Na przeci\u0105gu swojej historii, Rosja by\u0142a nie by\u0142a obj\u0119ta dynamik\u0105 wydarze\u0144 w Europie. Jej nacjonalizm i ideologia narodowa s\u0105 znaczone dwustronn\u0105 dynamik\u0105 fascynacji i odrzucenia wobec tego, co konkretnie europejskie i co og\u00f3lnie zachodnie. Znany w\u0142oski slawista Aldo Ferrari zauwa\u017ca, \u017ce od X do XIII wieku Ru\u015b Kijowska by\u0142a dobrze zintegrowana w ramach \u015bredniowiecznego europejskiego systemu gospodarczego. Inwazja mongolska oderwa\u0142a Rosj\u0119 od Zachodu. P\u00f3\u017aniej, gdy Ksi\u0119stwo Moskiewskie zreorganizowa\u0142o si\u0119 i uwolni\u0142o od pozosta\u0142o\u015bci imperium mongolskiego, Rosja zacz\u0119\u0142a si\u0119 postrzega\u0107 jako nowe prawos\u0142awne Bizancjum, odmienne od katolickiego i protestanckiego Zachodu. Zwyci\u0119stwo Moskwy skierowa\u0142o Rosj\u0119 ku bezkresom Syberii. Pojawienie si\u0119 Piotra Wielkiego, rz\u0105dy Katarzyny Wielkiej i wiek XIX przynios\u0142y pr\u00f3b\u0119 zbli\u017cenia z Zachodem. W oczach wielu obserwator\u00f3w, rewolucja komunistyczna rozpocz\u0119\u0142a now\u0105 faz\u0119 autarkicznej izolacji i zerwanie z Zachodem, pomimo zachodnioeuropejskiego pochodzenia marksizmu.<\/p>\n
Jednak XIX-wieczna okcydentalizacja nie by\u0142a powszechnie akceptowana. U pocz\u0105tku wieku w ca\u0142ej Rosji wyr\u00f3s\u0142 gwa\u0142townie nurt fundamentalistyczny, romantyczny i nacjonalistyczny: przeciwko \u201ezapadnikom\u201d wyro\u015bli \u201es\u0142owianofile\u201d. Zbudzony przez niemiecki romantyzm, pojawi\u0142 si\u0119 w Rosji zasadniczy podzia\u0142 na prawic\u0119 i lewic\u0119. Jest on w Moskwie wci\u0105\u017c aktualny, a debata wok\u00f3\u0142 tej kwestii na nowo nabiera \u017cywotno\u015bci.\u00a0 Przyw\u00f3dc\u0105 okcydentalist\u00f3w by\u0142 w XIX w. Piotr Czadaajew. Najwybitniejszymi przedstawicielami obozu s\u0142owianofil\u00f3w byli Iwan Kirejewski, Aleksiej Chomiakow i Iwan Aksakow. Rosyjskie zapadnictwo rozwin\u0119\u0142o si\u0119 w kilku kierunkach: liberalnym, anarchistycznym, socjalistycznym. S\u0142owianofile rozwin\u0119li nurt ideologiczny oparty na dw\u00f3ch systemach warto\u015bci: prawos\u0142awnym chrze\u015bcija\u0144stwie i wsp\u00f3lnocie ch\u0142opskiej. W uj\u0119ciu bardziej bezpo\u015brednim oznacza\u0142o to autokefali\u0119 Cerkwi narodowych i zaciek\u0142y antyindywidualizm, na gruncie kt\u00f3rego uznawano zachodni liberalizm, w szczeg\u00f3lno\u015bci w jego odmianie anglosaskiej, za co\u015b prawdziwie obrzydliwego.<\/p>\n
Z up\u0142ywem dziesi\u0119cioleci, ten podstawowy podzia\u0142 coraz bardziej si\u0119 komplikowa\u0142. Pogl\u0105dy wielu lewicowc\u00f3w ewoluowa\u0142y ku idei rosyjskiej wyj\u0105tkowo\u015bci, antykapitalizmu, anarchistycznego ch\u0142opskiego socjalizmu. S\u0142owianofilska prawica zmutowa\u0142a w \u201epanslawizm\u201d, kt\u00f3rym w\u0142adza pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 dla uzasadnienia rosyjskiej ekspansji na kierunku ba\u0142ka\u0144skim (wspieraj\u0105cej Rumun\u00f3w, Serb\u00f3w, Bu\u0142gar\u00f3w i Grek\u00f3w przeciwko Osmanom). Po\u015br\u00f3d panslawist\u00f3w by\u0142 filozof Niko\u0142aj Danilewski, autor monumentalnej syntezy historycznej przedstawiaj\u0105cej Europ\u0119 jako kontynent zamieszkany przez historycznie wyczerpane ludy, pozbawione energii i stoj\u0105ce u kresu \u017cycia, oraz S\u0142owian jako falang\u0119 m\u0142odych i \u017cywotnych lud\u00f3w, kt\u00f3rym przeznaczone jest w\u0142ada\u0107 \u015bwiatem. Pod kierownictwem Rosji, S\u0142owianie musz\u0105 zdoby\u0107 Konstantynopol, odzyska\u0107 dla siebie rol\u0119 Bizancjum i stworzy\u0107 niezniszczalne imperium.<\/p>\n
W polemik\u0119 z Danilewskim wszed\u0142 filozof Konstantin Leontjew, kt\u00f3ry postulowa\u0142 sojusz pomi\u0119dzy islamem i prawos\u0142awiem przeciwko rozk\u0142adowemu zachodniemu liberalizmowi. Leontjew by\u0142 przeciwny konfliktowi pomi\u0119dzy Rosj\u0105 a Osmanami na Ba\u0142kanach. Wrogiem byli wed\u0142ug niego przede wszystkim Anglosasi. Wizja Leontjewa wci\u0105\u017c dzi\u015b przemawia do wielu Rosjan. Wreszcie, w swoim \u201eDzienniku pisarza\u201d, podobne idee rozwin\u0105\u0142 Dostojewski (m\u0142odo\u015b\u0107 lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, zepsucie liberalnego Zachodu), dodaj\u0105c do nich radykalny antykatolicyzm. Dostojewski inspirowa\u0142 szczeg\u00f3lnie niemieckich narodowych bolszewik\u00f3w czas\u00f3w Republiki Weimarskiej (Niekischa, Paetela, Moellera van den Brucka, kt\u00f3ry t\u0142umaczy\u0142 jego dzie\u0142a).<\/p>\n
W nast\u0119pstwie budowy kolei transsyberyjskiej pod energicznym kierownictwem ministra Witte, pojawi\u0142a si\u0119 pragmatyczna i autarkiczna ideologia \u201eeurazjanizmu\u201d, uzasadniaj\u0105ca rosyjsk\u0105 kontrol\u0119 nad tym regionem – b\u0105d\u017a to pod panowaniem cara, b\u0105d\u017a pod w\u0142adz\u0105 radzieckiego\u201ewodza\u201d. Ideologami eurazjanizmu byli Trubieckoj, Sawickij i Wierniadskij. Rosja nie jest dla nich wschodni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Europy lecz samoistnym kontynentem, zajmuj\u0105cym centrum \u201e\u015awiatowej Wyspy\u201d, kt\u00f3re brytyjski geopolityk Halford John Mackinder nazwa\u0142 \u201eHeartlandem\u201d. Dla Mackindera, pot\u0119ga panuj\u0105ca nad Heartlandem automatycznie zyskiwa\u0142a te\u017c panowanie nad planet\u0105. I rzeczywi\u015bcie, ten \u201eHeartland\u201d, tak wi\u0119c przestrze\u0144 rozci\u0105gaj\u0105ca si\u0119 od Moskwy po Ural i od Uralu po Zabajkale, by\u0142a niedost\u0119pna dla pot\u0119g morskich takich jak Anglia i Stany Zjednoczone. Mo\u017cna wi\u0119c by\u0142o trzyma\u0107 z niej te pa\u0144stwa w szachu. Polityka radziecka, szczeg\u00f3lnie w okresie Zimnej Wojny, zawsze stara\u0142a si\u0119 urzeczywistni\u0107 najgorsze l\u0119ki Mackindera, tak wi\u0119c uczyni\u0107 rosyjsko-syberyjski rdze\u0144 ZSRR przestrzeni\u0105 nie do zdobycia. Nawet erze broni nuklearnej, lotnictwa i rakiet mi\u0119dzykontynentalnych. \u201eSanktuaryzacja\u201d radzieckiego \u201eHeartlandu\u201d by\u0142a na p\u00f3\u0142 oficjaln\u0105 doktryn\u0105 armii radzieckiej od Stalina do Bre\u017cniewa. Imperialni neonacjonali\u015bci, narodowi komuni\u015bci i patrioci byli przeciwni Gorbaczowowi i Jelcynowi, gdy\u017c oderwali oni od tego \u201eHeartlandu\u201d peryferia wschodnioeuropejskie, ba\u0142tyckie i \u015brodkowoazjatyckie.<\/p>\n
Byli oni prekursorami wsp\u00f3\u0142czesnego rosyjskiego nacjonalizmu, kt\u00f3rego r\u00f3\u017cnorodne nurty oscyluj\u0105 dzi\u015b pomi\u0119dzy p\u0142aszczyzn\u0105 populistyczno-s\u0142owianofilsk\u0105 (\u201enarodniki\u201d, od \u201enarod\u201d – lud), p\u0142aszczyzn\u0105 panslawistyczn\u0105, i p\u0142aszczyzn\u0105 eurazjatyck\u0105. Alberto Ferrari dzieli dzisiejszy nacjonalizm rosyjski na cztery nurty: a) neos\u0142owianofili; b) eurazjat\u00f3w; c) narodowych komunist\u00f3w, oraz d) etnicznych nacjonalist\u00f3w.<\/p>\n
Neos\u0142owianofile to przede wszystkim zwolennicy tez So\u0142\u017cenicyna. W pracy \u201eJak odbudowa\u0107 Rosj\u0119?\u201dprzebywaj\u0105cy na wygnaniu w Stanach Zjednoczonych pisarz opowiada si\u0119 za odchudzeniem Rosji: musi si\u0119 ona wyzby\u0107 wszelkich imperialnych sentyment\u00f3w i da\u0107 mieszka\u0144com peryferii prawo do samostanowienia. So\u0142\u017cenicyn proponowa\u0142 federacj\u0119 trzech wielkich narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich dawnego ZSRR (Rosji, Bia\u0142orusi i Ukrainy). By zmaksymalizowa\u0107 dynamik\u0119 rozwojow\u0105 Syberii, proponowa\u0142 demokracj\u0119 opart\u0105 na ma\u0142ych wsp\u00f3lnotach, nieco na podobie\u0144stwo modelu szwajcarskiego. Inni neonacjonali\u015bci oskar\u017caj\u0105 go o okaleczanie imperialnej ojczyzny i propagowanie rustykalnej utopii, niemo\u017cliwej do zrealizowania w hipernowoczesnym \u015bwiecie w jakim \u017cyjemy.<\/p>\n
Eurazjaci obecni s\u0105 na ca\u0142ej wsp\u00f3\u0142czesnej rosyjskiej scenie politycznej. Filozofem do kt\u00f3rego si\u0119 odwo\u0142uj\u0105 jest Lew Gumilew, swego rodzaju rosyjski Spengler, poddaj\u0105cy analizie procesy historyczne wedle poziomu pasjonarno\u015bci kieruj\u0105cej post\u0119powaniem ludzi. Gdy ludzi cechuje wysoki poziom pasjonarno\u015bci, zdolni s\u0105 do wielkich rzeczy. Gdy poziom ich pasjonarno\u015bci opada, dany lud degeneruje si\u0119 i obumiera. Takie jest w\u0142a\u015bnie przeznaczenie Zachodu. Dla Gumilewa, radzieckie granice s\u0105 nienaruszalne, nowa Rosja musi jednak przestrzega\u0107 zasady etnopluralizmu. Nie chodzi wi\u0119c o rusyfikacj\u0119 lud\u00f3w peryferyjnych, lecz o uczynienie ich przekonanymi sojusznikami \u201eludu imperialnego\u201d. Gumilew, zmar\u0142y w 1992 roku, interpretowa\u0142 idee Leontjewa wedle klucza \u015bwieckiego: Rosjanie i ludy tureckoj\u0119zyczne Azji Centralnej musz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 trwale zwi\u0105za\u0107, odk\u0142adaj\u0105c na bok dziel\u0105ce je r\u00f3\u017cnice religijne. Dzi\u015b dziedzictwo Gumilewa kontynuowane jest na \u0142amach \u201eElement\u00f3w\u201d, czasopisma rosyjskiej \u201eNowej Prawicy\u201d Aleksandra Dugina, oraz tytu\u0142u \u201eDzie\u0144\u201d (kt\u00f3ry zmieni\u0142 tytu\u0142 na \u201eZawtra\u201d po zakazie ukazywania si\u0119 w pa\u017adzierniku 1993), gazety Aleksandra Prochanowa, czo\u0142owych rosyjskich narodowo-patriotycznych pisarzy i dziennikarzy. Jego \u015blady daj\u0105 si\u0119 te\u017c jednak odnale\u017a\u0107 po\u015br\u00f3d niekt\u00f3rych muzu\u0142man\u00f3w w \u201eIslamska Partia Odrodzenia\u201d, w szczeg\u00f3lno\u015bci u Gajdara D\u017cemala. Co jeszcze bardziej zaskakuj\u0105ce, dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w administracji Jelcyna, Rahr i Tolz, tak\u017ce by\u0142o zwolennikami eurazjatyzmu. Ich porady uwzgl\u0119dniano jednak w niewielkim stopniu.<\/p>\n
Jak twierdzi Aldo Ferrari, narodowi komuni\u015bci opowiadaj\u0105 si\u0119 za przywr\u00f3ceniem ci\u0105g\u0142o\u015bci pa\u0144stwa radzieckiego jako bytu historycznego i autonomicznej przestrzeni geopolitycznej.\u00a0 Rozumiej\u0105 jednak, \u017ce marksizm si\u0119 ju\u017c zdezaktualizowa\u0142. Dzi\u015b opowiadaj\u0105 si\u0119 za \u201etrzeci\u0105 drog\u0105\u201d, w kt\u00f3rej podstawowe znaczenie ma solidarno\u015b\u0107 narodowa. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci przyw\u00f3dcy Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej, Giennadija Ziuganowa.<\/p>\n
Etnonacjonali\u015bci inspiruj\u0105 si\u0119 bardziej rosyjsk\u0105 skrajn\u0105 prawic\u0105 sprzed 1914 roku, d\u0105\u017c\u0105c\u0105 do zachowania \u201eczysto\u015bci etnicznej\u201d ludu. S\u0105 oni ksenofobiczni i populistyczni. Chc\u0105 powrotu ludzi z Kaukazu na ich macierzyste ziemie i niekiedy s\u0105 jadowitymi antysemitami rosyjskiego typu.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142czesny rosyjski nacjonalizm zakorzeniony jest w tradycji XIX-wiecznej. W latach 1960. neorurali\u015bci (Walentin Rasputin, Wasilij Bie\u0142ow, So\u0142ouchin, Fiodor Abramow etc.) ca\u0142kowicie odrzucili \u201ezachodni liberalizm\u201d, przeciwstawiaj\u0105c mu pewnego rodzaju \u201ekonserwatywn\u0105 rewolucj\u0119\u201d – wszystko to za\u015b za b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem w\u0142adzy radzieckiej! Literackie pismo \u201eNasz Sowriemiennik\u201d sta\u0142o si\u0119 wehiku\u0142em tej ideologii: prawos\u0142awnej, ch\u0142opsko-wiejskiej, konserwatywnej, skupionej na warto\u015bciach moralnych, ekologicznej. Komunizm, jak twierdzili, zniszczy\u0142 \u201e\u015bwiadomo\u015b\u0107 mityczn\u0105\u201d i stworzy\u0142 \u201espo\u0142ecze\u0144stwo amoralnych potwor\u00f3w\u201d, ca\u0142kowicie \u201ezdeprawowane\u201d, przygotowane do zaakceptowania zachodnich mira\u017cy. Tak wi\u0119c \u201ekonserwatywna rewolucja\u201d by\u0142a po cichu wprowadzana w Rosji, podczas gdy na zachodzie \u201emaskarada\u201d 1968 (De Gaulle) spowodowa\u0142a kulturow\u0105 katastrof\u0119 od kt\u00f3rej wci\u0105\u017c cierpimy. Rosyjscy konserwaty\u015bci sko\u0144czyli te\u017c z komunistycznym fantazmatem \u201einterpretacji historii jako post\u0119pu\u201d. Bo rzeczywi\u015bcie, komuni\u015bci wzi\u0119li z rosyjskiej historii wszystko co prefigurowa\u0142o rewolucj\u0119, odrzucaj\u0105c zarazem ca\u0142\u0105 reszt\u0119. Wybi\u00f3rczej i progresywnej interpretacji historii konserwaty\u015bci przeciwstawili ide\u0119 \u201eunikalnego nurtu\u201d rosyjskiej historii: jednocze\u015bnie waloryzowali wszystkie rosyjskie tradycje historyczne i dekonstruowali linearn\u0105 koncepcj\u0119 marksizmu.<\/p>\n
Robert Steuckers<\/strong><\/p>\n Pierwodruk: \u201eSynergies europ\u00e9ennes\u201d, 1994 <\/p>\n O Autorze: <\/b>Robert Steuckers urodzi\u0142 si\u0119 w 1956 r. we flamandzkiej rodzinie w belgijskim Uccle. W dzieci\u0144stwie fascynowa\u0142 si\u0119 legendami o rycerzach Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u i romantycznymi powie\u015bciami Waltera Scotta. W Brukseli i Louvain studiowa\u0142 lingwistyk\u0119 stosowan\u0105 o specjalno\u015bci j\u0119zyka niemieckiego i angielskiego, z kt\u00f3rych jest t\u0142umaczem przysi\u0119g\u0142ym. Pracowa\u0142 jako nauczyciel j\u0119zyka angielskiego. W czasie studi\u00f3w uniwersyteckich zainteresowa\u0142 si\u0119 histori\u0105 \u015bredniowieczn\u0105 i mitologi\u0105, epik\u0105 flamandzk\u0105, flamandzkim barokiem, oraz kultur\u0105 breto\u0144sk\u0105. Formacyjny wp\u0142yw wywarli na niego Friedrich Nietzsche, Oswald Spengler, Arnold Toynbee, Julius Evola, Gottfried Benn, Ernst J\u00fcnger, Arthur Koestler, George Orwell i Graham Greene.<\/p>\n W 1973 r., w wieku 17 lat, zapisa\u0142 si\u0119 do GRECE (Grupa Studi\u00f3w i Bada\u0144 nad Cywilizacj\u0105 Europejsk\u0105 – Groupement de recherche et d’\u00e9tudes pour la civilisation europ\u00e9enne, popularnie Nowa Prawica \u2013 Nouvelle Droite) Alaina de Benoist, kt\u00f3rej belgijsk\u0105 ga\u0142\u0105\u017a rozwija\u0142 wraz z Georgesem Hupin. Pod koniec lat 1980. zdystansowa\u0142 si\u0119 od Alaina de Benoist, w zwi\u0105zku z post\u0119puj\u0105cym dryfem tego ostatniego w kierunku lewicy. W 1993 r. opu\u015bci\u0142 definitywnie GRECE, zak\u0142adaj\u0105c Synergies Europ\u00e9ennes \u2013 zrzeszaj\u0105c\u0105 prawicowych intelektualist\u00f3w sie\u0107, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie zajmuj\u0105\u00a0 si\u0119 m.in. opracowaniem metapolitycznej mapy drogowej dla partii prawicowych. Wraz z innymi dysydentami z GRECE takimi jak prof. Pierre Vial, prof. Jean Haundry, Dominique Venner i Guillaume Faye stworzy\u0142 podstawy dla ruchu to\u017csamo\u015bciowego (fr. Mouvance identitaire). Wsp\u00f3\u0142pracuje z Aleksandrem Duginem, Pierre Krebsem, Alainem Soralem i Tomislavem Suniciem, tworzy\u0142 zaplecze eksperckie Bloku Flamandzkiego (Vlaams Blok). Jego zainteresowania koncentruj\u0105 si\u0119 na my\u015bli geopolitycznej, z takimi jej przedstawicielami jak Rudolf Kjell\u00e9n, Karl Haushofer i Heinrich Jordis von Lohausen. (opr. RL)\u00a0 \u00a0\u00a0<\/b><\/p>\n A. Dugin: Putin kontra Putin. Dwa oblicza jednego systemu<\/a><\/p><\/blockquote>\n
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: http:\/\/euro-synergies.hautetfort.com\/archive\/2010\/06\/14\/fondements-du-nationalisme-russe.html<\/a> (29.06.2020).
\nPrzek\u0142ad z j\u0119zyka francuskiego i opracowanie: Ronald Lasecki\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n