyb\u00f3ż, do końca listopada zaś podporządkowuje sobie wszystkie ziemie nad Dniestrem i wprowadza swoje wojska do Mołdawii. Wraz z nim do kraju nad Prutem i Seretem wkroczył obalony przed laty a znajdujący poparcie na dworze polskim hospodar Stefan Petryczejko (1672-1674, 1684). Wzywając Mołdawian do walki z Osmanami i ich lennikiem Duką znalazł szerokie poparcie , zaś połączone siły polsko-kozacko-mołdawskie szybko wyzwoliły całe księstwo i w grudniu ruszyły na Budziak by zniszczyć tamtejsze koczowiska ordy tatarskiej pustoszącej w minionych latach zar\u00f3wno Mołdawię, jak Podole i Ukrainę. 5 grudnia wojska Kunickiego pobiły doraźnie zorganizowane siły tatarskie, następnie spustoszyły siedziby ordy, jednak już na początku stycznia poniosły porażkę w bitwie pod Janyk Hissar nad Dniestrem ze strony powracających spod Wiednia na Krym sił Hadży Gereja. Kunicki pod osłoną taboru wycofał się do Jass, następnie zaś, po przejściu Mołdawian na stronę Tatar\u00f3w, przekroczył Dniestr i uszedł na Ukrainę. Osamotniony Petryczejko zwr\u00f3cił się o pomoc do polskiego kr\u00f3la, ten jednak, rozłożony ze swym wojskiem na leżach zimowych, nie m\u00f3gł jej udzielić. W lutym 1684 r., po przejściowych sukcesach, Petryczejko uległ połączonemu uderzeniu osmańsko-tatarskiemu na Mołdawię i uciekł do Polski, podczas gdy na tronie w Jassach osadzony został posłuszny Wysokiej Porcie Dymitr Cantacuzino (1674-1675, 1684-1685) . W kwietniu tego samego roku, połączone siły osmańsko-tatarskie uderzyły na Podole wzmacniając załogę Kamieńca oraz odbierając Polakom wiele twierdz zdobytych przez nich w kampanii jesiennej poprzedniego roku.<\/p>\n

Pozornie niewiele politycznie znacząca awantura mołdawska zwr\u00f3ciła uwagę kr\u00f3la i szlachty na to księstwo. Stosunkowo łatwe opanowanie Mołdawii obudziło wśr\u00f3d dow\u00f3dc\u00f3w polskich przekonanie, że kraj ten można będzie przekształcić w buforowe i poddane protekcji polskiej państewko, odgraniczające Rzeczpospolitą od bezpośredniego najazdu osmańskiego od południa. Kr\u00f3l Jan III liczył z kolei na tron hospodarski dla swojego syna zwiększający jego szanse elekcji w Polsce. Plany te nałożyły się na powojenny entuzjazm szlachty pragnącej nie tylko wyzwolenia spod despotii osmańskiej teren\u00f3w południowo-wschodniej Europy ale też Grobu Pańskiego w Palestynie. Jan III, będąc przekonanym że tylko dalsze błyskotliwe sukcesy militarne zapewnią dostateczne poważanie jego rodowi by wynieść na tron kr\u00f3lewski Jakuba, parł nie tylko do wyzwolenia Podola i Ukrainy, lecz także Mołdawii i Wołoszczyzny oraz oparcia granic na Morzu Czarnym i Dunaju by z tej pozycji walczyć o wpływy na Węgrzech.<\/p>\n

Dla przeprowadzenie swoich plan\u00f3w poczynił kr\u00f3l szeroko zakrojone staranie dyplomatyczne; w styczniu dla idei wojny z Imperium Ottomańskim pozyskał Wenecję, 5 marca 1684 r. w Linzu podpisano zaś układ polsko-wenecko-austriacko-papieski o powołaniu Ligi Świętej do wojny z Osmanami. Zgodnie z poczynionymi ustaleniami, Polska miała zdobyć uznane za jej strefę wpływ\u00f3w Mołdawię i Wołoszczyznę, Austria zająć Węgry, gdy tymczasem Wenecja opanować miała Moreę i Kretę, zaś jej flota odciąć Istambuł od odstaw żywności i blokować wybrzeża Azji Mniejszej.<\/p>\n

Przedmiotem zabieg\u00f3w dyplomatycznych stała się także rządzona przez regentkę Zofię i jej faworyta kniazia Wasyla Golicyna (formalnie pod panowaniem car\u00f3w Iwana i Piotra) Rosja. Golicyn, zdając sobie doskonale sprawę z korzyści jakie może przynieść Rosji klęska Osman\u00f3w pod Wiedniem, warunkiem włączenia się do Ligi Świętej czynił ostateczna zgodę Polski na zatrzymanie Kijowa oraz wszystkich ziem zdobytych na niej przez Rosję w latach 1654-1667. Takie stanowisko przedstawione zostało posłom cesarza Leopolda I, w odpowiedzi na co, dyplomacja austriacka i papieska poczęły wywierać nacisk na Jana III (r\u00f3wnież za pośrednictwem jego spowiednika ojca Voty), by ten zgodził się na warunki rosyjskie. Po dw\u00f3ch latach żmudnych negocjacji prowadzonych w Andruszowie, w czasie kt\u00f3rych delegacja rosyjska nie zgodziła się na żadne ustępstwa, polskie poselstwo z wojewodą poznańskim Krzysztofem Grzymułtowskim udało się do Moskwy, gdzie 6 maja 1686 r. podpisany został \u201ewieczny pok\u00f3j\u201d, zgodnie z warunkami kt\u00f3rego, Polska godziła się na pozostanie w granicach Rosji ziem smoleńskiej, siewierskiej i czernichowskiej, kilku znaczących twierdz w witebskiem oraz Kijowa wraz z okręgiem. Pod wyłączne wpływy Moskwy przechodziło Zaporoże pozostające dotychczas kondominium polsko-rosyjskim (zgodnie z postanowieniami kończącego wojnę rosyjsko-osmańską traktatu w Bakczysaraju z 1681 r. nominalnie będące pod władzą sułtana). Można chyba pokusić się o stwierdzenie, że \u201epok\u00f3j
\nGrzymułtowskiego\u201d był bodaj największą strategiczną polską klęską polityczną tamtych czas\u00f3w przesądzając \u2013 jak się miało okazać ostatecznie \u2013 na korzyść Rosji rywalizację o preponderencję w Europie Wschodniej.<\/p>\n

Kr\u00f3l polski poczynił też szereg starań o pozyskanie przychylności władc\u00f3w Europy Zachodniej oraz pozaeuropejskich sąsiad\u00f3w Imperium Osmańskiego. Poselstwa wysłano między innymi do Arabii, Abisynii, Indii i Persji. Było to o tyle uzasadnione, że XVII-wieczne Imperium Ottomańskie rozciągało swe granice na ogromnej przestrzeni wok\u00f3ł Morza Czarnego, Azowskiego, Egejskiego, Adriatyckiego, wschodniej części Śr\u00f3dziemnego, wreszcie wok\u00f3ł Morza Czerwonego sięgając też Zatoki Perskiej zaś przejściowo także Morza Kaspijskiego. W granicach państwa Osman\u00f3w znalazły się dorzecza tak znaczących geopolitycznie rzek jak Nilu w jego dolnym biegu, nawadniających Mezopotamię i Kurdystan Eufratu i Tygrysu, uchodzących do Morza Kaspijskiego i nawadniających Gruzję, Armenię, Azerbejdżan i Szyrwan Araksu i Kury, ponadto zaś ujścia w zasadzie wszystkich rzek wpadających do Morza Czarnego a więc Kubania, Donu, Dniepru, Bohu, Dniestru i Dunaju wraz z jego dopływami w średnim i dolnym biegu, spośr\u00f3d kt\u00f3rych za znaczące można uznać Cisę, Maruszę, Seret i Prut. Posiadłości te nie tylko pozwalały Osmanom kontrolować życie gospodarcze wielu r\u00f3żnorodnych krain i lud\u00f3w, ale też czyniły ich niekiedy uciążliwym sąsiadem organizm\u00f3w politycznych konkurujących z Wysoką Portą o wpływy i panowanie w r\u00f3żnych regionach świata. Świadomość tego faktu skłoniła kr\u00f3la polskiego do pr\u00f3by pozyskania dla Ligi Świętej sojusznik\u00f3w zar\u00f3wno w Europie, jak też w Azji i Afryce.<\/p>\n

Najpoważniejszy charakter przybrały zabiegi dyplomatyczne kr\u00f3la wobec Persji pozostającej w\u00f3wczas pod panowaniem Sulejmana I (1666-1694) Do Isfahanu kilkakrotnie jeździł Syryjczyk znany w Polsce jako Konstanty hr. de Siri-Zg\u00f3rski, następnie zaś Ormianin Teodor Mironowicz, żadnemu jednak nie udało się przekonać perskiego szacha do wzięcia udziału w wojnie przeciw tradycyjnemu rywalowi Persji (niewykorzystanie przez Persję słabości Osman\u00f3w po bitwie pod Wiedniem odbiło się niekorzystnie na stosunkach obydwu państw umożliwiając opanowanie przez drugie z nich na początku XVIII wieku takich kraj\u00f3w spornych jak Luristan, Azerbejdżan, wschodnia Gruzja i Szyrwan).<\/p>\n

Wszystkie działania dyplomatyczne, zar\u00f3wno Polski jak i r\u00f3wnolegle podejmowane przez Rosję, zakończyły się ostatecznie niepowodzeniem i w wojnie wzięli udział jedynie \u201eczłonkowie-założyciele\u201d Świętej Ligi oraz Rosja.<\/p>\n

Ze strony polskiej wojna rozpoczęła się w sierpniu 1684 r. gdy kr\u00f3l na czele 22-23 tysięcy żołnierzy wyruszył na Podole wyzwalając wkr\u00f3tce Jazłowiec i docierając nad Dniestr. Wtedy jednak w obozie polskim pojawiła się opozycja przeciwko kr\u00f3lewskim planom uderzenia na Mołdawię, zarazem zaś powiększeniu uległy siły osmańskie, podczas gdy oddziały polskie były nękane przez gł\u00f3d i choroby. Nie doczekano się także pomocy ze strony walczących na Węgrzech sił austriackich, gdyż te utknęły pod Budą, zarazem zaś Leopold I nie zamierzał respektować ustaleń uznających Mołdawię i Wołoszczyznę za strefę wpływ\u00f3w polskich i pragnął ich przyłączenia do posiadłości habsburskich. W tej sytuacji zarządzono odwr\u00f3t nie osiągnąwszy granic księstw naddunajskich. R\u00f3wnież podjęta w następnym roku wyprawa hetmana Jabłonowskiego zakończyła się niepowodzeniem. Kluczowa dla rozwiania się szans na włączenie pod wpływy polskie księstw naddunajskich okazała się jednak dopiero wyprawa Jana III podjęta w 1686 r. na czele blisko 36 tysięcy żołnierzy. Nękana wojną szarpaną przez nieliczną partyzantkę mołdawską i tatarską, maszerując w trudnych warunkach terenowych i wśr\u00f3d niespotykanej posuchy, armia kr\u00f3lewska wkr\u00f3tce wycofała się nie zdoławszy rozbić broniących kraju sił bejlerbeja sylistryjskiego Mustafa paszy.<\/p>\n

W okresie polskich wypraw, Mołdawia toczona była przez zacięta rywalizację zorientowanego na Polskę rodu Costin\u00f3w oraz pozostającego przy Imperium Ottomańskim rodu Rosetich. Początkowo, w 1685 r. g\u00f3rę wzięło stronnictwo propolskie, gdy pod jego naciskiem hospodar Konstanty Cantemir (1685-1693) powołał na stanowisko kanclerza przewodniczącego tej frakcji Mirona Costinę, jednak po niepowodzeniu drugiej wyprawy Jana III przewagę uzyskał r\u00f3d Rosetich i Cantemir zdecydował się pozostać przy Istambule. R\u00f3wnież hospodar wołoski Serban Cantacuzino (1678-1688) zainteresowany był poddaniem swego kraju wpływom polskim i choć żaden z władc\u00f3w księstw naddunajskich nie poparł otwarcie Jana III w 1686 r. obawiając się jego plan\u00f3w dynastycznych (oznaczających wszak detronizację książąt), to jednak wysoko rozwinięta kultura polskiego Baroku oraz popularność stanowych wolności szlacheckich, czyniła zar\u00f3wno z Mołdawii jak i Wołoszczyzny dogodny teren polskiej ekspansji politycznej, zaś stany tamtejsze i władc\u00f3w przychylnymi Polsce. Zmieniać się to poczęło dopiero w 1686 r., kiedy to Cantacuzino nawiązał kontakty z dworem wiedeńskim i zaoferował mu uznanie cesarskiego zwierzchnictwa w zamian za zgodę Austrii na przejęcie przez niego władzy absolutnej i dziedzicznej w Wołoszczyźnie oraz przyłączenie do niej Banatu. Leopold I odm\u00f3wił, wobec czego Cantacuzino podjął pr\u00f3bę zbliżenia politycznego z Rosją. Jego następca, Konstantyn Brincoveanu (1688-1714), zaniepokojony rosnącymi wpływami austriackimi, wezwał na pomoc wojska tatarskie, z kt\u00f3rych pomocą wyparł Austriak\u00f3w z granic księstwa. Brincoveanu popierał także wiernych Osmanom powstańc\u00f3w Thokoly’ego, gdy jednak przekonał się o słabnięciu Imperium Ottomańskiego, nawiązał bliższe kontakty z carem Piotrem I. Nie udało się także stronie polskiej pozyskać przychylności panującego w Siedmiogrodzie księcia Michała Apafiego, ostateczny zaś kres istnieniu stronnictwa propolskiego w Mołdawii położyła śmierć jego przyw\u00f3dcy Mirona Costiny, straconego przez zwolennik\u00f3w Wysokiej Porty w 1691 r., po niepowodzeniu kolejnej wyprawy Jana III do tego kraju.
Założonego celu nie przyniosła r\u00f3wnież wyprawa kr\u00f3lewicza Jakuba na Kamieniec Podolski w 1687 r, kt\u00f3re to niepowodzenie skłoniło skądinąd kr\u00f3la polskiego do pr\u00f3by wyprowadzenia Rzeczypospolitej z Ligi Świętej. W prowadzonych w 1689 r. negocjacjach strona polska zażądała przekazania jej Podola wraz z Kamieńcem, przesiedlenia Tatar\u00f3w do Azji, przyłączenia Mołdawii i Wołoszczyzny oraz części step\u00f3w czarnomo<\/p>\n

rskich. W swoich roszczeniach rumuńskich, Jan III napotkał jednak przeciwdziałanie dworu wiedeńskiego, gdzie planowano poddanie obydwu księstw zwierzchności habsburskiej. Ostatecznie rokowania zostały zerwane, zaś zgoda cesarza Leopolda I na małżeństwo kr\u00f3lewicza Jakuba ze spokrewnioną z Habsburgami księżniczką neuburską Jadwigą Eleonorą zadecydowała o pozostaniu Rzeczypospolitej w Lidze Świętej i podjęciu wspomnianej już wyprawy na Mołdawię w 1691 r. Wycofując się i w tym roku z Mołdawii, Polacy zdołali jedynie pozostawić swe załogi w kilku zdobytych twierdzach. W rok p\u00f3źniej pojawiła się kolejna szansa zakończenia wojny, gdy poseł tatarski zaproponował w imieniu chana i sułtana pok\u00f3j na warunkach zakładających zwrot Polsce wszystkich ziem zagarniętych w 1672 r. Sejm na kt\u00f3rym miano rozpatrzyć tą propozycję został jednak w styczniu 1693 r. zerwany przez przekupionych przez Wiedeń stronnik\u00f3w austriackich, zaś sułtan wycofał się ze swoich propozycji i Rzeczpospolita musiała kontynuować wojnę. Ostatnia polska wyprawa na Mołdawię miała miejsce już po śmierci Jana III (zm. 17 czerwca 1696 r.), za panowania Augusta II (1697-1704, 1709-1733) w 1698 r. Doskonale przygotowana kampania skończyła się jednak nie dalej niż pod Podhajcami, zarazem zaś w styczniu kolejnego roku podpisany został pok\u00f3j kończący wojnę Ligi Świętej z Imperium Ottomańskim. Polska na mocy jego postanowień odzyskała Bracławszczyznę i Podole z Kamieńcem.<\/p>\n

Przyczyn niskiej skuteczności wysiłk\u00f3w militarnych Rzeczypospolitej przedsiębranych już po bitwie wiedeńskiej należy upatrywać w słabości gospodarczej i organizacyjnej państwa. Już podczas przygotowywania kampanii wiedeńskiej zaplecze finansowe armii musiano początkowo improwizować z prywatnych zasob\u00f3w kr\u00f3la, magnackich dow\u00f3dc\u00f3w i subsydi\u00f3w cesarskich i papieskich. W toku kampanii kr\u00f3l kilkakrotnie musiał zmagać się z magnacką opozycją we własnym obozie, zaś obstrukcja dow\u00f3dc\u00f3w armii litewskiej, kt\u00f3ra dołączyła do kr\u00f3lewskiej jesienią 1683 r. na Słowacji, była oczywista. Niewydolność finansowa państwa, słabość hierarchii dow\u00f3dczej oraz powodująca uzależnienie od armii austriackiej strukturalna asymetria sił polskich, w kt\u00f3rych największy udział miały husaria i r\u00f3żne rodzaje jazdy, uniemożliwiły Janowi III realizację jego ambitnej węgierskiej i rumuńskiej strategii. Można się w tym kontekście zastanawiać, czy zaniechanie przez kr\u00f3la tych plan\u00f3w i natychmiastowe podpisanie po zakończeniu kampanii wiedeńskiej odrębnego układu pokojowego z Osmanami, wymuszającego na pobitym przeciwniku zwrot ziem utraconych na Podolu i Ukrainie, nie byłby dla Polski korzystniejszy chroniąc ją przed udziałem w uciążliwej, ciągnącej się 15 lat wojnie ? Niewykluczone, że tak właśnie by było, jednak czy \u00f3wczesna sytuacja międzynarodowa, w kt\u00f3rej potężne do niedawna Imperium Ottomańskie poniosło tak dotkliwą klęskę, gdy skierowały się przeciw niemu r\u00f3wnocześnie wojska Wenecji, Austrii, następnie zaś Rosji i gdy ludy bałkańskie burzyły się przeciw jego władzy zwracając zarazem swe nadzieje ku Polsce, nie uzasadniała bardziej ofensywnej postawy ? Chyba jednak uzasadniała i właśnie dlatego, rozległość imperialnej perspektywy Jana III należy pochwalić, podczas gdy źr\u00f3deł niepowodzeń upatrywać w strukturalnej i instytucjonalnej słabości szlacheckiego państwa stanowego.<\/p>\n

Na koniec warto wskazać jeszcze faktyczne skutki geopolityczne wyprawy wiedeńskiej. Austria już w 1686 r. zdobyła Budę, w 1687 r. jej wojska rozbiły Osman\u00f3w pod Mohaczem, w 1688 r. zdobyły Belgrad, w 1689 r. pokonały ponownie siły osmańskie pod Niszem. Wobec sukces\u00f3w wojsk austriackich sejm węgierski obradujący w Pozsony w latach 1687-1688 zrzekł się prawa elekcyjności tronu i prawa do rokoszu uznając zarazem dziedziczną władzę Habsburg\u00f3w w kraju. W tym samym 1687 r. J\u00f3zef Habsburg, najstarszy syn cesarza Leopolda rozpoczął panowanie na Węgrzech (oraz w Czechach) jako J\u00f3zef I (1687-1711). Tak więc Węgry, zamiast znaleźć się w orbicie wpływ\u00f3w polskich, przeszły pod trwałą władzę Habsburg\u00f3w, kt\u00f3rzy wyzwalając w 1716 r. Banat, zjednoczyli ostatecznie pod swym berłem wszystkie ziemie Kr\u00f3lestwa. Granica posiadłości austriackich na początku XVIII wieku oparta więc była na Dunaju na południu (za wyjątkiem należącej do Habsburg\u00f3w przejściowo w latach 1718-1739 Serbii), na Alucie zaś i na paśmie Karpat na wschodzie. Granica posiadłości habsburskich z Polską uległa więc wydłużeniu obejmując od tej pory także G\u00f3rne Węgry i Księstwo Siedmiogrodzkie aż po Bukowinę (przyłączoną przez Habsburg\u00f3w w 1775 r.). Niekorzystnemu wydłużeniu uległa także przejściowo granica polsko-rosyjska, Rosja bowiem, pomimo niepowodzeń dw\u00f3ch kolejnych wypraw księcia Golicyna w 1687 i 1689 r. (za pierwszym razem wojska rosyjskie nie zdołały sforsować spalonego przez Tatar\u00f3w stepu, za drugim nie udało im się zdobyć położonej u nasady P\u00f3łwyspu Krymskiego twierdzy w Perekopie), dzięki śmiałości Kozak\u00f3w dońskich zdobyła w 1696 r. Azow, zaś w traktacie karłowickich przyłączyła zar\u00f3wno ten port jak i całe Zaporoże (utrzymane do 1711 r.) uzyskując też prawa żeglugi na Morzu Czarnym. Rosja uzyskała więc ujście Donu i środkowy bieg Dniepru sięgając aż po Targowicę i Czerkasy, uzyskując tym samym dogodne pozycje do ekspansji zar\u00f3wno kosztem Rzeczypospolitej jak i Chanatu Krymskiego.<\/p>\n

Ronald Lasecki <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Patrzcie, jak dymem austriackie tlejąWsi, miasta, osady, zamki i pałace,Jak winogrady, pola. Jałowieją.Z obywatel\u00f3w wygnańcy, tułacze,Krwawych łez szturmem przenikają nieba !Boże ! Polskiego orła tu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":335,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[23,12],"tags":[501,869,1004],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-5o","jetpack-related-posts":[{"id":26521,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=26521","url_meta":{"origin":334,"position":0},"title":"Warszawa: Wystawa o Kukli\u0144skim zniszczona","date":"15 sierpnia 2016","format":false,"excerpt":"W wigili\u0119 \u015awi\u0119ta Wojska Polskiego dosz\u0142o w Warszawie do zdemolowania wystawy po\u015bwi\u0119conej pu\u0142kownikowi Kukli\u0144skiemu, kt\u00f3ry ws\u0142awi\u0142 si\u0119 m. in. sprzeda\u017c\u0105 Amerykanom plan\u00f3w operacyjnych polskiego wojska, w tym rozmieszczenia obrony przeciwlotniczej na wypadek bombardowania polskich miast. Tablice pami\u0105tkowe zosta\u0142y oblane farb\u0105, kto\u015b pr\u00f3bowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c rozkr\u0119ci\u0107 stojaki, na kt\u00f3rych umieszczono informacje o\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/kuk\u0142y.png?fit=724%2C411&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":37754,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=37754","url_meta":{"origin":334,"position":1},"title":"Polska: Ponad 600 mandat\u00f3w za brak maseczki w ci\u0105gu jednego dnia","date":"9 pa\u017adziernika 2020","format":false,"excerpt":"\u201eW ci\u0105gu ostatniej doby policjanci pouczyli 2 570 os\u00f3b za niestosowanie si\u0119 do obowi\u0105zku zakrywania ust i nosa, a w stosunku do 621 na\u0142o\u017cyli mandaty karne\u201d \u2013 poinformowa\u0142 rzecznik KGP insp. Mariusz Ciarka. Funkcjonariusze w ci\u0105gu doby sprawdzili te\u017c 176 tys. os\u00f3b na kwarantannie i stwierdzili 590 uchybie\u0144. Jak poinformowa\u0142\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/policjamandatshutterstock_1741545020.jpg?fit=1200%2C723&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":31816,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=31816","url_meta":{"origin":334,"position":2},"title":"Polska: Zachodni kapitalizm grabarzem FSO","date":"24 listopada 2017","format":false,"excerpt":"Prokuratoria Generalna wyst\u0119puj\u0105ca w imieniu Ministerstwa Rozwoju pozwa\u0142a ukrai\u0144sk\u0105 firm\u0119 Awto-ZAZ, kt\u00f3ra w 2005 r. naby\u0142a od Skarbu Pa\u0144stwa 19,9% akcji Fabryki Samochod\u00f3w Osobowych SA, co da\u0142o jej 84,31% g\u0142os\u00f3w na WZA firmy. Ukrai\u0144ski inwestor zakupi\u0142 pakiet akcji za symboliczne 100 z\u0142, w zamian zobowi\u0105zuj\u0105c si\u0119 w pi\u0119cioletnim planie inwestycyjnym\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/23795467_10215253590673366_6779803515945573424_n.jpg?fit=800%2C462&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35040,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35040","url_meta":{"origin":334,"position":3},"title":"Bia\u0142oru\u015b: wyroki \u015bmierci dla morderc\u00f3w","date":"31 lipca 2019","format":false,"excerpt":"Na Bia\u0142orusi s\u0105d w Witebsku skaza\u0142 na \u015bmier\u0107 50-letniego m\u0119\u017cczyzn\u0119 winnego \u015bmiertelnego pobicia dw\u00f3ch si\u00f3str emerytek w czasie napadu rabunkowego na ich mieszkanie. Wcze\u015bniej, w styczniu br. na \u015bmier\u0107 zosta\u0142 skazany inny morderca, r\u00f3wnie\u017c winny dw\u00f3ch zab\u00f3jstw. Bia\u0142oru\u015b jest jedynym pa\u0144stwem w Europie, gdzie wykonuje si\u0119 kar\u0119 \u015bmierci. Wyroki wykonywane\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Bia\u0139\u201aoru\u0139\u203a-1.png?fit=842%2C402&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":30447,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30447","url_meta":{"origin":334,"position":4},"title":"Polska: Ukrai\u0144cy dostan\u0105 polskie emerytury z ZUS","date":"21 sierpnia 2017","format":false,"excerpt":"Z umowy o\u00a0zabezpieczeniu spo\u0142ecznym z\u00a0Ukrain\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a zagwarantowa\u0107 osiedlaj\u0105cym si\u0119 w\u00a0kraju Polakom ze Wschodu wyp\u0142at\u0119 emerytury za lata pracy na\u00a0Ukrainie, w\u00a0praktyce skorzystaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie pracuj\u0105cy w\u00a0Polsce Ukrai\u0144cy \u2013 podaje \u201eRzeczpospolita\u201d. Ukraina jest jednym z\u00a0sze\u015bciu pa\u0144stw spoza Unii Europejskiej, z\u00a0kt\u00f3rymi Polska podpisa\u0142a specjaln\u0105 umow\u0119 o\u00a0zabezpieczeniu spo\u0142ecznym. Podobne umowy dotycz\u0105 tylko USA, Kanady,\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/74b7d483-2fea-4f96-805e-f87f23963222.png.jpg?fit=1200%2C674&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":38170,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=38170","url_meta":{"origin":334,"position":5},"title":"Polska: Prezydent ratyfikowa\u0142 ustaw\u0119 kolonizacyjn\u0105","date":"10 listopada 2020","format":false,"excerpt":"Umowa, zwi\u0119kszaj\u0105ca liczb\u0119 jankeskiego \u017co\u0142dactwa w Polsce, nak\u0142adaj\u0105ca na Polsk\u0119 obowi\u0105zek zbudowania baz, na kt\u00f3re przedstawiciele w\u0142adz RP nie b\u0119d\u0105 mie\u0107 dost\u0119pu, a r\u00f3wnie\u017c immunitet prawny jankeskich okupant\u00f3w w razie pope\u0142nienia przest\u0119pstwa na terytorium Polski , zosta\u0142a w poniedzia\u0142ek ratyfikowana przez prezydenta RP Andrzeja Dud\u0119. \u201eMilitarna obecno\u015b\u0107 ameryka\u0144ska z ca\u0142\u0105\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/000AOQURY6X9IQ91-C123-F4.jpg?fit=915%2C610&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/334"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=334"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/334\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}