W ubieg\u0142ych latach Ukraina przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w poligon geopolityki, aren\u0119 konfliktu wzniecanego przez neokonserwatyst\u00f3w z USA i ich pragnienie dominacji nad \u015bwiatem. Ta katastrofa nie omin\u0119\u0142a Ko\u015bcio\u0142a chrze\u015bcija\u0144skiego na Ukrainie. Miejscowi politycy chcieliby wykorzysta\u0107 go jako narz\u0119dzie konsolidacji nowego narodu ukrai\u0144skiego. W niniejszym tek\u015bcie spr\u00f3bujemy wyja\u015bni\u0107 sytuacj\u0119 Cerkwi prawos\u0142awnej na Ukrainie (UPC) oraz to, w jaki spos\u00f3b stworzona zosta\u0142a nowa to\u017csamo\u015b\u0107 religijna.<\/p>\n
<\/p>\n
Zasadniczo, desekularyzacja jest procesem charakterystycznym dla \u015bwiata postmodernistycznego. Obowi\u0105zkowa edukacja sekularna, ateizm jako norma etyczna i lewicowa narracja medialna s\u0105 ju\u017c reliktami przesz\u0142o\u015bci. W Stanach Zjednoczonych, na Bliskim Wschodzie, w Afryce i Ameryce \u0141aci\u0144skiej czynnik religijny odgrywa coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w polityce wewn\u0119trznej i zagranicznej. Ameryka\u0144ski prezydent szuka poparcia przed wyborami w \u015brodowisku protestanckich denominacji, stanowisko \u017cydowskich ortodoks\u00f3w odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119 w wewn\u0119trznym programie politycznym Izraela, a Recep Erdogan ponownie zmienia Hagi\u0119 Sophi\u0119 w meczet, zdobywaj\u0105c w ten spos\u00f3b niezb\u0119dne procenty poparcia w\u015br\u00f3d Turk\u00f3w. Religia, wraz z ruchami populistycznymi, prawicowo-konserwatywnymi ponownie staje si\u0119 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 procesu demokratycznego.<\/p>\n
<\/p>\n
Do tej pory niemal niemo\u017cliwe jest przewidzenie rozwoju konflikt\u00f3w palesty\u0144sko-izraelskiego, ormia\u0144sko-azerbejd\u017ca\u0144skiego, lub pakista\u0144sko-indyjskiego bez uwzgl\u0119dnienia czynnika religijnego. Analitycy rzadko zwracaj\u0105 uwag\u0119 na to, \u017ce to samo dotyczy konfliktu rosyjsko-ukrai\u0144skiego, w kt\u00f3rym czynnik religijny odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119.<\/p>\n
<\/p>\n
Dla wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w postsowieckich kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich to\u017csamo\u015b\u0107 prawos\u0142awna pozostaje rdzeniem to\u017csamo\u015bci narodowej. Wed\u0142ug sonda\u017cy, Ko\u015bci\u00f3\u0142 na Ukrainie i w Rosji cieszy si\u0119 wi\u0119kszym zaufaniem ni\u017c politycy czy np. wojsko. Jaskrawym przyk\u0142adem jest Wszechukrai\u0144ska Procesja z Krzy\u017cem (specjalny rodzaj manifestacji religijnej w postaci d\u0142ugiego, czasem kilkudniowego pokojowego marszu z przedmiotami kultu religijnego), po\u015bwi\u0119cona modlitwom „Za pok\u00f3j, mi\u0142o\u015b\u0107 i Ukrain\u0119”, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 \u00a0w r\u00f3\u017cnych miastach Ukrainy od 3 do 27 lipca 2016 roku i zaplanowana zosta\u0142a na Dzie\u0144 Chrztu Rusi Kijowskiej. Ukrai\u0144ski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Prawos\u0142awny Patriarchatu Moskiewskiego zgromadzi\u0142 w tym celu setki tysi\u0119cy wiernych \u2013 wi\u0119cej ni\u017c u szczytu demonstracji na Majdanie w 2014 roku, kiedy dosz\u0142o do zamachu stanu.<\/p>\n
<\/p>\n
Tak\u017ce pod koniec lipca b. r. \u00a0w Kijowie odby\u0142 si\u0119 kolejny du\u017cy wiec prawos\u0142awnych chrze\u015bcijan, podczas kt\u00f3rego rozbrzmiewa\u0142y has\u0142a „Szatan rz\u0105dzi Ukrain\u0105!”, „Zwr\u00f3\u0107my Krzy\u017c Hagii Sophii!” itd. Nie da si\u0119 zrozumie\u0107 znaczenia tych wydarze\u0144 w ramach \u015bwieckiego paradygmatu politycznego. Niniejszy artyku\u0142 stanowi wst\u0119p do przedstawienia w og\u00f3lnym zarysie osi konfliktu na Ukrainie na podstawie czynnika religijnego.<\/p>\n
<\/p>\n
Na pocz\u0105tku kilka wst\u0119pnych wyja\u015bnie\u0144 na temat prawos\u0142awia. Ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny, stanowi\u0105cy wsp\u00f3lnot\u0119 lokalnych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w autokefalicznych (czyli autonomicznych), uwa\u017ca si\u0119 za \u201ejeden, \u015bwi\u0119ty, powszechny i apostolski Ko\u015bci\u00f3\u0142\u201d. Ka\u017cdy ko\u015bci\u00f3\u0142 autokefaliczny jest niezale\u017cny i odr\u0119bny od innych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w lokalnych w kwestiach administracyjnych, ale jednakowy pod wzgl\u0119dem zasad wiary, pozostaj\u0105c z nimi we wsp\u00f3lnocie eucharystycznej \u2013 w przeciwie\u0144stwie do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, na czele Cerkwi prawos\u0142awnej nie stoi tylko jeden zwierzchnik.<\/p>\n
<\/p>\n
Obecnie istnieje 15 uznanych Cerkwi prawos\u0142awnych: konstantynopolita\u0144ska, aleksandryjska, antiochijska, jerozolimska, rosyjska, gruzi\u0144ska, serbska, rumu\u0144ska, bu\u0142garska, cypryjska, helle\u0144ska, alba\u0144ska, polska, a tak\u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 Prawos\u0142awny w Ameryce i Ko\u015bci\u00f3\u0142 Prawos\u0142awny Ziem Czeskich i S\u0142owacji. Za primus inter pares<\/em> uznaje si\u0119 Cerkiew konstantynopolita\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra jest jednocze\u015bnie jedn\u0105 z najmniej licznych pod wzgl\u0119dem liczby wiernych i najbardziej zale\u017cnych od Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie mieszka po\u0142owa wszystkich parafian i sk\u0105d p\u0142ynie sta\u0142e wsparcie finansowe, a tak\u017ce od Turcji, gdzie znajduje si\u0119 sta\u0142a rezydencja patriarchy Ko\u015bcio\u0142a konstantynopolita\u0144skiego \u2013 Bart\u0142omieja, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 duchownych posiada obywatelstwo tureckie.<\/p>\n <\/p>\n Wr\u00f3\u0107my jednak na Ukrain\u0119. W Ko\u015bciele prawos\u0142awnym, podobnie jak w katolickim, zasadnicze znaczenie ma nie demokratyczna zasada jednoczenia wsp\u00f3lnot wiernych, ale sukcesja apostolska. Dlatego wierni, dla kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wn\u0105 warto\u015b\u0107 stanowi\u0105 nie polityczne rozgrywki, ale prawdziwy kontakt z Bogiem, powinni przyst\u0105pi\u0107 do tradycyjnej Cerkwi prawos\u0142awnej. Po upadku Imperium Rosyjskiego na terenie Zwi\u0105zku Radzieckiego istnia\u0142a jedna cerkiew \u2013 Rosyjski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Prawos\u0142awny Patriarchatu Moskiewskiego, za wy\u0142\u0105czeniem Autokefalicznego Ko\u015bcio\u0142a Gruzji.<\/p>\n Na terenie Ukrai\u0144skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w ramach ZSRR istnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ukrai\u0144ski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Greckokatolicki \u2013 lokalny ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki obrz\u0105dku bizantyjskiego, utworzony jeszcze w Rzeczypospolitej na skutek unii brzeskiej, w 1596 roku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 grekokatolik\u00f3w (ok. 4 milion\u00f3w wiernych) mieszka w zachodnich regionach Ukrainy. Dlatego szczeg\u00f3lnie mocno zakorzenione w jej tradycji s\u0105 tendencje ukrai\u0144skiego nacjonalizmu.<\/p>\n <\/p>\n Niemniej, zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiernych na terytorium Ukrainy aktywnie uczestniczy w \u017cyciu parafialnym, lub uto\u017csamia si\u0119 z kultur\u0105 prawos\u0142awn\u0105. Wraz z rozpadem Zwi\u0105zku Radzieckiego elity polityczne nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego rozpocz\u0119\u0142y pr\u00f3by ca\u0142kowitego zerwania z rosyjskim Ko\u015bcio\u0142em prawos\u0142awnym. Do 1990 roku na terenie bia\u0142oruskiej i ukrai\u0144skiej SRR istnia\u0142y tzw. egzarchaty \u2013 jurysdykcje ko\u015bcielne podleg\u0142e Patriarchatowi Moskiewskiemu RCP. Sob\u00f3r biskupi na prze\u0142omie 30-31 stycznia 1990 przyj\u0105\u0142 „ustaw\u0119 o egzarchacie”, kt\u00f3ra przyznawa\u0142a egzarchatom ukrai\u0144skim i bia\u0142oruskim prawo do pe\u0142nej samorz\u0105dno\u015bci, podzia\u0142u finans\u00f3w itd., za wyj\u0105tkiem spraw teologicznych, kt\u00f3re zosta\u0142y powierzone Synodowi. R\u00f3wnie\u017c za zgod\u0105 Patriarchatu Moskiewskiego egzarchatowi ukrai\u0144skiemu zezwolono nazywa\u0107 si\u0119 samodzieln\u0105 Cerkwi\u0105 \u2013 powsta\u0142a istniej\u0105ca do dzi\u015b, obejmuj\u0105ca zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiernych Ukrai\u0144ska Cerkiew Prawos\u0142awna Patriarchatu Moskiewskiego (UPC MP).<\/p>\n <\/p>\n W tym samym czasie wewn\u0105trz Cerkwi prawos\u0142awnej rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 schizma. W latach 1990-1992 g\u0142ow\u0105 UPC MP by\u0142 metropolita Filaret (Denisenko). 27 maja 1992 Sob\u00f3r biskupi UPC MP zdymisjonowa\u0142 Filareta za dzia\u0142alno\u015b\u0107 schizmatyck\u0105 i metropolit\u0105 Kijowa i ca\u0142ej Ukrainy wybra\u0142 W\u0142odzimierza (Sabodan).<\/p>\n <\/p>\n Skrywaj\u0105cy uraz\u0119 Filaret, przy wsparciu nacjonalist\u00f3w i po naprawieniu stosunk\u00f3w z inn\u0105 prawos\u0142awn\u0105 sekt\u0105 \u2013 Ukrai\u0144skim Autokefalicznym Ko\u015bcio\u0142em Prawos\u0142awnym, prawie w jednakowym czasie, ze swoimi nielicznymi zwolennikami odby\u0142 \u201ealternatywny\u201d, nacjonalistyczny Sob\u00f3r, na kt\u00f3rym zosta\u0142 mianowany patriarch\u0105 samoczynnego tzw. „Ukrai\u0144skiego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego Patriarchatu Kijowskiego”, kt\u00f3ry historycznie nigdy nie istnia\u0142 i kt\u00f3rego nie uzna\u0142 \u017caden z lokalnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w prawos\u0142awnych. W istocie powsta\u0142a kalka protestanckiej sekty. W\u00f3wczas, w latach 90-tych, Filaret zacz\u0105\u0142 szuka\u0107 pomocy u patriarchatu Konstantynopola, kt\u00f3ry teoretycznie m\u00f3g\u0142by nada\u0107 ma\u0142ej nacjonalistycznej sekcie legalny status autokefalii.<\/p>\n <\/p>\n Ze wzgl\u0119du na niebezpieczne tendencje i d\u0105\u017cenie do samorz\u0105dno\u015bci, Patriarchat Moskiewski przyzna\u0142 pe\u0142n\u0105 autonomi\u0119 UPC MP. Na Soborze RPC, w kt\u00f3rym uczestniczyli wszyscy zwierzchni biskupi UPC, przyj\u0119to specjalne zalecenie: „potwierdzi\u0107 status niezale\u017cno\u015bci i samodzielno\u015bci Ukrai\u0144skiego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 prawa szerokiej autonomii z definicji Soboru Biskupiego Rosyjskiego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego w 1990 roku”. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce to powinno uspokoi\u0107 ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n Ambicje polityczne, kt\u00f3rymi kierowa\u0142y si\u0119 elity polityczne Ukrainy po „kolorowej rewolucji” \u00a0z 2014 roku, zwyci\u0119\u017cy\u0142y. Rz\u0105d prezydenta Petra Poroszenki zdecydowa\u0142 postawi\u0107 wszystko na jedn\u0105 kart\u0119 \u2013 domaga\u0107 si\u0119 od patriarchatu konstantynopolita\u0144skiego tzw. tomosu \u2013 specjalnego listu o autokefalii Ko\u015bcio\u0142a. Natomiast najliczniejsza i kanoniczna UPC MP nie skierowa\u0142a takiej pro\u015bby do Konstantynopola. Autokefalii dla tak zwanego „Patriarchatu Kijowskiego” za\u017c\u0105da\u0142a od Konstantynopola sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 w 2018 roku prawie wy\u0142\u0105cznie z nacjonalist\u00f3w Rada Najwy\u017csza (ukrai\u0144ski parlament) i osobi\u015bcie prezydent Poroszenko, naruszaj\u0105c w ten spos\u00f3b fundamentalne postanowienie ukrai\u0144skiej konstytucji o nieingerencji pa\u0144stwa w sprawy Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n <\/p>\n Wbrew oczekiwaniom, nie dosz\u0142o do masowego przej\u015bcia wiernych UPC MP do nowo utworzonego, nacjonalistycznego ko\u015bcio\u0142a. W tym samym czasie, na ca\u0142ej Ukrainie trwa\u0142 szturm na prawos\u0142awne \u015bwi\u0105tynie i klasztory UPC MP uzbrojonych nacjonalist\u00f3w, kt\u00f3rzy otrzymali najwy\u017csze „b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo” od proameryka\u0144skiego Konstantynopolita\u0144skiego Patriarchatu i nacjonalistycznych w\u0142adz. Ca\u0142kowicie niezale\u017cny od Moskwy Ukrai\u0144ski Ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny Patriarchatu Moskiewskiego pozostaje g\u0142\u00f3wn\u0105 grup\u0105 wyznaniow\u0105, wyst\u0119puj\u0105c co roku z misj\u0105 pokojow\u0105 na po\u0142udniu Ukrainy, gdzie armia ukrai\u0144ska prowadzi dzia\u0142ania zbrojne przeciwko prorosyjskim powsta\u0144com.<\/p>\n <\/p>\n Dot\u0105d, wewn\u0105trz tzw. PCU trwa schizma. Na stanowisko „patriarchy” prawdopodobnie namaszczony zostanie bliski przyjaciel Poroszenki Symeon (Szostacki). Poroszence, kt\u00f3ry odszed\u0142 do opozycji i za\u0142o\u017cy\u0142 parti\u0119 „Europejska Solidarno\u015b\u0107”, utworzony przez niego samego ko\u015bci\u00f3\u0142 przyni\u00f3s\u0142 niewiele korzy\u015bci, poniewa\u017c w dalszym ci\u0105gu pozostaje ma\u0142\u0105, nacjonalistyczn\u0105 sekt\u0105 i nie zapewnia mu obiecanego wsparcia. Biskupi \u201eKijowskiego Patriarchatu\u201d otwarcie uprawiaj\u0105 wrog\u0105 retoryk\u0119 i wzywaj\u0105 do zbrojnego rozwi\u0105zania konfliktu na po\u0142udniowym wschodzie kraju (Obwody Doniecki i \u0141uga\u0144ski). Ich retoryka wsp\u00f3\u0142brzmi z has\u0142ami i oczekiwaniami ukrai\u0144skich neonazist\u00f3w, kt\u00f3rzy ostatnio maj\u0105 jeszcze jeden wa\u017cny pow\u00f3d do \u015bwi\u0119towania \u2013 S\u0105d Apelacyjny w Kijowie uzna\u0142, \u017ce symbolika dywizji Waffen SS Galizien, kt\u00f3r\u0105 neonazi\u015bci na Ukrainie tak lubi\u0105 eksponowa\u0107, jest w pe\u0142ni legalna i nie podlega ustawowemu zakazowi propagandy totalitarnej. S\u0105d przychyli\u0142 si\u0119 zatem do stanowiska ukrai\u0144skiego IPN, kt\u00f3ry notabene r\u00f3wnie\u017c popiera \u201ePatriarchat Kijowski\u201d.<\/p>\n <\/p>\n Na tym przyk\u0142adzie mo\u017cemy zauwa\u017cy\u0107, jak istotny jest czynnik religijny na planie geopolityki, bie\u017c\u0105cej polityki lokalnej, legislatywy i sprawiedliwo\u015bci, a nawet w kontek\u015bcie walki o histori\u0119 oraz to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105. Co przyniesie prezydentura Wo\u0142odymyra Ze\u0142enskiego, jeszcze nie wiemy. Czy wahad\u0142o ukrai\u0144skiej polityki skieruje si\u0119 ku integracji z Rosj\u0105? W takim wypadku wsp\u00f3lna to\u017csamo\u015b\u0107 religijna stanie si\u0119 ideologiczn\u0105 podstaw\u0105 pokojowej „rekonkwisty” FR we wsp\u00f3lnej przestrzeni cywilizacyjnej Ukrainy i Rosji. Prozachodnie elity Ukrainy doskonale to rozumiej\u0105, dlatego presja w\u0142adzy i medi\u00f3w na kanoniczn\u0105 Cerkiew prawos\u0142awn\u0105 w nadchodz\u0105cych latach b\u0119dzie tylko ros\u0142a.<\/p>\n \n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Andrzej Kowalski<\/p>\n \n <\/p>\n Aleksandr Dugin: Czwarta Teoria Polityczna<\/a><\/p><\/blockquote>\n