Sprawuj\u0105ca faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 na po\u0142udniu Jemenu, w tym kontroluj\u0105ca port w Adenie \u2013 formalnie tymczasow\u0105 siedzib\u0119 dotychczasowego rz\u0105du pa\u0144stwa – Po\u0142udniowa Rada Przej\u015bciowa (STC) og\u0142osi\u0142a 26. kwietnia nad ranem stan nadzwyczajny i pocz\u0105tek samo-zarz\u0105du portu w Adenie i po\u0142udniowych muhafaz Jemenu. Wspierany przez Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105 oficjalny rz\u0105d Jemenu obalonego w styczniu 2015 r. prezydenta Abdrabbuha Mansura Hadiego i stanowi\u0105cej jego zaplecze, b\u0119d\u0105cej miejscow\u0105 odnog\u0105 Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego, partii al-Islah okre\u015bli\u0142 to posuni\u0119cie jako zagra\u017caj\u0105ce \u201ekatastrofalnymi konsekwencjami\u201d.<\/p>\n
Obecna deklaracja STC oznacza ponowny kryzys w \u0142onie koalicji prowadz\u0105cej od 2015 r. agresj\u0119 przeciwko Jemenowi; STC za\u0142o\u017cona zosta\u0142a w maju 2017 r. przez zdymisjonowanego miesi\u0105c wcze\u015bniej przez prezydenta A. M. Hadiego gubernatora Adenu, sprzyjaj\u0105cego niepodleg\u0142o\u015bci Aidarusa az-Zubajdiego, po protestach spo\u0142ecznych w Adenie przeciwko jego odwo\u0142aniu; w styczniu 2018 r. powi\u0105zane z STC, licz\u0105ce sobie ok. 90 tys. bojownik\u00f3w Si\u0142y Pasa Bezpiecze\u0144stwa (SBF) zaj\u0119\u0142y niemal ca\u0142y Aden i otoczy\u0142y pa\u0142ac prezydencki, odst\u0119puj\u0105c od obl\u0119\u017cenia po mediacji si\u0142 koalicji saudyjskiej; w sierpniu 2019 r. SBF wyst\u0105pi\u0142y zbrojnie przeciwko si\u0142om rz\u0105dowym, zajmuj\u0105c Aden, po kilku dniach si\u0142y A. M. Hadiego odbi\u0142y miasto, zosta\u0142y jednak zaatakowane przez wspieraj\u0105ce SBF lotnictwo wojskowe ZEA; we wrze\u015bniu 2018 r. Rijad postawi\u0142 \u017c\u0105danie zwrotu przez STC opanowanych przez nie obiekt\u00f3w, gro\u017c\u0105c w\u0142asn\u0105 interwencj\u0105 i wymuszaj\u0105c rozpocz\u0119cie negocjacji na pocz\u0105tku pa\u017adziernika; pod koniec pa\u017adziernika ZEA przekaza\u0142y si\u0142om saudyjskim kontrol\u0119 nad kluczowymi obiektami strategicznymi w Adenie, w tym nad miejscow\u0105 baz\u0105 lotnicz\u0105 i mi\u0119dzynarodowym lotniskiem cywilnym; w listopadzie tego samego roku podpisane zosta\u0142o porozumienie pokojowe pomi\u0119dzy rz\u0105dem kontrolowanym przez A. M. Hadiuego, a STC: na jego mocy STC mia\u0142o wej\u015b\u0107 do nowego rz\u0105du jedno\u015bci narodowej, a skonfliktowane strony mia\u0142y wycofa\u0107 ci\u0119\u017cki sprz\u0119t wojskowy z kontrolowanych przez siebie miast. Minister spraw zagranicznych w rz\u0105dzie A. M. Hadiego, Muhammad al-Hadhrami oceni\u0142 deklaracj\u0119 STC z 26. kwietnia jako jednostronne wycofanie si\u0119 z listopadowego porozumienia z Rijadu.<\/p>\n
Separaty\u015bci, od 2016 r. wspierani przez Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA), oskar\u017cyli dotychczasowe w\u0142adze pa\u0144stwa o korupcj\u0119, nieudolne zarz\u0105dzanie, niezdolno\u015b\u0107 zapewnienia podstawowych us\u0142ug publicznych jak dostawy wody, elektryczno\u015bci i odprowadzanie \u015bciek\u00f3w – w konsekwencji za\u015b doprowadzenie do degradacji humanitarnej regionu. STC twierdzi ponadto, \u017ce rz\u0105d partii al-Islah, okazawszy si\u0119 niezdolnym do pokonania Hutich, przygotowywa\u0142 si\u0119 do nowej inwazji na Po\u0142udnie kraju i zgniecenia tamtejszej odr\u0119bno\u015bci. Separaty\u015bci deklaruj\u0105 ch\u0119\u0107 utrzymania zawieszenia broni, deeskalacji, pokojowych stosunk\u00f3w i powstrzymania epidemii koronawirusa w kraju. Si\u0142y separatystyczne jeszcze 26. kwietnia obsadzi\u0142y siedziby wszystkich rz\u0105dowych instytucji i wszystkie punkty strategiczne w Adenie – w tym siedzib\u0119 banku centralnego i port miejski. Separaty\u015bci pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 flag\u0105 Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu \u2013 proradzieckiego i komunizuj\u0105cego (od 1970 r.) pa\u0144stwa istniej\u0105cego w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Jemenu w latach 1967-1990.<\/p>\n
W poniedzia\u0142ek, 27. kwietnia koalicja pod wodz\u0105 Arabii Saudyjskiej wyda\u0142a o\u015bwiadczenie, w kt\u00f3rym odmawia uznania deklaracji STC z poprzedniego dnia i wzywa do powrotu do warunk\u00f3w listopadowego porozumienia z Rijadu. Do zawieszenia broni w Jemenie z powodu katastrofalnych deszcz\u00f3w i pogorszenia si\u0119 zaopatrzenia wezwa\u0142a te\u017c skonfliktowane strony ONZ. Deklaracji Rijadu nie towarzyszy gro\u017aba \u017cadnych sankcji, za\u015b Arabia Saudyjska jeszcze na pocz\u0105tku miesi\u0105ca og\u0142osi\u0142a jednostronny rozejm z ruchem Hutich, co spowodowane jest kryzysem zwi\u0105zanym z epidemi\u0105 koronawirusa. Deklaracj\u0119 STC pot\u0119pi\u0142y r\u00f3wnie\u017c w\u0142adze i aparaty bezpiecze\u0144stwa pi\u0119ciu po\u0142udniowych muhafaz Jemenu: Hadramut, Abjan, Szabwa, al-Mahra oraz wyspy Sokotra.<\/p>\n
W saudyjskiej deklaracji z 27. kwietnia brak jest odniesie\u0144 do jedno\u015bci terytorialnej Jemenu. Po zjednoczeniu w 1990 r. Arabskiej Republiki Jemenu (Jemen P\u00f3\u0142nocny ze stolic\u0105 w Sanie) z Ludowo-Demokratyczn\u0105 Republik\u0105 Jemenu (Jemen Po\u0142udniowy ze stolic\u0105 w Adenie) si\u0142y tej pierwszej de facto okupowa\u0142y terytorium dawniej nale\u017c\u0105ce do tej drugiej. W 1994 r. si\u0142y P\u00f3\u0142nocy zada\u0142y seri\u0119 militarnych cios\u00f3w secesjonistom z Po\u0142udnia. Jemen zyska\u0142 du\u017ce znaczenie dla Arabii Saudyjskiej i ZEA, ze swoimi 28 mln. mieszka\u0144c\u00f3w b\u0119d\u0105c drugim pod wzgl\u0119dem liczby ludno\u015bci pa\u0144stwem P\u00f3\u0142wyspu Arabskiego. Potencjalne znaczenie Jemenu podnosz\u0105 dodatkowo potwierdzone z\u0142o\u017ca ropy naftowej oraz geopolityczne po\u0142o\u017cenie nad Zatok\u0105 Ade\u0144sk\u0105 i cie\u015bnin\u0105 Bab al-Mandab. Pi\u0119cioletni konflikt zbrojny zdewastowa\u0142 jednak infrastruktur\u0119 kraju, przyni\u00f3s\u0142 100 tys. ofiar \u015bmiertelnych i miliony uchod\u017ac\u00f3w, sprowadzi\u0142 n\u0119dz\u0119 si\u0119gaj\u0105c\u0105 poziomu kl\u0119ski g\u0142odu, oraz ubezw\u0142asnowolni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia niezdoln\u0105 przeciwdzia\u0142a\u0107 rozprzestrzenianiu si\u0119 koronawirusa.<\/p>\n
Sytuacja w Jemenie odpowiada celom strategicznym Rijadu, w kt\u00f3rego interesie jest podtrzymywanie konfliktu na terenie swojego po\u0142udniowego s\u0105siada jako konfliktu niskiej intensywno\u015bci, by nie dopu\u015bci\u0107 do wykszta\u0142cenia si\u0119 na po\u0142udniowej flance konkurencyjnego o\u015brodka si\u0142y. Celem pobocznym Saud\u00f3w jest niedopuszczenie do uzyskania przycz\u00f3\u0142ka geopolitycznego w Arabii przez Teheran wspieraj\u0105cy Hutich.<\/p>\n
24 kwietnia Rijad zapowiedzia\u0142 przed\u0142u\u017cenie dotychczasowego, dwutygodniowego zawieszenia broni z Hutimi na kolejny miesi\u0105c, w zwi\u0105zku z rozszerzaniem si\u0119 epidemii koronawirusa i terminem Ramadanu. Inicjatywy tej nie podj\u0119li Huti, kt\u00f3rzy w ostatnich miesi\u0105cach przeszli od strategii defensywnej do realizowania strategii ofensywnej, rozszerzaj\u0105c swoje dzia\u0142ania mi\u0119dzy innymi na jeme\u0144skie dystrykty Nihm i Al-D\u017cawah, by wzmocni\u0107 dodatkowo swoj\u0105 pozycj\u0119 przed planowan\u0105 kolejn\u0105 rund\u0105 negocjacji pod patronatem nad zako\u0144czeniem konfliktu.<\/p>\n
Celem Abu Zabi jest natomiast odtworzenie w po\u0142udniowym Jemenie osobnego pa\u0144stwa, a tak\u017ce zniszczenie powi\u0105zanej z Bractwem Muzu\u0142ma\u0144skim partii al-Islah. ZEA d\u0105\u017c\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia tych cel\u00f3w dostarczaj\u0105c broni i pieni\u0119dzy, a tak\u017ce zapewniaj\u0105c przeszkolenie i wsparcie polityczne swoim protegowanym z STC.\u00a0 Prezydentowi Chalifie ibn Zajiadowi Al Nahajjanowi zale\u017cy na utworzeniu na po\u0142udniu Jemenu wasalnego pa\u0144stwa i niedopuszczeniu by port w Adenie sta\u0142 si\u0119 mi\u0119dzynarodowym o\u015brodkiem transportu i handlu morskiego, marginalizuj\u0105c znaczenie Abu Zabi i innych port\u00f3w ZEA.<\/p>\n
Obecna eskalacja konfliktu pomi\u0119dzy STC a parti\u0105 al-Islah oznacza\u0107 mo\u017ce powr\u00f3t do podzia\u0142u Jemenu \u2013 pa\u0144stwa sztucznego i bez znacz\u0105cych tradycji politycznych, oraz dodatkowo wzmocni\u0107 pozycj\u0119 militarn\u0105 i polityczn\u0105 Hutich oraz Iranu. Trwa\u0142a fragmentacja Jemenu oznacza te\u017c dalsz\u0105 degradacj\u0119 bezpiecze\u0144stwa w regionie Rogu Afryki, Zatoki Ade\u0144skiej i cie\u015bniny Bab al-Mandab, kumuluj\u0105c si\u0119 z dotychczas wyst\u0119puj\u0105cymi czynnikami w postaci fragmentacji Somalii i konflikt\u00f3w wewn\u0119trznych oraz mi\u0119dzynarodowych w Etiopii, Erytrei i Sudanie. Na p\u0142aszczy\u017anie geoekonomicznej oznacza to utrzymanie stanu cz\u0105stkowej jedynie aktualizacji potencja\u0142u i zasob\u00f3w w\u0142asnych regionu.<\/p>\n
Ronald Lasecki<\/strong><\/p>\n