{"id":33459,"date":"2018-03-27T19:52:32","date_gmt":"2018-03-27T17:52:32","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=33459"},"modified":"2018-03-27T19:52:32","modified_gmt":"2018-03-27T17:52:32","slug":"pawel-wieczynski-nurty-wspolczesnej-ekonomii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=33459","title":{"rendered":"Pawe\u0142 Wieczy\u0144ski: Nurty wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii"},"content":{"rendered":"

I. Nurty wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii<\/strong><\/p>\n

W definicji poj\u0119cia ekonomia, na jak\u0105 mo\u017cna natrafi\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych podr\u0119cznik\u00f3w, przedmiot ten definiuje si\u0119 jako problematyk\u0119 efektywnego podzia\u0142u ograniczonych zasob\u00f3w wobec nieograniczonych potrzeb ludzkich. Jednak spos\u00f3b postawienia wyj\u015bciowego zagadnienia w znacznym stopniu determinuje struktur\u0119 przedmiotu, ale jeszcze bardziej wp\u0142ywa na metodologi\u0119 prowadzonych wywod\u00f3w. Przytoczona wy\u017cej definicja odpowiada sposobowi w jaki ekonomi\u0119 postrzega synteza neoklasyczna nazywana niekiedy ekonomi\u0105 ortodoksyjn\u0105 lub te\u017c mainstreamem, kt\u00f3rej przedstawicieli mo\u017cna znale\u017a\u0107 w\u015br\u00f3d wi\u0119kszo\u015bci ekonomist\u00f3w akademickich. Jednak poza ekonomi\u0105 mainstreamow\u0105 istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c podej\u015bcia alternatywne, kt\u00f3re zbiorczo mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako ekonomia heterodoksyjna. W\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych nurt\u00f3w ekonomii profesor Steve Keen wyr\u00f3\u017cnia obok neoklasyk\u00f3w a\u017c 7 nurt\u00f3w heterodoksyjnych, w zale\u017cno\u015bci od tego jak dana szko\u0142a formu\u0142uje wyj\u015bciowe zagadnienie, na kt\u00f3rym w ich mniemaniu powinna opiera\u0107 si\u0119 ekonomia. W\u015br\u00f3d nich s\u0105: libertarianizm, post-keynesizm, ekonomia marksowska, ekologiczna\/ewolucyjna, behawioralna, feministyczna oraz ekonofizyka.<\/p>\n

1. Ekonomia neoklasyczna<\/strong> – zwana r\u00f3wnie\u017c ekonomi\u0105 mainstreamow\u0105, gdy\u017c jest dominuj\u0105cym nurtem w\u015br\u00f3d ekonomist\u00f3w akademickich (prof. Keen szacuje, \u017ce stanowi\u0105 oni oko\u0142o 70-85%). Maj\u0105 wp\u0142yw na doradztwo, ustawodawstwo i decyzje polityczne wi\u0119kszo\u015bci rz\u0105d\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym przedmiotem analizy jest zagadnienie osi\u0105gni\u0119cia r\u00f3wnowagi popytu i poda\u017cy na wszystkich rynkach r\u00f3wnocze\u015bnie. Ich prace bazuj\u0105 na dorobku Leona Walrasa (1834-1910), tw\u00f3rcy analizy marginalnej, kt\u00f3ra obecnie jest jednym z najwa\u017cniejszych narz\u0119dzi matematycznych w ekonomii. Walras obok Alfreda Marshalla (1842-1924) uwa\u017cany jest za ojca ekonomii neoklasycznej.<\/p>\n

2. Libertarianizm<\/strong> – nazywany r\u00f3wnie\u017c szko\u0142\u0105 austriack\u0105. G\u0142\u00f3wnym zagadnieniem jest wp\u0142yw zmian oraz innowacji na proces rozwoju kapitalizmu. Nurt ten ma du\u017co punkt\u00f3w wsp\u00f3lnych z podej\u015bciem neoklasycznym, mi\u0119dzy innymi zak\u0142ada si\u0119, \u017ce: jednostki kieruj\u0105 si\u0119 maksymalizacj\u0105 u\u017cyteczno\u015bci, przedsi\u0119biorstwa kieruj\u0105 si\u0119 maksymalizacj\u0105 zysk\u00f3w, natomiast rynki d\u0105\u017c\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia r\u00f3wnowagi. W tym ostatnim przypadku zasadnicze znaczenie ma s\u0142owo d\u0105\u017c\u0105. Ot\u00f3\u017c w uj\u0119ciu austriak\u00f3w rynki nigdy nie s\u0105 w r\u00f3wnowadze, og\u00f3ln\u0105 regu\u0142\u0105 jest brak r\u00f3wnowagi, co z kolei wymusza w\u015br\u00f3d przedsi\u0119biorc\u00f3w konkurencj\u0119 oraz wprowadzanie innowacji, a ostatecznie ma prowadzi\u0107 do rozwoju danej gospodarki. Interwencje pa\u0144stwa szkodz\u0105 wi\u0119c gospodarce i nale\u017ca\u0142oby je ograniczy\u0107 do minimum, pozostawiaj\u0105c gospodark\u0119 dzia\u0142aniom si\u0142 rynkowych. Ponadto omawiany nurt odrzuca stosowanie metod matematycznych w analizie ekonomicznej, zarzucaj\u0105c, \u017ce nadmierna matematyzacja ekonomii jest przejawem zazdro\u015bci ekonomist\u00f3w wobec \u015bcis\u0142o\u015bci przedmiotu, jak\u0105 osi\u0105gaj\u0105 fizycy (ang. physics envy).<\/p>\n

3. Postkeynesizm<\/strong> – wed\u0142ug szacunk\u00f3w prof. Keena przedstawiciele tego nurtu stanowi\u0105 do 10% spo\u0142eczno\u015bci akademickiej (sam prof. Keen zalicza si\u0119 do tego nurtu). Kluczowe zagadnienie brzmi: „Co spowodowa\u0142o Wielki Kryzys lat 1929-1933 i czy mo\u017ce si\u0119 to powt\u00f3rzy\u0107 w przysz\u0142o\u015bci?” Postkeynesi\u015bci uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za spadkobierc\u00f3w idei ojca makroekonomii, Johna Maynarda Keynesa (1883-1946), a szczeg\u00f3lnie my\u015bli, kt\u00f3re zawar\u0142 w swoim najwa\u017cniejszym dziele zatytu\u0142owanym Og\u00f3lna teoria zatrudnienia, procentu i pieni\u0105dza<\/em> (1936). Warto w tym miejscu wskaza\u0107 na zasadnicze rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy omawianym postkeynezizmem, a tzw. neokeynesizmem. Tych ostatnich Marc Lavoie okre\u015bla mianem liberalnych keynesist\u00f3w i zalicza ich do szko\u0142y neoklasycznej. Wy- mienia w\u015br\u00f3d nich mi\u0119dzy innymi kilka znanych postaci, takich jak: Hicks (1904-1989), Tobin (1918-2002), Solow (ur. 1924), Samuleson (1915-2009), Stiglitz (ur. 1943). Postkeynesi\u015bci odrzucaj\u0105 om\u00f3wione wy\u017cej mikroekonomiczne podstawy przyjmowane zar\u00f3wno przez neoklasyk\u00f3w jak i przez austriak\u00f3w. W zamian proponuj\u0105 nast\u0119puj\u0105cy punkt wyj\u015bcia analizy mikroekonomicznej: jednostka dzia\u0142a w oparciu o niepewno\u015b\u0107 co do swojej przysz\u0142o\u015bci, podobnie przedsi\u0119biorstwa nie s\u0105 w stanie przewidzie\u0107 przysz\u0142ych rezultat\u00f3w swoich obecnych decyzji. Mniejszy nacisk k\u0142adziony jest na analiz\u0119 r\u00f3wnowagi, natomiast bardziej skupiaj\u0105 si\u0119 na dynamice systemu, jego zmianach oraz analizie cykli koniunkturalnych. Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce zasadniczym poziomem analizy postkeynesowskiej jest poziom makroekonomiczny, co w du\u017cej mierze jest spowodowane dorobkiem intelektualnym samego Keynesa. Wa\u017cnym miejsce w ich analizie makroekonomicznej zajmuje pieni\u0105dz oraz system bankowy. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy ortodoksami i postkeynesistami jest to, \u017ce w uj\u0119ciu tych pierwszych pieni\u0105dz ma charakter egzogeniczny, a w uj\u0119ciu drugich endogeniczny. Opr\u00f3cz Keynesa, spore zaplecze intelektualne tego nurtu stanowi\u0105 prace polskiego ekonomisty Micha\u0142a Kaleckiego (1899-1970). W swojej pracy Pr\u00f3ba teorii koniunktury<\/em> z roku 1933 doszed\u0142 niemal\u017ce do identycznych wniosk\u00f3w makro- ekonomicznych co Keynes, czyli 3 lata przed publikacj\u0105 Og\u00f3lnej teorii. W 1935 roku ukaza\u0142o si\u0119 francuskie t\u0142umaczenie pracy Kaleckiego, jednak by\u0142a ona nieznana publiczno\u015bci angloj\u0119zycznej, przez co miano ojca makroekonomii zyska\u0142 Keynes. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jeden z sub-nurt\u00f3w postkeynesizmu bywa niekiedy okre\u015blany mianem kaleckianizmu. Marc Lavoie, kt\u00f3ry przychyla si\u0119 do tego nurtu, t\u0142umaczy to tym, \u017ce Keynes wywodzi\u0142 si\u0119 z tradycji marshallowskiej, przez co przyj\u0105\u0142 du\u017co za\u0142o\u017ce\u0144 neoklasycznych, natomiast Kalecki wywodz\u0105c si\u0119 z tradycji marksowskiej by\u0142 pod tym wzgl\u0119dem nieska\u017cony.<\/p>\n

4. Ekonomia marksowska<\/strong> – bazuje na dorobku intelektualnym Karola Marksa (1818-1883). G\u0142\u00f3wnym zagadnieniem jest proces rozwoju kapitalizmu oraz ewentualna mo\u017cliwo\u015b\u0107 jego przej\u015bcia w jaki\u015b inny system, docelowo socjalizm, czyli system oparty na spo\u0142ecznej warto\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji, w kt\u00f3rym produkcja nie jest nastawiona na maksymalizacj\u0119 zysku, ale na zaspokojenie potrzeb spo\u0142ecze\u0144stwa. W tym uj\u0119ciu kapitalizm widziany jest jako system oparty na wyzysku pracy przez kapita\u0142 oraz skazany na cyklicznie powracaj\u0105ce kryzysy oraz stagnacje. Ekonomi\u015bci marksowscy odrzucaj\u0105 neoklasyczn\u0105 teori\u0119 warto\u015bci, wedle kt\u00f3rej warto\u015b\u0107 mierzy si\u0119 stopniem zadowolenia konsumenta, w zamian przyjmuj\u0105c teori\u0119 warto\u015bci opart\u0105 na koszcie produkcji. Zamiast skupia\u0107 si\u0119 na jednostce jako podmiocie analizy gospodarczej, nacisk k\u0142adziony jest na klasy spo\u0142eczne, kt\u00f3re w najbardziej spolaryzowanym uj\u0119ciu mo\u017cna podzieli\u0107 na kapitalist\u00f3w oraz pracownik\u00f3w najemnych.<\/p>\n

5. Ekonomia ekologiczna<\/strong> – jej przedstawiciele stanowi\u0105 znikom\u0105 mniejszo\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci akademickiej, natomiast nurt ten popularny jest w\u015br\u00f3d post\u0119powych polityk\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym zagadnieniem jest wp\u0142yw procesu produkcyjnego na \u015brodowisko. Widz\u0105 gospodark\u0119 jako b\u0119d\u0105c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ekosystemu oraz zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 w czasie. Zamiast skupia\u0107 si\u0119 na analizie r\u00f3wnowagi, analizie poddane s\u0105 procesy zmian i przystosowa\u0144 w gospodarce oraz dynamika i rozw\u00f3j ca\u0142ego systemu gospodarczego. Ekonomi\u015bci ekologiczni zarzucaj\u0105 neoklasykom niedocenianie relacji mi\u0119dzy gospodark\u0105 a \u015brodowiskiem naturalnym, podkre\u015blaj\u0105c przy tym, \u017ce wiele g\u0142\u00f3wnych problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci dotyka obu tych dziedzin. Wymieniaj\u0105 mi\u0119dzy innymi takie wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci jak prawa w\u0142asno\u015bci a eksploatacja surowc\u00f3w czy skutki \u015brodowiskowe przemian technologicznych (e.g. globalne ocieplenie, gini\u0119cie gatunk\u00f3w czy degradacja \u015brodowiska naturalnego przez nadmiern\u0105 emisj\u0119 odpad\u00f3w w procesie produkcyjnym). Ekonomiczne paradygmaty zar\u00f3wno kapitalizmu, socjalizmu jak i r\u00f3\u017cnych dr\u00f3g po\u015brednich zazwyczaj opieraj\u0105 si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu nieograniczonego i ci\u0105g\u0142ego wzrostu, kt\u00f3ry niekoniecznie musi by\u0107 korzystny dla \u015brodowiska naturalnego i w zasadzie zazwyczaj nie jest. Ekonomi\u015bci ekologiczni proponuj\u0105 zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j w miejsce obecnej obsesji na temat wzrostu samego dla siebie. W 1987 roku powo\u0142ano Mi\u0119dzynarodowe Towarzystwo Ekonomii Ekologicznej, kt\u00f3re obecnie posiada swoje kom\u00f3rki na wszystkich kontynentach, prowadz\u0105c jednocze\u015bnie zaawansowane badania interdyscyplinarne \u0142\u0105cz\u0105ce problemy ekologiczne z analiz\u0105 ekonomiczn\u0105.<\/p>\n

6. Ekonomia behawioralna<\/strong> – podobnie jak opisani wy\u017cej ekonomi\u015bci ekologiczni, stanowi\u0105 znikom\u0105 mniejszo\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci akademickiej, widoczni s\u0105 natomiast w \u015brodkach masowego przekazu oraz popularni w\u015br\u00f3d bloger\u00f3w. Kluczowe pytanie brzmi: „Jak naprawd\u0119 ludzie si\u0119 zachowuj\u0105 podczas podejmowania decyzji ekonomicznych?”, odrzucaj\u0105c tym samym neoklasyczne za\u0142o\u017cenia o nieograniczonej racjonalno\u015bci jednostki podczas podejmowania przez ni\u0105 decyzji ekonomicznych. Krytyce poddane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c takie postulaty neoklasyk\u00f3w jak nieograniczona zdolno\u015b\u0107 jednostek do przetwarzania informacji w procesie podejmowania decyzji, co wi\u0105\u017ce si\u0119 ze wspomnian\u0105 nieograniczon\u0105 racjonalno\u015bci\u0105 oraz traktowanie jednostki jako kieruj\u0105cej si\u0119 jedynie w\u0142asnym interesem. Ekonomia ortodoksyjna odrzuca lub w znacznym stopniu ignoruje niemal\u017ce ca\u0142y dorobek zar\u00f3wno psychologii spo\u0142ecznej jak i psychologii kognitywnej. Program badawczy ekonomii behawioralnej sprowadza si\u0119 do bada\u0144 na tym, jak rzeczywiste zachowanie jednostek odbiega od modelu standardowego oraz jakie znaczenie maj\u0105 zachowania jednostek w kontek\u015bcie gospodarczym. Tak postawiona problematyka wymusza skupienie si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na sferze mikroekonomicznej. Prowadzone s\u0105 szeregi eksperymentalnych bada\u0144 psychologicznych i socjologicznych, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce jednostki nie zawsze kieruj\u0105 si\u0119 maksymalizacj\u0105 swojej u\u017cyteczno\u015bci, jak by sobie tego \u017cyczyli neoklasycy. Przyk\u0142adowo bardzo cz\u0119sto podmioty gospodarcze preferuj\u0105 unikanie strat nad zdobywanie zysk\u00f3w. Kontrolowane badanie eksperymentalne pokazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w grze typu dylemat wi\u0119\u017ania ludzie cz\u0119sto kooperuj\u0105 ze sob\u0105, co przeczy formalnemu rozwi\u0105zaniu tego problemu, jaki znamy z klasycznej teorii gier. Psycholog i ekonomista behawioralny Daniel Kahneman (ur. 1934) otrzyma\u0142 w 2002 roku nagrod\u0105 Nobla z dziedziny ekonomii za psychologiczn\u0105 teori\u0119 perspektywy (ang. prospect theory), kt\u00f3ra t\u0142umaczy przebieg procesu decyzyjnego w warunkach niepewno\u015bci.<\/p>\n

7. Ekonomia feministyczna<\/strong> – kolejny nurt znikomy pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci w\u015br\u00f3d ekonomist\u00f3w akademickich, natomiast bardzo popularny w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych. Temat bada\u0144 dotyczy wp\u0142ywu relacji mi\u0119dzy p\u0142ciami na gospodark\u0119. Wskazuje na takie problemy jak: nier\u00f3wne traktowanie kobiet i m\u0119\u017cczyzn w miejscu zatrudnienia, tzw. szklany sufit w niekt\u00f3rych bran\u017cach, czyli utrudniona droga awansu zawodowego kobiet, nadreprezentacja m\u0119\u017cczyzn w wielu presti\u017cowych zawodach czy pozarynkowe i nieop\u0142acone formy pracy (e.g. zarz\u0105dzanie gospodarstwem domowym, opieka nad dzie\u0107mi). Mainstreamowa ekonomia jako nauka zdominowana jest przez m\u0119\u017cczyzn, co zdaniem ekonomist\u00f3w feministycznych ma wp\u0142yw na formu\u0142owane hipotezy, teorie oraz rozwijan\u0105 metodologi\u0119, a w efekcie na ca\u0142okszta\u0142t ekonomii jako dyscypliny naukowej. Przyk\u0142adowo, poj\u0119cie racjonalnej jednostki reprezentuje bia\u0142ego m\u0119\u017cczyzn\u0119 z Zachodu. Przedstawiciele tego nurtu zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce na wydzia\u0142ach ekonomicznych studiuje coraz wi\u0119cej kobiet, cz\u0119sto z powodzeniem ko\u0144cz\u0105c pierwszy stopie\u0144 studi\u00f3w, ale znikoma ich cz\u0119\u015b\u0107 osi\u0105ga stopie\u0144 doktora w tej dyscyplinie. Ponadto, jak dot\u0105d tylko jedna kobieta zdoby\u0142a nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii – Elinor Ostrom (1933-2012) w roku 2009. W 1992 roku powo\u0142anie Mi\u0119dzynarodowe Towarzystwo na rzecz Ekonomii Feministycznej. Obecnie dzia\u0142a ono w ponad 30 krajach i organizuje doroczne konferencje.<\/p>\n

8. Ekonofizyka<\/strong> – r\u00f3wnie\u017c znikoma reprezentacja w\u015br\u00f3d ekonomist\u00f3w akademickich, aczkolwiek nurt ten ma swoje przycz\u00f3\u0142ki na wydzia\u0142ach fizyki kilku uniwersytet\u00f3w w r\u00f3\u017cnych krajach oraz w Instytucie Fizyki Nuklearnej w Kalkucie (Indie). Ponadto przedstawiciele tego nurtu s\u0105 aktywni na rynkach finansowych, gdzie odnosz\u0105 spore sukcesy. G\u0142\u00f3wnym zagadnieniem jest pr\u00f3ba zrozumienia proces\u00f3w zachodz\u0105cych w gospodarce przy u\u017cyciu metod stosowanych w fizyce. Bieg\u0142o\u015b\u0107 w dziedzinie fizyki zapewnia odpowiednie zaplecze matematyczne, intuicj\u0119 w tworzeniu modeli oraz kompleksowe narz\u0119dzia informatyczne do pracy z big-data. Post\u0119p techniczny w ostatnich dekadach znacznie wp\u0142yn\u0105\u0142 na struktur\u0119 dzia\u0142ania gospodarki, a w szczeg\u00f3lno\u015bci rynk\u00f3w finansowych. Ogromna ilo\u015b\u0107 podmiot\u00f3w dokonuje ogromne ilo\u015bci transakcji w czasie rzeczywistym, wchodz\u0105cze sob\u0105 w bardzo skomplikowane zale\u017cno\u015bci nieliniowe. Metody wykorzystywane w fizyce, takie jak analiza proces\u00f3w stochastycznych, analiza uk\u0142ad\u00f3w nieliniowych, chaos dynamiczny czy fizyka statystyczna umo\u017cliwiaj\u0105 analiz\u0119 rynk\u00f3w w spos\u00f3b ilo\u015bciowy. Badanie zachowa\u0144 du\u017cych spo\u0142eczno\u015bci pozwala ustali\u0107 pewne regularno\u015bci statystyczne. Ekonofizycy zarzucaj\u0105 neoklasykom, \u017ce pocz\u0105tkowe za\u0142o\u017cenia z czasem urastaj\u0105 do roli dogmat\u00f3w i nie s\u0105 rewidowane nawet, gdy wyniki empiryczne im przecz\u0105. Przedstawiciele tego nurtu krytykuj\u0105 mi\u0119dzy innymi mit o niewidzialnej r\u0119ce reguluj\u0105cej rynek czy koncepcj\u0119 jednostki dzia\u0142aj\u0105cej w spos\u00f3b racjonalny. Odrzucaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c hipotez\u0119 efektywnego rynku, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce ceny papier\u00f3w warto\u015bciowych w danej chwili odzwierciedlaj\u0105 wszystkie dost\u0119pne informacje na ich temat (czyli wedle tej hipotezy niemo\u017cliwe jest osi\u0105ganie ponadprzeci\u0119tnych zysk\u00f3w w d\u0142ugiej perspektywie). Proste, ale oderwane od rzeczywisto\u015bci idee r\u00f3wnowagi i liniowo\u015bci powinny by\u0107 zast\u0105pione bardziej z\u0142o\u017conymi systemami, z wykorzystaniem metod, kt\u00f3re wypracowa\u0142a fizyka na przestrzeni ostatnich dziesi\u0119cioleci. Ekonofizyka rozwija si\u0119 od pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych dwudziestego wieku, aczkolwiek w historii by\u0142o wielu fizyk\u00f3w, kt\u00f3rzy z powodzeniem anga\u017cowali si\u0119 w zagadnienia gospodarcze i finansowe. Daniel Bernoulli (1700-1782) zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce jednostki podejmuj\u0105c decyzje w warunkach niepewno\u015bci, nie zawsze kieruj\u0105 si\u0119 maksymalizacj\u0105 zysku, ale raczej maksymalizacj\u0105 oczekiwanej u\u017cyteczno\u015bci, tym samym wprowadzaj\u0105c do ostatnie zagadnienie do analizy ekonomicznej. Pierre-Simon Laplace (1749-1827) stwierdzi\u0142, \u017ce wydarzenia gospodarcze, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka mog\u0105 si\u0119 wydawa\u0107 przypadkowe i nieprzewidywalne, w rzeczywisto\u015bci podlegaj\u0105 pewnym prawom, a zatem daj\u0105 si\u0119 przewidzie\u0107. Legendarny Irving Fisher (1867-1947) pocz\u0105tkowo kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 jako fizyk, zanim zosta\u0142 ekonomist\u0105. Jan Tinbergen (1903-1994) w pierwszej po\u0142owie lat dwudziestych studiowa\u0142 fizyk\u0119, a w roku 1969 otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Nobla z dziedziny ekonomii za wk\u0142ad w rozw\u00f3j i zastosowanie modeli dynamicznych w analizie proces\u00f3w gospodarczych.<\/p>\n

II. Paradygmaty metodologiczne<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Realizm vs instrumentalizm<\/strong><\/p>\n

Zwolennikom instrumentalizmu epistemologicznego, czyli ekonomistom neoklasycznym do przyj\u0119cia danej hipotezy wystarcz\u0105 dwie przes\u0142anki. Po pierwsze hipoteza musi dosy\u0107 trafnie prognozowa\u0107 przysz\u0142e wydarzenia, po drugie jest akceptowana dop\u00f3ki pomaga w wyznaczaniu nowych punkt\u00f3w r\u00f3wnowagi. Nie ma znaczenia jak dana hipoteza ma si\u0119 do rzeczywisto\u015bci. Teorie s\u0105 traktowane w spos\u00f3b instrumentalny i s\u0142u\u017c\u0105 jedynie jako narz\u0119dzia analityczne. Trafne prognozy jakiej\u015b teorii nie musz\u0105 jednak wcale oznacza\u0107 rozumienia istoty badanego zjawiska. Profesor Keen podaje jako przyk\u0142ad geocentryczny model planetarny Ptolemeusza, kt\u00f3ry trafnie przewidywa\u0142 przysz\u0142e ruchy cia\u0142 niebieskich i funkcjonowa\u0142 przez oko\u0142o czterna\u015bcie stuleci. By\u0142 jednak b\u0142\u0119dny pod wzgl\u0119dem strukturalnym – ku zaskoczeniu uczonych i opinii publicznej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Ziemia nie jest jednak centrum Wszech\u015bwiata. Jednak opisane wy\u017cej podej\u015bcie epistemologiczne by\u0142o zaciekle bronione przez noblist\u0119 Miltona Friedmana (1912-2006), a i obecnie jest przyjmowane przez przewa\u017caj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mainstreamowych ekonomist\u00f3w. Realizm epistemologiczny wpisany w paradygmat naukowy heterodoksyjnego podej\u015bcia w ekonomii cechuje z kolei nacisk na realno\u015b\u0107 za\u0142o\u017ce\u0144 i hipotez, ich przystawanie do obrazu rzeczywistego \u015bwiata. Celem ekonomii powinna by\u0107 pr\u00f3ba wyja\u015bnienia jak w\u0142a\u015bciwie funkcjonuje gospodarka w realnym \u015bwiecie. Oczywi\u015bcie budowanie modeli ekonomicznych wymaga upraszczaj\u0105cych za\u0142o\u017ce\u0144, aby \u0142atwiej by\u0142o zanalizowa\u0107 badane zjawisko, niemniej jednak modele powinny mie\u0107 jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107 deskryptywn\u0105, odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do \u015bwiata rzeczywistego. Jeden z najcz\u0119stszych zarzut\u00f3w wobec ekonomii neoklasycznej, padaj\u0105cy z r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142 heterodoksyjnych jest taki, \u017ce opisuje ona gospodark\u0119 w jakim\u015b wyimaginowanym i wyidealizowanym \u015bwiecie.<\/p>\n

Organicyzm vs indywidualizm<\/strong><\/p>\n

W podej\u015bciu neoklasycznym podstawowy podmiot gospodarczy stanowi jednostka. W takim rozumieniu \u015bwiat sk\u0142ada si\u0119 z indywidu\u00f3w podejmuj\u0105cych racjonalne decyzje celem maksymalizacji w\u0142asnej u\u017cyteczno\u015bci. Ekonomi\u015bci heterodoksyjni patrz\u0105 na jednostk\u0119 w kontek\u015bcie spo\u0142ecznym. Behawiory\u015bci zwracaj\u0105 uwag\u0119, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na badania z dziedziny psychologii, socjologii, a tak\u017ce antropologii, \u017ce bardzo cz\u0119sto jednostki zachowuj\u0105 si\u0119 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry neoklasycy okre\u015bliliby mianem \u201dnieracjonalny\u201d. Na decyzje jednostki maj\u0105 wp\u0142yw czynniki \u015brodowiskowe, takie jak uwarunkowania kulturowe, nadbudowa instytucjonalna czy przynale\u017cno\u015b\u0107 klasowa, na co z kolei szczeg\u00f3lny nacisk w ostatnim przypadku k\u0142ad\u0105 ekonomi\u015bci marksistowscy. Ponadto decyzje jednostek w skali mikro mog\u0105 prowadzi\u0107 do paradoks\u00f3w w skali makro, jak na przyk\u0142ad paradoks oszcz\u0119dno\u015bci. Organicyzm ontologiczny traktuje gospodark\u0119 w spos\u00f3b holistyczny. Neoklasycy skupiaj\u0105c si\u0119 na indywiduach, zaniedbuj\u0105 instytucje takie jak banki czy korporacje, kt\u00f3re maj\u0105 ogromny wp\u0142yw na spo\u0142ecze\u0144stwo i ekonomi\u0119.<\/p>\n

Racjonalno\u015b\u0107 proceduralna vs racjonalno\u015b\u0107 substancjalna<\/strong><\/p>\n

W ekonomii neoklasycznej jednostka w procesie decyzyjnym dysponuje nieograniczon\u0105 informacj\u0105, co pozwala jej na podejmowanie racjonalnych decyzji. Jak widzieli\u015bmy w charakteryzacjach poszczeg\u00f3lnych nurt\u00f3w b\u0119d\u0105cych w r\u00f3\u017cnym stopniu w opozycji do mainstreamu, dla ekonomist\u00f3w heterodoksyjnych racjonalno\u015b\u0107 jednostki jest ograniczona. Zar\u00f3wno jednostki jak i przedsi\u0119biorstwa dzia\u0142aj\u0105 warunkach niepewno\u015bci, dysponuj\u0105c najcz\u0119\u015bciej niepe\u0142n\u0105, ograniczon\u0105 informacj\u0105. Przy podejmowaniu decyzji kieruj\u0105 si\u0119 wynikiem zadowalaj\u0105cym z ich punktu widzenia, gdy\u017c wynik optymalny zazwyczaj nie mo\u017ce by\u0107 znany. Podmioty w procesie decyzyjnym kieruj\u0105 si\u0119 pewnymi konwencjami, takimi jak: przyj\u0119te zwyczaje, normy zachowania, na\u015bladowanie innych os\u00f3b, kt\u00f3re w ich mniemaniu mog\u0105 by\u0107 lepiej poinformowane. Spo\u0142ecze\u0144stwo powo\u0142uje r\u00f3wnie\u017c instytucje, kt\u00f3rych celem jest minimalizacja konsekwencji p\u0142yn\u0105cych z z podejmowania decyzji w warunkach niepewno\u015bci.<\/p>\n

Produkcja vs niedob\u00f3r<\/strong><\/p>\n

Najcz\u0119\u015bciej spotykana definicja ekonomii, wspomniana na pocz\u0105tku, wedle kt\u00f3rej ekonomia bada problem efektywnej alokacji ograniczonych zasob\u00f3w, wpisuje si\u0119 jedynie w paradygmat neoklasyczny. Wszystko co ma warto\u015b\u0107 rynkow\u0105, musi by\u0107 dobrem rzadkim, wi\u0119c jednostka przy podejmowaniu decyzji musi bra\u0107 pod uwag\u0119 tzw. koszt alternatywny. Producenci kieruj\u0105c si\u0119 zasad\u0105 arbitra\u017cu skupiaj\u0105 si\u0119 na wymianie d\u00f3br. W centrum analizy heterodoksyjnej (szczeg\u00f3lnie postkeynesowskiej) produkcja zast\u0119puje wymian\u0119. Bazuj\u0105c na pracach klasycznych autor\u00f3w jak Adam Smith czy Karol Marks, g\u0142\u00f3wnym przedmiotem zainteresowania jest tworzenie niezb\u0119dnych d\u00f3br, czego celem jest wzrost poziomu produkcji oraz bogactwa. Wzrost zatrudnienia i produkcji oraz post\u0119p technologiczny maj\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do polepszenia stopy \u017cyciowej danego spo\u0142ecze\u0144stwa. W przeciwie\u0144stwie do neoklasyk\u00f3w, ekonomi\u015bci heterodoksyjni nie zak\u0142adaj\u0105 pe\u0142nego wykorzystania czynnik\u00f3w produkcji, co prowadzi do analizy stopnia ich wykorzystania, zamiast skupiania si\u0119 na tym, co neoklasycy zwykli okre\u015bla\u0107 mianem efektywnej alokacji.<\/p>\n

Interwencjonizm vs wolny rynek<\/strong><\/p>\n

Ideologia ma wp\u0142yw na kierunek bada\u0144 ekonomicznych, co z kolei prowadzi do formu\u0142owania zalece\u0144 dotycz\u0105cych polityki gospodarczej. Nale\u017cy wyra\u017anie zaznaczy\u0107, \u017ce zalecenia gospodarcze zawsze maj\u0105 charakter polityczny i zawsze stoi za nimi ideologia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ekonomist\u00f3w neoklasycznych postuluje woln\u0105 przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 i leseferyzm. Wierz\u0105 w zdolno\u015b\u0107 mechanizmu rynkowego do samoregulacji prowadz\u0105cej do optymalnych wynik\u00f3w (tzw. niewidzialna r\u0119ka rynku). Niekt\u00f3rzy zauwa\u017caj\u0105, \u017ce gospodarka kapitalistyczna prowadzi czasami do wynik\u00f3w suboptymalnych, ale postrzegane jest to raczej jako anomalie ni\u017c jako regu\u0142a. Ich zdaniem, gdyby by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 usuni\u0119cia niedoskona\u0142ej konkurencji oraz wyeliminowania niepe\u0142nej informacji w procesie decyzyjnym, doprowadzi\u0142oby to stanu idealnej r\u00f3wnowagi. Interwencj\u0119 pa\u0144stwow\u0105 s\u0105 w stanie zaakceptowa\u0107 jedynie kr\u00f3tkim okresie, gdy\u017c w d\u0142ugim okresie rynki s\u0105 doskonale elastyczne i pozostawione same sobie prowadz\u0105 do r\u00f3wnowagi.<\/p>\n

Ekonomi\u015bci heterodoksyjni krytykuj\u0105 \u015blep\u0105 wiar\u0119 w wolny i samoreguluj\u0105cy si\u0119 rynek. Kwestionuj\u0105 zar\u00f3wno efektywno\u015b\u0107 jak i sprawiedliwo\u015b\u0107 mechanizmu rynkowego. Doskona\u0142a konkurencja jest jedynie stanem przej\u015bciowym, gdy\u017c pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej proces rozwoju doprowadzi do uformowania si\u0119 oligopoli i monopoli. Pa\u0144stwo musi regulowa\u0107 gospodark\u0119, nawet w d\u0142ugim okresie, by zapewni\u0107 odpowiedni poziom globalnego popytu, mi\u0119dzy innymi poprzez dzia\u0142ania antycykliczne. Regulacja pa\u0144stwowa powinna szczeg\u00f3lnie obj\u0105\u0107 rynki finansowe, kt\u00f3re w ostatnich dekadach rozros\u0142y si\u0119 do nieprawdopodobnych poziom\u00f3w i nieregulowane mog\u0105 prowadzi\u0107 do kryzys\u00f3w obejmuj\u0105cych ca\u0142\u0105 gospodark\u0119, co pokaza\u0142 na przyk\u0142ad \u015bwiatowy kryzys gospodarczy lat 2007-2009.<\/p>\n

* * *<\/p>\n

Mimo, \u017ce podej\u015bcie neoklasyczne dominuje zar\u00f3wno w o\u015brodkach akademickich jak i w centrach decyzyjnych, nurty heterodoksyjne zyskuj\u0105 coraz wi\u0119ksze pole, szczeg\u00f3lnie po ostatnim kryzysie gospodarczym w latach 2007-2009. Przez ostatnie dekady dominowa\u0142a narracja, kt\u00f3rej metafundamentem by\u0142 popularny slogan T.I.N.A. (there is no alternative), kt\u00f3rego autorstwo przypisuje si\u0119 by\u0142ej premier Wielkiej Brytanii, Margaret Thatcher (1925-2013). W\u015br\u00f3d wielu ekonomist\u00f3w panowa\u0142o przekonanie, \u017ce weszli\u015bmy na drog\u0119 stabilnego rozwoju, a kryzysy nale\u017c\u0105 ju\u017c do przesz\u0142o\u015bci. Zapomniano, \u017ce kryzysy, depresje i stagnacje s\u0105 nieod\u0142\u0105cznym zjawiskiem gospodarki kapitalistycznej. Rosn\u0105ca popularno\u015b\u0107 nurt\u00f3w heterodoksyjnych, jak r\u00f3wnie\u017c ich zr\u00f3\u017cnicowanie przedstawione wy\u017cej w miar\u0119 pogl\u0105dowy spos\u00f3b, daje perspektyw\u0119 na bardziej interdyscyplinarne podej\u015bcie do ekonomii. W\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci akademickiej najbardziej liczn\u0105 opozycj\u0119 wobec ortodoksji stanowi\u0105 post-keynesi\u015bci, oni te\u017c w najbardziej zasadniczy spos\u00f3b uderzaj\u0105 w fun- damenty syntezy neoklasycznej. Z mniej licznych nurt\u00f3w, niekt\u00f3re wnosz\u0105 znacz\u0105cy wk\u0142ad w podwa\u017canie ekonomicznej ortodoksji, dostarczaj\u0105c ogromnej ilo\u015bci danych empirycznych. Przy- k\u0142adowo behawiory\u015bci dysponuj\u0105 sporym materia\u0142em z dziedziny psychologii i socjologii w analizie zjawisk ekonomicznych. Jak zauwa\u017ca Peter Dorman w ksi\u0105\u017cce Macroeconomics: A Fresh Start<\/em> (2014), obecnie mikroekonomia znajduje si\u0119 w stanie przej\u015bciowym w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki rewizjonizmowi behawioralnemu. Ekonofizyka dysponuj\u0105c wspania\u0142ym zapleczem matematycznym i technicznym mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 niezast\u0105piona na polu big data, kt\u00f3re staje si\u0119 coraz wa\u017cniejszym elementem wsp\u00f3\u0142czesnego zdigitalizowanego \u015bwiata, a szczeg\u00f3lnie przy przero\u015bni\u0119tym sektorze finansowym, jaki obecnie mo\u017cemy obserwowa\u0107. Z drugiej strony z kolei, niekt\u00f3re nurty wydaj\u0105 si\u0119 sk\u0142ania\u0107 w stron\u0119 partykularyzm\u00f3w, na co mo\u017ce wskazywa\u0107 feministyczne u\u017calanie si\u0119 na nadreprezentacj\u0105 m\u0119\u017cczyzn w dziedzinie ekonomii. Jednak\u017ce rewizja i powr\u00f3t do klasycznej my\u015bli ekonomicznej Adama Smitha, Davida Ricardo (1772-1823) i Karola Marksa wzbogacony o geniusze Johna Maynarda Keynesa i Micha\u0142a Kaleckiego mo\u017ce przynie\u015b\u0107 pozytywne efekty dla rozwoju dyscypliny. Od kiedy model neoklasyczny poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119, patrz\u0105c na rozw\u00f3j my\u015bli heterodoksyjnej, wszystko wydaje si\u0119 zmierza\u0107 w dobrym kierunku.<\/p>\n

Pawe\u0142 Wieczy\u0144ski<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:
\n1. M. Lavoie, Introduction to Post-Keynesian Economics, New York, 2006
\n2. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2001
\n3. B.G.Sharma et al – Econophysics: A Brief Review of Historical Development, Present Status and Future Trends, (https:\/\/arxiv.org\/ftp\/arxiv\/papers\/1108\/1108.0977.pdf)
\n4. Wyk\u0142ady profesora S. Keen\u2019a dost\u0119pne na jego kanale YT (https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCM1ubsbE-tG9ru61mc3zX8A)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I. Nurty wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii W definicji poj\u0119cia ekonomia, na jak\u0105 mo\u017cna natrafi\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych podr\u0119cznik\u00f3w, przedmiot ten definiuje si\u0119 jako problematyk\u0119 efektywnego podzia\u0142u ograniczonych […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":33462,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"Pawe\u0142 Wieczy\u0144ski: Nurty wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii\r\n\r\nPawe\u0142 Wieczy\u0144ski w swoim tek\u015bcie o r\u00f3\u017cnych nurtach ekonomii wsp\u00f3\u0142czesnej prezentuje m.in. alternatywne dla dominuj\u0105cej szko\u0142y neoklasycznej nurty uwzgl\u0119dniaj\u0105ce czynniki pomijane przez mainstream.","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22],"tags":[5649,255,321,4618,4786,5647,4617,3275,5651,5648,5646,5650,1022],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/ksionszki.jpg?fit=800%2C450&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-8HF","jetpack-related-posts":[{"id":4019,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=4019","url_meta":{"origin":33459,"position":0},"title":"Adam Danek: \u201eWolny rynek\u201d a ekonomia narodowa","date":"6 kwietnia 2012","format":false,"excerpt":"Wolno\u015b\u0107, przechodz\u0105ca granic\u0119 zakre\u015blon\u0105 przez bezpiecze\u0144stwo i pomy\u015blno\u015b\u0107 narodu, potrzebna jest tylko dla \u0142otr\u00f3w. Biada narodom, kt\u00f3re kochaj\u0105 wi\u0119cej wolno\u015b\u0107 ni\u017c ojczyzn\u0119. Henryk Sienkiewicz Zwolennicy \u201ewolnorynkowych\u201d doktryn ekonomicznych uzasadniaj\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 \u201ewolnego rynku\u201d nad wszystkimi innymi ustrojami ekonomicznymi za pomoc\u0105 argumentacji dwojakiego rodzaju. Pierwszy rodzaj argumentacji polega na twierdzeniu, \u017ce \u201ewolny\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":24019,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=24019","url_meta":{"origin":33459,"position":1},"title":"Polska: \u015al\u0105zacy nie s\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 etniczn\u0105","date":"22 grudnia 2015","format":false,"excerpt":"Nowy rz\u0105d nie wesprze obywatelskiego projektu ustawy o uznaniu \u015al\u0105zak\u00f3w za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105. Prace nad tym projektem nie b\u0119d\u0105 najprawdopodobniej kontynuowane. Z wylicze\u0144 wynika, \u017ce koszt realizacji ustawy wynosi\u0142by 870 mln z\u0142 rocznie. Jak wynika jednak z projektu stanowiska rz\u0105du w tej sprawie, z kt\u00f3rym zapozna\u0107 mia\u0142a si\u0119 \"Rzeczpospolita\" ekonomia\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/z12216300QJerzy-Gorzelik-lider-RAS-podczas-Marszu-Autonomi.jpg?fit=620%2C414&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":17173,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17173","url_meta":{"origin":33459,"position":2},"title":"Adam Danek: Ekonomia empiryczna","date":"30 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"Najlepszy ustr\u00f3j ekonomiczny to taki, kt\u00f3ry w najbardziej efektywny spos\u00f3b zaspokaja potrzeby ludzi. Praktyka \u201estwarzania potrzeb\u201d to odmiana z premedytacj\u0105 dokonywanego oszustwa b\u0105d\u017a manipulacji, z zasady starannie obmy\u015blana i planowana, aby pozwala\u0142a skutecznie wy\u0142udzi\u0107 od \u201ekonsument\u00f3w\u201d pieni\u0105dze i wcisn\u0105\u0107 im w zamian nic nie warte i niepotrzebne im rzeczy (sprzeda\u0107\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"5158516243_22fbca36f3_z","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/5158516243_22fbca36f3_z.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":27765,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=27765","url_meta":{"origin":33459,"position":3},"title":"John Maynard Keynes: Do czytelnika w III Rzeszy","date":"19 grudnia 2016","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Poni\u017cej udost\u0119pniamy Czytelnikom przek\u0142ad przedmowy napisanej przez lorda Keynesa do niemieckiego wydania jego najwa\u017cniejszego dzie\u0142a\u00a0\u2013 \"Og\u00f3lnej teorii zatrudnienia, procentu i pieni\u0105dza\" (1936). Alfred Marshall, na kt\u00f3rego Zasadach ekonomiki\u00a0wychowali si\u0119 wszyscy wsp\u00f3\u0142cze\u015bni ekonomi\u015bci, zmaga\u0142 si\u0119 ze szczeg\u00f3lnymi utrapieniami w podkre\u015blaniu ci\u0105g\u0142o\u015bci swoich teorii wzgl\u0119dem my\u015bli Davida Ricardo. Jego praca\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/JMK.jpg?fit=1200%2C720&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":5179,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=5179","url_meta":{"origin":33459,"position":4},"title":"Polska: Ekonomia na kraw\u0119dzi?","date":"6 czerwca 2012","format":false,"excerpt":"Koniunktura w Polsce - wbrew huraoptymistycznym stwierdzeniom demoliberalnych polityk\u00f3w i medi\u00f3w - ma si\u0119 coraz gorzej. Ostatnie tygodnie przynios\u0142y wiadomo\u015b\u0107 o wr\u0119cz tragicznej sytuacji finansowej PBG S.A., Hydrobudowy oraz Aprivii. Wszystkie trzy sp\u00f3\u0142ki z\u0142o\u017cy\u0142y wniosek o upad\u0142o\u015b\u0107, ich notowania gie\u0142dowe osi\u0105gn\u0119\u0142y historyczne minima, poci\u0105gaj\u0105c za sob\u0105 kilkadziesi\u0105t sp\u00f3\u0142ek. R\u00f3wnie niekorzystna\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":10850,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=10850","url_meta":{"origin":33459,"position":5},"title":"Oskar Lange: \u201eAustriackie\u201d sofizmaty w ekonomii","date":"23 pa\u017adziernika 2013","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Najskrajniejsza odmiana liberalizmu ekonomicznego szuka dla siebie \u201enaukowych\u201d uzasadnie\u0144 w tzw. austriackiej szkole ekonomii. Jej zwolennicy przekonuj\u0105, \u017ce \u201eszko\u0142a austriacka\u201d to czysta nauka: \u017ce wcale nie jest ska\u017cona liberaln\u0105 ideologi\u0105, \u017ce wcale nie g\u0142osi wizji cz\u0142owieka jako homo economicus (bo nie zak\u0142ada \u017cadnej koncepcji natury ludzkiej), \u017ce zajmuje\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/Oskar_lange1.jpg?fit=500%2C370&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33459"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33459"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33459\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33463,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33459\/revisions\/33463"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/33462"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}