Od Redakcji<\/b>: Z \u017cadn\u0105 bodaj koncepcj\u0105 nazwisko Herberta Marcuse nie sprz\u0119g\u0142o si\u0119 tak silnie jak z koncepcj\u0105 ,,Cz\u0142owieka jednowymiarowego\u201d, wy\u0142o\u017con\u0105 w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3rej pe\u0142en tytu\u0142 brzmi ,, Cz\u0142owiek jednowymiarowy: badania nad ideologi\u0105 rozwini\u0119tego spo\u0142ecze\u0144stwa przemys\u0142owego<\/i>\u201d. Dzie\u0142o to, wydane w 1964 roku, jest krytyk\u0105 rozwini\u0119tej cywilizacji technologicznej oraz jej wp\u0142ywu na umys\u0142owo\u015b\u0107 przeci\u0119tnego Amerykanina. Zdaniem filozofa wraz ze wzrostem post\u0119pu technicznego i zwi\u0105zanego z nim rozwoju dobrobytu, spo\u0142ecze\u0144stwo przemys\u0142owe staje si\u0119 coraz bardziej zuniformizowane, totalitarne i wreszcie \u2013jednowymiarowe. Jednak\u017ce totalitaryzm tego spo\u0142ecze\u0144stwa jest totalitaryzmem nierepresywnym, gdy\u017c do jego podtrzymania i neutralizowania opozycji nie potrzeba ju\u017c si\u0142y fizycznej, czy policyjnego terroru. Cywilizacja technologiczna zrodzi\u0142a nowe formy represji: represj\u0119 intelektualn\u0105, materialn\u0105, technologiczn\u0105 czy konsumpcyjn\u0105. Obfito\u015b\u0107 oferowanych d\u00f3br materialnych sprawia, \u017ce zanikaj\u0105 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy klasami, co skutecznie t\u0142umi opozycj\u0119:
\n,,Je\u017celi robotnik i pracodawca ogl\u0105daj\u0105 ten sam program telewizyjny i korzystaj\u0105 z tych samych miejsc rekreacji, je\u015bli maszynistka jest bardziej efektownie umalowana ni\u017c c\u00f3rka jej szefa, je\u015bli Murzyn posiada cadillaca, je\u015bli wreszcie wszyscy razem s\u0105 czytelnikami tych samych gazet , to tego rodzaju asymilacja nie jest wyrazem zaniku klas. Przeciwnie, wskazuje ona na stopie\u0144, w jakim klasy zdominowane partycypuj\u0105 w potrzebach i zadowoleniach gwarantuj\u0105cych utrzymywanie klas rz\u0105dz\u0105cych<\/i>.\u201d My\u015blenie jednowymiarowe to my\u015blenie, kt\u00f3re zapoznaje antagonistyczny charakter rzeczywisto\u015bci, co jest r\u00f3wnoznaczne z przyj\u0119ciem postawy konformistycznej wobec \u015bwiata zastanego. Kapitalizm generuj\u0105c sztuczne potrzeby, wzory zachowa\u0144, okre\u015blone formy zabawy i odpoczynku, kochania i nienawidzenia wraz z b\u0142yskawiczn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 ich realizowania, tworzy w cz\u0142owieku z\u0142udne poczucie spe\u0142nienia i przez to parali\u017cuje naturaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 Rozumu do kwestionowania ustanowionego porz\u0105dku. Cz\u0142owiek ujmuje spo\u0142ecze\u0144stwo kapitalistyczne jako jedynie zgodne z natur\u0105 ludzk\u0105, a Rozum technologiczny osi\u0105ga rang\u0119 Rozumu historycznego. W poni\u017cszym rozdziale Marcuse \u015bledzi konflikt pomi\u0119dzy my\u015bleniem jednowymiarowym a dwuwymiarowym, kt\u00f3ry, jego zdaniem, si\u0119ga czas\u00f3w Platona i Arystotelesa. (A.Z.)<\/p>\n
***<\/p>\n
,,\u2026to, co jest, nie mo\u017ce by\u0107 prawdziwe<\/em>\u201d. Dla naszych dobrze wy\u0107wiczonych uszu i oczu stwierdzenie to jest bezczelne i \u015bmieszne lub tak oburzaj\u0105ce, jak inne stwierdzenie, kt\u00f3re wydaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107 co\u015b przeciwnego: ,,to, co rzeczywiste, jest rozumne<\/em>\u201d. Jednak\u017ce w tradycji my\u015bli zachodniej oba te zdania ods\u0142aniaj\u0105 w prowokacyjnie skr\u00f3conej formule ide\u0119 Rozumu, kt\u00f3ra kieruje logik\u0105 tej my\u015bli. Ponad to oba wyra\u017caj\u0105 to samo poj\u0119cie, mianowicie antagonistyczn\u0105 struktur\u0119 rzeczywisto\u015bci i my\u015bli usi\u0142uj\u0105cej zrozumie\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. \u015awiat bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczenia \u2013 \u015bwiat, w kt\u00f3rym odkrywamy siebie jako istoty \u017cyj\u0105ce \u2013 musi by\u0107 zrozumiany, przekszta\u0142cony, a nawet obalony po to, by sta\u0142 si\u0119 tym, czym jest rzeczywi\u015bcie.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W r\u00f3wnaniu Rozum = Prawda = Rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3re \u0142\u0105czy \u015bwiat subiektywny i obiektywny w antagonistycznej jedno\u015bci, Rozum jest si\u0142\u0105 wywrotow\u0105, ,,si\u0142\u0105 tego, co negatywne\u201d, kt\u00f3ra ustanawia, jako Rozum teoretyczny i praktyczny, prawd\u0119 dla ludzi i rzeczy \u2013 to jest warunki, w kt\u00f3rych ludzie i rzeczy staj\u0105 si\u0119 tym, czym rzeczywi\u015bcie s\u0105. Pr\u00f3ba wykazania, \u017ce ta prawda teorii i praktyki jest nie subiektywnym, lecz obiektywnym warunkiem, by\u0142a pierwotn\u0105 trosk\u0105 my\u015bli zachodniej i \u017ar\u00f3d\u0142em jej logiki \u2013 logiki nie w sensie specjalnej dyscypliny filozofii, ale jako sposobu my\u015blenia odpowiedniego dla zrozumienia tego, co rzeczywiste, jako tego, co rozumne.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Totalitarne uniwersum technologicznej racjonalno\u015bci jest najnowszym przeobra\u017ceniem idei Rozumu. W tym i w nast\u0119pnym rozdziale spr\u00f3buj\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 niekt\u00f3re z g\u0142\u00f3wnych stadi\u00f3w rozwoju tej idei \u2013 proces, poprzez kt\u00f3ry logika sta\u0142a si\u0119 logik\u0105 panowania. Taka ideologiczna analiza mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do zrozumienia rzeczywistego rozwoju w tej mierze, jakiej jest skupiona na po\u0142\u0105czeniu (i rozdzieleniu) teorii i praktyki, my\u015bli i dzia\u0142ania w historycznym procesie \u2013 na ods\u0142anianiu si\u0119 teoretycznego i praktycznego Rozumu w jedno\u015bci tego procesu.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W tej idei Rozumu za\u0142o\u017cone jest ju\u017c, jako specyficzny projekt filozoficzny, zamkni\u0119te operacyjne uniwersum rozwini\u0119tej cywilizacji przemys\u0142owej, z jego przera\u017caj\u0105c\u0105 harmoni\u0105 wolno\u015bci i ucisku, produktywno\u015bci\u00a0 i niszczenia, wzrostu i cofania si\u0119. Dla stadium technologicznego i przed \u2013 technologicznego wsp\u00f3lne s\u0105 pewne podstawowe poj\u0119cia cz\u0142owieka i natury, kt\u00f3re wyra\u017caj\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tradycji zachodniej. Wewn\u0105trz tego continuum \u015bcieraj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 r\u00f3\u017cne sposoby my\u015blenia: nale\u017c\u0105 one o r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w ujmowania, organizowania, ujmowania, zmieniania spo\u0142ecze\u0144stwa i przyrody. Tendencje stabilizuj\u0105ce \u015bcieraj\u0105 si\u0119 z wywrotowymi elementami Rozumu, si\u0142a pozytywnego \u015bciera si\u0119 z si\u0142\u0105 negatywnego my\u015blenia dop\u00f3ty, dop\u00f3ki zdobycze rozwini\u0119tej cywilizacji przemys\u0142owej nie doprowadzaj\u0105 do triumfu rzeczywisto\u015bci jednowymiarowej nad wszystkimi sprzeczno\u015bciami.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Ten konflikt si\u0119ga wstecz, a\u017c do pocz\u0105tk\u00f3w samej my\u015bli filozoficznej, i znajduje dobitny wyraz w r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy dialektyczn\u0105 logik\u0105 Platona i formaln\u0105 logik\u0105 arystotelesowskiego Organonu<\/em>. Poni\u017cszy szkic mo\u017ce przygotowa\u0107 teren dla analizy przeciwstawnych cech racjonalno\u015bci technologicznej.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 W klasycznej filozofii greckiej Rozum jest poznawcz\u0105 zdolno\u015bci\u0105 rozr\u00f3\u017cniania tego, co prawdziwe, i tego, co jest fa\u0142szywe. W tej mierze, w jakiej prawda (i fa\u0142sz) jest pierwotnym warunkiem Bytu, Rzeczywisto\u015bci \u2013 i tyko na tym gruncie \u2013 jest ona w\u0142asno\u015bci\u0105 zda\u0144<\/em>. Prawdziwy dyskurs, logika, ods\u0142ania i wyra\u017ca to, co rzeczywi\u015bcie jest<\/em> \u2013 jako r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od tego, co zdaje si\u0119<\/em> by\u0107 (rzeczywistym). A dzi\u0119ki tej r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy Prawd\u0105 i (rzeczywistym) Bytem, Prawda jest warto\u015bci\u0105, poniewa\u017c Byt jest lepszy ni\u017c Nie \u2013 Byt. Nie \u2013 Byt nie jest po prostu Nico\u015bci\u0105; jest on potencjalno\u015bci\u0105 Bytu i zagro\u017ceniem dla Bytu \u2013 jest gro\u017ab\u0105 zniszczenia. Walka o prawd\u0119 jest walk\u0105 przeciwko zniszczeniu, o ,,ocalenie\u201d Bytu (same ten wysi\u0142ek jawi si\u0119 jako destrukcyjny, je\u015bli atakuje rzeczywisto\u015b\u0107 ustanowion\u0105 jako ,, nie prawdziw\u0105\u201d: Sokrates przeciwko ate\u0144skiemu pa\u0144stwu \u2013 miastu). W tej mierze, w jakiej walka o prawd\u0119 ,,ocala\u201d rzeczywisto\u015b\u0107 przed zniszczeniem, prawda anga\u017cuje i wi\u0105\u017ce ludzk\u0105 egzystencj\u0119. Jest ona esencjalnie ludzkim projektem. Je\u015bli cz\u0142owiek nauczy\u0142 si\u0119 widzie\u0107 i poznawa\u0107 to, co rzeczywi\u015bcie jest<\/em>, b\u0119dzie dzia\u0142a\u0142 zgodnie z prawd\u0105. Epistemologia jako taka jest etyk\u0105, a etyka jest epistemologi\u0105.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ta koncepcja odzwierciedla do\u015bwiadczenie \u015bwiata antagonistycznego w sobie \u2013 \u015bwiata ska\u017conego brakiem i negatywno\u015bci\u0105, stale zagro\u017conego rozk\u0142adem, ale r\u00f3wnie\u017c \u015bwiata, kt\u00f3ry jest kosmosem<\/em>, \u015bwiata ustrukturowanego wedle przyczyn celowych. W takim zakresie, w jakim do\u015bwiadczenie antagonistycznego \u015bwiata kieruje rozwojem kategorii filozoficznych, filozofia porusza si\u0119 w uniwersum, kt\u00f3re jest wewn\u0119trznie p\u0119kni\u0119te (d\u00e9chirement onu ogique<\/em>) \u2013 dwuwymiarowe. Poz\u00f3r i rzeczywisto\u015b\u0107, nieprawda i prawda (i, jak zobaczymy nie \u2013 wolno\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107) s\u0105 warunkami ontologicznymi.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Rozr\u00f3\u017cnienie to nie jest wynikiem zalet czy wad abstrakcyjnej my\u015bli; jest ono raczej zakorzenione w do\u015bwiadczeniu uniwersum, w kt\u00f3rego teorii i praktyce my\u015bl uczestnicy. W tym uniwersum s\u0105 sposoby bycia, w kt\u00f3rych ludzie i rzeczy istniej\u0105 ,,same przez si\u0119\u201d i ,,jako tacy\u201d oraz sposoby, w kt\u00f3rych tak nie istniej\u0105 \u2013 to znaczy, w kt\u00f3rych istniej\u0105 w zniekszta\u0142ceniu, ograniczeniu, czy zaprzeczeniu swej w\u0142asnej natury (esencji). Proces bytu i my\u015bli jest przezwyci\u0119\u017ceniem tych negatywnych warunk\u00f3w. Filozofia bierze porz\u0105dek w dialektyce; jej uniwersum dyskursu jest odpowiedzi\u0105 na fakty antagonistycznej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Jakie s\u0105 kryteria tego rozr\u00f3\u017cnienia? Na jakiej podstawie status ,,prawdy\u201d przypisywany jest raczej temu sposobowi czy warunkowi ni\u017c tamtemu? Klasyczna filozofia grecka w du\u017cym stopniu okazywa\u0142a zaufanie temu, co p\u00f3\u017aniej zosta\u0142o nazwane (raczej w pejoratywnym sensie) ,,intuicj\u0105\u201d, tj. tej formie poznania, w kt\u00f3rej przedmiot jawi si\u0119 jasno jako to, czym jest rzeczywi\u015bcie (w swych jako\u015bciach istotnych) i w antagonistycznym stosunku o swej przypadkowej, bezpo\u015bredniej sytuacji. Ta oczywisto\u015b\u0107 intuicji nie r\u00f3\u017cni si\u0119 zbytnio od oczywisto\u015bci kartezja\u0144skiej. Nie jest ona tajemnicz\u0105 zdolno\u015bci\u0105 umys\u0142u, dziwnym bezpo\u015brednim do\u015bwiadczeniem, nie jest te\u017c oderwana o analizy poj\u0119ciowej. Intuicja jest raczej (zadanym) celem takiej analizy \u2013 rezultatem metodycznej intelektualnej mediacji. Jest ona jako taka mediacj\u0105 konkretnego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Ilustracj\u0105 tego mo\u017ce by\u0107 poj\u0119cie istoty cz\u0142owieka. Cz\u0142owiek analizowany w sytuacji, w jakiej odnajduje siebie w swym uniwersum, zdaje si\u0119 posiada\u0107 pewne zdolno\u015bci i si\u0142y, kt\u00f3re mog\u0142yby uczyni\u0107 go zdolnym prowadzenia ,,dobrego \u017cycia\u201d, tj. \u017cycia, kt\u00f3re, jak dalece to mo\u017cliwe, by\u0142oby wolne od znoju, zale\u017cno\u015bci i brzydoty. Osi\u0105gn\u0105\u0107 takie \u017cycie \u2013 to osi\u0105gn\u0105\u0107 ,,najlepsze \u017cycie\u201d: \u017cy\u0107 w zgodzie z istot\u0105 przyrody czy cz\u0142owieka.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Z pewno\u015bci\u0105 jest to wci\u0105\u017c dictum filozofa; to on w\u0142a\u015bnie analizuje ludzk\u0105 sytuacj\u0119. On poddaje do\u015bwiadczenie swemu krytycznemu os\u0105dowi, a ten zawiera s\u0105d o warto\u015bci \u2013 mianowicie, \u017ce wolno\u015b\u0107 od znoju jest bardziej po\u017c\u0105dana ni\u017c zn\u00f3j, i \u017ce rozumne \u017cycie jest bardziej po\u017c\u0105dane ni\u017c \u017cycie g\u0142upie. Tak si\u0119 zdarzy\u0142o, \u017ce filozofia narodzi\u0142a si\u0119 wraz z tymi warto\u015bciami. My\u015bl naukowa musia\u0142a rozbi\u0107 si\u0119 jedno\u015b\u0107 s\u0105du warto\u015bciuj\u0105cego i analizy, poniewa\u017c stawa\u0142o si\u0119 coraz wyra\u017aniejsze, \u017ce warto\u015bci filozoficzne nie kieruj\u0105 ani organizacj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, ani przeobra\u017ceniami natury. By\u0142y one nieskuteczne, nierzeczywiste. Ju\u017c grecka koncepcja zawiera element historyczny \u2013 istota cz\u0142owieka inna jest w niewolniku i w wolnym obywatelu, w Greku i w barbarzy\u0144cy. Cywilizacja przezwyci\u0119\u017cy\u0142a ontologiczn\u0105 sta\u0142o\u015b\u0107 tej r\u00f3\u017cnicy (przynajmniej w teorii). Ale ten rozw\u00f3j nie uniewa\u017cnia do tej pory rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy tym, co jest istotne i przypadkowe w bycie, mi\u0119dzy prawdziwymi i fa\u0142szywymi sposobami istnienia \u2013 je\u015bli tylko to rozr\u00f3\u017cnienie pochodzi z logicznej analizy sytuacji empirycznej i uwzgl\u0119dnia zar\u00f3wno jej istotow\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, jak jej przypadkowo\u015b\u0107.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Dla Platona z p\u00f3\u017anych dialog\u00f3w i dla Arystotelesa modusy Bytu s\u0105 modusami ruchu \u2013 przechodzeniem od potencjalno\u015bci do aktualno\u015bci, urzeczywistnianiem. Byt finitystyczny jest niepe\u0142nym urzeczywistnieniem, podlega zmianie. Jego rodzenie si\u0119 jest rozk\u0142adanie si\u0119; jest on przesi\u0105kni\u0119ty negatywno\u015bci\u0105. Tak wi\u0119c nie jest on prawdziw\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 \u2013 Prawd\u0105. Filozoficzne poszukiwanie przechodzi od \u015bwiata sko\u0144czonego do konstrukcji takiej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra nie podlega bolesnemu rozr\u00f3\u017cnieniu pomi\u0119dzy potencjalno\u015bci\u0105 i aktualno\u015bci\u0105; rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra panuje nad swoj\u0105 negatywno\u015bci\u0105 i jest w sobie zako\u0144czona i niezale\u017cna \u2013 wolna<\/em>.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 To odkrycie jest dzie\u0142em Logosu i Erosa. Te dwa kluczowe poj\u0119cia oznaczaj\u0105 dwa sposoby negacji; zar\u00f3wno erotyczne, jak i logiczne poznanie rozrywa obr\u0119cz ustanowionej, przypadkowej rzeczywisto\u015bci i walczy o prawd\u0119 nie daj\u0105c\u0105 si\u0119 pogodzi\u0107 z t\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. Logos i Eros s\u0105 jednocze\u015bnie subiektywne i obiektywne. Wznoszenie si\u0119 od ,,ni\u017cszych\u201d do ,,wy\u017cszych\u201d form rzeczywisto\u015bci jest zar\u00f3wno ruchem materii, jak umys\u0142u. Zgodnie\u00a0 Arystotelesem, doskona\u0142a rzeczywisto\u015b\u0107 \u2013 b\u00f3g przyci\u0105ga \u015bwiat znajduj\u0105cy si\u0119 ni\u017cej; jest on przyczyn\u0105 celow\u0105 wszelkiego bytu. Logos i Eros s\u0105 w sobie jedno\u015bci\u0105 pozytywnego i negatywnego, tworzenia i niszczenia. W wymaganiach my\u015bli i szale\u0144stwie mi\u0142o\u015bci tkwi niszczycielska odmowa wobec ustanowionych sposob\u00f3w \u017cycia. Prawda przekszta\u0142ca sposoby my\u015bli i istnienia. Rozum i Wolno\u015b\u0107 zbiegaj\u0105 si\u0119.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Jednak\u017ce ta dynamika ma swoje nieuniknione granice o tyle, o ile antagonistyczna natura rzeczywisto\u015bci, jej eksplozja w prawdziwych i nieprawdziwych sposobach istnienia jawi si\u0119 jako niezmienna kondycja ontologiczna. S\u0105 sposoby istnienia, kt\u00f3re nigdy nie mog\u0105 by\u0107 ,,prawdziwe\u201d, poniewa\u017c nigdy nie mog\u0105 spocz\u0105\u0107<\/em> w spe\u0142nianiu swej potencji, w radowaniu si\u0119<\/em> byciem. W rzeczywisto\u015bci ludzkiej ka\u017cde istnienie, kt\u00f3re wyczerpuje si\u0119\u00a0 zdobywaniu niezb\u0119dnych \u015brodk\u00f3w do \u017cycia, jest przez to egzystencj\u0105 ,,nieprawdziw\u0105\u201d i nie \u2013 woln\u0105. Oczywi\u015bcie takie istnienie odzwierciedla ontologiczn\u0105 kondycj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa ugruntowanego na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce wolno\u015b\u0107 jest nie do pogodzenia z aktywno\u015bci\u0105 dostarczania \u015brodk\u00f3w koniecznych do \u017cycia, \u017ce ta aktywno\u015b\u0107 jest ,,naturaln\u0105\u201d funkcja okre\u015blonej klasy oraz, \u017ce poznanie prawdy i prawdziwe istnienie wymagaj\u0105 wolno\u015bci od wszelkiej tego rodzaju aktywno\u015bci. Jest to stan rzeczy przedtechnologiczny i antytechnologiczny par excellence<\/em>.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Lecz ta rzeczywista linia podzia\u0142u mi\u0119dzy przedtechnologiczn\u0105 i technologiczn\u0105 racjonalno\u015bci\u0105 nie jest lini\u0105 dziel\u0105c\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo oparte na nie \u2013 wolno\u015bci i spo\u0142ecze\u0144stwo oparte na wolno\u015bci. Spo\u0142ecze\u0144stwo jest wci\u0105\u017c jeszcze zorganizowane w taki spos\u00f3b, \u017ce zdobywanie \u015brodk\u00f3w koniecznych do \u017cycia wype\u0142nia ca\u0142y czas i stanowi zaj\u0119cie na ca\u0142e \u017cycie dla okre\u015blonych klas spo\u0142ecznych, kt\u00f3re dlatego<\/em> s\u0105 nie \u2013 wolne \u00a0i nie dopuszczone do ludzkiej egzystencji. \u00a0W tym sensie klasyczne twierdzenie, zgodnie z kt\u00f3rym prawda jest nie do pogodzenia ze zniewoleniem przez spo\u0142ecznie niezb\u0119dn\u0105 prac\u0119, jest ci\u0105gle wa\u017cne.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Klasyczna koncepcja implikuje twierdzenie, \u017ce wolno\u015b\u0107 my\u015bli i s\u0142owa tak d\u0142ugo musi pozostawa\u0107 przywilejem klasowym, jak d\u0142ugo przewa\u017ca to zniewolenie. My\u015bl i mowa przynale\u017c\u0105 do my\u015bl\u0105cego i m\u00f3wi\u0105cego podmiotu, wi\u0119c je\u015bli jego \u017cycie zale\u017cy od wykonania na\u0142o\u017conej na niego funkcji, to zale\u017cy od spe\u0142nienia wymaga\u0144 zwi\u0105zanych z t\u0105 funkcj\u0105 \u2013 i w ten spos\u00f3b zale\u017cy od tych, kt\u00f3rzy kontroluj\u0105 [wype\u0142nienie] tych wymaga\u0144. Linia podzia\u0142u pomi\u0119dzy przedtechnologicznym i technologicznym projektem przejawia si\u0119 raczej w sposobie, w jaki zorganizowane jest uzale\u017cnienie od rzeczy koniecznych do \u017cycia \u2013 od ,,zarabiania na \u017cycie\u201d, oraz, w nowych rodzajach wolno\u015bci i nie \u2013 wolno\u015bci, prawdy i fa\u0142szu, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 tej organizacji.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Kto jest wedle klasycznej koncepcji podmiotem, kt\u00f3ry pojmuje ontologiczny stosunek prawdy i nieprawdy? Jest to mistrz czystej kontemplacji (teorii) i mistrz praktyki kierowanej przez teori\u0119, tj. filozof \u2013 m\u0105\u017c stanu. Z pewno\u015bci\u0105 prawda, kt\u00f3r\u0105 on zna i obja\u015bnia, jest potencjalnie dost\u0119pna ka\u017cdemu. W Menonie<\/em> Platona prowadzony przez filozofa niewolnik jest zdolny do uchwycenia prawdy geometrycznego aksjomatu, tj. prawdy poza<\/em> zmian\u0105 i rozk\u0142adem. Poniewa\u017c prawda jest zar\u00f3wno stanem Bytu, jak i my\u015bli, a my\u015bl jest wyrazem i przejawem Byt, dost\u0119p do prawdy pozostaje tylko mo\u017cliwo\u015bci\u0105 tak d\u0142ugo, dop\u00f3ki nie jest on \u017cyciem w prawdzie i z prawd\u0105. A ten spos\u00f3b istnienia jest zamkni\u0119ty przed niewolnikiem i przed ka\u017cdym, kto musi sp\u0119dza\u0107 \u017cycie na zdobywaniu \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Znaczy to, \u017ce gdyby ludzie nie musieli ju\u017c sp\u0119dza\u0107 swojego \u017cycia w sferze konieczno\u015bci, prawda i prawdziwie ludzkie istnienie by\u0142oby w \u015bcis\u0142ym i rzeczywistym sensie uniwersalne<\/em>. Filozofia jest zwr\u00f3cona ku r\u00f3wno\u015bci<\/em> cz\u0142owieka, lecz jednocze\u015bnie godzi si\u0119 z faktycznym zaprzeczeniem r\u00f3wno\u015bci, albowiem w danej rzeczywisto\u015bci zapewnienie \u015brodk\u00f3w niezb\u0119dnych do przetrwania jest dla wi\u0119kszo\u015bci zaj\u0119ciem na ca\u0142e \u017cycie, a \u015brodki te musz\u0105 by\u0107 zdobyte i dostarczone, aby prawda (kt\u00f3ra jest wolno\u015bci\u0105 od konieczno\u015bci materialnych) mog\u0142a istnie\u0107.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Tutaj bariera historyczna wstrzymuje i zniekszta\u0142ca poszukiwanie prawdy. Spo\u0142eczny podzia\u0142 pracy zyskuje rang\u0119 warunku ontologicznego. Je\u015bli prawda zak\u0142ada wolno\u015b\u0107 od znoju i je\u015bli ta wolno\u015b\u0107 jest w rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej przywilejem mniejszo\u015bci, w\u00f3wczas rzeczywisto\u015b\u0107 ta zezwala na taka prawd\u0119 tylko w przybli\u017ceniu i dla uprzywilejowanej grupy. Ten stan rzeczy zaprzecza uniwersalnej naturze prawdy, kt\u00f3ra okre\u015bla i ,,zaleca\u201d nie tylko cel teoretyczny, lecz najlepsze \u017cycie cz\u0142owieka jako cz\u0142owieka, ze wzgl\u0119du na istot\u0119 cz\u0142owieka. Dla filozofii sprzeczno\u015b\u0107 ta jest nierozwi\u0105zywalna, albo raczej nie pojawia si\u0119 jak sprzeczno\u015b\u0107, poniewa\u017c jest ona struktur\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa niewolniczego czy pa\u0144szczy\u017anianego, kt\u00f3rego ta filozofia nie przekracza. Pozostawia wi\u0119c ona histori\u0119 poza sob\u0105, nie opanowan\u0105, i wnosi prawd\u0119 bezpiecznie ponad rzeczywisto\u015b\u0107 historyczn\u0105. Tam prawda pozostaje nietkni\u0119ta, nie jako osi\u0105gni\u0119cie niebios, czy w niebiosach, ale jako spe\u0142nienie my\u015bli \u2013 nietkni\u0119ta, poniewa\u017c samo jej poj\u0119cie wyra\u017ca pogl\u0105d, \u017ce ci, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119caj\u0105 swe \u017cycie zarabianiu na \u017cycie, s\u0105 niezdolni do prze\u017cycia ludzkiej egzystencji.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ontologiczne poj\u0119cie prawdy jest w centrum logiki, kt\u00f3ra mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 za model racjonalno\u015bci przedtechnologicznej. Jest to racjonalno\u015b\u0107 dwuwymiarowego uniwersum dyskursu, kt\u00f3ry kontrastuje z jednowymiarowymi sposobami my\u015blenia i zachowania rozwijaj\u0105cymi si\u0119 w toku wykonywania projektu technologicznego.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Arystoteles u\u017cywa terminu ,,apofantyczny logos\u201d w celu wyr\u00f3\u017cnienia specyficznego typu Logosu (mowy, komunikowania si\u0119) \u2013 Logosu, kt\u00f3ry odkrywa prawd\u0119 i fa\u0142sz i jest, w swoim rozwoju, determinowany przez r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy prawd\u0105 i fa\u0142szem. Jest to logika zdania, ale w emfatycznym sensie s\u0105du (os\u0105du) : przypisania (p) (S), poniewa\u017c, i o ile, nale\u017cy ono do (S) jako w\u0142asno\u015b\u0107 (S), albo odm\u00f3wienia (p) (S), poniewa\u017c, i o ile, nie nale\u017cy ono do (S)\u00a0 itd. Od tej ontologicznej podstawy arystotelesowska filozofia przechodzi do ustanowienia ,,czystych form\u201d wszystkich mo\u017cliwych prawdziwych (i fa\u0142szywych) \u00a0wypowiedzi, staje si\u0119 logik\u0105 formaln\u0105 zda\u0144.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kiedy Husserl o\u017cywi\u0142 ide\u0119 logiki apofantycznej, po\u0142o\u017cy\u0142 nacisk na jej pierwotn\u0105 intencj\u0119, Odnalaz\u0142 on t\u0119 intencj\u0119 w\u0142a\u015bnie w idei logiki zda\u0144 \u2013 <\/em>to jest w fakcie, \u017ce my\u015bl nie by\u0142a bezpo\u015brednio zatroskana Bytem (das Seiende selbst<\/em>), ale raczej ,,roszczeniami\u201d, twierdzeniami o Bycie (1). Husserl widzi w tym zwr\u00f3ceniu si\u0119 ku s\u0105dom ograniczenie i szkod\u0119 wyrz\u0105dzan\u0105 zadaniu i zakresowi logiki.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Klasyczna idea logiki rzeczywi\u015bcie ukazuje ontologiczny przes\u0105d \u2013 struktura s\u0105du (zdania) odnosi si\u0119 do rzeczywisto\u015bci podzielonej. Dyskurs porusza si\u0119 pomi\u0119dzy do\u015bwiadczeniem Bytu i Nie \u2013 bytu, esencj\u0105 i faktem, rodzeniem si\u0119 i rozk\u0142adaniem, potencjalno\u015bci\u0105 i aktualno\u015bci\u0105. Arystotelesowski Organon <\/em>wyabstrahowuje z tej jedno\u015bci przeciwie\u0144stw og\u00f3lne formy zda\u0144 i ich (poprawnych b\u0105d\u017a niepoprawnych) zwi\u0105zk\u00f3w; jednak\u017ce najwa\u017cniejsze cz\u0119\u015bci tej logiki formalnej pozostaj\u0105 zwi\u0105zane z arystotelesowsk\u0105 metafizyk\u0105 (2).<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Zanim nast\u0105pi\u0142a ta formalizacja, do\u015bwiadczenie podzielonego \u015bwiata znalaz\u0142o sw\u0105 logik\u0119 w dialektyce Plato\u0144skiej. Tutaj terminy ,,Byt\u201d i ,,Nie \u2013 byt\u201d, ,,Ruch\u201d , ,,Jedno\u015b\u0107\u201d i ,,Wielo\u015b\u0107\u201d, ,,To\u017csamo\u015b\u0107\u201d i ,,Sprzeczno\u015b\u0107\u201d s\u0105 metodycznie utrzymywane w otwarto\u015bci, dwuznaczno\u015bci, s\u0105 nie w pe\u0142ni okre\u015blone. Maj\u0105 one otwarty horyzont, ca\u0142e uniwersum znaczenia, kt\u00f3re jest stopniowo ustrukturowane w procesie komunikowania siebie, lecz nigdy nie jest zamkni\u0119te. Twierdzenia s\u0105 podporz\u0105dkowane dialogowi, s\u0105 rozwijane i sprawdzane w dialogu, w kt\u00f3rym partner jest prowadzony do stawiania pyta\u0144 zazwyczaj niekwestionowanemu uniwersum do\u015bwiadczenia i mowy, do wyj\u015bcia w nowy wymiar dyskursu \u2013 inaczej m\u00f3wi\u0105c, jest on wolny<\/em>, a dyskurs jest adresowany do jego wolno\u015bci. Oczekuje si\u0119, \u017ce wyjdzie on poza to, co jest mu dane \u2013 poniewa\u017c jako wypowiadaj\u0105cy si\u0119, wykracza w swym twierdzeniu poza wyj\u015bciowy zestaw termin\u00f3w. Terminy te maj\u0105 wiele znacze\u0144, bowiem warunki, do kt\u00f3rych si\u0119 odnosz\u0105, maj\u0105 wiele stron, odniesie\u0144 i oddzia\u0142ywa\u0144, kt\u00f3re nie mog\u0105 by\u0107 wyizolowane i unieruchomione. Ich logiczny rozw\u00f3j jest odpowiedzi\u0105 na rozw\u00f3j rzeczywisto\u015bci czy te\u017c na Sache selbst<\/em>. Prawa my\u015bli s\u0105 prawami rzeczywisto\u015bci lub raczej staj\u0105 si\u0119<\/em> prawami rzeczywisto\u015bci, je\u015bli my\u015bl pojmuje prawd\u0119 bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczenia jak przejaw innej prawdy, kt\u00f3ra jest prawd\u0105 prawdziwych Form rzeczywisto\u015bci \u2013 Idei. Tak wi\u0119c istnieje raczej sprzeczno\u015b\u0107 ni\u017c odpowiednio\u015b\u0107 pomi\u0119dzy dialektyczn\u0105 my\u015bl\u0105 i dan\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105; prawdziwy s\u0105d os\u0105dza t\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 nie przy pomocy jej w\u0142asnych poj\u0119\u0107, ale poj\u0119\u0107, kt\u00f3re nastawiaj\u0105 si\u0119 na jej obalenie. W tym obaleniu rzeczywisto\u015b\u0107 dochodzi do swej w\u0142asnej prawdy.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W logice klasycznej s\u0105d, kt\u00f3ry konstytuowa\u0142 pierwotny rdze\u0144 dialektycznej myli, zosta\u0142 formalizowany w formie zdaniowej ,,S jest p\u201d. Ale ta forma raczej zataja ni\u017c ods\u0142ania podstawowe twierdzenie dialektyczne, kt\u00f3re konstatuje negatywny charakter rzeczywisto\u015bci empirycznej. Oceniani w \u015bwietle swej istoty i idei, ludzie i rzeczy istniej\u0105 jako inni ni\u017c s\u0105: w konsekwencji my\u015bl zaprzecza temu, co jest (dane), przeciwstawia sw\u0105 prawd\u0119 prawdziwie rzeczywisto\u015bci danej. Prawd\u0105, ku kt\u00f3rej zwraca si\u0119 my\u015bl, jest Idea. Jako taka jest ona, w terminach danej rzeczywisto\u015bci, ,,zaledwie Ide\u0105\u201d, ,,zaledwie\u201d istot\u0105 \u2013 potencjalno\u015bci\u0105.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ale istotowa potencjalno\u015b\u0107 nie jest taka, jak inne mo\u017cliwo\u015bci zawarte w danym uniwersum dyskursu i dzia\u0142ania. Istotow\u0105 potencjalno\u015b\u0107 nale\u017cy do zupe\u0142nie innego porz\u0105dku. Jej urzeczywistnienie poci\u0105ga za sob\u0105 obalenie porz\u0105dku ustalonego, poniewa\u017c my\u015blenie zgodne z prawd\u0105 jest zaanga\u017cowaniem si\u0119 w istnienie zgodne z prawd\u0105. (U Platona skrajnymi poj\u0119ciami, kt\u00f3re ilustruj\u0105 to obalenie, s\u0105: ,,\u015bmier\u0107\u201d jako pocz\u0105tek \u017cycia filozofa i gwa\u0142towne ,,wyzwolenie z Jaskini\u201d.) Wywrotowy charakter prawdy narzuca wi\u0119c my\u015bli jako\u015b\u0107 imperatywn\u0105.<\/em> Logika skupia si\u0119 na s\u0105dach, kt\u00f3re s\u0105, taka jak za\u0142o\u017cenia przy dowodzeniu, imperatywami \u2013 orzecznikowe ,,jest\u201d implikuje ,,powinien\u201d.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ten sprzeczny, dwuwymiarowy styl my\u015blenia jest wewn\u0119trzn\u0105 form\u0105 nie tylko dialektycznej logiki, ale wszelkiej filozofii, kt\u00f3ra dochodzi do uchwycenia rzeczywisto\u015bci. Zdania, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, stwierdzaj\u0105 jako prawdziwe co\u015b, co nie<\/em> jest (bezpo\u015brednio) rzeczywisto\u015bci\u0105. W ten spos\u00f3b przecz\u0105 one temu, co jest bezpo\u015brednio rzeczywisto\u015bci\u0105 i neguj\u0105 jej prawd\u0119. S\u0105d twierdz\u0105cy zawiera negacj\u0119, kt\u00f3ra znika w formie zdaniowej (S jest p). Na przyk\u0142ad: ,,cnota jest wiedz\u0105<\/em>\u201d, ,,sprawiedliwo\u015b\u0107 jest tym stanem, w kt\u00f3rym ka\u017cdy spe\u0142nia funkcje, do kt\u00f3rej jego natura jest najlepiej dostosowana<\/em>\u201d , ,,verum est id, quod est<\/em>\u201d, ,,cz\u0142owiek jest wolny<\/em>: , ,,Pa\u0144stwo<\/em> jest rzeczywisto\u015bci\u0105 Rozumu<\/em>\u201d.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Je\u015bli te zdania maj\u0105 by\u0107 prawdziwe, to \u0142\u0105cznik ,,jest\u201d stwierdza ,,powinien\u201d \u2013 dezyderat. Os\u0105dza on warunki, w kt\u00f3rych cnota nie<\/em> jest wiedz\u0105, w kt\u00f3rych ludzie nie<\/em> spe\u0142niaj\u0105 funkcji, do kt\u00f3rej ich natura najlepiej ich predestynuje, w kt\u00f3rych s\u0105 nie \u2013 wolni, itd.\u00a0 Kategoryczna forma ,,S \u2013 p\u201d stwierdza, \u017ce S nie<\/em> jest S; S jest definiowane jako inne-ni\u017c-to-jaki-jest-w-sobie. Weryfikacja zdania wywo\u0142uje zmiany<\/em> zar\u00f3wno w fakcie, jak i w my\u015bli: S musi sta\u0107 si\u0119<\/em> tym, czym jest. W ten spos\u00f3b zdanie kategoryczne zmienia si\u0119 w imperatyw<\/em> kategoryczny. Nie stwierdza ono faktu, lecz konieczno\u015b\u0107 urzeczywistnienia<\/em> faktu. Na przyk\u0142ad mo\u017cna by je oczyta\u0107 nast\u0119puj\u0105co: cz\u0142owiek nie jest<\/em> (faktycznie) wolny, wyposa\u017cony w niezbywalne prawa itd., lecz powinien by\u0107<\/em>, poniewa\u017c jest wolny w oczach Boga, z natury itd.(3)<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 My\u015bl dialektyczna rozumie krytyczne napi\u0119cie pomi\u0119dzy ,,jest\u201d a ,,powinien\u201d przede wszystkim jako warunek ontologiczny, przynale\u017cny do struktury samego Bytu. Jednak\u017ce rozpoznanie tego stanu Bytu \u2013 jego teoria \u2013 jest zwr\u00f3cone od samego pocz\u0105tku ku konkretnej praktyce<\/em>. Dane fakty, widziane w \u015bwietle prawdy, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 w nich sfa\u0142szowana lub zaprzeczona, same jawi\u0105 si\u0119 jako fa\u0142szywe i negatywne.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W konsekwencji my\u015bl jest prowadzona przez sytuacj\u0119 swych przedmiot\u00f3w, do mierzenia ich prawdy wed\u0142ug poj\u0119\u0107 innej logiki, innego uniwersum dyskursu. A logika ta projektuje inny spos\u00f3b istnienia: realizacj\u0119 prawdy w s\u0142owach i czynach cz\u0142owieka. On tyle, o ile projekt ten anga\u017cuje cz\u0142owieka jako ,,zwierz\u0119 spo\u0142eczne\u201d, polis<\/em>, ruch my\u015bl ma tre\u015b\u0107 polityczn\u0105. Tak wi\u0119c sokratejski dyskurs jest dyskursem politycznym w takiej mierze, w jakiej przeczy oficjalnym instytucjom politycznym. Poszukiwanie poprawnej definicji ,,poj\u0119cia\u201d cnoty, sprawiedliwo\u015bci, pobo\u017cno\u015bci i wiedzy staje si\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119ciem wywrotowym, poniewa\u017c to poj\u0119cie zmierza do nowej polis<\/em>.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 <\/em>My\u015bl nie ma \u017cadnej si\u0142y, by spowodowa\u0107 tak\u0105 zmian\u0119, chyba \u017ce przekroczy siebie ku praktyce, a samo oddzielenie si\u0119 od materialnej praktyki, z kt\u00f3rej filozofia si\u0119 wywodzi, daje my\u015bli filozoficznej jej abstrakcyjn\u0105 i ideologiczn\u0105 jako\u015b\u0107. Wskutek tego od\u0142\u0105czenia si\u0119 krytyczna my\u015bl filozoficzna jest koniecznie transcendentalna i abstrakcyjna<\/em>. Filozofia dzieli t\u0119 abstrakcyjno\u015b\u0107 z wszelk\u0105 prawdziw\u0105 my\u015bl\u0105, poniewa\u017c nie my\u015bli rzeczywi\u015bcie, kto nie abstrahuje od tego, co jest dane, kto nie odnosi fakt\u00f3w do si\u0142, kt\u00f3re je tworz\u0105, kto \u2013 w swym umy\u015ble \u2013 nie przekre\u015bla fakt\u00f3w. Abstrakcyjno\u015b\u0107 jest samym \u017cyciem my\u015bli, oznak\u0105 jej autentyczno\u015bci.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Ale istniej\u0105 fa\u0142szywe i prawdziwe abstrakcje. Abstrakcja jest zdarzeniem historycznym w historycznym continuum. Przebiega ona na historycznym gruncie i pozostaje w relacji do tej podstawy, od kt\u00f3rej rozpoczyna ruch: do ustanowionego uniwersum spo\u0142ecznego. Nawet tam, gdzie krytyczna abstrakcja dochodzi do zanegowania oficjalnego uniwersum dyskursu, podstawa ta zachowuje si\u0119 w negacji (obaleniu) i ogranicza mo\u017cliwo\u015bci nowego stanowiska.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W klasycznych \u017ar\u00f3d\u0142ach my\u015bli filozoficznej poj\u0119cia transcenduj\u0105ce pozostawa\u0142y\u00a0 zwi\u0105zane z powszechnym oddzieleniem pracy intelektualnej od pracy manualnej \u2013 by\u0142y zwi\u0105zane z ustanowionym spo\u0142ecze\u0144stwem niewolniczym. ,,Idealne\u201d pa\u0144stwo Platona zachowuje i reformuje niewolnictwo, organizuj\u0105c je w zgodzie z wieczn\u0105 prawd\u0105. U Arystotelesa filozof \u2013kr\u00f3l (w kt\u00f3rym teoria i praktyka by\u0142y jeszcze po\u0142\u0105czone) ust\u0119puje miejsca supremacji bios theoreticos<\/em>, kt\u00f3ry raczej nie ro\u015bci sobie pretensji do wywrotowej funkcji i tre\u015bci. Ci, kt\u00f3ry d\u017awigali ci\u0119\u017car nieprawdziwej rzeczywisto\u015bci, i kt\u00f3rzy zatem zdawali si\u0119 najbardziej potrzebowa\u0107 jej obalenia, nie byli przedmiotem troski filozofii. Abstrahowa\u0142a ona od nich i ci\u0105gle od nich abstrahuje.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W tym sensie ,,idealizm\u201d by\u0142 odpowiedni dla my\u015bli filozoficznej, poniewa\u017c poj\u0119cie supremacji my\u015bli (\u015bwiadomo\u015bci) wyra\u017ca r\u00f3wnie\u017c impotencj\u0119 my\u015bli w \u015bwiecie empirycznym, kt\u00f3ry filozofia przekracza i poprawia \u2013 w my\u015bli. Racjonalno\u015b\u0107, w imi\u0119 kt\u00f3rej filozofia wydawa\u0142a swe wyroki, uzyska\u0142a t\u0119 abstrakcyjn\u0105 i og\u00f3ln\u0105 ,,czysto\u015b\u0107\u201d, jaka uczyni\u0142a j\u0105 odporn\u0105 na \u015bwiat, w kt\u00f3rym trzeba by\u0142o \u017cy\u0107. Z wyj\u0105tkiem materialistycznych ,,heretyk\u00f3w\u201d my\u015bl filozoficzna rzadko by\u0142a n\u0119kana utrapieniami ludzkiej egzystencji.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Paradoksalnie, w\u0142a\u015bnie ta krytyczna tre\u015b\u0107 my\u015bli filozoficznej prowadzi do idealistycznego oczyszczenia \u2013 krytyczna tre\u015b\u0107, kt\u00f3ra kieruje si\u0119 na \u015bwiat empiryczny jako ca\u0142o\u015b\u0107, a nie tylko na pewne sposoby my\u015blenia czy zachowania wewn\u0105trz niego. Definiuj\u0105c swe poj\u0119cia w terminach mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do esencjalnie odmiennego porz\u0105dku my\u015bli i istnienia, krytyka filozoficzna stwierdza, \u017ce jest zamkni\u0119ta w obr\u0119bie rzeczywisto\u015bci, od kt\u00f3rej si\u0119 odrywa, i przechodzi do budowania dziedziny Rozumu oczyszczonego z empirycznej przypadkowo\u015bci. Dwa wymiary my\u015bli \u2013 wymiar prawdy esencjalnej i wymiar prawdy zewn\u0119trznej \u2013 nie oddzia\u0142uj\u0105 ju\u017c na siebie, a ich konkretny dialektyczny stosunek staje si\u0119 abstrakcyjn\u0105 relacj\u0105 epistemologiczn\u0105 czy ontologiczn\u0105. S\u0105dy wypowiedziane o rzeczywisto\u015bci danej s\u0105 zast\u0119powane przez zdania definiuj\u0105ce og\u00f3lne formy my\u015bli, przedmioty my\u015bli i relacje pomi\u0119dzy my\u015bl\u0105 a jej przedmiotami. Podmiot my\u015bli staje si\u0119 czyst\u0105 i uniwersaln\u0105 form\u0105 subiektywno\u015bci, z kt\u00f3rej zostaje usuni\u0119te wszystko, co jest szczeg\u00f3\u0142owe.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Dla takiego formalnego podmiotu relacja pomi\u0119dzy \u1f44\u03bd<\/em> i \u03bc\u03ae \u1f44\u03bd<\/em>, sta\u0142o\u015bci\u0105 i zmian\u0105, potencjalno\u015bci\u0105 i aktualno\u015bci\u0105, prawd\u0105 i fa\u0142szem nie jest ju\u017c odt\u0105d trosk\u0105 egzystencjaln\u0105 (4), jest raczej spraw\u0105 czystej filozofii. Uderzaj\u0105cy jest kontrast pomi\u0119dzy dialektyczn\u0105 logik\u0105 Platona a formaln\u0105 logik\u0105 Arystotelesa.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 W arystotelesowskim Organonie<\/em> sylogistyczny ,,termin\u201d (horos<\/em>) jest ,,tak pozbawiony substancjalnego znaczenia, \u017ce dowolna litera alfabetu jest jego w pe\u0142ni r\u00f3wnowa\u017conym substytutem\u201d. Jest on zatem ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cny od terminu ,,metafizycznego\u201d(r\u00f3wnie\u017c horos<\/em>), kt\u00f3ry oznacza wynik definicji istotowej, odpowied\u017a na pytanie ,, \u03c4\u03b9 \u1f14\u03c3\u03c4\u1fd0\u03bd ? \u201d(5)<\/p>\n Kapp utrzymuje wbrew Prantlowi, \u017ce te ,,dwa r\u00f3\u017cnie znaczenia s\u0105 ca\u0142kowicie niezale\u017cne od siebie i nigdy przez samego Arystotelesa nie by\u0142y brane jedno a drugie<\/em>\u201d. W ka\u017cdy razie w logice formalnej my\u015bl jest zorganizowana w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b ni\u017c w dialogu Plato\u0144skim.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 W tej logice formalnej my\u015bl jest oboj\u0119tna wzgl\u0119dem swych przedmiot\u00f3w. Niezale\u017cnie od tego, czy fizyczne, czy nale\u017c\u0105 do spo\u0142ecze\u0144stwa, czy do przyrody, podlegaj\u0105 tym samym og\u00f3lnym prawom organizacji, rachunku i wnioskowania \u2013 ale czyni\u0105 to jako zamienne znaki i symbole, w oderwaniu od swej szczeg\u00f3lnej ,,substancji\u201d. Ta og\u00f3lna jako\u015b\u0107 (jako\u015b\u0107 ilo\u015bciowa) jest warunkiem prawa i porz\u0105dku \u2013 zar\u00f3wno w logice, jak i w spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 jest cen\u0105 uniwersalnej kontroli.<\/p>\n ,,Die Allgemeinheit der Gedanken, wie die diskursive Logik sie entwickelt, erhebt sich auf dem Fundament der Herrschaft nn der Wirklichkeit<\/em>\u201d (6).<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Metafizyka <\/em>Arystotelesa stwierdza zwi\u0105zek pomi\u0119dzy poj\u0119ciem i kontrol\u0105: wiedza o ,,pierwszych przyczynach\u201d jest \u2013 jako wiedza o uniwersale \u2013 najbardziej skuteczn\u0105 i pewn\u0105 wiedz\u0105, poniewa\u017c panowanie nad przyczynami jest panowaniem nad ich skutkami. Dzi\u0119ki poj\u0119ciu og\u00f3lnemu my\u015bl osi\u0105ga panowanie nad poszczeg\u00f3lnymi przypadkami. Jednak\u017ce najbardziej sformalizowane uniwersum logiki odnosi si\u0119 wci\u0105\u017c jeszcze do najbardziej og\u00f3lnej struktury danego, do\u015bwiadczanego \u015bwiata; czysta forma jest jeszcze form\u0105 tre\u015bci, kt\u00f3r\u0105 formalizuje. Sama idea logiki formalnej jest zdarzeniem historycznym w rozwoju umys\u0142owych i fizycznych instrument\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych powszechnej kontroli i ujmowaniu ilo\u015bciowemu. W tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu cz\u0142owiek musia\u0142 z istniej\u0105cego nie\u0142adu stworzy\u0107 teoretyczna harmoni\u0119, by oczy\u015bci\u0107 my\u015bl ze sprzeczno\u015bci, by zhipostazowa\u0107 identyfikowalne i zamienne jednostki w z\u0142o\u017conym procesie [ruchu] spo\u0142ecze\u0144stwa i natury.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Pod panowaniem logiki formalnej poj\u0119cie konfliktu pomi\u0119dzy istot\u0105 i zjawiskiem zostaje przekroczone, a by\u0107 mo\u017ce pozbawione znaczenia. Materialna tre\u015b\u0107 jest zneutralizowana; zasada to\u017csamo\u015bci jest oddzielona od zasady sprzeczno\u015bci\u00a0 (sprzeczno\u015bci s\u0105 b\u0142\u0119dem niepoprawnego my\u015blenia); przyczyny celowe s\u0105 usuni\u0119te z logicznego porz\u0105dku. Poj\u0119cia, dobrze zdefiniowane w swym zakresie i funkcji, staj\u0105 si\u0119 instrumentami prognozowania i kontroli. W ten spos\u00f3b logika formalna jest pierwszym krokiem na d\u0142ugiej drodze ku my\u015bli naukowej \u2013 tylko pierwszym krokiem, poniewa\u017c aby dopasowa\u0107 sposoby my\u015blenia do racjonalno\u015bci technologicznej, potrzebny jest jeszcze znacznie wy\u017cszy stopie\u0144 abstrakcji i matematyzacji.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 Metody procedury logicznej\u00a0 dawnej i nowoczesnej logice bardzo si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105, ale poza wszystkimi r\u00f3\u017cnicami pozostaje konstrukcja uniwersalnie wa\u017cnego porz\u0105dku my\u015bli, neutralnego w odniesieniu do materialnej tre\u015bci. \u00a0Na d\u0142ugo przedtem, nim cz\u0142owiek technologiczny i technologiczna przyroda wy\u0142onili si\u0119 jako przedmioty racjonalnej kontroli i rachunku, w umy\u015ble ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 zdolno\u015b\u0107 do abstrakcyjnego uog\u00f3lniania. Terminy, kt\u00f3re mog\u0142y by\u0107 organizowane w sp\u00f3jny system logiczny, wolny od sprzeczno\u015bci, czy ze sprzeczno\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 tak zorganizowane by\u0107 nie mog\u0142y. Dokonane zosta\u0142o rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy og\u00f3lnym, ilo\u015bciowo ujmowanym, ,,obiektywnym\u201d oraz szczeg\u00f3\u0142owym, nieujmowanym ilo\u015bciowo, ,,subiektywnym\u201d wymiarem my\u015bli. Ten subiektywny wymiar wszed\u0142 do nauki tylko poprzez seri\u0119 redukcji.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Logika formalna jest zapowiedzi\u0105 redukcji jako\u015bci wt\u00f3rnych do pierwotnych, w kt\u00f3rych jako\u015bci wt\u00f3rne staj\u0105 si\u0119 mierzalnymi i kontrolowanymi w\u0142asno\u015bciami fizyki. Elementy my\u015bli mog\u0105 wi\u0119c by\u0107 naukowo zorganizowane \u2013 tak jak elementy ludzkie mog\u0105 by\u0107 zorganizowane w rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej. Przedtechnologiczna i technologiczna racjonalno\u015b\u0107, ontologia i technologia s\u0105 powi\u0105zane tymi elementami my\u015bli, kt\u00f3re dostosowuj\u0105 prawid\u0142a my\u015bli do regu\u0142 i kontroli panowania.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Logika formalna zmierza\u0142a do nadania uniwersalnej wa\u017cno\u015bci prawom my\u015bli. I rzeczywi\u015bcie, bez uniwersalno\u015bci my\u015bl by\u0142aby spraw\u0105 prywatn\u0105, niekomunikowaln\u0105, by\u0142aby niezdolna do zrozumienia najmniejszego wycinka istnienia. My\u015bl jest zawsze czym\u015b wi\u0119cej i czym\u015b innym ni\u017c indywidualne my\u015blenie; je\u015bli zaczynam my\u015ble\u0107 o indywidualnych osobach w specyficznej sytuacji, odnajduj\u0119 je w ponadindywidualnym kontek\u015bcie, w kt\u00f3rym uczestnicz\u0105, i my\u015bl\u0119 poj\u0119ciami og\u00f3lnymi. Wszystkie przedmioty my\u015bli s\u0105 og\u00f3lne. Ale r\u00f3wnie prawdziwe jest to, \u017ce znaczenie ponadindywidualne, og\u00f3lno\u015b\u0107 poj\u0119cia, nie jest nigdy og\u00f3lno\u015bci\u0105 tylko formaln\u0105; jest ona ukonstytuowana we wzajemnych stosunkach pomi\u0119dzy (my\u015bl\u0105cymi i dzia\u0142aj\u0105cymi) podmiotami i ich \u015bwiatem (7). Abstrakcja logiczna jest r\u00f3wnie\u017c abstrakcj\u0105 socjologiczn\u0105. Istnieje logiczna mimesis<\/em>, kt\u00f3ra formu\u0142uje prawa my\u015bli chroni\u0105c prawa spo\u0142eczne i w zgodzie z nimi. Lecz jest to tylko jeden rodzaj my\u015bli po\u015br\u00f3d innych.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cz\u0119sto zwracano uwag\u0119 na sterylno\u015b\u0107 arystotelesowskiej logiki formalnej. My\u015bl filozoficzna rozwija\u0142a si\u0119 obok, a nawet poza t\u0105 logik\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce w swych g\u0142\u00f3wnych wysi\u0142kach idealistyczne, materialistyczne, racjonalne i empiryczne szko\u0142y niczego nie zawdzi\u0119czaj\u0105 tej logice. Logika formalna w samej swej strukturze by\u0142a nie \u2013 transcenduj\u0105ca. Kanonizowa\u0142a ona i zorganizowa\u0142a my\u015bl wewn\u0105trz ustalonych ram, kt\u00f3rych nie mo\u017ce przekroczy\u0107 \u017caden sylogizm \u2013 pozosta\u0142a ,,analityczna\u201d. Logika trwa\u0142a jako specjalna dyscyplina obok niezale\u017cnego rozwoju my\u015bli filozoficznej, nie zmieniaj\u0105c si\u0119 istotnie mimo nowych poj\u0119\u0107 i tre\u015bci znacz\u0105cych ten rozw\u00f3j.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W istocie ani scholastycy, ani racjonalizm i empiryzm wczesnego okresu nowo\u017cytnego nie mieli \u017cadnego powodu, by oponowa\u0107 sposobowi my\u015blenia, kt\u00f3ry kanonizowa\u0142 swe og\u00f3lne formy w logice arystotelesowskiej. Jego tre\u015b\u0107 przynajmniej by\u0142a w zgodzie z naukow\u0105 wa\u017cno\u015bci\u0105 i dok\u0142adno\u015bci\u0105, a i reszta nie by\u0142a sk\u0142\u00f3cona z poj\u0119ciowym opracowywaniem nowego do\u015bwiadczenia i nowych fakt\u00f3w.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wsp\u00f3\u0142czesna matematyczna i symboliczna logika z pewno\u015bci\u0105 bardzo si\u0119 r\u00f3\u017cni od swej klasycznej poprzedniczki, ale wsp\u00f3lna jest im radykalna opozycja wobec logiki dialektycznej. Z punktu widzenia tej opozycji stara i nowa logika wyra\u017caj\u0105 ten sam spos\u00f3b my\u015blenia. Jest on oczyszczony z tej ,,negatywno\u015bci\u201d, kt\u00f3ra rysowa\u0142a si\u0119 tak wyra\u017anie u pocz\u0105tk\u00f3w logicznej i filozoficznej my\u015bli \u2013 negatywno\u015bci b\u0119d\u0105cej do\u015bwiadczeniem zaprzeczaj\u0105cej, k\u0142amliwej i fa\u0142szuj\u0105cej si\u0142y rzeczywisto\u015bci ustanowionej. A wraz z wyeliminowaniem tego do\u015bwiadczenia poj\u0119ciowy ,,wysi\u0142ek\u201d, by podtrzyma\u0107 napi\u0119cie pomi\u0119dzy ,,jest\u201d a ,,powinien\u201d, i obali\u0107 ustanowione uniwersum dyskursu w imi\u0119 jego w\u0142asnej prawdy, zostaje r\u00f3wnie\u017c wyeliminowany z wszelkiej my\u015bli, kt\u00f3ra ma by\u0107 obiektywna, \u015bcis\u0142a i naukowa. Dlatego naukowe<\/em> obalenie bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re ustanawia prawd\u0119 nauki jako przeciwstawn\u0105 prawdzie bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczenia, nie rozwija poj\u0119\u0107, kt\u00f3re nios\u0105 w sobie protest i odmow\u0119. Nowa prawda naukowa, kt\u00f3r\u0105 one przeciwstawiaj\u0105 Prawien akceptowanej, nie zawiera w sobie s\u0105du, kt\u00f3ry pot\u0119pia rzeczywisto\u015b\u0107 ustanowion\u0105.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0 My\u015bl dialektyczna, przeciwnie \u2013 jest i pozostaje nienaukowa w zakresie, w jakim jest <\/em>takim s\u0105dem, a s\u0105d ten narzuca my\u015bli dialektycznej natura jego przedmiotu<\/em> \u2013 jego obiektywno\u015b\u0107. Ten przedmiot jest rzeczywisto\u015bci\u0105 w jej prawdziwej konkretno\u015bci. Logika dialektyczna wyklucza wszelk\u0105 abstrakcj\u0119, kt\u00f3ra pozostawia poza sob\u0105 konkretn\u0105 tre\u015b\u0107 \u2013 nieuwzgl\u0119dnion\u0105 i niezrozumia\u0142\u0105. Hegel wykrywa w krytycznej filozofii owego czasu ,,strach przed przedmiotem<\/em>\u201d (Angst vor dem Obiekt<\/em>) i domaga si\u0119, aby prawdziwie naukowa my\u015bl przezwyci\u0119\u017cy\u0142a owo l\u0119kliwe nastawienie i ogarn\u0119\u0142a ,,to, co logiczne i czysto rozumowe<\/em>\u201d (das Logische, das Rein \u2013 vern\u00fcnftige<\/em>), w samej konkretno\u015bci jego przedmiotu (8). Logika dialektyczna nie mo\u017ce by\u0107 formalna, poniewa\u017c jest zdefiniowana przez to, co rzeczywiste, kt\u00f3re jest konkretne. A ta konkretno\u015b\u0107, daleka od walki przeciwko systemowi zasad i poj\u0119\u0107 og\u00f3lnych, wymaga takiego w\u0142a\u015bnie systemu logiki, poniewa\u017c porusza si\u0119 w obr\u0119bie og\u00f3lnych praw, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 na rzecz racjonalno\u015bci tego, co rzeczywiste. W\u0142a\u015bnie ta racjonalno\u015b\u0107 sprzeczno\u015bci, przeciwie\u0144stwa si\u0142, tendencji, element\u00f3w, konstytuuje ruch tego, co rzeczywiste, i, je\u015bli zrozumiana \u2013 jego poj\u0119cia.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Istniej\u0105ce jako \u017cywa sprzeczno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy istot\u0105 i zjawiskiem, przedmioty my\u015bli maj\u0105 t\u0119 ,,wewn\u0119trzn\u0105 negatywno\u015b\u0107\u201d(9), kt\u00f3ra jest specyficzn\u0105 jako\u015bci\u0105 ich poj\u0119cia. Definicja dialektyczna okre\u015bla ruch rzeczy od tego, czym one nie s\u0105, do tego czym s\u0105. Rozw\u00f3j sprzecznych element\u00f3w, kt\u00f3ry determinuj\u0105 struktur\u0119 swego przedmiotu, okre\u015bla r\u00f3wnie\u017c struktur\u0119 dialektycznej my\u015bli. Przedmiotem logiki dialektycznej nie jest ani abstrakcyjna, og\u00f3lna forma obiektywno\u015bci, ani abstrakcyjna, og\u00f3lna forma my\u015bli \u2013 ani dane bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczenia. W tym zakresie, w jakim to do\u015bwiadczenie poprzestaje na rzeczach takich, jakimi si\u0119 one jawi\u0105 i przydarzaj\u0105,\u00a0 jest ograniczonym, a nawet fa\u0142szywym do\u015bwiadczeniem. Osi\u0105ga ono sw\u0105 prawd\u0119, je\u015bli uwolni\u0142o si\u0119 od zwodniczej obiektywno\u015bci, kt\u00f3ra ukrywa si\u0142y dzia\u0142aj\u0105ce poza faktami \u2013 tj. je\u015bli rozumie sw\u00f3j \u015bwiat jako uniwersum historyczne<\/em>, w kt\u00f3rym ustanowione fakty s\u0105 wytworem historycznej praktyki cz\u0142owieka. Ta praktyka (intelektualna i materialna) jest rzeczywisto\u015bci\u0105 w danych do\u015bwiadczenia; jest r\u00f3wnie\u017c rzeczywisto\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 ogarnia logika dialektyczna.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Gdy tre\u015b\u0107 historyczna wkracza w poj\u0119cie dialektyczne i okre\u015bla jego rozw\u00f3j i funkcj\u0119, my\u015bl dialektyczna osi\u0105ga konkretno\u015b\u0107, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy struktur\u0119 my\u015bl ze struktur\u0105 rzeczywisto\u015bci. Prawda logiczna staje si\u0119 prawd\u0105 historyczn\u0105. Ontologiczne napi\u0119cie pomi\u0119dzy zjawiskiem i istot\u0105, pomi\u0119dzy ,,jest\u201d i ,,powinien\u201d, staje si\u0119 napi\u0119ciem historycznym, a ,,wewn\u0119trzna negatywno\u015b\u0107\u201d przedmiotu \u2013 \u015bwiata jest rozumiana jako wytw\u00f3r historycznego podmiotu \u2013 cz\u0142owieka w jego walce z przyrod\u0105 i spo\u0142ecze\u0144stwem. Rozum staje si\u0119 Rozumem historycznym. Ustanowionemu porz\u0105dkowi ludzi i rzeczy przeczy on w imieniu istniej\u0105cych si\u0142 spo\u0142ecznych, kt\u00f3re ods\u0142aniaj\u0105 irracjonalny charakter tego porz\u0105dku \u2013 poniewa\u017c racjonalny jest\u00a0 przecie\u017c taki spos\u00f3b my\u015blenia i dzia\u0142ania, kt\u00f3ry jest u\u017cywany do zmniejszenia ignorancji, rozk\u0142adu, brutalno\u015bci i ucisku.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Przekszta\u0142cenie dialektyki ontologicznej w historyczn\u0105 zachowuje dwuwymiarowo\u015b\u0107 my\u015bli filozoficznej jako krytycznego, negatywnego my\u015blenia. Lecz teraz istota i zjawisko, ,,jest\u201d i ,,powinien\u201d staj\u0105 naprzeciw siebie w konflikcie pomi\u0119dzy rzeczywistymi si\u0142ami i mo\u017cliwo\u015bciami w spo\u0142ecze\u0144stwie. I staj\u0105 one naprzeciw siebie nie jako Rozum i Nierozum, S\u0142uszno\u015b\u0107 i Nies\u0142uszno\u015b\u0107 \u2013 poniewa\u017c s\u0105 istotnym sk\u0142adnikiem tego samego ustanowionego uniwersum, uczestnicz\u0105 w Rozumie i Nierozumie, w S\u0142uszno\u015bci i Nies\u0142uszno\u015bci. Niewolnik jest zdolny do obalenia pan\u00f3w i wsp\u00f3\u0142pracy z nimi, panowie s\u0105 zdolni do ulepszenia \u017cycia niewolnika i do ulepszenia jego eksploatacji. Idea Rozumu nale\u017cy do ruchu my\u015bli i dzia\u0142ania. Jest wymogiem teoretycznym i praktycznym.<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Je\u015bli logika dialektyczna pojmuje sprzeczno\u015b\u0107 jako ,,konieczno\u015b\u0107\u201d przynale\u017cn\u0105 ,,samej naturze my\u015bli<\/em>\u201d(zur Natur der Denkbestimmungen<\/em>) (10), to czyni tak, poniewa\u017c sprzeczno\u015b\u0107 przynale\u017cy samej naturze przedmiotu<\/em> my\u015bli \u2013 rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej Rozum jest wci\u0105\u017c Nierozumem, a irracjonalne jest wci\u0105\u017c racjonalne. Odwrotnie, ka\u017cda rzeczywisto\u015b\u0107 ustanowiona wyst\u0119puje przeciwko logice \u2013 sprzyja sposobom my\u015blenia podtrzymuj\u0105cym ustanowione formy \u017cycia i sposoby zachowania, kt\u00f3re odtwarzaj\u0105 je i udoskonalaj\u0105. Rzeczywisto\u015b\u0107 dana ma sw\u0105 w\u0142asn\u0105 logik\u0119 i sw\u0105 w\u0142asn\u0105 prawd\u0119. Wysi\u0142ek zrozumienia ich jako takich i ich przekroczenia zak\u0142ada inn\u0105 logik\u0119, prawd\u0119 zaprzeczaj\u0105c\u0105. Nale\u017c\u0105 one do sposob\u00f3w my\u015blenia, kt\u00f3re s\u0105 nieoperacyjne w samej swej strukturze. S\u0105 one obce zar\u00f3wno naukowemu, jak i zdroworozs\u0105dkowemu operacjonalizmowi. Ich historyczna konkretno\u015b\u0107 walczy z jednej strony z ilo\u015bciowym ujmowaniem i matematyzacj\u0105, a z drugiej strony \u2013 z pozytywizmem i empiryzmem. Dlatego te dwa sposoby my\u015blenia wydaj\u0105 si\u0119 reliktem przesz\u0142o\u015bci, jak wszelka filozofia nienaukowa i nieempiryczne. Ust\u0119puj\u0105 one wobec bardziej skutecznej teorii i praktyki Rozumu.<\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Od Redakcji: Z \u017cadn\u0105 bodaj koncepcj\u0105 nazwisko Herberta Marcuse nie sprz\u0119g\u0142o si\u0119 tak silnie jak z koncepcj\u0105 ,,Cz\u0142owieka jednowymiarowego\u201d, wy\u0142o\u017con\u0105 w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3rej pe\u0142en tytu\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":39025,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[26],"tags":[6202,428,6401],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Marcuse.jpg?fit=1095%2C1600&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-a9q","jetpack-related-posts":[{"id":16470,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16470","url_meta":{"origin":39024,"position":0},"title":"Aleksandr Dugin: Stan czwarty. Historia i znaczenie klasy \u015bredniej","date":"12 wrze\u015bnia 2014","format":false,"excerpt":"\u017badne ze \u00a0s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych u\u017cywamy w trakcie dyskusji czy analiz spo\u0142ecznych i politycznych, nie jest neutralne ideologicznie. Ca\u0142kowicie poza ideologi\u0105 trac\u0105 one znaczenie. Nie jest mo\u017cliwe okre\u015blenie swojego stosunku wzgl\u0119dem nich w spos\u00f3b niejednoznaczny, poniewa\u017c tre\u015b\u0107 wszelkich wyra\u017ce\u0144 kszta\u0142towana jest przez kontekst i struktury semantyczne, rodzaj systemu operacyjnego. Kiedy \u017cyjemy\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/2680389552_547d64822a_z.jpg?fit=500%2C365&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":17125,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17125","url_meta":{"origin":39024,"position":1},"title":"Aleksandr Dugin: Trzeci totalitaryzm (krytyka z pozycji Czwartej Teorii Politycznej)","date":"26 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"W naukach politycznych koncepcja totalitaryzmu jest zaw\u0119\u017cana do ideologii komunistycznej i faszystowskiej, kt\u00f3re otwarcie g\u0142osi\u0142y wy\u017cszo\u015b\u0107 ca\u0142o\u015bci (klasy i spo\u0142ecze\u0144stwa w komunizmie i socjalizmie; Pa\u0144stwa w faszyzmie, rasy w narodowym socjalizmie nad partykularyzmem (jednostk\u0105). Sprzeciwia\u0142y si\u0119 one ideologii liberalnej, dla kt\u00f3rej przeciwnie, partykularyzm (jednostka) jest wywy\u017cszona ponad ca\u0142o\u015b\u0107 (jak gdyby\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"prof-aleksandr_dugin-1","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/prof-aleksandr_dugin-1.jpeg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36405,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36405","url_meta":{"origin":39024,"position":2},"title":"Andrzej Zienkiewicz: Zagadnienie konkretnej totalno\u015bci w logice dialektycznej (cz. 1)","date":"4 marca 2020","format":false,"excerpt":"Zagadnienie konkretnej totalno\u015bci w logice dialektycznej (cz. 1) \u00a0 \u00a0 My\u015ble\u0107? Abstrakcyjnie? \u2013 Seuve qui peut! Ratuj si\u0119 kto mo\u017ce! G.W.F. Hegel, Kto my\u015bli abstrakcyjnie? \u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wedle s\u0142\u00f3w Aleksandra Hercena dialektyka jest algebr\u0105 rewolucji. Od razu nasuwaj\u0105 si\u0119 pytania \u2013 c\u00f3\u017c w niej jest takiego rewolucyjnego? Co w takim\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Andrzej-480x480-1.jpg?fit=480%2C480&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":32229,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=32229","url_meta":{"origin":39024,"position":3},"title":"Ronald Lasecki: Czego uczy nas Jean-Paul Sartre?","date":"21 grudnia 2017","format":false,"excerpt":"W wydanej w 1945 r. powie\u015bci \"L'\u00e2ge de raison\" Jean-Paul Sartre zawar\u0142 znamienne zdanie \"cz\u0142owiek jest wi\u0119zieniem pozbawionym mur\u00f3w\". Francuski filozof mia\u0142 tu na my\u015bli cz\u0142owieka jako jednostk\u0119, tak wi\u0119c definicj\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3r\u0105 pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 libera\u0142owie. Jednostka jest podstawowym podmiotem politycznym liberalizmu, analogicznie jak klasa jest takim podmiotem w socjalizmie,\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Cry_of_the_Masses_WWW-VACHAL-CZ.jpg?fit=637%2C441&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":3442,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=3442","url_meta":{"origin":39024,"position":4},"title":"Bia\u0142oru\u015b: Media o osi Warszawa-Mi\u0144sk","date":"13 marca 2012","format":false,"excerpt":"W bia\u0142oruskiej przestrzeni informacyjnej pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze echa koncepcji strategicznej wsp\u00f3\u0142pracy Polski i Bia\u0142orusi zaproponowanej przez Adama Danka w artykule \u201eO\u015b Warszawa-Mi\u0144sk\u201d. Redaktorzy portalu malanka.org pokr\u00f3tce om\u00f3wili wspomnian\u0105 ide\u0119, podkre\u015blaj\u0105c\u0105 rol\u0119 Bia\u0142orusi w geopolitycznych planach dotycz\u0105cych Europy \u015arodkowo-Wschodniej i znaczenie tego kraju dla polskiej polityki zagranicznej. Koncepcja ta po raz\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":9402,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=9402","url_meta":{"origin":39024,"position":5},"title":"Innocenty Boche\u0144ski: Tomizm, kolektywizm, pa\u0144stwo totalne","date":"18 lipca 2013","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Katolickie \u015brodowiska polityczne wsp\u00f3\u0142czesnej Polski uzasadnie\u0144 dla swoich pogl\u0105d\u00f3w w filozofii politycznej poszukuj\u0105 z regu\u0142y w tomizmie. Interpretuj\u0105 przy tym tomizm z mniejsz\u0105 lub wi\u0119ksz\u0105 doz\u0105 chciejstwa i w\u0142asnego widzimisi\u0119, wyprowadzaj\u0105c z filozofii \u015bw. Tomasza a to \u201erepublikanizm\u201d, a to \u201ewolny rynek\u201d, a to demokracj\u0119 albo jeszcze co\u015b\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/aquinasbible.jpg?fit=600%2C450&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39024"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39024"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39024\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39029,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39024\/revisions\/39029"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/39025"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39024"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39024"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39024"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n