Jak granat na gumce, wraca kwestia niedosz\u0142ej kolaboracji polskiej z Niemcami podczas II wojny \u015bwiatowej. Rozwa\u017caj\u0105c j\u0105 bez emocji \u2013 przede wszystkim warto rozdzieli\u0107 popularne (i cz\u0119sto naiwno-b\u0142\u0119dne) pogl\u0105dy na temat rzekomych korzy\u015bci dla Polski z geopolitycznego porozumienia z III Rzesz\u0105 jeszcze przed 1 wrze\u015bnia 1939 r. \u2013 od oczywistej konieczno\u015bci minimalizowania polskich strat po tej dacie, czemu s\u0142u\u017cy\u0107 by mog\u0142a jaka\u015b forma kooperacji z okupantem, gdyby (rzecz jasna) do niej dopuszczono\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Niedosz\u0142y polski rz\u0105d Generalnego Gubernatorstwa<\/strong><\/p>\n <\/p>\n W takich rozwa\u017caniach powinni\u015bmy by\u0107 nie tylko powa\u017cni, ale i dok\u0142adni, nie za\u015b pokrzykiwa\u0107 o \u201eQuislingach<\/em><\/strong>\u201d itp. O jakiej\u015b formie organizacji politycznej Polak\u00f3w wobec okupanta my\u015bleli ju\u017c we wrze\u015bniu 1939 r. m.in. gen Juliusz R\u00f3mmel<\/strong> i prezydent Stefan Starzy\u0144ski<\/strong>. Niestety, nie umieli si\u0119 porozumie\u0107 nawet ze sob\u0105, pierwszy nie sta\u0142 si\u0119 wi\u0119c polskim Milanem Nediciem<\/strong>, a drugi drugim Zdzis\u0142awem Lubomirskim<\/strong>. Nic to jednak nie mia\u0142o wsp\u00f3lnego z „mi\u0142o\u015bci\u0105 do Niemc\u00f3w<\/em>„, kt\u00f3r\u0105 tropi\u0105 niekt\u00f3rzy anty-germa\u0144scy neofici, a tylko z prost\u0105 ekonomi\u0105 krwi, plus przyj\u0119ciem, \u017ce sytuacja polityczna w Polsce uleg\u0142a zmianie przez sam fakt kl\u0119ski i proste czekanie a\u017c Sikorski<\/strong> si\u0119 przybli\u017cy \u2013 nie wystarczy.<\/p>\n <\/p>\n P\u00f3\u017aniej rola czynnika redukcji strat jeszcze wzros\u0142a, ale niestety, za ka\u017cdym razem, kiedy cho\u0107by rozmowy na ten temat by\u0142y mo\u017cliwe \u2013 podziemie by\u0142o \u0142askawe co\u015b wysadzi\u0107, kogo\u015b zastrzeli\u0107 itp., przez co wszelkie wysi\u0142ki na rzecz oszcz\u0119dzania polskiej krwi sz\u0142y na marne. A mimo trzeba by\u0142o je prowadzi\u0107 \u2013 co by\u0142o krzy\u017cem niesionym przez najwybitniejszego polskiego polityka tamtych czas\u00f3w, konserwatyst\u0119 Adama Ronikiera<\/strong>. Koncepcja rz\u0105du krajowego dla Generalnego Gubernatorstwa, wi\u0105zana z nazwiskiem szefa Rady G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej, a dopracowana przez najwi\u0119kszy polski umys\u0142 polityczny, Aleksandra Boche\u0144skiego <\/strong>(w formie s\u0142ynnego \u201eMemoria\u0142u Ronikiera<\/em>\u201d) \u2013 nie mia\u0142a w sobie nic z \u201efilogermanizmu<\/em>\u201d, by\u0142a za to do b\u00f3lu pragmatyczna i sprowadza\u0142a si\u0119 do banalnej w istocie konstatacji: niezale\u017cnie od ostatecznego wyniku wojny wygrany b\u0119dzie w niej ten, kto zachowa najwi\u0119cej si\u0142 w\u0142asnych<\/strong>. I tyle. W wojnie nie chodzi bowiem w istocie o to ilu zabije si\u0119 wrog\u00f3w \u2013 tylko ilu w\u0142asnych obywateli zachowa \u017cycie, ile dom\u00f3w nie zostanie spalonych, ile fabryk b\u0119dzie mog\u0142o zn\u00f3w i od razu pracowa\u0107 w wyzwolonym pa\u0144stwie. Nie w tym sztuka, by walczy\u0107 i si\u0119 wykrwawia\u0107 \u2013 ale by odnosi\u0107 korzy\u015b\u0107 z tego, \u017ce walcz\u0105 i si\u0119 wykrwawiaj\u0105 inni.<\/p>\n <\/p>\n Kolaboracja czy orientacja?<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Co charakterystyczne \u2013 z podobnych za\u0142o\u017ce\u0144 wyszli te\u017c niekt\u00f3rzy politycy Polscy, kt\u00f3rzy po Wrze\u015bniu schronili si\u0119 na emigracji. Po kl\u0119sce Francji konserwatysta Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz<\/strong>, prezes Stronnictwa Narodowego Tadeusz Bielecki<\/strong>, endek Jerzy Zdziechowski<\/strong> pi\u0142sudczyk Ignacy Matuszewski<\/strong> podpisali skierowane do prezydenta W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza <\/strong>Memorandum z Libourne wzywaj\u0105ce do przy\u0142\u0105czenia si\u0119 w\u0142adz polskich do rozm\u00f3w pokojowych z Niemcami, prowadzonych przez rz\u0105d marsza\u0142ka Filipa Petaina<\/strong>. Cat wprost jako polskiego odpowiednika zwyci\u0119zcy spod Verdun wskazywa\u0142 genera\u0142a Kazimierza Sosnkowskiego<\/strong> (zdaj\u0105c sobie jednocze\u015bnie spraw\u0119 z jego g\u0142\u00f3wnie charakterologicznych ogranicze\u0144). Autorzy dokumentu podw\u00f3jnie realistycznie zak\u0142adali przy tym, \u017ce w\u0142a\u015bciwy czas na u\u0142o\u017cenie si\u0119 z Rzesz\u0105 przyjdzie nie kiedy ta jest u szczytu powodzenia, lecz kiedy nieuchronnie ugrz\u0119\u017anie w wojnie nie do wygrania – co te\u017c wkr\u00f3tce si\u0119 przecie\u017c sta\u0142o. Na tym w\u0142a\u015bnie polega zasadnicza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy kolaboracj\u0105 racjonalistyczn\u0105 \u2013 a za\u015blepion\u0105!<\/strong> Nie chodzi\u0142o bowiem wcale o to, by Niemcom zwyci\u0119stwa wojennego \u017cyczy\u0107, ani nawet by w nie wierzy\u0107 \u2013 tylko w dalszym ci\u0105gu, by po prostu\u2026 przetrwa\u0107[i]<\/a>.<\/p>\n <\/p>\n Geopolitycznie rzecz bior\u0105c II wojna \u015bwiatowa zacz\u0119\u0142a si\u0119 wszak jako wojna brytyjska, a zako\u0144czy\u0142a jaka walka o \u015bwiatow\u0105 dominacj\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 i sowieck\u0105<\/strong>. Rol\u0105 polsk\u0105 by\u0142o wi\u0119c tylko pami\u0119ta\u0107 o wskaz\u00f3wce Hamleta<\/strong>: \u201eto niebezpieczne dla podlejszych istot wystawia\u0107 si\u0119 na sztychy rozjuszonych, pot\u0119\u017cnych przeciwnik\u00f3w<\/em>\u201d\u2026 Niestety, ale cz\u0119\u015bciowo z w\u0142asnej winy, cz\u0119\u015bciowo za\u015b ze wzgl\u0119du na obiektywne uwarunkowania \u2013 mniejszym pa\u0144stwom i narodom w tej rozgrywce przypada\u0142a bowiem taka w\u0142a\u015bnie, zaiste podlejsza rola\u2026<\/p>\n <\/p>\n We\u017amy zreszt\u0105 pod uwag\u0119 cho\u0107by nasze wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia. Uznanym (cho\u0107 niekoniecznie s\u0142usznym) pogl\u0105dem na temat odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 r. jest, \u017ce per saldo dzie\u0142u temu przys\u0142u\u017cyli si\u0119 wszyscy: i Dmowski<\/strong>, i Pi\u0142sudski<\/strong>, i ci co z Rosj\u0105 i ci z Zachodem, i ci po stronie Pa\u0144stw Centralnych. Ca\u0142y sp\u00f3r orientacji mia\u0142 by\u0107 mimowoln\u0105 gr\u0105 dobrych ch\u0119ci do jednej bramki. Pytanie brzmi zatem: czemu uznaj\u0105c s\u0142uszno\u015b\u0107 i skuteczno\u015b\u0107 takiej recepty na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w latach 1914-18 – jednocze\u015bnie w polskiej historiografii i polityce odmawia si\u0119 prawa do zaistnienia podobnej wielonurtowo\u015bci w okresie 1939-45?<\/strong> Czemu nie przyznaje si\u0119, \u017ce sprawa polska w tym okresie nie powinna by\u0107 jedynie \u015bci\u015ble powi\u0105zan\u0105 z interesami brytyjskimi, ale \u017ce by\u0107 mo\u017ce zasadnym by\u0142o w\u00f3wczas tak staranie si\u0119 o minimalizacj\u0119 strat narodowych w kolaboracji z Niemcami, jak i oczywi\u015bcie obstawianie \u2013 przez niekomunist\u00f3w<\/u><\/strong> \u2013 konia sowieckiego? Jeden polski rz\u0105d w Londynie, jeden w Krakowie i jeden w Moskwie – czym by to si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142o od warszawskiej Rady i paryskiego Komitetu? Do kwestii kolaboracji\/ugody jako ZASADY politycznej jeszcze w naszych rozwa\u017caniach wr\u00f3cimy.<\/p>\n <\/p>\n Strateg Polski Mocarstwowej<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Rozmawiaj\u0105c o ewentualnych po\u017cytkach z kolaboracji \u2013 nie spos\u00f3b oczywi\u015bcie uciec od tych kilku nazwisk \u2013 Andrzeja \u015awietlickiego<\/strong>, Leona Koz\u0142owskiego<\/strong>, ale przede wszystkim W\u0142adys\u0142awa Studnickiego<\/strong>. O ile bowiem Cat-Mackiewicz do czasu kokieteryjnie przedstawia\u0142 si\u0119 jako \u201ehitlerofil polski<\/em>\u201d, za czym jednak zawsze sta\u0142 u redaktora \u201eS\u0142owa<\/em>\u201d tylko zimny realizm<\/strong>, o tyle Studnicki, zawsze uwa\u017cany za germanofila ideologicznego \u2013 r\u00f3wnie\u017c by\u0142 przede wszystkim geopolitykiem<\/u><\/strong>. I w\u0142a\u015bnie jako geopolityk polski dokonywa\u0142 wyboru, niekoniecznie mo\u017ce \u201es\u0142usznego<\/em>\u201d (co w og\u00f3le kategori\u0105 geopolityczn\u0105 nie jest), ale w ka\u017cdym razie opartego o racjonalne przes\u0142anki \u2013 i to o charakterze strategicznym, co w polskim my\u015bleniu o naszym miejscu w \u015bwiecie wyj\u0105tkowo rzadkie.<\/p>\n <\/p>\n W przypadku Studnickiego m\u00f3wimy bowiem nie tyle o teorii (nie wspominaj\u0105c o praktyce) kolaboracji, tylko o pewnej koncepcji geopolitycznej, uznaj\u0105cej, \u017ce pa\u0144stwo po\u0142o\u017cenia i potencja\u0142u Polski musi zmie\u015bci\u0107 si\u0119 w formule geopolitycznej s\u0105siedniego mocarstwa<\/strong>, optymalizuj\u0105c jedynie mo\u017cliwe do uzyskania korzy\u015bci. Mo\u017cna si\u0119 zatem nie zgadza\u0107 z uznaniem efektywno\u015bci akurat projektu niemieckiego, ale i tak by\u0142o to za\u0142o\u017cenie bardziej realistyczne od przedwojennej wiary, \u017ce system wersalski, ze swoim pozorem „suwerennych \u015brodkowoeuropejskich pa\u0144stw narodowych<\/em>” \u2013 b\u0119dzie trwa\u0142 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Nie mo\u017cna atakowa\u0107 Studnickiego jednocze\u015bnie widz\u0105c przecie\u017c, \u017ce niemal w ka\u017cdej swej prognozie\u2026 mia\u0142 on racj\u0119. Krytycznej analizie podlegaj\u0105, naturalnie, wyci\u0105gane przez autora \u201eSprawy polskiej<\/em>\u201d wnioski \u2013 jednak nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce jego obros\u0142a legend\u0105 praca o nadchodz\u0105cej drugiej wojnie \u015bwiatowej wolna jest od wszelkich -filii, a zawiera jedynie mordercze w swej dok\u0142adno\u015bci obserwacje, z bezwzgl\u0119dnie prawid\u0142ow\u0105 konstatacj\u0105 ko\u0144cow\u0105, i\u017c \u201ePolska neutralna w razie zwyci\u0119stwa niezale\u017cnie jednej lub drugiej strony nie ma si\u0119 czego obawia\u0107, stosunek si\u0142 przesunie si\u0119 na jej korzy\u015b\u0107<\/em><\/strong>\u201d. Przecie\u017c co\u015b takiego w 1939 roku powinien by\u0142 powiedzie\u0107 polski minister spraw zagranicznych, oczywi\u015bcie gdyby mia\u0142 o cjant rozumu wi\u0119cej od Becka<\/strong>!<\/p>\n <\/p>\n Studnicki jako bodaj jedyny przed wojn\u0105 wskazywa\u0142 te\u017c zewn\u0119trzne kierunki wzmacniania potencja\u0142u Polski, na czele ze wzmaganiem polskich wp\u0142yw\u00f3w na S\u0142owacji. Nie tyle bowiem o mrzonkach marsz\u00f3w w stron\u0119 Morza Czarnego mo\u017cna by\u0142o i nale\u017ca\u0142o w\u00f3wczas my\u015ble\u0107 (mimo, a raczej w skutek geopolitycznych zagro\u017ce\u0144 dla Polski), ale o osiowym wzmocnieniu Rzeczypospolitej w\u0142a\u015bnie od zatatrza\u0144skiego wyj\u015bcia na Dunaj z jednej, do chwycenia za\u2026 to znaczy w mocne, braterskie uj\u0119cia kowie\u0144skiej Litwy ze strony drugiej. Takie perspektywy rysowa\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie w przypadku podj\u0119cia gry z Niemcami, do kt\u00f3rej nawo\u0142ywali Studnicki i Cat-Mackiewicz, i kt\u00f3r\u0105 ca\u0142a Europa przypisywa\u0142a nies\u0142usznie ministrowi Beckowi, wierz\u0105c, \u017ce to nic w lampasach godne jest w og\u00f3le miana dyplomaty. Niemcy nale\u017ca\u0142o bowiem albo w por\u0119 pokona\u0107 (jak proponowali endecy) \u2013 albo urosn\u0105\u0107 na tym, \u017ce zadanie to spad\u0142oby na kogo\u015b innego (jak chcieli konserwaty\u015bci). Albo \u2013 albo. Najgorzej natomiast by\u0142o wybra\u0107 to, co rzeczywi\u015bcie si\u0119 jako\u015b tak II Rzeczypospolitej wybra\u0142o\u2026<\/p>\n <\/p>\n O ile wi\u0119c Ronikier, Boche\u0144ski i ca\u0142a wizja kolaboracji wojennej \u2013 to defensywa polska, o tyle Studnicki to polski imperializm, mocarstwowo\u015b\u0107 szukaj\u0105ca realnego uj\u015bcia, nie za\u015b czczych, sanacyjnych demonstracji. Wsp\u00f3lnie obie te koncepcje te sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na realistyczny dorobek konserwatyzmu polskiego, cho\u0107 przecie\u017c Studnicki, acz wspierany na przyk\u0142ad przez Cata i Adolfa Boche\u0144skiego<\/strong> \u2013 nie by\u0142 wprost kojarzony z konserwatyzmem jako figur\u0105 polityczn\u0105 II RP. Jego w\u0142asna formu\u0142a polityczna (gdy jeszcze stara\u0142 si\u0119 takow\u0105 wypracowa\u0107), cho\u0107 u\u017cywa\u0142a formy tak zwanych „pa\u0144stwowc\u00f3w<\/em>” \u2013 mia\u0142a raczej cechy alternatywnego w stosunku do endecji pomys\u0142u na… polski ruch narodowy, a zatem mo\u017ce do dzi\u015b stanowi\u0107 wsp\u00f3lny dorobek obu tych szk\u00f3\u0142 politycznego my\u015blenia.<\/p>\n <\/p>\n My\u015ble\u0107 trzeba. My\u015ble\u0107!<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u0141\u0105cznym dla endeckiej i konserwatywnego rozumienia polskiej racji stanu – jest te\u017c postrzeganie jej realnie<\/strong>, a zatem si\u0119ganie po metod\u0119 ugody zawsze wtedy, gdy jest ona konieczna, potrzebna i mo\u017cliwa. To ugoda jest zatem elementem charakterystycznym dla polityki konserwatywnej, nie za\u015b to Z KIM si\u0119 j\u0105 zawiera. St\u0105d w\u0142a\u015bnie mo\u017cna by\u0142o w czasie wojny wskazywa\u0107 na pozytywy wynikaj\u0105ce dla polsko\u015bci z jakiego\u015b u\u0142o\u017cenia si\u0119 z Niemcami \u2013 a po wojnie rozumie\u0107 konieczno\u015b\u0107 funkcjonowania Polski w bloku wschodnim. Dlatego w\u0142a\u015bnie, b\u0119d\u0105c okrzyczany \u201eendekokomunist\u0105<\/em>\u201d, a jeszcze cz\u0119\u015bciej \u201erusofilem polskim<\/em>\u201d \u2013 wo\u0142am w obronie zadeklarowanego wroga tak komunizmu, jak i opcji rosyjskiej!<\/p>\n <\/p>\n