{"id":39100,"date":"2021-08-24T13:17:26","date_gmt":"2021-08-24T11:17:26","guid":{"rendered":"https:\/\/xportal.pl\/?p=39100"},"modified":"2021-08-24T13:17:26","modified_gmt":"2021-08-24T11:17:26","slug":"konrad-rekas-adam-smith-i-jego-dzielo-anachronizm-czy-jednak-klasyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=39100","title":{"rendered":"Konrad R\u0119kas: Adam Smith i jego dzie\u0142o \u2013 anachronizm czy jednak klasyka?"},"content":{"rendered":"

Adam Smith<\/b><\/span><\/span> nale\u017cy do tych martwych bia\u0142ych klasyk\u00f3w, na kt\u00f3rych wielu si\u0119 powo\u0142uje, kt\u00f3rych mniej wi\u0119cej kumaci kojarz\u0105 \u2013 i kt\u00f3rych niemal nikt nie czyta\u0142, bo przecie\u017c tak naprawd\u0119 \u201e<\/span><\/span>An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations<\/i><\/span><\/span>\u201d by\u0142o mocno osadzone w realiach XVIII wiecznej Brytanii, zw\u0142aszcza podatkowych, za\u015b by by\u0107 traktowane jako uniwersalny podr\u0119cznik ekonomii wymaga od czytelnika raczej szerszej perspektywy, tak\u017ce historycznej, nie za\u015b bezkrytycznego kultu. Jak wi\u0119c bardzo cz\u0119sto w takich przypadkach \u2013 koniecznym jest ka\u017cdorazowe wy\u0142uskiwanie my\u015bli autentycznie sformu\u0142owanych przez Smitha od komentarzy i opinii jego interpretator\u00f3w (czyli praktycznie niemal wszystkich p\u00f3\u017aniejszych ekonomist\u00f3w). A ju\u017c w szczeg\u00f3lno\u015bci warto czyta\u0107 Smitha literalnie, nawet bior\u0105c poprawk\u0119 na kontekst historyczny i spo\u0142eczny jego dzia\u0142alno\u015bci, nie za\u015b wierzy\u0107 na s\u0142owo prace te interpretuj\u0105cym i wykorzystuj\u0105cym do uzasadnienia przewa\u017cnie bardzo wsp\u00f3\u0142czesnych rozwi\u0105za\u0144 np. podatkowych, co bywa oczywistym anachronizmem. I tak np. <\/span><\/span>nie ma powod\u00f3w, by czyni\u0107 z A. Smitha patrona degresywnej skali podatkowej czy podatku liniowego<\/b><\/span><\/span>, podobnie jak i co najmniej nadinterpretacj\u0105 jest wi\u0105zanie jego dzie\u0142a z bezkrytycznym poparciem dla zasady wolnego handlu. Kanony Smitha m.in. zreszt\u0105 dlatego s\u0105 tak cz\u0119sto cytowane i u\u017cyteczne, \u017ce przy ca\u0142ej swej jasno\u015bci i prostocie \u2013 zostawiaj\u0105 ca\u0142kiem szerokie pole do interpretacji, szczeg\u00f3lnie przy wdra\u017caniu w \u017cycie i we wsp\u00f3\u0142czesnych realiach.<\/span><\/span><\/p>\n

Podatki r\u00f3wne czy proporcjonalne<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Jedno z najs\u0142ynniejszych zda\u0144 Smitha, o ponoszeniu danin na rzecz pa\u0144stwa \u201e<\/span><\/span>in proportion to respective abilities<\/i><\/span><\/span>\u201d, a tworz\u0105ce <\/span><\/span>canon of<\/b><\/span><\/span> equity\/ proportionality<\/b><\/span><\/span> \u2013 interpretowane i dyskutowane bywa bodaj najcz\u0119\u015bciej. Niemal bowiem od razu czytelnikom nasun\u0119\u0142a si\u0119 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 czy poogl\u0105da taki nale\u017cy rozumie\u0107 identycznie jak u <\/span><\/span>Johna Locke,<\/b><\/span><\/span> a wi\u0119c jako zalecenie op\u0142aty (we wsp\u00f3\u0142czesnym domy\u015ble r\u00f3wnej) za r\u00f3wny udzia\u0142 w protekcji ze strony pa\u0144stwa. Tymczasem A. Smith wyra\u017anie wprowadza tu element <\/span><\/span>ability,<\/i><\/span><\/span> rozumiany przewa\u017cnie jako <\/span><\/span>ability to pay<\/i><\/span><\/span> czy capacity \u2013 zdolno\u015b\u0107 do poniesienia ci\u0119\u017caru danej daniny w okre\u015blonej, tak\u017ce odpowiednio zr\u00f3\u017cnicowanej wysoko\u015bci. Proporcjonalno\u015b\u0107 tak rozumiana w \u017caden spos\u00f3b nie musi by\u0107 r\u00f3wnoznaczna z p\u0142aceniem podatku w takiej samej proporcji\/procencie! I jest to tym wyra\u017aniejsze, gdy we\u017amiemy zdanie cytowane znacznie mniej ch\u0119tnie, to w kt\u00f3rym A. Smith pisa\u0142, \u017ce <\/span><\/span>bogaci powinni do wydatk\u00f3w publicznych wnosi\u0107 \u201e<\/b><\/span><\/span>something more than in proportion\u201d to their revenue<\/b><\/i><\/span><\/span>\u201d \u2013 CO\u015a WI\u0118CEJ ponad proporcj\u0119 swoich dochod\u00f3w!<\/b><\/span><\/span> A przecie\u017c w\u0142a\u015bnie o to CO\u015a WI\u0118CEJ nieodmiennie wybucha sp\u00f3r przy ka\u017cdej pr\u00f3bie r\u00f3\u017cnicowania podatk\u00f3w pod k\u0105tem dochodowym. Tymczasem nie ma najmniejszej nawet w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce <\/span><\/span>dzisiejszy patron r\u00f3\u017cnych projekt\u00f3w liberalnych czy nawet libertaria\u0144skich \u2013 absolutnie nie wyklucza\u0142 progresywnej skali podatkowej! <\/b><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eVAT? W \u017cyciu nie zap\u0142aci\u0142em!\u201d<\/b><\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Najmniej z kolei w\u0105tpliwo\u015bci budzi wezwanie, by podatki by\u0142y \u201e<\/span><\/span>certain and not arbitrary<\/i><\/span><\/span>\u201d (<\/span><\/span>canon of certainity<\/b><\/span><\/span>). Co ciekawe, w czasach A. Smitha znacznie wa\u017cniejsza by\u0142a owa nie-arbitralno\u015b\u0107 podatk\u00f3w, przeciw bowiem naruszeniu tej zasady w\u0142a\u015bnie wybuch\u0142a rewolucja ameryka\u0144ska, w\u0142asne buntownicze do\u015bwiadczenia historyczne mieli nawet sami wyspiarze \u2013 a i <\/span><\/span>francuskim konkurentom w\u0142a\u015bnie szykowali pasztet rewolucyjny, upichcony m.in. z niewydolno\u015bci bud\u017cetowej i chaosu podatkowego<\/b><\/span><\/span>. Jak wiemy, teoretycznie wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie pa\u0144stwa maj\u0105 w tej kwestii szczeg\u00f3\u0142owe rozwi\u0105zania prawne, zak\u0142adaj\u0105ce np. odpowiednie vacatio legis, chroni\u0105ce dodatkowo przed prawem dzia\u0142aj\u0105cym wstecz, zmienianym w trakcie roku podatkowego itp. Praktyka jednak, zw\u0142aszcza <\/span><\/span>gospodarek kompradorskich,<\/b><\/u><\/span><\/span> szczeg\u00f3lnie \u015brodkowoeuropejskich \u2013 jest w tym zakresie zupe\u0142nie inna. Zw\u0142aszcza, \u017ce przecie\u017c w tamtym rejonie \u015bwiata <\/span><\/span>wystarcza nazwa\u0107 podatek \u201e<\/b><\/span><\/span>sk\u0142adk\u0105<\/b><\/i><\/span><\/span>\u201d i ju\u017c mo\u017cna nim manipulowa\u0107 bez \u017cadnych ogranicze\u0144 czasowy czy formalnoprawnych<\/b><\/span><\/span>. <\/span><\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c problem \u201e<\/span><\/span>clarity and plain<\/i><\/span><\/span> of taxes<\/i><\/span><\/span>\u201d nie jest dzi\u015b mniejszy ni\u017c w epoce A. Smitha. Pisa\u0142 on wszak, i\u017c ka\u017cdy podatnik powinien wiedzie\u0107 z g\u00f3ry jakie zobowi\u0105zanie podatkowe zwi\u0105zane jest z podejmowanym przez niego dzia\u0142aniem. Sam autor rozumia\u0142 jednak dobrze, \u017ce w praktyce wcale tak by\u0107 nie musi, dlatego szeroko w swojej pracy omawia\u0142 m.in. problem <\/span><\/span>taxes of commodities<\/i><\/span><\/span>, faktycznie bardzo wielu, zr\u00f3\u017cnicowanych i nie zawsze powszechnie znanych i zrozumia\u0142ych. Tymczasem wsp\u00f3\u0142czesne badania dowodz\u0105, \u017ce pod tym wzgl\u0119dem wcale nie jest lepiej ni\u017c w XVIII wieku. Ba, nadal <\/span><\/span>wielu podatnik\u00f3w nie ma pe\u0142nej \u015bwiadomo\u015bci kiedy i w jakim zakresie w og\u00f3le s\u0105 podatnikami<\/b><\/span><\/span>, np. nie znaj\u0105c wysoko\u015bci VAT zawartego w cenie towaru, kt\u00f3ry kupuj\u0105, ignoruj\u0105c istnienie czego\u015b tak dyskretnego, a odczuwalnego jak r\u00f3\u017cnej ma\u015bci podatki \u201e<\/span><\/span>drogowe<\/i><\/span><\/span>\u201d ukryte w cenach paliw, za\u015b <\/span><\/span>badania przeprowadzone w 2017 w Polsce wykaza\u0142y, \u017ce 21 proc. respondent\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce nie p\u0142aci w og\u00f3le \u017cadnych podatk\u00f3w, a 58 proc. s\u0105dzi, \u017ce nie p\u0142aci VAT\u2026<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Czy podatki w og\u00f3le mog\u0105 by\u0107 \u201e<\/b><\/span><\/span><\/span>wygodne<\/b><\/i><\/span><\/span><\/span>\u201d?<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Inne kontrowersje wywo\u0142uje <\/span><\/span>canon of convenience<\/b><\/span><\/span>, zasadniczo bowiem krytycy zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce sama istota daniny przymusowej nie jest szczeg\u00f3lnie <\/span><\/span>convinient\/<\/i><\/span><\/span>wygodna dla \u017cadnej jednostki. I nie zmienia tego nawet zgoda na ni\u0105 czy to wynikaj\u0105ca z imperatywu moralnego, czy utylitaryzmu, obu wyra\u017canych przewa\u017cnie w formie przestrzegania zasad umowy spo\u0142ecznej (cho\u0107by i pod przymusem). Spornym bowiem pozostaje co dla kogo oznacza\u0107 mo\u017ce <\/span><\/span>convenience<\/i><\/span><\/span>. Czy bowiem bardziej kryterium to spe\u0142nia podatek dochodowy potr\u0105cany przez pracodawc\u0119 (jak jest w UK u jak by\u0142o w Polsce przed 1993 r.) czy te\u017c mo\u017ce samodzielne rozliczenie i op\u0142acenie przez podatnika? Czy wolimy \u017cmudnie liczy\u0107 i wype\u0142nia\u0107 formularze podatkowe (a w ka\u017cdym razie wiedzie\u0107 gdzie klikn\u0105\u0107 w formularzu internetowym), ale mie\u0107 przy tym wyra\u017aniejsz\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 obci\u0105\u017cenia? A je\u015bli tak czemu rozwi\u0105zanie takie ogranicza\u0107 do podatku dochodowego, czemu nie wyp\u0142aca\u0107 pracownikom kwot brutto z nakazem samodzielnego poniesienia wszystkich koszt\u00f3w pracy uznawanych za wyst\u0119puj\u0105ce po ich stronie, z ubezpieczeniem zdrowotnym i emerytalnym w\u0142\u0105cznie? A mo\u017ce jednak wolimy nie wiedzie\u0107 i chcieliby\u015bmy, \u017ceby ca\u0142e obci\u0105\u017cenie (nomen omen) podatkowe wzi\u0119li na siebie pracodawcy i\/lub co gorsza pa\u0144stwowi urz\u0119dnicy? Nawet uwa\u017cany za tak wygodny (zale\u017cy dla kogo\u2026) VAT \u2013 bywa wszak krytykowany, a jego przywo\u0142ana wy\u017cej \u201e<\/span><\/span>niewidzialno\u015b\u0107<\/i><\/span><\/span>\u201d nie tylko sprzyja nie\u015bwiadomo\u015bci, ale i zach\u0119ca pa\u0144stwa do coraz \u015bmielszego korzystania z tego \u017ar\u00f3d\u0142a. Skoro bowiem podatnik nawet nie wie, \u017ce p\u0142aci, a poza tym jest mu to oboj\u0119tne\u2026 I znowu \u2013 krytycy wskazuj\u0105, \u017ce alternatyw\u0105 by\u0142by system podatk\u00f3w obrotowych, znacznie wyra\u017aniej ujawniaj\u0105cy sk\u0142adowe ceny towaru. Znowu jednak \u2013 czy my naprawd\u0119 chcemy wiedzie\u0107 i rozumie\u0107 wi\u0119cej?<\/span><\/span><\/p>\n

Podatki \u2013 przyczyna i skutek rewolucji<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Tak, kanon dogodno\u015bci zosta\u0142 dzi\u015b faktycznie zdegradowany co najwy\u017cej do upraszczania (niekt\u00f3rych) formularzy podatkowych oraz udost\u0119pnienia opcji takich sp\u0142at nale\u017cno\u015bci, kt\u00f3re nie prowadz\u0105 podatnika wprost do Bastylii (nie tylko zreszt\u0105 z braku Bastylii)\u2026 Z tym ostatnim podej\u015bciem wi\u0105\u017ce te\u017c si\u0119 problem, kt\u00f3rego skali A. Smith nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 nawet domy\u015bla\u0107. Wezwanie rz\u0105d\u00f3w, by z kieszeni podatnik\u00f3w \u201e<\/span><\/span>as little as possible<\/i><\/span><\/span>\u201d nie brzmi dzi\u015b realnie tak wobec rozrostu wydatk\u00f3w publicznych, kt\u00f3re wszak postulowano i w tamtej epoce (m.in. przez <\/span><\/span>Thomasa Paine\u2019a<\/b><\/span><\/span>), ale i koszt\u00f3w samego poboru i obs\u0142ugi podatk\u00f3w. <\/span><\/span>Tendencja, by <\/b><\/span><\/span>put the largest possible shovel into taxpayers\u2019 stores<\/b><\/i><\/span><\/span>\/zgarnia\u0107 od podatnik\u00f3w wielk\u0105 szufl\u0105 – ma przecie\u017c przez wieki utrwalon\u0105 tradycj\u0119<\/b><\/span><\/span>, przy czym niekoniecznie narz\u0119dzia tego u\u017cywa si\u0119 tam, gdzie faktycznie mo\u017cna by uzyska\u0107 najwi\u0119cej, a cz\u0119sto tam, gdzie jest to po prostu \u0142atwiejsze, cho\u0107 niekoniecznie efektywne. <\/span><\/span>Cannon of efficiency\/economy<\/b><\/span><\/span> w dzisiejszym wymiarze oznacza wi\u0119c swego rodzaju plan minimum, czyli d\u0105\u017cenie by podatek przynosi\u0142 doch\u00f3d wymiernie wi\u0119kszy ni\u017c koszty administrowania nim. <\/span><\/span>Frecknall-Hughes<\/b><\/span><\/span> (2015) dla zilustrowania tego problemu u\u017cywa znakomitego przyk\u0142adu brytyjskiego podatku od ps\u00f3w, kt\u00f3rego koszty poboru przez lata by\u0142y wy\u017csze od nale\u017cno\u015bci (wynosz\u0105cej\u2026 37 i p\u00f3\u0142 pensa od psa), a\u017c w ko\u0144cu w 1984 roku, po 117 latach przewa\u017cnie niep\u0142acenia i ignorowania \u2013 zosta\u0142 w ko\u0144cu zniesiony, Problem jest jednak w istocie znacznie szerszy, zdaniem wielu krytyk\u00f3w bowiem ca\u0142y <\/span><\/span>wsp\u00f3\u0142czesny system podatkowy przypomina olbrzyma, kt\u00f3ry je tylko po to, by mie\u0107 si\u0142\u0119 je\u015b\u0107 dalej.<\/b><\/span><\/span> Co gorsza za\u015b, cho\u0107 niby oferuj\u0105c niepomiernie wi\u0119cej ni\u017c komu\u015b w czasach Smitha i Paine\u2019a przysz\u0142oby do g\u0142owy \u2013 to w\u0142a\u015bnie demoliberalne pa\u0144stwo uznawane jest za t\u0119 stron\u0119 smithia\u0144skiej umowy o \u201e<\/span><\/span>protection of the state<\/i><\/span><\/span>\u201d, kt\u00f3ra si\u0119 nie wywi\u0105zuje si\u0119 z niej nale\u017cycie. A przecie\u017c bierze coraz wi\u0119cej \u2013 oferuj\u0105c coraz ni\u017csz\u0105 jako\u015b\u0107 i zmniejszaj\u0105c\u0105 si\u0119 dost\u0119pno\u015b\u0107 niby to gwarantowanych \u015bwiadcze\u0144, tak czy inaczej finalnie cedowanych przewa\u017cnie na r\u00f3\u017cnej ma\u015bci korporacje i inicjatywy oligarchiczne. <\/span><\/span><\/p>\n

Genezy wsp\u00f3\u0142czesnego systemu podatkowego (a szerzej \u2013 finansowego w og\u00f3le) szuka\u0107 nale\u017cy w czasach tu\u017c posmithia\u0144skich, w okresie rewolucji antyfrancuskiej, wojen na europejsk\u0105 skal\u0119 zapowiadaj\u0105cych ju\u017c przysz\u0142e konflikty totalne i zjawisk, kt\u00f3re trudno dzi\u015b widzie\u0107 inaczej ni\u017c jako wczesne przes\u0142anki globalizmu.<\/b><\/span><\/span> Nieprzypadkowo te\u017c to w\u00f3wczas w\u0142a\u015bnie po raz pierwszy si\u0119gni\u0119to po podatek dochodowy, przy czym najpierw uczynili to nie sami rewolucjoni\u015bci, ale ich liberalni, brytyjscy inspiratorzy w 1799 r. I mo\u017cna z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce sama podstawa i filozofia tego akurat podatku \u2013 dla Adama Smitha by\u0142aby bardziej nawet oburzaj\u0105ca ni\u017c opisywanego przez niego kuriozum podatku okiennego. Narz\u0119dzie to by\u0142o jednak z kolei zapowiedzi\u0105 kolejnego etapu\u2026 post\u0119pu, czyli rewolucji przemys\u0142owej, wzmo\u017cenia oczekiwa\u0144 socjalnych z czasem niech\u0119tnie zaspokajanych w trosce o wydajno\u015b\u0107, a bardziej ze strachu przed prawdziw\u0105 rewolucj\u0105, a\u017c wreszcie wojen \u015bwiatowych. W szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b <\/span><\/span>Wielka Wojna ostatecznie piecz\u0119tuj\u0105c zmian\u0119 globalnej sytuacji ekonomicznej \u2013 zakwestionowa\u0142a tak\u017ce ortodoksyjne rozumienie kanon\u00f3w Smitha, staj\u0105c si\u0119 dla praktyki gospodarczej tym, czym dla teorii finans\u00f3w by\u0142y szko\u0142a marginalistyczna, a w pewnym zakresie nawet marksizm.<\/b><\/span><\/span> Ju\u017c nawet bowiem z czysto technicznego punktu widzenia mimo wszystko czym innym by\u0142y podatkowe dywagacje czas\u00f3w \u201e<\/span><\/span>The Wealth of Nations<\/i><\/span><\/span>\u201d, a czym innym do\u015bwiadczanie podwy\u017cki stawki podatku dochodowego z 5,8 do 30 proc. w przeci\u0105gu zaledwie czterech lat, z domiarem skacz\u0105cym z 2,5 do 22,5 proc. Kolejny etap burzliwej transformacji z lat 1939-45 dodatkowo za\u015b te wielko\u015bci niemal podwoi\u0142\u2026<\/span><\/span><\/p>\n

Podatki dla maluch\u00f3w, wojny o czipy i \u201e<\/b><\/span><\/span><\/span>ekonomia ekofeministyczna\u201d<\/b><\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

W \u015bwiecie, kt\u00f3ry powsta\u0142 po wojnach, a w ka\u017cdym razie w jego cz\u0119\u015bci nazywanej zachodni\u0105 w stosowanej polityce podatkowej – sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy kanonami Smitha tylko ros\u0142y. Sp\u00f3r mi\u0119dzy zwolennikami <\/span><\/span>principle of equality<\/i><\/span><\/span> a or\u0119downikami <\/span><\/span>fairness in the tax system <\/i><\/span><\/span>w r\u00f3\u017cnych swych fazach dawa\u0142 kolejno przewag\u0119 ka\u017cdej ze stron. W istocie jednak ich dyskusja stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej marginalna dla g\u0142\u00f3wnego nurtu globalnych finans\u00f3w, przep\u0142ywaj\u0105cego zupe\u0142nie obok dzi\u0119ki u\u017cyciu r\u00f3\u017cnego typu instrument\u00f3w finansowych, rozlicze\u0144 mi\u0119dzybankowych, zwyk\u0142ego <\/span><\/span>transfer pricing<\/i><\/span><\/span>, a nawet po prostu kreacji pieni\u0105dza <\/span><\/span>z brudnego powietrza<\/i><\/span><\/span>, poza tak\u017ce zakresem poj\u0119ciowym dost\u0119pnym w epoce smithia\u0144skiej. Oczywi\u015bcie, niekt\u00f3re recepty by\u0142yby ponadczasowe \u2013 sam Smith zapewne zaproponowa\u0142by w takich sytuacjach weryfikacj\u0119 systemu podatk\u00f3w po\u015brednich. To z kolei jednak, wraz z polityk\u0105 celn\u0105 \u2013 prowadzi nas by\u0107 mo\u017ce do \u015bwiata wojen ju\u017c nie tylko finansowych, ale na powr\u00f3t o dystrybucj\u0119 d\u00f3br materialnych. Tym razem jednak przede wszystkim w zwi\u0105zku z przeniesieniem si\u0119 \u015bwiatowych o\u015brodk\u00f3w produkcyjnych do Azji, a co za tym idzie z <\/span><\/span>czytelnym podzia\u0142em globu na p\u00f3\u0142kul\u0119 finans\u00f3w i hemisfer\u0119 przemys\u0142ow\u0105 (jednak nie bez ogromnego udzia\u0142u r\u00f3wnie\u017c w finansjerze).<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Czy wi\u0119c kanony i w og\u00f3le my\u015bl Smitha pozostaj\u0105 dzi\u015b aktualne? Oczywi\u015bcie, bez nich bowiem nie by\u0142oby mo\u017cliwe zrozumienie jak w og\u00f3le znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w obecnym punkcie rozwoju kapitalizmu. Czy jednak s\u0105 to jakie\u015b obiektywne prawa, nieomal r\u00f3wne tym fizycznym, ostatecznie definiuj\u0105ce przebieg zdarze\u0144 czy cho\u0107by bie\u017c\u0105ce tendencje zainteresowanych podmiot\u00f3w? A czy kiedykolwiek by\u0142y czym\u015b innym ni\u017c tylko pewn\u0105 siatk\u0105 poj\u0119\u0107 nak\u0142adanych na realnie realizowane interesy?<\/span><\/span><\/p>\n

Faktycznie bowiem \u017cyjemy w czasach, gdy dumna niegdy\u015b szko\u0142a Adama Smitha, <\/span><\/span>The Adam Smith Business School \/ Adam Smith School of Economics and Finance<\/i><\/span><\/span>, w swoim czasie wa\u017cny o\u015brodek jego my\u015bli i ku\u017ania ortodoksyjnego liberalizmu \u2013 dzi\u015b jest w pierwszej linii promowania doktryn takich jak\u2026 <\/span><\/span>ekonomia ekofeministyczna<\/b><\/u><\/i><\/span><\/span>.<\/b><\/u><\/span><\/span> Tym w\u0142a\u015bnie zajmuj\u0105 si\u0119 nast\u0119pcy Smitha w trakcie kolejnego etapu wielkiej transformacji finansowej \u015bwiata i takie jest ich podej\u015bcie do dorobku swego patrona. By\u0107 mo\u017ce zreszt\u0105 ju\u017c samo to podpowiada nam kto w ramach tych nowych uk\u0142ad\u00f3w si\u0142 zdob\u0119dzie przewag\u0119. I to te\u017c b\u0119dzie rodzaj zwyci\u0119stwa klasycznej my\u015bli ekonomicznej. Tyle tylko, \u017ce pozagrobowego\u2026<\/span><\/span><\/p>\n

Konrad R\u0119kas<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

T\u0142umaczenie angloj\u0119zycznego wyk\u0142adu wyg\u0142oszonego dla student\u00f3w North East Scotland College w Aberdeen<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

\n

A. Dugin: Podstawy geopolityki<\/a><\/p><\/blockquote>\n