Komentarz Redakcji: Prezentujemy Czytelnikom rozdzia\u0142 XII dzie\u0142a Droga do zniewolenia<\/i> pi\u00f3ra Friedricha Augusta von Hayeka. Nie czynimy tego bynajmniej z uwagi na wolno\u015bciowe i antytotalitarne pogl\u0105dy autora, co do kt\u00f3rych \u017cywimy stosunek, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, nieprzyjazny. To, co naszym zdaniem jest warto\u015bciowe w rozdziale pod tytu\u0142em ,,Socjalistyczne korzenie nazizmu\u201d to mocne podkre\u015blenie faktu, \u017ce narodowy socjalizm by\u0142 ruchem nade wszystko antymieszcza\u0144skim i jego konflikt z komunizmem zasadza\u0142 si\u0119 na walce o prawo do nazywania si\u0119 prawdziwym socjalizmem. Narodowi socjali\u015bci kierowali ostrze swej krytyki przeciwko elementom liberalnym i demokratycznym obecnym w marksizmie. W pracy pod tytu\u0142em Pa\u0144stwo Faszystowskie<\/i> Marcel Prelot pisze: ,,Socjalizm i liberalizm maj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 podstaw\u0119, w takim samym pojmowaniu jednostki. Ideologie socjalizmu XIX wieku przyjmuj\u0105 za cel ostateczny rewolucji \u2013 jednostk\u0119 i indywidualizm. Zmierza ona do wyzwolenia, kt\u00f3re nazywa ca\u0142kowit\u0105 emancypacj\u0105 jednostki, oswobodzonej przez rewolucj\u0119 proletariack\u0105 ze wszystkich wi\u0119z\u00f3w spo\u0142ecznej niedoli, jak rodzina, p\u0142e\u0107, zaw\u00f3d, ojczyzna religia\u2026 R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy socjalizmem a liberalizmem tkwi\u0105 wi\u0119c raczej w dziedzinie \u015brodk\u00f3w ni\u017c cel\u00f3w<\/i>.\u201d W podobnym tonie wyra\u017ca si\u0119 Jan Stachniuk, w swym Zagadnieniu totalizmu<\/i> odnotowuj\u0105c: (\u2026) ostateczne cele socjalizmu s\u0105 indywidualistyczne. Socjalizm za pomoc\u0105 metod indywidualistycznych, d\u0105\u017cy do zrealizowania, a raczej upowszechnienia idea\u0142u mieszcza\u0144skiego \u017cycia. Styl \u017cycia w\u0142a\u015bciwy mieszcza\u0144stwu chce poprzez przebudow\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa kapitalistycznego uczyni\u0107 powszechnym. Godzi wi\u0119c, nie dostrzegaj\u0105c tego, nie tylko w kapitalizm, prywatn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w produkcji, co jest mniej wa\u017cne, lecz przede wszystkim w wi\u0105zad\u0142a ci\u0105gu biologicznego pokole\u0144, w tradycje duchowe, w ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 historyczn\u0105, w jej mechanizm, rozsadzaj\u0105c i atomizuj\u0105c organizm narodowy stokro\u0107 skuteczniej ni\u017c to czyni\u0142o mieszcza\u0144stwo, instytucje kapitalistyczne, wraz z w\u0142adztwem pieni\u0105dza, hedonizmem, p\u0142ytkim utylitaryzmem itp. Socjalizm nie zdoby\u0142 si\u0119 na \u017cadn\u0105 now\u0105 kreacj\u0119 duchowej kultury. Cel ostateczny koncepcji indywidualistycznej i socjalizmu jest ten sam: szcz\u0119\u015bcie pojedynczej jednostki, wyrwanej z kr\u0119gu uwarunkowa\u0144 o tej jednostce decyduj\u0105cych<\/i>.\u201d W kontek\u015bcie wy\u017cej przytoczonych wypowiedzi staje si\u0119 jasny postulat oddzielenia socjalizmu od marksizmu. I takim w\u0142a\u015bnie niemarksistowskim jest socjalizm Spenglera, Carlyle\u2019a czy van den Brucka. (A.Z.)<\/p>\n
Wszystkie antyliberalne si\u0142y \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 przeciw wszystkiemu co liberalne<\/i>. Moeller van den Bruck<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Traktowanie narodowego socjalizmu wy\u0142\u0105cznie jako rewolty przeciwko rozumowi, jako irracjonalnego ruchu pozbawionego podstaw intelektualnych jest pospolitym b\u0142\u0119dem. Gdyby istotnie tak by\u0142o, ruch ten by\u0142by o wiele mniej niebezpieczny. Nie ma jednak nic dalszego od prawdy i bardziej myl\u0105cego. Doktryny narodowego socjalizmu stanowi\u0105 kulminacj\u0119 d\u0142ugiego procesu ewolucji my\u015bli, w kt\u00f3rym uczestniczyli my\u015bliciele wywieraj\u0105cy wielki wp\u0142yw, si\u0119gaj\u0105cy daleko poza granice Niemiec. Cokolwiek by nie s\u0105dzi\u0107 o przes\u0142ankach, z jakich wychodzili, nie da si\u0119 zaprzeczy\u0107, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy stworzyli owe nowe doktryny, byli wybitnymi autorami, kt\u00f3rych idee wywar\u0142y wp\u0142yw na ca\u0142\u0105 my\u015bl europejsk\u0105. System ich zosta\u0142 rozwini\u0119ty z bezwzgl\u0119dn\u0105 konsekwencj\u0105. Je\u015bli zaakceptuje si\u0119 przes\u0142anki, na jakich si\u0119 opiera, nie mo\u017cna ju\u017c uciec przed jego logik\u0105. Przeszkodzi\u0107 w jego realizacji m\u00f3g\u0142by tylko po prostu kolektywizm wolny od wszelkich \u015blad\u00f3w tradycji indywidualistycznej. Cho\u0107 w procesie tym przewodni\u0105 rol\u0119 pe\u0142nili my\u015bliciele niemieccy, to w \u017cadnym razie nie byli odosobnieni. W r\u00f3wnym stopniu co Niemcy uczestniczyli w nim Thomas Carlyle i Houston Stewart Chamberlain, August Comte i George Sorel. Rozw\u00f3j tego kierunku my\u015blenia w Niemczech dobrze przedstawi\u0142 R.D. Butler w swym studium The Roots of National Socialism<\/i>. Chocia\u017c obraz stupi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletniego trwania tamtych idei w niemal niezmienionej i wci\u0105\u017c powracaj\u0105cej formie, jaki wy\u0142ania si\u0119 z tego studium, jest raczej przera\u017caj\u0105cy, \u0142atwo jednak przeceni\u0107 wp\u0142yw, jaki idee te mia\u0142y w Niemczech przed rokiem 1914. By\u0142y one w rzeczywisto\u015bci tylko jednym z nurt\u00f3w my\u015blenia po\u015br\u00f3d narodu o, by\u0107 mo\u017ce, \u00f3wcze\u015bnie najbardziej zr\u00f3\u017cnicowanych pogl\u0105dach. W sumie by\u0142y one reprezentowane przez nieznaczn\u0105 mniejszo\u015b\u0107 i traktowane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 Niemc\u00f3w z r\u00f3wnie wielk\u0105 pogard\u0105, jak w innych krajach. Co zatem sprawi\u0142o, \u017ce pogl\u0105dy wyznawane przez reakcyjn\u0105 mniejszo\u015b\u0107 zdoby\u0142y w ko\u0144cu poparcie przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci Niemc\u00f3w i praktycznie ca\u0142ej m\u0142odzie\u017cy niemieckiej? Do ich sukcesu doprowadzi\u0142a nie tylko przegrana wojna, cierpienia i fala nacjonalizmu. W jeszcze mniejszym stopniu przyczyn\u0105 t\u0105 by\u0142a, jak chce wierzy\u0107 wielu ludzi, reakcja kapitalist\u00f3w na post\u0119py socjalizmu. Wreszcie przeciwnie, poparcie, kt\u00f3re wynios\u0142o te idee do w\u0142adzy, pochodzi\u0142o w\u0142a\u015bnie z obozu socjalistycznego. Z pewno\u015bci\u0105 to nie bur\u017cuazja, ale brak silnej bur\u017cuazji dopom\u00f3g\u0142 im w zdobyciu dominacji. Doktryny, jakimi kierowa\u0142y si\u0119 warstwy rz\u0105dz\u0105ce w Niemczech za czas\u00f3w poprzedniej generacji, nie by\u0142y przeciwne socjalizmowi obecnemu w marksizmie, lecz elementom liberalnym, jakie s\u0105 w nim zawarte, jego internacjonalizmowi i demokracji. Gdy za\u015b stopniowo okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie te elementy stanowi\u0105 przeszkod\u0119 w realizacji socjalizmu, socjali\u015bci z lewego skrzyd\u0142a zacz\u0119li coraz bardziej zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do socjalist\u00f3w z prawicy. By\u0142a to unia antykapitalistycznych si\u0142 prawicy i lewicy, fuzja socjalizmu radykalnego i konserwatywnego, kt\u00f3ra wymiot\u0142a z Niemiec wszystko, co liberalne. Zwi\u0105zek pomi\u0119dzy socjalizmem i nacjonalizmem w Niemczech mia\u0142 od pocz\u0105tku \u015bcis\u0142y charakter. Jest rzecz\u0105 znamienn\u0105, \u017ce najwa\u017cniejsi prekursorzy narodowego socjalizmu: Fichte, Rodbertus i Lassalle, s\u0105 zarazem uznanymi ojcami socjalizmu. Podczas gdy teoretyczny socjalizm w swej marksistowskiej formie odgrywa\u0142 rol\u0119 przewodni\u0105 w niemieckim ruchu robotniczym, elementy autorytarne i nacjonalistyczne zesz\u0142y na jaki\u015b czas na dalszy plan. Lecz nie na d\u0142ugo (1). Pocz\u0105wszy od roku 1914 z szereg\u00f3w marksistowskiego socjalizmu jeden po drugim zacz\u0119li wyrasta\u0107 nauczyciele, kt\u00f3rzy poprowadzili nie konserwatyst\u00f3w i reakcjonist\u00f3w, ale ci\u0119\u017cko pracuj\u0105cych robotnik\u00f3w i idealistyczn\u0105 m\u0142odzie\u017c do narodowosocjalistycznej owczarni. Wtedy dopiero fala narodowego socjalizmu osi\u0105gn\u0119\u0142a najwi\u0119ksze znaczenie i gwa\u0142townie przerodzi\u0142a si\u0119 w doktryn\u0119 hitlerowsk\u0105. Histeria wojenna 1914 roku, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie z powodu kl\u0119sk i Niemiec nigdy nie zosta\u0142a w pe\u0142ni uleczona, stanowi pocz\u0105tek wsp\u00f3\u0142czesnego procesu, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 narodowy socjalizm. To w\u0142a\u015bnie w du\u017cej mierze dzi\u0119ki pomocy starych socjalist\u00f3w rozwin\u0105\u0142 si\u0119 on w tym okresie. Pierwszym mo\u017ce, a pod pewnymi wzgl\u0119dami najbardziej charakterystycznym przyk\u0142adem tego procesu s\u0105 prace nie\u017cyj\u0105cego profesora Wernera Sombarta, kt\u00f3rego g\u0142o\u015bne dzie\u0142o Handler und Helden<\/i> (Kupcy i bohaterowie<\/i>) ukaza\u0142o si\u0119 w 1915 r. Sombart zaczyna\u0142 jako marksista i a\u017c do roku 1909 m\u00f3g\u0142 z dum\u0105 twierdzi\u0107, \u017ce wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia po\u015bwi\u0119ci\u0142 walce o idee Karola Marksa. Zdzia\u0142a\u0142 on wi\u0119cej ni\u017c ktokolwiek inny dla dzie\u0142a rozpowszechnienia w Niemczech idei socjalistycznych i antykapitalistycznego resentymentu rozmaitych odcieni. Je\u015bli my\u015bl niemiecka zosta\u0142a spenetrowana przez elementy marksowskie w stopniu nieznanym w innych krajach a\u017c do wybuchu rewolucji rosyjskiej, to sta\u0142o si\u0119 to w du\u017cej mierze dzi\u0119ki Sombartowi. By\u0142 on w swoim czasie uznawany za wybitnego przedstawiciela prze\u015bladowanej inteligencji socjalistycznej, nie mog\u0105cego, ze wzgl\u0119du na swoje radykalne przekonania, uzyska\u0107 posady na uniwersytecie. Nawet po ostatniej wojnie wp\u0142yw jego prac historycznych, kt\u00f3re zachowa\u0142y marksistowski charakter po zerwaniu przeze\u0144 z marksizmem w polityce, by\u0142 znaczny zar\u00f3wno w Niemczech, jak i poza nimi, i jest szczeg\u00f3lnie widoczny w wielu pracach angielskich i ameryka\u0144skich zwolennik\u00f3w planowania. W swojej ksi\u0105\u017cce z czas\u00f3w wojny, ten stary socjalista wita\u0142 \u201e wojn\u0119 niemieck\u0105<\/i>” jako nieuchronny konflikt pomi\u0119dzy handlow\u0105 cywilizacj\u0105 Anglii i bohatersk\u0105 kultur\u0105 Niemiec. Jego pogarda dla kramarskich pogl\u0105d\u00f3w Anglik\u00f3w, pozbawionych wszelkich \u00b7instynkt\u00f3w wojennych, jest bezgraniczna. Nic nie jest bardziej godne wzgardy w jego oczach od powszechnego d\u0105\u017cenia do szcz\u0119\u015bcia jednostki. Maksyma, kt\u00f3r\u0105 charakteryzuje on jako przewodni\u0105 zasad\u0119 angielskiej moralno\u015bci: \u017cyj po prostu \u201etak, aby by\u0142o to dobre dla ciebie, i \u017ceby\u015b m\u00f3g\u0142 przed\u0142u\u017cy\u0107 swoje dni na tej ziemi<\/i>„, jest dla niego ,,najbardziej haniebn\u0105 maksym\u0105, jaka kiedykolwiek powsta\u0142a w kramarskim umy\u015ble<\/i>„. ,,Niemiecka idea pa\u0144stwa<\/i>\u201d w uj\u0119ciu Fichtego, Lassalle’ a i Rodbertusa m\u00f3wi, \u017ce pa\u0144stwo nie zosta\u0142o ani stworzone, ani uformowane przez jednostki, nie jest ono zespo\u0142em jednostek, nie jest te\u017c jego celem s\u0142u\u017cenie interesom jednostek. Stanowi ono Volksgemeinschaft<\/i> [wsp\u00f3lnota narodowa – przyp. t\u0142um.] , w kt\u00f3rej jednostki nie maj\u0105 \u017cadnych uprawnie\u0144, a tylko obowi\u0105zki. \u017b\u0105dania jednostek zawsze s\u0105 skutkiem handlowego ducha. \u201eIdea\u0142y roku 1789<\/i>” – wolno\u015b\u0107, r\u00f3wno\u015b\u0107, braterstwo – s\u0105 typowymi idea\u0142ami handlowymi, kt\u00f3re nie maj\u0105 innego celu poza zapewnieniem pewnych korzy\u015bci jednostkom. Przed rokiem 1914 wszystkie prawdziwie niemieckie idea\u0142y bohaterskiego \u017cycia znajdowa\u0142y si\u0119 w \u015bmiertelnym niebezpiecze\u0144stwie w obliczu sta\u0142ego post\u0119pu angielskich idea\u0142\u00f3w handlowych, angielskiego komfortu i angielskiego sportu. Anglicy nie tylko sami ulegli ca\u0142kowitemu zepsuciu, ka\u017cdy zwi\u0105zkowiec pogr\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 w \u201ebagnie komfortu<\/i>„, ale zacz\u0119li zara\u017ca\u0107 te\u017c wszystkie pozosta\u0142e narody. Dopiero wojna pomog\u0142a Niemcom przypomnie\u0107 sobie, \u017ce s\u0105 prawdziwym narodem wojownik\u00f3w, narodem, w kt\u00f3rym wszelka aktywno\u015b\u0107, a w szczeg\u00f3lno\u015bci wszelka aktywno\u015b\u0107 gospodarcza, by\u0142a podporz\u0105dkowana celom wojennym. Sombart wiedzia\u0142, \u017ce inne narody pogardza\u0142y Niemcami, poniewa\u017c traktowali oni wojn\u0119 jako rzecz \u015bwi\u0119t\u0105 – ale szczyci\u0142 si\u0119 tym. Uznanie wojny za nieludzk\u0105 i bezsensown\u0105 jest wytworem pogl\u0105d\u00f3w handlowych. Istnieje \u017cycie wy\u017cszego rodzaju ni\u017c \u017cycie jednostki – \u017cycie narodu i \u017cycie pa\u0144stwa, celem za\u015b jednostki jest po\u015bwi\u0119canie si\u0119 dla tego wy\u017cszego rodzaju \u017cycia. Dla Sombarta wojna jest spe\u0142nieniem heroicznej koncepcji \u017cycia, a wojna przeciwko Anglii jest wojn\u0105 z przeciwnym idea\u0142em, handlowym idea\u0142em wolno\u015bci indywidualnej i angielskiego komfortu, kt\u00f3ry w jego oczach w spos\u00f3b najbardziej godny pogardy przejawia si\u0119 w – maszynkach do golenia znalezionych w okopach. Wprawdzie gwa\u0142towny wybuch Sombarta by\u0142 przesadny nawet w oczach wi\u0119kszo\u015bci Niemc\u00f3w, niemniej jednak inny niemiecki profesor doszed\u0142 do zasadniczo tych samych idei, w spos\u00f3b bardziej umiarkowany i uczony, ale z tego powodu nawet bardziej skuteczny. Profesor Johann Plenge by\u0142 r\u00f3wnie wielkim autorytetem, gdy idzie o Marksa, co Sombart. Jego ksi\u0105\u017cka Marx und Hegel<\/i> zapocz\u0105tkowa\u0142a wsp\u00f3\u0142czesny renesans Hegla w\u015br\u00f3d badaczy marksizmu i nie mo\u017ce by\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do autentycznie socjalistycznej natury przekona\u0144, kt\u00f3re by\u0142y dla\u0144 punktem wyj\u015bcia. W\u015br\u00f3d wielu jego publikacji z okresu wojny najwa\u017cniejsz\u0105 jest ma\u0142a, ale w tym czasie szeroko dyskutowana ksi\u0105\u017cka o znacz\u0105cym tytule: 1789 i 1914<\/i>. Symboliczne lata w dziejach rozumu politycznego<\/i>. Jest ona po\u015bwi\u0119cona konfliktowi pomi\u0119dzy \u201eideami roku 1789<\/i>” – idea\u0142em wolno\u015bci, a \u201eideami roku 1914<\/i>” – idea\u0142em organizacji. Organizacja stanowi dla niego istot\u0119 socjalizmu, podobnie jak dla wszystkich socjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy wywodz\u0105 sw\u00f3j socjalizm z prymitywnego stosowania idea\u0142\u00f3w nauk \u015bcis\u0142ych do problem\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa. Organizacja by\u0142a, jak s\u0142usznie podkre\u015bla, podstaw\u0105 i \u017ar\u00f3d\u0142em ruchu socjalistycznego u jego pocz\u0105tk\u00f3w w XIX-wiecznej Francji. Marks i marksizm zdradzili t\u0119 podstawow\u0105 ide\u0119 socjalizmu przez swe fanatyczne, lecz utopijne obstawanie przy abstrakcyjnej idei wolno\u015bci. Dopiero teraz idea organizacji ponownie zyskuje uznanie w r\u00f3\u017cnych miejscach, jak \u015bwiadczy o tym praca H.G. Wellsa (jego Future in America<\/i> wywar\u0142a g\u0142\u0119boki wp\u0142yw na profesora Plenge, kt\u00f3ry charakteryzuje Wellsa jako wybitn\u0105 posta\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego socjalizmu), ale szczeg\u00f3lnie w Niemczech, gdzie jest najlepiej rozumiana i najpe\u0142niej realizowana. Wojna mi\u0119dzy Angli\u0105 i Niemcami jest zatem rzeczywi\u015bcie konfliktem dw\u00f3ch przeciwstawnych zasad. \u201eGospodarcza wojna \u015bwiatowa<\/i>” jest trzeci\u0105 wielk\u0105 epok\u0105 duchowej walki we wsp\u00f3\u0142czesnej historii. Wa\u017cno\u015bci\u0105 dor\u00f3wnuje reformacji i wolno\u015bciowej rewolucji bur\u017cuazyjnej. Jest to walka o zwyci\u0119stwo nowych i\u0142 zrodzonych z post\u0119p\u00f3w \u017cycia gospodarczego XIX stulecia: socjalizmu i organizacji.<\/p>\n
\u201eAlbowiem w sferze idei Niemcy by\u0142y najbardziej zagorza\u0142ymi zwolennikami wszystkich socjalistycznych wizji, a w sferze rzeczywisto\u015bci najpot\u0119\u017cniejszym budowniczym na wy\u017cej zorganizowanego systemu gospodarczego. – W nas jest wiek dwudziesty. Jakikolwiek b\u0119dzie wynik wojny, jeste\u015bmy narodem wzorcowym. Nasze idee b\u0119d\u0105 wyznacza\u0107 cele \u017cycia ludzko\u015bci. – Historia \u015bwiata prze\u017cywa obecnie ogromne widowisko, w kt\u00f3rym za nasz\u0105 przyczyn\u0105 nowe wielkie idea\u0142y \u017cycia osi\u0105gaj\u0105 ostateczne zwyci\u0119stwo, podczas gdy w tym samym czasie w Anglii jedna ze \u015bwiatowo-historycznych zasad ostatecznie upada<\/i>.”<\/p>\n
Gospodarka wojenna w Niemczech w 1914 roku:<\/p>\n
\u201ejest pierwsz\u0105 realizacj\u0105 socjalistycznego spo\u0142ecze\u0144stwa, jej duch za\u015b pierwszym aktywnym, a nie tylko roszczeniowym, przejawem ducha socjalistycznego. Potrzeby wojny gruntowa\u0142y idee socjalistyczne w niemieckim \u017cyciu gospodarczym, i w ten spos\u00f3b obrona naszego narodu przynios\u0142a ludzko\u015bci ide\u0119 roku 1914, ide\u0119 niemieckiej organizacji, narodowej wsp\u00f3lnoty (Volksgemeinschaft) narodowego socjalizmu. (\u2026) Niepostrze\u017cenie ca\u0142e nasze \u017cycie polityczne w pa\u0144stwie i gospodarce wznios\u0142o si\u0119 na wy\u017cszy poziom. \u017bycie gospodarcze i \u017cycie pa\u0144stwa tworz\u0105 now\u0105 jedno\u015b\u0107. ( … ) Poczucie odpowiedzialno\u015bci gospodarczej charakteryzuje prac\u0119 s\u0142u\u017cb cywilnych, przenika wszelk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 prywatn\u0105”. Nowy niemiecki korporacyjny ustr\u00f3j \u017cycia gospodarczego, kt\u00f3ry jak przyznaje prof. Plenge nie jest jeszcze dojrza\u0142y i kompletny, \u201ejest najwy\u017csz\u0105 form\u0105 \u017cycia pa\u0144stwowego, jaka a kiedykolwiek znana na \u015bwiecie<\/i>„.<\/p>\n
Pocz\u0105tkowo profesor Plenge mia\u0142 jeszcze nadziej\u0119 na pogodzenie idei wolno\u015bci z ide\u0105 organizacji, cho\u0107 g\u0142\u00f3wnie poprzez ca\u0142kowite, acz dobrowolne podporz\u0105dkowanie si\u0119 jednostki og\u00f3\u0142owi. Ale te \u015blady idei liberalnych szybko znikn\u0119\u0142y z jego pism. Do roku 1918 unia socjalizmu i bezwzgl\u0119dnej polityki si\u0142y w pe\u0142ni dojrza\u0142a w jego umy\u015ble. Na kr\u00f3tko przed ko\u0144cem wojny nawo\u0142ywa\u0142 swych wsp\u00f3\u0142ziomk\u00f3w w socjalistycznym pi\u015bmie \u201eDie Glocke<\/i>” w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n
\u201eNajwy\u017cszy czas zauwa\u017cy\u0107 fakt, \u017ce socjalizm musi by\u0107 polityk\u0105 si\u0142y, poniewa\u017c ma on si\u0119 sta\u0107 organizacj\u0105. Socjalizm musi zdoby\u0107 w\u0142adz\u0119, nigdy nie powinien bezmy\u015blnie jej niszczy\u0107. Natomiast w czasie wojny narod\u00f3w najwa\u017cniejsze dla socjalizmu jest pytanie: kt\u00f3ry nar\u00f3d jest szczeg\u00f3lnie powo\u0142any do w\u0142adzy ze wzgl\u0119du na swe wzorcowe przyw\u00f3dztwo w organizowaniu narod\u00f3w?<\/i>„.<\/p>\n
Antycypuje on wszystkie te idee, kt\u00f3re mia\u0142y w ko\u0144cu uzasadni\u0107 \u201enowy porz\u0105dek<\/i>” Hitlera:<\/p>\n
,,Czy z punktu widzenia socjalizmu, kt\u00f3rego istot\u0105 jest organizacja, absolutne prawo narod\u00f3w do samostanowienia nie jest w\u0142a\u015bnie prawem do indywidualistycznej anarchii gospodarczej? Czy\u017c pragniemy da\u0107 jednostce prawo do pe\u0142nego samostanowienia w sprawach gospodarczych? Konsekwentny socjalizm mo\u017ce przyzna \u0107 narodowi prawo samostanowienia jedynie w zgodzie z rzeczywistym, zdeterminowanym historycznie, uk\u0142adem si\u0142<\/i>.”<\/p>\n
Idea\u0142y, kt\u00f3re tak jasno wyrazi\u0142 Plenge, by\u0142y szczeg\u00f3lnie popularne, a mo\u017ce nawet z nich si\u0119 wywodzi\u0142y, po\u015br\u00f3d pewnych kr\u0119g\u00f3w niemieckich i in\u017cynier\u00f3w, kt\u00f3rzy g\u0142o\u015bno domagali si\u0119, tak jak ich wsp\u00f3\u0142cze\u015bni na\u015bladowcy w Anglii i Ameryce, wprowadzenia centralnie planowanej organizacji wszelkich aspekt\u00f3w \u017cycia . Przewodzi\u0142 im znany chemik Wilhelm Ostwald, kt\u00f3rego uj\u0119cie tych kwestii osi\u0105gn\u0119\u0142o niejak\u0105 s\u0142aw\u0119. M\u00f3wi si\u0119 o nim, i\u017c mia\u0142 publicznie stwierdzi\u0107, \u017ce:<\/p>\n
\u201eNiemcy chc\u0105 zorganizowa\u0107 Europ\u0119, kt\u00f3rej jak dot\u0105d brak organizacji. Wyjawi\u0119 wam teraz wielki sekret Niemiec: my, czy mo\u017ce rasa niemiecka, odkryli\u015bmy donios\u0142o\u015b\u0107 organizacji. Podczas gdy inne narody ci\u0105gle jeszcze \u017cyj\u0105 pod rz\u0105dami indywidualizmu, my ju\u017c osi\u0105gn\u0119li\u015bmy rz\u0105dy organizacji<\/i>.”<\/p>\n
Bardzo podobne idee kr\u0105\u017cy\u0142y w biurach niemieckiego potentata surowcowego, Waltera Rathenaua, kt\u00f3ry cho\u0107 zadr\u017ca\u0142by, gdyby u\u015bwiadomi\u0142 sobie konsekwencje swojej totalitarnej ekonomii, zas\u0142uguje jednak na poka\u017ane miejsce w ka\u017cdej obszerniejszej historii rozwoju idea\u0142\u00f3w nazistowskich. Za pomoc\u0105 swych publikacji ukszta\u0142towa\u0142 on, bardziej ni\u017c ktokolwiek inny, pogl\u0105dy ekonomiczne pokolenia, kt\u00f3re dorasta\u0142o podczas ostatniej wojny i bezpo\u015brednio po niej. Niekt\u00f3rzy za\u015b z jego najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w stanowili p\u00f3\u017aniej j\u0105dro zespo\u0142u administracyjnego planu pi\u0119cioletniego Goringa. Bardzo podobne by\u0142y te\u017c nauki innego by\u0142ego marksisty Friedricha Naumanna, kt\u00f3rego Mitteleuropa<\/i> osi\u0105gn\u0119\u0142a prawdopodobnie najwi\u0119kszy nak\u0142ad spo\u015br\u00f3d wszystkich ksi\u0105\u017cek opublikowanych w Niemczech w okresie wojny (2).<\/p>\n
Najpe\u0142niejsze jednak rozwini\u0119cie tych idei i ich szerokie rozpowszechnienie przypad\u0142o w udziale czynnemu politykowi socjalistycznemu, cz\u0142onkowi lewego skrzyd\u0142a partii socjaldemokratycznej w Reichstagu, Paulowi Lenschowi. Ju\u017c w swych poprzednich ksi\u0105\u017ckach opisywa\u0142 wojn\u0119 jako „ucieczk\u0119 angielskiej bur\u017cuazji przed nadej\u015bciem socjalizmu” i wyja\u015bnia , jak r\u00f3\u017cne s\u0105 socjalistyczne idea\u0142y wolno\u015bci od jej angielskiej koncepcji. \u0104le dopiero w swej trzeciej, najg\u0142o\u015bniejszej ksi\u0105\u017cce Three Years of World Revolution<\/i> (3) jego idee, pod wp\u0142ywem Plengego, osi\u0105gn\u0119\u0142y pe\u0142ny kszta\u0142t. Lensch opiera swoj\u0105 argumentacj\u0119 na interesuj\u0105cym i pod wieloma wzgl\u0119dami adekwatnym opisie, jak protekcjonizm Bismarcka umo\u017cliwi\u0142 w Niemczech rozw\u00f3j koncentracji i kartelizacji przemys\u0142u, co z jego marksistowskiego stanowiska oznacza wy\u017cszy etap rozwoju gospodarczego.<\/p>\n
\u201eRezultatem decyzji Bismarcka z 1879 roku by\u0142o przyj\u0119cie przez Niemcy roli rewolucyjnej, to znaczy roli pa\u0144stwa, kt\u00f3rego postawa wobec reszty \u015bwiata polega na reprezentowaniu wy\u017cszego i bardziej zaawansowanego systemu gospodarczego. U\u015bwiadomiwszy to sobie, powinni\u015bmy dostrzec, \u017ce w o obecnej Rewolucji \u015awiatowej Niemcy reprezentuj\u0105 stron\u0119 rewolucyjn\u0105, a ich g\u0142\u00f3wny przeciwnik – Anglia , stron\u0119 kontrrewolucyjn\u0105 . Fakt ten dowodzi, w jak nik\u0142ym stopniu ustr\u00f3j danego kraju, czy to liberalny i republika\u0144ski, czy monarchistyczny i autokratyczny, wp\u0142ywa na to, czy z punktu widzenia rozwoju historycznego kraj ten ma by\u0107 traktowany jako liberalny, czy nie. Albo, m\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej, nasze koncepcje liberalizmu, demokracji itd. wywodz\u0105 si\u0119 z idei angielskiego indywidualizmu, zgodnie z kt\u00f3rym pa\u0144stwo o s\u0142abym rz\u0105dzie jest pa\u0144stwem liberalnym, a ka\u017cde ograniczenie wolno\u015bci jednostki jest traktowane jako wytw\u00f3r autokracji i militaryzmu<\/i>.”<\/p>\n
W Niemczech, \u201ehistorycznie ustanowionym reprezentancie” owej wy\u017cszej formy \u017cycia gospodarczego,<\/p>\n
\u201ewalka o socjalizm by\u0142a niezwykle uproszczona, poniewa\u017c wszystkie wst\u0119pne warunki socjalizmu uformowane zosta\u0142y tam ju\u017c wcze\u015bniej. St\u0105d te\u017c \u017cywotn\u0105 kwesti\u0105 ka\u017cdej partii socjalistycznej sta\u0142 si\u0119 z konieczno\u015bci triumf Niemiec nad ich wrogami, aby mog\u0142y one spe\u0142ni\u0107 sw\u0105 historyczn\u0105 misj\u0119 zrewolucjonizowania \u015bwiata. Dlatego te\u017c wojna Ententy przeciwko Niemcom przypomina\u0142a usi\u0142owania drobnej bur\u017cuazji epoki przedkapitalistycznej, podj\u0119te dla zapobie\u017cenia upadkowi swej klasy<\/i>”<\/p>\n
Organizacja kapita\u0142u, kontynuuje Lensch,<\/p>\n
\u201ekt\u00f3ra zosta\u0142a nie\u015bwiadomie zapocz\u0105tkowana przed wojn\u0105 i by\u0142a \u015bwiadomie kontynuowana w trakcie jej trwania, b\u0119dzie systematycznie rozwijana po wojnie. Bynajmniej nie z uwagi na potrzeb\u0119 sztuki organizacji ani te\u017c dlatego, \u017ce socjalizm zosta\u0142 uznany za wy\u017cszy etap rozwoju spo\u0142ecznego. Klasy, kt\u00f3re s\u0105 dzisiaj w praktyce pionierami socjalizmu, w teorii s\u0105 jego zaprzysi\u0119g\u0142ymi wrogami, a przynajmniej by\u0142y nimi do niedawna. Socjalizm nadchodzi, i w pewnej mierze ju\u017c nadszed\u0142, poniewa\u017c nie mo\u017cemy d\u0142u\u017cej \u017cy\u0107 bez niego<\/i>„.<\/p>\n
Jedynymi lud\u017ami, kt\u00f3rzy jeszcze przeciwstawiaj\u0105 si\u0119 tej tendencji, s\u0105 libera\u0142owie:<\/p>\n
\u201eOwa klasa ludzi, kt\u00f3rzy pod\u015bwiadomie rozumuj\u0105 zgodnie z angielskimi standardami, obejmuje ca\u0142\u0105 niemieck\u0105 wykszta\u0142con\u0105 bur\u017cuazj\u0119. Ich polityczne idee \u00bbwolno\u015bci \u00ab i \u00bbpraw obywatelskich\u00ab, konstytucjonalizmu i parlamentaryzmu wywodz\u0105 si\u0119 z indywidualistycznej koncepcji \u015bwiata, kt\u00f3rej klasycznym wcieleniem jest liberalizm angielski, a przej\u0119tej przez rzecznik\u00f3w niemieckiej bur\u017cuazji w latach 50., 60. i 70. XIX wieku. Standardy te s\u0105 jednak przestarza\u0142e i pogruchotane, podobnie jak pogruchotany zosta\u0142 przez t\u0119 wojn\u0119 przestarza\u0142y angielski liberalizm. Trzeba teraz pozby\u0107 si\u0119 tych odziedziczonych idei politycznych i dopom\u00f3c rozwojowi nowej koncepcji pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa. Tak\u017ce w tej dziedzinie socjalizm musi stanowi\u0107 \u015bwiadom\u0105 i zdecydowan\u0105 opozycj\u0119 w stosunku do indywidualizmu. Zdumiewaj\u0105cy jest w zwi\u0105zku z tym fakt, \u017ce w tzw. \u00bbreakcyjnych\u00ab Niemczech klasy pracuj\u0105ce wywalczy\u0142y dla siebie o wiele pewniejsz\u0105 i pot\u0119\u017cniejsz\u0105 pozycj\u0119 w \u017cyciu pa\u0144stwa ni\u017c w przypadku Anglii lub Francji<\/i>.”<\/p>\n
Lensch kontynuuje swe rozwa\u017cania, kt\u00f3re i tym razem zawieraj\u0105 wiele prawdy i warte s\u0105 zastanowienia:<\/p>\n
\u201ePoniewa\u017c socjaldemokraci, za pomoc\u0105 [powszechnego – przyp. t\u0142um.] prawa wyborczego obsadzili ka\u017cde miejsce, jakie tylko mogli uzyska\u0107 w Reichstagu, w parlamencie krajowym, w radach miejskich, w s\u0105dach rozjemczych, w kasach chorych itd., przenikn\u0119li bardzo g\u0142\u0119boko w organizm pa\u0144stwa. Jednak cen\u0105, jak\u0105 musieli za to zap\u0142aci\u0107, by o uzyskanie z kolei przez pa\u0144stwo znacz\u0105cego wp\u0142ywu na klasy pracuj\u0105ce. Mo\u017cemy by\u0107 pewni, \u017ce w rezultacie mozolnych wysi\u0142k\u00f3w socjalist\u00f3w podejmowanych od pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat, pa\u0144stwo nie jest ju\u017c takie, jakie by\u0142o w roku 1867, kiedy powszechne prawo wyborcze wesz\u0142o w \u017cycie po raz pierwszy. Ale z kolei socjaldemokracja te\u017c nie jest ju\u017c t\u0105 z poprzedniego okresu. Pa \u0144 s t w o uleg\u0142o proces o w i socjalizacji, socjaldemokracja za\u015b przesz\u0142a przez proces nacjonalizacji<\/i>.”<\/p>\n
Plenge i Lensch z kolei dostarczyli idei przewodnich bezpo\u015brednim mistrzom narodowego socjalizmu, w szczeg\u00f3lno\u015bci Oswaldowi Spenglerowi i A. Moellerowi van den Bruckowi, \u017ce wymienimy tylko dwa najbardziej znane nazwiska. Opinie co do tego, jak dalece ten pierwszy mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cany za socjalist\u0119, mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne (4). Lecz jest rzecz\u0105 oczywist\u0105, \u017ce w swoim traktacie z 1920 roku Prussianism and Socialism<\/i> wyra\u017ca on jedynie idee szeroko podtrzymywane przez niemieckich socjalist\u00f3w. Wystarczy kilka pr\u00f3bek jego argumentacji.<\/p>\n
\u201eStary duch pruski i przekonania socjalistyczne, kt\u00f3re dzi\u015b nienawidz\u0105 si\u0119 jak bracia, s\u0105 jednym i tym samym<\/i>„.\u201d<\/p>\n
Reprezentanci zachodniej cywilizacji w Niemczech – niemieccy libera\u0142owie, s\u0105<\/p>\n
,, niewidzialn\u0105 angielsk\u0105 armi\u0105\u201e kt\u00f3r\u0105 po bitwie pod Jen\u0105 Napoleon zostawi\u0142 na ziemi niemieckiej<\/i>„.\u201d<\/p>\n
Dla Spenglera ludzie tacy, jak Hardenberg, Humboldt i inni liberalni reformatorzy, wszyscy byli \u201eangielscy”. Lecz ten \u201eangielski” duch zostanie zniszczony przez niemieck\u0105 rewolucj\u0119, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a si\u0119 w roku 1914.<\/p>\n
\u201eTrzy ostatnie narody Zachodu zmierza\u0142y do trzech form istnienia, reprezentowanych przez s\u0142awne has\u0142a : wolno\u015b\u0107, r\u00f3wno\u015b\u0107, wsp\u00f3lnota. Przejawia y si\u0119 one w politycznych formach liberalnego parlamentaryzmu, socjaldemokracji i autorytarnego socjalizmu (5). ( … ) Niemiecki, a \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c pruski instynkt podpowiada, \u017ce w\u0142adza nale\u017cy do og\u00f3\u0142u. ( … ) Ka\u017cdy ma wyznaczone swoje miejsce. Ka\u017cdy albo rzkazu1e, albo s\u0142ucha . Taki jest, od XVIII wieku, autorytarny socjalizm, z gruntu nieliberalny i antydemokratyczny, w angielskim rozumieniu liberalizmu i we francuskim znaczeniu demokracji. ( … ) W Niemczech nienawidzi si\u0119 wielu maj\u0105cych z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0119 przeciwstawnych idei, ale gardzi si\u0119 na niemieckiej ziemi jedynie liberalizmem.” \u201eStruktura narodu angielskiego opiera si\u0119 na podziale bogatych i biednych, pruskiego – na rozkazuj\u0105cych i s\u0142uchaj\u0105cych. Dlatego znaczenie podzia\u0142\u00f3w klasowych jest w obu tych krajach zasadniczo r\u00f3\u017cne<\/i>.”<\/p>\n
Zwr\u00f3ciwszy uwag\u0119 na zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy angielskim systemem opartym na konkurencji a pruskim systemem \u201eadministracji gospodarczej\u201d, ukazawszy (\u015bwiadomie za Lenschem), jak poczynaj\u0105c od Bismarcka, celowa organizacja dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej stopniowo przybiera\u0142a coraz bardziej socjalistyczne formy. Spengler kontynuuje:<\/p>\n
\u201eW Prusach istnia\u0142o prawdziwe pa\u0144stwo w najambitniejszym sensie tego s\u0142owa . \u015aci\u015ble m\u00f3wi\u0105c nie mog\u0142o tam by\u0107 \u017cadnych os\u00f3b prywatnych. Ka\u017cdy, kto \u017cy\u0142 w tym systemie, dzia\u0142aj\u0105cym z precyzj\u0105 zegara, by\u0142 w pewnym sensie jednym z jego tryb\u00f3w. Zarz\u0105dzanie sprawami publicznymi nie mog\u0142o zatem spoczywa\u0107 w r\u0119kach os\u00f3b prywatnych, jak to zak\u0142ada system parlamentarny. By\u0142 to Amt [urz\u0105d – przyp. t\u0142um.], a odpowiedzialny polityk by\u0142 urz\u0119dnikiem pa\u0144stwowym, s\u0142ug\u0105 og\u00f3\u0142u<\/i>.”<\/p>\n
\u201ePruska idea” wymaga, by ka\u017cdy sta\u0142 si\u0119 urz\u0119dnikiem pa\u0144stwowym, by wszystkie zarobki i pensje by\u0142y ustalane przez pa\u0144stwo. W szczeg\u00f3lno\u015bci administrowanie wszelk\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 staje si\u0119 p\u0142atn\u0105 funkcj\u0105. Pa\u0144stwem przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie Beamtenstaat<\/i>. Ale<\/p>\n
,, rozstrzygaj\u0105c\u0105 kwesti\u0105, nie tylko dla Niemiec, ale i dla ca\u0142ego \u015bwiata, kt\u00f3ra musi zosta\u0107 rozwi\u0105zana przez Niemcy dla \u015bwiata, jest pytanie o to, czy w przysz\u0142o\u015bci handel ma rz\u0105dzi\u0107 pa\u0144stwem, czy pa\u0144stwo ma rz\u0105dzi\u0107 handlem? Gdy idzie o to pytanie, duch pruski i socjalizm nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie. ( … ) Duch pruski i socjalizm tocz\u0105 walk\u0119 z duchem Anglii w\u015br\u00f3d nas<\/i>„.\u201d<\/p>\n
Moellera van den Brucka, patrona narodowego socjalizmu, dzieli\u0142 st\u0105d ju\u017c tylko krok od proklamowania wojny \u015bwiatowej pomi\u0119dzy liberalizmem i socjalizmem:<\/p>\n
\u201ePrzegrali\u015bmy<\/i> wojn\u0119 przeciwko Zachodowi. Socjalizm przegra\u0142 z liberalizmem <\/i>(6).\u201d<\/p>\n
Podobnie jak dla Spenglera, liberalizm jest zatem arcywrogiem, Moeller van den Bruck szczyci si\u0119 tym, \u017ce<\/p>\n
,,dzisiaj nie ma w Niemczech libera\u0142\u00f3w. S\u0105 m\u0142odzi rewolucjoni\u015bci, s\u0105 m\u0142odzi konserwaty\u015bci. Kt\u00f3\u017c by\u0142by libera\u0142em? (\u2026) Liberalizm jest filozofi\u0105 \u017cycia, od kt\u00f3rej m\u0142odzi Niemcy odwracaj\u0105 si\u0119, czuj\u0105c md\u0142o\u015bci, z gniewem, ze szczeg\u00f3ln\u0105 pogard\u0105, gdy\u017c nie ma nic bardziej obcego, bardziej odra\u017caj\u0105cego, bardziej sprzecznego z ich filozofi\u0105. M\u0142odzi Niemcy uwa\u017caj\u0105 dzi\u015b liberalizm za arcywroga<\/i>.\u201d<\/p>\n
Trzecia Rzesza Moellera van den Brucka mia\u0142a w jego zamierzeniu da\u0107 Niemcom socjalizm przystosowany do ich natury i niesplamiony przez zachodnie idee liberalne. I tak si\u0119 w\u0142a\u015bnie sta\u0142o. Autorzy ci w \u017cadnym razie nie stanowili odosobnionego zjawiska. Ju\u017c w 1922 roku postronny obserwator m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107 o \u201eszczeg\u00f3lnym i, na pierwszy rzut oka, zaskakuj\u0105cym zjawisku”, daj\u0105cym si\u0119 zaobserwowa\u0107 w Niemczech:<\/p>\n
,,Walka przeciwko porz\u0105dkowi kapitalistycznemu jest, zgodnie z tym pogl\u0105dem, kontynuacj\u0105 wojny przeciwko Entencie przy u\u017cyciu duchowej broni i broni gospodarczej organizacji, drog\u0105, kt\u00f3ra prowadzi do praktycznego socjalizmu, powrotem narodu niemieckiego do jego najlepszych i najszlachetniejszych tradycji<\/i> (7).”<\/p>\n
Walka przeciwko liberalizmowi we wszystkich jego formach, liberalizmowi, kt\u00f3ry pokona\u0142 Niemcy, stanowi\u0142a wsp\u00f3ln\u0105 ide\u0119, kt\u00f3ra jednoczy\u0142a socjalist\u00f3w i konserwatyst\u00f3w, tak i\u017c tworzyli jeden front. Z pocz\u0105tku idee te by\u0142y najch\u0119tniej przyjmowane w Ruchu Niemieckiej M\u0142odzie\u017cy, ca\u0142kowicie socjalistycznym, gdy idzie o inspiracje i pogl\u0105dy. Tutaj te\u017c dokona\u0142a si\u0119 fuzja socjalizmu i nacjonalizmu. W p\u00f3\u017anych latach dwudziestych, a\u017c do doj\u015bcia Hitlera do w\u0142adzy, g\u0142\u00f3wnym wyrazicielem tej tradycji w sferze intelektualnej by\u0142 kr\u0105g m\u0142odych ludzi zebranych wok\u00f3\u0142 pisma \u201eDie Tat”, kierowanego przez Ferdynanda Frieda. Jego Ende des Kapitalismus<\/i> jest mo\u017ce najbardziej charakterystycznym wytworem grupy Edelnazist\u00f3w<\/i>, jak ich nazywano w Niemczech. Praca ta jest szczeg\u00f3lnie niepokoj\u0105ca ze wzgl\u0119du na swe podobie\u0144stwo do tak licznej dzi\u015b w Anglii i Stanach Zjednoczonych literatury, w kt\u00f3rej mo\u017cemy obserwowa\u0107 identyczne zbli\u017cenie pomi\u0119dzy socjalistami lewicy i prawicy, i niemal t\u0119 sam\u0105 pogard\u0119 do wszystkiego, co liberalne w starym sensie. \u201eSocjalizm konserwatywny” (a w innych kr\u0119gach \u201esocjalizm religijny”) by\u0142 sloganem, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego liczni autorzy przygotowali klimat, w kt\u00f3rym zwyci\u0119\u017cy\u0142 \u201enarodowy socjalizm”. Po\u015br\u00f3d nas dominuj\u0105c\u0105 teraz tendencj\u0105 jest w\u0142a\u015bnie \u201esocjalizm konserwatywny”. Czy\u017cby wojna z mocarstwami zachodnimi \u201eprzy u\u017cyciu duchowej broni i broni gospodarczej organizacji” zosta\u0142a wygrana jeszcze przed wybuchem prawdziwej wojny?<\/p>\n \u2013 K. Pribram, Deutscher Nationalismus und Deutscher Sozialismus<\/i>, w: Archiv far Sozialwissenschaft und Sozialpolitik<\/i>, vol. XLIX (1922), s. 298-299. Autor wymienia jako nast\u0119pny przyk\u0142ad filozofa Maxa Schelera, g\u0142osz\u0105cego \u201esocjalistyczn\u0105 misj\u0119 \u015bwiatow\u0105 Niemiec”, oraz marksist\u0119 K. Korscha, pisz\u0105cego o duchu nowej Volksgemeinschaft<\/i>, jako argumentuj\u0105cych w ten sam spos\u00f3b.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Komentarz Redakcji: Prezentujemy Czytelnikom rozdzia\u0142 XII dzie\u0142a Droga do zniewolenia pi\u00f3ra Friedricha Augusta von Hayeka. Nie czynimy tego bynajmniej z uwagi na wolno\u015bciowe i antytotalitarne […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":39050,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"Friedrich August von Hayek: Socjalistyczne korzenie nazizmu\r\n\r\nnarodowy socjalizm by\u0142 ruchem nade wszystko antymieszcza\u0144skim i jego konflikt z komunizmem zasadza\u0142 si\u0119 na walce o prawo do nazywania si\u0119 prawdziwym socjalizmem. Narodowi socjali\u015bci kierowali ostrze swej krytyki przeciwko elementom liberalnym i demokratycznym obecnym w marksizmie","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[24],"tags":[355,1158,618,623],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Arbeitsdienst.jpg?fit=1805%2C1058&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-a9P","jetpack-related-posts":[{"id":16876,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16876","url_meta":{"origin":39049,"position":0},"title":"Adam Danek: Narodowy socjalizm","date":"8 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"\u00a0\u00a0 W potocznym obiegu terminy \u201enazizm\u201d i \u201enarodowy socjalizm\u201d u\u017cywane s\u0105 jako zamienniki, poniewa\u017c \u2013 jak si\u0119 twierdzi \u2013 pierwszy stanowi jedynie skr\u00f3towiec od drugiego. W rezultacie przywo\u0142uj\u0105c w rozmowie lub na pi\u015bmie poj\u0119cie narodowego socjalizmu w kontek\u015bcie innym ni\u017c pejoratywny, mo\u017cemy \u0142atwo wywo\u0142a\u0107 niedowierzanie, oburzenie czy wr\u0119cz przera\u017cenie odbiorcy.\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/nb.jpg?fit=1095%2C730&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":21797,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=21797","url_meta":{"origin":39049,"position":1},"title":"Nadeem F. Paracha: Socjalizm islamski (cz\u0119\u015b\u0107 I)","date":"24 lipca 2015","format":false,"excerpt":"Pomi\u0119dzy ko\u0144c\u00f3wk\u0105 lat czterdziestych a latami siedemdziesi\u0105tymi, w \u015bwiecie muzu\u0142ma\u0144skim pojawi\u0142y si\u0119 pot\u0119\u017cne nurty \u0142\u0105cz\u0105ce marksizm i socjalizm z islamem. Ich korzenie odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w pracach my\u015blicieli i ideolog\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich z Azji Po\u0142udniowej i Wschodniej, Afryki i kraj\u00f3w Bliskiego Wschodu. Od kiedy zaadaptowali je przyw\u00f3dcy i ugrupowania polityczne, znane by\u0142y\u2026","rel":"","context":"In "Historia"","img":{"alt_text":"55b0abcf90dbb","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/55b0abcf90dbb.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":9496,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=9496","url_meta":{"origin":39049,"position":2},"title":"Projekt muzyczny „Ko\u0142o Z\u0119bate”","date":"24 lipca 2013","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: W oczekiwaniu na now\u0105 p\u0142yt\u0119 kultowego Sztormu 68 (uka\u017ce si\u0119 niebawem pod tytu\u0142em \"Go\u0142\u0105bek pokoju\") prezentujemy ciekawy projekt muzyczny inspirowany ideologi\u0105 Narodowego Pa\u0144stwa Pracy: Ko\u0142o Z\u0119bate. Polecamy! Od Tw\u00f3rcy: Ko\u0142o Z\u0119bate to jednoosobowy projekt narodowo-robotniczy. Teksty m\u00f3wi\u0105 o problemach klasy pracuj\u0105cej, o kapitalistycznym wyzysku, o zgniliznie wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji.\u2026","rel":"","context":"In "Inne"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/text6380-1-e1374689125315-294x300.png?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":16963,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16963","url_meta":{"origin":39049,"position":3},"title":"DRL: Tradycja i socjalizm","date":"15 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"Do mi\u0119dzynarodowego oddzia\u0142u ochotniczego wchodz\u0105cego w sk\u0142ad brygady pod dow\u00f3dztwem Aleksieja Mozgowoja do\u0142\u0105czyli nowi ochotnicy. Jest nimi pi\u0119ciu Hiszpan\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych si\u0119 jako komuni\u015bci kt\u00f3rzy wcze\u015bniej s\u0142u\u017cyli w szeregach batalionu Wostok.\u00a0Cz\u0119\u015b\u0107 z nich ma te\u017c za sob\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 w oddzia\u0142ach armii i marynarki wojennej Hiszpanii. Warto odnotowa\u0107, \u017ce w szeregi oddzia\u0142u\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/10733787_801174989925483_4523849190737200320_o.jpg?fit=1200%2C664&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":21825,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=21825","url_meta":{"origin":39049,"position":4},"title":"Polska: Korwin, Kopacz i faszyzm","date":"27 lipca 2015","format":false,"excerpt":"Janusz Korwin-Mikke nazwa\u0142 Ew\u0119 Kopacz \u201efaszystk\u0105\u201d. Rozwijaj\u0105c t\u0119 wielce antysystemow\u0105 i bezkompromisow\u0105 tez\u0119, wyja\u015bni\u0142, \u017ce Kopacz jest faszystk\u0105, poniewa\u017c zajmuje wysokie stanowisko w pa\u0144stwie, w kt\u00f3rym funkcjonuj\u0105 rozwi\u0105zania \u201esocjalistyczne\u201d, takie jak na przyk\u0142ad: pa\u0144stwowy system emerytalny, obowi\u0105zkowe szczepienia dla dzieci, nakaz zapinania pas\u00f3w bezpiecze\u0144stwa w samochodzie, powszechne ubezpieczenia zdrowotne, regulacje\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/krw.jpg?fit=658%2C463&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":2190,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=2190","url_meta":{"origin":39049,"position":5},"title":"Wenezuela: Hugo Ch\u00e1vez o planach na rok 2012","date":"29 stycznia 2012","format":false,"excerpt":"Prezydent Wenezueli, Hugo Ch\u00e1vez stwierdzi\u0142 podczas cotygodniowego programu telewizyjnego Hello President, \u017ce \"niekt\u00f3rzy chcieliby si\u0119 cofa\u0107... My b\u0119dziemy kontynuowa\u0107 to co przy\u015bwieca nam od zawsze w rewolucji boliwaria\u0144skiej, mianowicie; wi\u0119cej socjalizmu, wi\u0119cej rewolucyjnej i uczestnicz\u0105cej demokracji, wi\u0119cej sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej\". W drugim programie od czasu powrotu do niego po przebytej chorobie\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39049"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39049"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39049\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39051,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39049\/revisions\/39051"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/39050"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39049"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39049"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39049"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n