{"id":38490,"date":"2020-12-06T10:17:46","date_gmt":"2020-12-06T09:17:46","guid":{"rendered":"https:\/\/xportal.pl\/?p=38490"},"modified":"2020-12-06T10:17:46","modified_gmt":"2020-12-06T09:17:46","slug":"marcin-skalski-stosunki-turecko-chinskie-etnopolityka-w-cieniu-ekonomii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=38490","title":{"rendered":"Marcin Skalski: Stosunki turecko-chi\u0144skie – etnopolityka w cieniu ekonomii"},"content":{"rendered":"

Jest rok 2009. \u00d3wczesny premier Turcji Recep Tayyip Erdogan okre\u015bla mianem \u201eludob\u00f3jstwa\u201d chi\u0144sk\u0105 polityk\u0119 wobec ludno\u015bci Xinjangu, czy te\u017c \u2013 jak kto woli \u2013 wschodniego Turkiestanu. \u201eNie da si\u0119 tego inaczej zinterpretowa\u0107\u201d \u2013 przekonuje Erdogan [1]<\/strong>.<\/p>\n

Tego typu pr\u00f3by protekcji nad Ujgurami, czyli narodem zamieszkuj\u0105cym w liczbie ponad 10 milion\u00f3w chi\u0144ski region Xinjiang, nie powinny dziwi\u0107. Ambitny lider, jakim jest Erdogan, stoj\u0105cy na czele wschodz\u0105cego regionalnego mocarstwa, uzna\u0142 za stosowne wzi\u0105\u0107 w obron\u0119 \u017cyj\u0105cy w granicach Chin nar\u00f3d pochodzenia tureckiego zgodnie z trwaj\u0105c\u0105 co najmniej od XIX wieku polityk\u0105 wyst\u0119powania jako protektor Ujgur\u00f3w osma\u0144skiej w\u00f3wczas Turcji. Tak by\u0142o chocia\u017cby w roku 1873, gdy su\u0142tan Abdulaziz zbroi\u0142 Ujgur\u00f3w walcz\u0105cych o niezale\u017cno\u015b\u0107 z Chinami rz\u0105dzonymi przez dynasti\u0119 Qing. Po ustanowieniu Chi\u0144skiej Republiki Ludowej tysi\u0105ce Ujgur\u00f3w znalaz\u0142o nowy dom w Turcji, do\u015bwiadczaj\u0105c przy tym tak\u017ce wsparcia Stan\u00f3w Zjednoczonych. W mi\u0119dzyczasie, ju\u017c pod rz\u0105dami przewodnicz\u0105cego Xi Jinpinga, zaostrza\u0142a si\u0119 chi\u0144ska polityka wobec kwestii ujgurskiej. Przez d\u0142ugi czas kwestia ta by\u0142a ko\u015bci\u0105 niezgody w relacjach Ankary z Pekinem, uniemo\u017cliwiaj\u0105c pragmatyczny dialog polityczny i zacie\u015bnianie wi\u0119z\u00f3w ekonomicznych [2]<\/strong>.<\/p>\n

Tymczasem, mimo \u017ce Turcja by\u0142a pierwszym krajem NATO, kt\u00f3ry odby\u0142 \u0107wiczenia wojskowe z Chinami (manewry \u201eAnatolijski Orze\u0142\u201d z pa\u017adziernika 2010, na kt\u00f3re Chi\u0144czycy wys\u0142ali cztery my\u015bliwce [3]<\/strong>), wsp\u00f3\u0142praca w tym sektorze by\u0142a co najwy\u017cej obiecuj\u0105ca. Ostatecznie nie dosz\u0142o do realizacji wartego prawie 3,5 miliarda dolar\u00f3w tureckiego obrony programu przeciwrakietowej z udzia\u0142em jednego z chi\u0144skich koncern\u00f3w pa\u0144stwowych. Poszukiwanie partnera spoza NATO do tego typu projekt\u00f3w w\u015br\u00f3d Chi\u0144czyk\u00f3w by\u0142o sk\u0105din\u0105d zapowiedzi\u0105 g\u0142o\u015bnego zakupu przez Turcj\u0119 rosyjskich system\u00f3w obrony przeciwlotniczej S-400, ju\u017c wtedy budz\u0105c zdumienie w\u015br\u00f3d sojusznik\u00f3w [4]<\/strong>. Chi\u0144ski my\u015bliwiec FC-31 to zreszt\u0105 obecnie jedna z opcji rozwa\u017canych przez Turk\u00f3w po tym, jak Stany Zjednoczone wykluczy\u0142y Ankar\u0119 z operacji sprzeda\u017cy swoich my\u015bliwc\u00f3w F-35 w\u0142a\u015bnie w rewan\u017cu za kupno rosyjskich system\u00f3w S-400 [5]<\/strong>. I tak jak \u201eAnatolijski Orze\u0142\u201d by\u0142 przeprowadzony jako reakcja na presj\u0119 pa\u0144stw zachodnich po zbyt zdystansowanym w ich optyce tureckim udziale w sankcjach na\u0142o\u017conych na Iran, tak te\u017c Turcja pod naciskiem pa\u0144stw zachodnich (g\u0142\u00f3wnie USA) wycofa\u0142a si\u0119 w 2014 ze wspomnianego projektu rozwoju systemu obrony przeciwrakietowej HQ-9 ziemia-powietrze [6]<\/strong>.<\/p>\n

Pierwsze oznaki zbli\u017cenia we wzajemnych stosunkach z Pekinem nast\u0105pi\u0142y podczas 3-dniowej wizyty Erdogana (m.in. w towarzystwie szefa MSZ czy szefa resortu gospodarki) ju\u017c jako prezydenta w Chinach w lipcu 2015, gdzie spotka\u0142 si\u0119 z przewodnicz\u0105cym Xi Jinpingiem. Kwestia ujgurska musia\u0142a w\u00f3wczas ust\u0105pi\u0107 takim tematom jak relacje handlowe. Jednocze\u015bnie wys\u0142ano te\u017c Ankarze sygna\u0142 ostrzegawczy, publikuj\u0105c w rz\u0105dowej gazecie \u201eGlobal Times\u201d artyku\u0142, w kt\u00f3rym oskar\u017cano Turcj\u0119 o przerzucanie islamskich terroryst\u00f3w z Xinjangu na Bliski Wsch\u00f3d [7]<\/strong>.<\/p>\n

W roku 2015 wymiana handlowa mi\u0119dzy Turcj\u0105 a Chinami wynios\u0142a warto\u015b\u0107 27,3 miliard\u00f3w dolar\u00f3w, przy czym warto\u015b\u0107 chi\u0144skiego eksportu do Turcji by\u0142a dziesi\u0119ciokrotnie wy\u017csza ni\u017c eksport w odwrotnym kierunku. Ju\u017c w\u00f3wczas mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 o powolnym \u015bci\u0105ganiu z porz\u0105dku dziennego kwestii ujgurskiej. Polityka turecka ogranicza\u0142a si\u0119 do wsparcia kulturalnego ujgurskich krewniak\u00f3w, przy czym poparcie dla integralno\u015bci terytorialnej Chin by\u0142o dla Ankary priorytetowe, cho\u0107 okazjonalnie w Turcji mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 si\u0119 z antychi\u0144skimi wyst\u0105pieniami czy manifestacjami poparcia dla Ujgur\u00f3w. Z kolei gdy latem 2015 roku chi\u0144skie w\u0142adze wprowadzi\u0142y ograniczenia w celebrowaniu Ramadanu w Xinjangu, co wywo\u0142a\u0142o publiczne oburzenie w Turcji, prezydent Erdogan osobi\u015bcie zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w uspokojenie napi\u0119cia na linii Ankara \u2013 Pekin. Mia\u0142o to miejsce na kilka tygodni przed jego wizyt\u0105 w Chinach. Co istotne, dosz\u0142o ju\u017c do wezwania chi\u0144skiego ambasadora do tureckiego MSZ, z kolei Chi\u0144czycy wyrazili swoje zaniepokojenie tureckim stanowiskiem wobec decyzji dotycz\u0105cej \u015bwi\u0119towania Ramandanu przez muzu\u0142ma\u0144skich Ujgur\u00f3w [8]<\/strong>.<\/p>\n

Do sprzeczno\u015bci interes\u00f3w dochodzi\u0142o jednak\u017ce r\u00f3wnie\u017c w innych regionach \u015bwiata. Podczas gdy Turcja by\u0142a jednym z promotor\u00f3w tzw. Arabskiej Wiosny, w tym obalenia prezydenta Syrii Baszara al-Assada, Chi\u0144czycy s\u0105 zainteresowani przede wszystkim stabilno\u015bci\u0105 na Bliskim Wschodzie. Taka postawa Pekinu nie mo\u017ce dziwi\u0107, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce w 2016 roku szacowano, i\u017c po\u0142owa chi\u0144skiego importu ropy naftowej pochodzi z tego regionu, a w 2020 odsetek ten mia\u0142 wynosi\u0107 a\u017c 70 %. Chi\u0144czycy prowadz\u0105 r\u00f3wnie\u017c polityk\u0119 kupowania akcji bliskowschodnich koncern\u00f3w energetycznych czy te\u017c inwestowania w infrastruktur\u0119 transportow\u0105 [9]<\/strong>. Apogeum rozbie\u017cno\u015bci stanowisk by\u0142o z kolei wezwanie Turcji przez Chiny do poszanowania integralno\u015bci terytorialnej Syrii i zaprzestania stosowania si\u0142y na terytorium tego pa\u0144stwa przez Ankar\u0119 [10]<\/strong>. Turcja w odpowiedzi wyrazi\u0142a za\u015b nadziej\u0119, \u017ce Chiny wci\u0105\u017c pozostaj\u0105 pa\u0144stwem zwalczaj\u0105cym terroryzm [11]<\/strong>. Natomiast dla Chin nie bez znaczenia jest fakt, \u017ce Ujgurzy walczyli w Syrii z wojskami rz\u0105dowymi po stronie Pa\u0144stwa Islamskiego [12]<\/strong>.<\/p>\n

Tymczasem, wzajemna wymiana handlowa utrzymuje si\u0119 w ci\u0105gu ostatnich 5 lat na podobnym poziomie, przy czym wci\u0105\u017c jest ona asymetryczna na niekorzy\u015b\u0107 Turcji. W 2016 roku wzajemna warto\u015b\u0107 wymiany handlowej wynios\u0142a blisko 28,8 miliard\u00f3w dolar\u00f3w, co oznacza\u0142o utrzymanie podobnego poziomu jak w roku 2015, przy czym warto\u015b\u0107 eksportu chi\u0144skiego do Chin przekroczy\u0142a 25 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. W 2017 warto\u015b\u0107 obrot\u00f3w wynios\u0142a 26,3 miliardy dolar\u00f3w, na chi\u0144ski eksport przypad\u0142o 23,4 miliarda dolar\u00f3w. W 2018 roku proporcje te wynosi\u0142y 23,6 miliarda dolar\u00f3w i 20,7 miliard\u00f3w dolar\u00f3w, za\u015b w 2019 \u2013 21,1 miliard\u00f3w dolar\u00f3w i 18,5 miliarda. W zesz\u0142ym roku Chiny wesz\u0142y do czo\u0142owej \u201e20\u201d pa\u0144stw-importer\u00f3w z Turcji, z kolei dla Turk\u00f3w Chiny to jeden z trzech najwi\u0119kszych partner\u00f3w, z kt\u00f3rych Turcja importowa\u0142a towary [13]<\/strong>. Du\u017co skromniej wygl\u0105da natomiast rozmiar chi\u0144skich inwestycji w Turcji \u2013\u00a0 w 2018 stanowi\u0142y one jedynie mniej ni\u017c 1% wszystkich inwestycji w tym kraju, z kolei dla por\u00f3wnania inwestycje z kraj\u00f3w UE stanowi\u0142y 61% wszystkich [14]<\/strong>.<\/p>\n

Turcja jest, rzecz jasna, jedn\u0105 z opcji dla rozwoju Inicjatywy Pasa i Drogi. Niedawno z kolei dosz\u0142o do otworzenia pierwszego po\u0142\u0105czenia kolejowego mi\u0119dzy chi\u0144skim Xi\u2019an i tureckim miastem Izmit nad Morzem Marmara [15]<\/strong>. Po\u0142o\u017cenie Turcji na przeci\u0119ciu szlak\u00f3w w rejonie Kaukazu, Bliskiego Wschodu i w kierunku basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego jest dla Chi\u0144czyk\u00f3w jednym z czynnik\u00f3w atrakcyjno\u015bci tureckiego partnera [16]<\/strong>. Dla Turcji Inicjatywa Pasa i Drogi jest komplementarna wobec jej projektu Centralnego Korytarza, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi linia kolejowa Baku-Tbilisi-Kars. Poci\u0105gi z Chin mia\u0142yby je\u017adzi\u0107, pr\u00f3cz Kars, tak\u017ce przez tureckie miasta Erzurum, Erzincan, Sivas, Kayseri, K\u0131r\u0131kkale, sto\u0142eczn\u0105 Ankar\u0119, Eski\u015fehir, Kocaeli, Stambu\u0142, Edirne. Z kolei listopadzie 2019 roku 850-metrowy poci\u0105g z chi\u0144skiego Xi\u2019ian dotar\u0142 do Turcji i pokona\u0142 tunel pod Bosforem, docieraj\u0105c do europejskiej cz\u0119\u015bci kraju [17]<\/strong>. Warto przy tym doda\u0107, \u017ce w maju 2017 roku podczas ceremonii otwarcia Forum Mi\u0119dzynarodowej Wsp\u00f3\u0142pracy Pasa i Drogi w Pekinie to w\u0142a\u015bnie prezydent Erdogan by\u0142 jednym z trzech wyr\u00f3\u017cnionych go\u015bci obok W\u0142adimira Putina i sekretarza generalnego ONZ Antonio Guterresa, kt\u00f3rzy dost\u0105pili zaszczytu wyg\u0142oszenia przem\u00f3wienia w obecno\u015bci 1500 delegacji ze 130 kraj\u00f3w. Tym samym znalaz\u0142 si\u0119 kolejny pow\u00f3d, by wspomniana wcze\u015bniej kwestia ujgurska zesz\u0142a na dalszy plan wzajemnych stosunk\u00f3w [18]<\/strong>. Zwie\u0144czeniem tego procesu by\u0142o uznanie w sierpniu 2017 roku przez Turcj\u0119 d\u0105\u017c\u0105cego do ustanowienia w Xinjangu kalifatu \u201eIslamskiego Ruchu Wschodniego Turkiestanu\u201d za organizacj\u0119 terrorystyczn\u0105. \u201eNigdy nie pozwolimy na naszym terytorium na jak\u0105kolwiek dzia\u0142alno\u015b\u0107 wymierzon\u0105 w Chiny\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 szef tureckiego MSZ Mevlut Cavusoglu [19]<\/strong>.<\/p>\n

Trudno obecnie powiedzie\u0107, by wsp\u00f3\u0142praca turecko-chi\u0144ska by\u0142a istotnym wektorem modelowania nowego globalnego \u0142adu rodz\u0105cego si\u0119 na naszych oczach. Obydwa pa\u0144stwa maj\u0105 wielu konkurent\u00f3w czy nawet wrog\u00f3w, jednak nie s\u0105 to zazwyczaj zbiory na siebie nachodz\u0105ce. Od czasu uznania przez Turcj\u0119 w 1971 roku Chi\u0144skiej Republiki Ludowej za jedynego reprezentanta Chin g\u0142\u00f3wnym punktem zapalnym by\u0142a kwestia ujgurska, kt\u00f3ra zesz\u0142a na dalszy plan mi\u0119dzy innymi w obliczu tureckich ambicji bycia regionalnym hubem w chi\u0144skiej Inicjatywie Pasa i Drogi. Turcja niew\u0105tpliwie zdaje sobie r\u00f3wnie\u017c spraw\u0119, \u017ce nie jest w stanie wywrze\u0107 decyduj\u0105cego wp\u0142ywu na chi\u0144sk\u0105 polityk\u0119 w Xinjangu \/ Turkiestanie [20]<\/strong>. Dwustronne relacje zdominowa\u0142y kwestie handlowe, w kt\u00f3rych wzajemne obroty \u2013 cho\u0107 niema\u0142e \u2013 nie powinny sta\u0107 si\u0119 zarzewiem tworzenia nowej osi. Tym bardziej, \u017ce interesy poszczeg\u00f3lnych partner\u00f3w i bez kwestii ujgurskiej bywaj\u0105 sprzeczne. Turcja za\u015b, wci\u0105\u017c chocia\u017cby b\u0119d\u0105ca formalnie w NATO, nie stoi pod \u015bcian\u0105, by ust\u0119powa\u0107 Chi\u0144czykom w obszarach wyst\u0119powania swoich najbardziej \u017cywotnych interes\u00f3w.<\/p>\n

Marcin Skalski<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

[1] https:\/\/www.reuters.com\/article\/us-turkey-china-sb\/turkish-leader-calls-xinjiang-killings-genocide-idUSTRE56957D20090710<\/a><\/p>\n

[2] https:\/\/www.washingtoninstitute.org\/policy-analysis\/view\/will-turkey-and-china-become-friends<\/a><\/p>\n

[3] https:\/\/www.worldscientific.com\/doi\/pdf\/10.1142\/S237774001650007X<\/a><\/p>\n

[4] https:\/\/www.hurriyetdailynews.com\/erdogan-in-china-for-talks-about-uighurs-missile-program-86137<\/a><\/p>\n

[5] http:\/\/www.globaltimes.cn\/content\/1153844.shtml<\/a><\/p>\n

[6] https:\/\/thediplomat.com\/2014\/05\/why-turkey-may-not-buy-chinese-missile-systems-after-all\/<\/a><\/p>\n

[7] https:\/\/www.hurriyetdailynews.com\/erdogan-in-china-for-talks-about-uighurs-missile-program-86137<\/a><\/p>\n

[8] http:\/\/www.gif.org.tr\/files\/Young%20Academics%20Papers\/Altay_Atl%C4%B1_Turkeys_Foreign_Policy_Towards_China.pdf<\/a><\/p>\n

[9] http:\/\/www.gif.org.tr\/files\/Young%20Academics%20Papers\/Altay_Atl%C4%B1_Turkeys_Foreign_Policy_Towards_China.pdf<\/a><\/p>\n

[10] https:\/\/ria.ru\/20191015\/1559797364.html<\/a><\/p>\n

[11] https:\/\/www.scmp.com\/news\/china\/diplomacy\/article\/3033936\/turkey-hits-back-chinas-call-stop-military-action-syria<\/a><\/p>\n

[12] https:\/\/www.dw.com\/en\/turkey-china-seek-to-expand-economic-ties-despite-political-differences\/a-49425011<\/a><\/p>\n

[13] https:\/\/www.aa.com.tr\/ru\/%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0\/%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%B8-%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8F-%D0%B7%D0%B0-5-%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB-126-%D0%BC%D0%BB%D1%80%D0%B4\/1749496<\/a><\/p>\n

[14] https:\/\/www.washingtoninstitute.org\/policy-analysis\/view\/will-turkey-and-china-become-friends<\/a><\/p>\n

[15] http:\/\/www.xinhuanet.com\/english\/2020-05\/22\/c_139076644.htm<\/a><\/p>\n

[16] https:\/\/www.dw.com\/en\/turkey-china-seek-to-expand-economic-ties-despite-political-differences\/a-49425011<\/a><\/p>\n

[17] https:\/\/doingbusinessinturkey.com\/turkey-as-middle-corridor-in-one-belt-one-road\/<\/a><\/p>\n

[18] https:\/\/news.cgtn.com\/news\/3d49544f34677a4d\/share_p.html<\/a><\/p>\n

[19] http:\/\/en.people.cn\/n3\/2017\/0803\/c90883-9250745.html<\/a><\/p>\n

[20] https:\/\/www.worldscientific.com\/doi\/pdf\/10.1142\/S237774001650007X\u00a0<\/a><\/p>\n

\u015awiat w ogniu wojny. Doktryny, idee i konflikty zbrojne w publicystyce Xportalu<\/a><\/p><\/blockquote>\n