{"id":39108,"date":"2021-08-28T13:56:42","date_gmt":"2021-08-28T11:56:42","guid":{"rendered":"https:\/\/xportal.pl\/?p=39108"},"modified":"2021-08-28T13:56:42","modified_gmt":"2021-08-28T11:56:42","slug":"francis-fukuyama-o-koncu-amerykanskiej-hegemonii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=39108","title":{"rendered":"Francis Fukuyama: O ko\u0144cu ameryka\u0144skiej hegemonii"},"content":{"rendered":"

Przera\u017caj\u0105ce obrazy zdesperowanych Afga\u0144czyk\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych wydosta\u0107 si\u0119 w tym tygodniu\u00a0<\/span>z Kabulu po upadku wspieranego przez Stany Zjednoczone rz\u0105du przywo\u0142a\u0142y wa\u017cny moment\u00a0<\/span>w historii, kiedy Ameryka odwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 od \u015bwiata. Prawda jest taka, \u017ce koniec ery ameryka\u0144skiej nast\u0105pi\u0142 du\u017co wcze\u015bniej. D\u0142ugofalowe \u017ar\u00f3d\u0142a ameryka\u0144skiej s\u0142abo\u015bci i upadku s\u0105 bardziej wewn\u0119trzne ni\u017c mi\u0119dzynarodowe. Kraj ten pozostanie wielkim mocarstwem jeszcze przez wiele lat, ale to, jak bardzo b\u0119dzie wp\u0142ywowy, zale\u017cy raczej od jego zdolno\u015bci do rozwi\u0105zania problem\u00f3w wewn\u0119trznych ni\u017c od polityki zagranicznej.<\/span><\/p>\n

\n

Szczytowy okres ameryka\u0144skiej hegemonii trwa\u0142 mniej ni\u017c 20 lat, od upadku muru berli\u0144skiego\u00a0<\/span>w 1989 roku do mniej wi\u0119cej kryzysu finansowego w latach 2007-09. Kraj ten dominowa\u0142 w\u00f3wczas\u00a0<\/span>w wielu dziedzinach w\u0142adzy – militarnej, gospodarczej, politycznej i kulturalnej. Szczytem ameryka\u0144skiej pychy by\u0142a inwazja na Irak w 2003 r., kiedy liczono na to, \u017ce uda si\u0119 przebudowa\u0107 nie tylko Afganistan (najechany dwa lata wcze\u015bniej) i Irak, ale ca\u0142y Bliski Wsch\u00f3d.<\/span><\/p>\n

\n

Kraj ten przeceni\u0142 skuteczno\u015b\u0107 si\u0142y militarnej w przeprowadzaniu fundamentalnych zmian politycznych, nie doceniaj\u0105c nawet wp\u0142ywu swojego wolnorynkowego modelu gospodarczego na \u015bwiatowe finanse. Dekada zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ugrz\u0119\u017ani\u0119ciem ameryka\u0144skich wojsk w dw\u00f3ch wojnach przeciwko powsta\u0144com i mi\u0119dzynarodowym kryzysem finansowym, kt\u00f3ry uwypukli\u0142 ogromne nier\u00f3wno\u015bci, jakie spowodowa\u0142a globalizacja pod ameryka\u0144skim przyw\u00f3dztwem.<\/span><\/p>\n

\n

Stopie\u0144 jednobiegunowo\u015bci w tym okresie by\u0142 stosunkowo rzadki w historii, a od tego czasu \u015bwiat powraca do bardziej normalnego stanu wielobiegunowo\u015bci, w kt\u00f3rym Chiny, Rosja, Indie, Europa\u00a0<\/span>i inne o\u015brodki zyskuj\u0105 na sile w stosunku do Ameryki. Ostateczny wp\u0142yw Afganistanu na geopolityk\u0119 b\u0119dzie prawdopodobnie niewielki. Ameryka prze\u017cy\u0142a wcze\u015bniejsz\u0105, upokarzaj\u0105c\u0105 pora\u017ck\u0119, gdy wycofa\u0142a si\u0119 z Wietnamu w 1975 r., ale szybko odzyska\u0142a dominacj\u0119 w ci\u0105gu nieco ponad dekady, a dzi\u015b wsp\u00f3\u0142pracuje z Wietnamem, by powstrzyma\u0107 chi\u0144ski ekspansjonizm. Ameryka nadal ma wiele przewag gospodarczych i kulturowych, z kt\u00f3rymi niewiele innych kraj\u00f3w mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Du\u017co wi\u0119kszym wyzwaniem dla globalnej pozycji Ameryki jest sytuacja wewn\u0119trzna: Ameryka\u0144skie spo\u0142ecze\u0144stwo jest g\u0142\u0119boko spolaryzowane i trudno mu znale\u017a\u0107 konsensus\u00a0<\/span>w praktycznie ka\u017cdej sprawie. Polaryzacja ta rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od konwencjonalnych kwestii politycznych, takich jak podatki i aborcja, ale od tego czasu przerodzi\u0142a si\u0119 w gorzk\u0105 walk\u0119\u00a0<\/span>o to\u017csamo\u015b\u0107 kulturow\u0105. \u017b\u0105danie uznania ze strony grup, kt\u00f3re czuj\u0105, \u017ce zosta\u0142y zmarginalizowane przez elity, by\u0142o czym\u015b, co 30 lat temu uzna\u0142em za pi\u0119t\u0119 achillesow\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnej demokracji.\u00a0<\/span>W normalnych warunkach du\u017ce zagro\u017cenie zewn\u0119trzne, takie jak globalna pandemia, powinno by\u0107 dla obywateli okazj\u0105 do zjednoczenia si\u0119 wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnej odpowiedzi; kryzys zwi\u0105zany z wirusem Covid-19 pos\u0142u\u017cy\u0142 raczej do pog\u0142\u0119bienia podzia\u0142\u00f3w w Ameryce, przy czym dystans spo\u0142eczny, noszenie masek, a teraz szczepienia s\u0105 postrzegane nie jako \u015brodki ochrony zdrowia publicznego, ale jako znaczniki polityczne.<\/span><\/p>\n

\n

Konflikty te rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na wszystkie aspekty \u017cycia, od sportu po marki produkt\u00f3w konsumenckich, kt\u00f3re kupuj\u0105 \u201eczerwoni\u201d i \u201eniebiescy\u201d Amerykanie. To\u017csamo\u015b\u0107 obywatelska, kt\u00f3ra by\u0142a dumna z tego, \u017ce Ameryka jest wielorasow\u0105 demokracj\u0105, w erze po przyznaniu praw obywatelskich zosta\u0142a zast\u0105piona narracjami wojennymi o rok 1619 i 1776 – czyli o to, czy kraj powsta\u0142 z niewolnictwa, czy z walki o wolno\u015b\u0107. Konflikt ten rozci\u0105ga si\u0119 na odr\u0119bn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 ka\u017cda ze stron uwa\u017ca za swoj\u0105, rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej wybory w listopadzie 2020 roku by\u0142y albo jednymi z najbardziej sprawiedliwych w historii Ameryki, albo masowym oszustwem prowadz\u0105cym do bezprawnej prezydentury.<\/span><\/p>\n

\n

Przez ca\u0142y okres zimnej wojny i do pocz\u0105tku XXI wieku istnia\u0142 w Ameryce silny konsensus elit na rzecz utrzymania pozycji lidera w polityce \u015bwiatowej. M\u0119cz\u0105ce i pozornie nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 wojny\u00a0<\/span>w Afganistanie i Iraku zniech\u0119ci\u0142y wielu Amerykan\u00f3w nie tylko do trudnych miejsc, takich jak Bliski Wsch\u00f3d, ale og\u00f3lnie do mi\u0119dzynarodowego zaanga\u017cowania.<\/span><\/p>\n

\n

Polaryzacja wp\u0142yn\u0119\u0142a bezpo\u015brednio na polityk\u0119 zagraniczn\u0105. Za czas\u00f3w Obamy Republikanie zaj\u0119li jastrz\u0119bie stanowisko i pi\u0119tnowali Demokrat\u00f3w za rosyjski „reset” i rzekom\u0105 naiwno\u015b\u0107 wobec prezydenta Putina. By\u0142y prezydent Trump odwr\u00f3ci\u0142 sytuacj\u0119, otwarcie witaj\u0105c si\u0119 z Putinem, a dzi\u015b mniej wi\u0119cej po\u0142owa Republikan\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce Demokraci stanowi\u0105 wi\u0119ksze zagro\u017cenie dla ameryka\u0144skiego stylu \u017cycia ni\u017c Rosja. Konserwatywny prezenter telewizyjny, Tucker Carlson, pojecha\u0142 do Budapesztu, aby uczci\u0107 autorytarnego premiera W\u0119gier, Viktora Orbana; „masakrowanie libk\u00f3w” (czyli antagonizowanie lewicy, has\u0142o prawicy) by\u0142o wa\u017cniejsze ni\u017c stawanie w obronie warto\u015bci demokratycznych.<\/span><\/p>\n

\n

W kwestii Chin panuje bardziej oczywisty konsensus: zar\u00f3wno Republikanie, jak i Demokraci zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce stanowi\u0105 one zagro\u017cenie dla warto\u015bci demokratycznych. Pytanie, jak daleko pomo\u017ce to zjednoczy\u0107 Ameryk\u0119. O wiele wi\u0119kszym testem dla ameryka\u0144skiej polityki zagranicznej ni\u017c Afganistan b\u0119dzie Tajwan, je\u015bli znajdzie si\u0119 on pod bezpo\u015brednim atakiem Chin. Czy Stany Zjednoczone b\u0119d\u0105 sk\u0142onne po\u015bwi\u0119ci\u0107 swoich syn\u00f3w i c\u00f3rki w imi\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci tej wyspy?\u00a0<\/span>A mo\u017ce Stany Zjednoczone zaryzykuj\u0105 konflikt zbrojny z Rosj\u0105, je\u015bli ta zaatakuje Ukrain\u0119? S\u0105 to powa\u017cne pytania, na kt\u00f3re nie ma \u0142atwych odpowiedzi, ale rozs\u0105dna debata na temat ameryka\u0144skiego interesu narodowego b\u0119dzie prawdopodobnie prowadzona przede wszystkim przez pryzmat tego, jak wp\u0142ywa on na walk\u0119 mi\u0119dzypartyjn\u0105.<\/span><\/p>\n

\n

Polaryzacja ju\u017c zaszkodzi\u0142a globalnym wp\u0142ywom Ameryki, znacznie mniej ni\u017c przysz\u0142e testy takie jak ten. Wp\u0142yw ten zale\u017ca\u0142 od tego, co Joseph Nye, badacz polityki zagranicznej, nazwa\u0142 „mi\u0119kk\u0105 si\u0142\u0105”, czyli atrakcyjno\u015bci\u0105 ameryka\u0144skich instytucji i spo\u0142ecze\u0144stwa dla ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie. Atrakcyjno\u015b\u0107 ta uleg\u0142a znacznemu zmniejszeniu: trudno jest komukolwiek powiedzie\u0107, \u017ce ameryka\u0144skie instytucje demokratyczne dobrze funkcjonowa\u0142y w ostatnich latach lub \u017ce jakikolwiek kraj powinien na\u015bladowa\u0107 ameryka\u0144ski polityczny trybalizm i dysfunkcj\u0119. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 dojrza\u0142ej demokracji jest zdolno\u015b\u0107 do przeprowadzenia pokojowego przekazania w\u0142adzy po wyborach, kt\u00f3ry to test kraj ten spektakularnie obla\u0142 6 stycznia.<\/span><\/p>\n

\n

Najwi\u0119ksz\u0105 pora\u017ck\u0105 polityczn\u0105 administracji prezydenta Joe Bidena w ci\u0105gu siedmiu miesi\u0119cy jej urz\u0119dowania by\u0142 brak odpowiedniego planu na wypadek szybkiego upadku Afganistanu. Jakkolwiek niestosowne to by\u0142o, nie przemawia to za m\u0105dro\u015bci\u0105 decyzji o wycofaniu si\u0119\u00a0<\/span>z Afganistanu, kt\u00f3ra w ko\u0144cu mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 s\u0142uszna. Pan Biden zasugerowa\u0142, \u017ce wycofanie si\u0119 by\u0142o konieczne, aby skupi\u0107 si\u0119 na sprostaniu wi\u0119kszym wyzwaniom ze strony Rosji i Chin. Mam nadziej\u0119, \u017ce m\u00f3wi to powa\u017cnie. Barackowi Obamie nigdy nie uda\u0142o si\u0119 dokona\u0107 „zwrotu”\u00a0<\/span>w kierunku Azji, poniewa\u017c Ameryka nadal koncentrowa\u0142a si\u0119 na walce z rebeli\u0105 na Bliskim Wschodzie. Obecna administracja musi przesun\u0105\u0107 zar\u00f3wno zasoby, jak i uwag\u0119 decydent\u00f3w\u00a0<\/span>z innych miejsc, aby odstraszy\u0107 geopolitycznych rywali i zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w sprawy sojusznik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

Stany Zjednoczone raczej nie odzyskaj\u0105 swojego wcze\u015bniejszego hegemonicznego statusu, ani nie powinny do tego d\u0105\u017cy\u0107. To, na co mo\u017ce liczy\u0107, to podtrzymanie, wraz z podobnie my\u015bl\u0105cymi pa\u0144stwami, porz\u0105dku \u015bwiatowego przyjaznego warto\u015bciom demokratycznym. To, czy uda si\u0119 to osi\u0105gn\u0105\u0107, b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o nie od kr\u00f3tkoterminowych dzia\u0142a\u0144 w Kabulu, ale od odzyskania poczucia to\u017csamo\u015bci narodowej i celu w kraju.<\/span><\/p>\n

\n

Francis Fukuyama<\/b><\/p>\n

<\/span><\/p>\n


\n<\/span>\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/b> https:\/\/www.economist.com\/by-invitation\/2021\/08\/18\/francis-fukuyama-on-the-end-of-american-hegemony<\/span>
\n<\/span>
\n<\/span><\/a>Komentarz Redakcji: <\/b>Francis Fukuyama (ur. 1952) to od wielu lat autor wyj\u0105tkowy i obdarzony niezwyk\u0142ym darem: po zrozumieniu wniosk\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z jego tekstu mo\u017cna by\u0107 w zasadzie pewnym, \u017ce spe\u0142ni si\u0119 ich ca\u0142kowite, polarne przeciwie\u0144stwo. Co zatem mo\u017ce nam powiedzie\u0107 Fukuyama <\/span><\/i>\u00e0 rebours<\/span>? Mniej wi\u0119cej tyle: bezprecedensowe zwyci\u0119stwo si\u0142 skrajnie to\u017csamo\u015bciowych w Afganistanie i odwr\u00f3cenie efekt\u00f3w 20 lat okupacji tego kraju w przeci\u0105gu dw\u00f3ch tygodni (!) stanie si\u0119 katalizatorem dalszego, jeszcze g\u0142\u0119bszego podzia\u0142u w ameryka\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie (tak bardzo otwartym, \u017ce wyp\u0142yn\u0119\u0142o ju\u017c z niego wszystko, co warto\u015bciowe), do pe\u0142zaj\u0105cej wojny domowej w\u0142\u0105cznie. Prowincje dawnego \u201eimperium americanum\u201d b\u0119d\u0105 musia\u0142y zdecydowa\u0107 same, co zrobi\u0107 z nagle i niespodziewanie odzyskan\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci\u0105; kurczowe trzymanie si\u0119 podwozia odlatuj\u0105cych samolot\u00f3w transportowych nie pomo\u017ce czerpi\u0105cym zyski z neokolonialnego statusu.\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n

W ko\u0144cu kt\u00f3re\u015b z odzyskuj\u0105cych na znaczeniu mocarstw powie: sprawdzam, i nic ju\u017c nie b\u0119dzie takie jak dawniej.<\/span><\/i> (Konrad Jaros\u0142awski)<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n


\n<\/span>I tak si\u0119 w\u0142a\u015bnie ko\u0144czy \u015bwiat<\/span><\/i>
\n<\/span><\/i>Nie hukiem, ni skomleniem<\/span><\/i><\/p>\n

Lecz szumem be\u0142kotu \u015blepc\u00f3w<\/span><\/i>
\n<\/span><\/i>Zapomnia\u0142ych w\u0142asnego upadku<\/span><\/i>
\n<\/span>
\n<\/span>(Mg\u0142a, Further Down The Nest II)<\/span><\/p>\n

\n

 <\/p>\n

Koszulka – Free Palestine<\/a><\/p><\/blockquote>\n