{"id":39122,"date":"2021-09-12T14:11:32","date_gmt":"2021-09-12T12:11:32","guid":{"rendered":"https:\/\/xportal.pl\/?p=39122"},"modified":"2021-09-12T14:11:32","modified_gmt":"2021-09-12T12:11:32","slug":"aleksandr-dugin-post-antropologia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=39122","title":{"rendered":"Aleksandr Dugin: Post-antropologia"},"content":{"rendered":"

Ludzkie spo\u0142ecze\u0144stwo po kryzysie: piek\u0142o na ziemi w interpretacji g\u0142\u0119bokiej socjologii<\/span><\/i>
\n<\/span><\/i>
\n<\/span>Socjologia g\u0142\u0119bi<\/b><\/p>\n

\n<\/span>Fenomenologicznie rzecz bior\u0105c, konkretne spo\u0142ecze\u0144stwo zawsze sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci \u2013 nadziemnej i podziemnej. Nadziemna cz\u0119\u015b\u0107 jest tym, co normalnie nazywamy terminem \u201espo\u0142ecze\u0144stwa\u201d, co oznacza sfer\u0119 racjonalnej aktywno\u015bci, gdzie przewa\u017ca logos (\u03bb\u03cc\u03b3\u03bf\u03c2). To domena rzeczy \u201ecodziennych\u201d. Cz\u0119\u015b\u0107 podziemna jest ciemn\u0105, podwodn\u0105 wysp\u0105 nie\u015bwiadomo\u015bci zbiorowej, regionem nocy spo\u0142ecznej (nokturnu), gdzie w\u0142ada mit\u00a0 (\u03bc\u03cd\u03b8\u03bf\u03c2).<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Przez pewien czas, progresywistyczna nauka wierzy\u0142a, \u017ce te dwie cz\u0119\u015bci s\u0105 po\u0142o\u017cone w porz\u0105dku diachronicznym. W czasach staro\u017cytnych (w\u015br\u00f3d lud\u00f3w \u201eprymitywnych\u201d, nieszcz\u0119snych \u201erezydent\u00f3w\u201d czas\u00f3w staro\u017cytnych) mit mia\u0142 pozycj\u0119 dominuj\u0105c\u0105. Ale progres cywilizacji stopniowo wypar\u0142 mitologiczny \u0142ad i zast\u0105pi\u0142 go porz\u0105dkiem opartym na logosie. Spo\u0142eczno\u015b\u0107, lub <\/span>Gemeinschaft<\/span><\/i>, zostaje zast\u0105pione przez spo\u0142ecze\u0144stwo lub <\/span>Gesellschaft<\/span><\/i> (F. T\u00f6nnies). Lecz to optymistyczne uniesienie nie przetrwa\u0142o d\u0142ugo. Podczas gdy \u015blepa wiara w rzekomy post\u0119p w\u0142ada\u0142a niemal niekwestionowana w Zachodniej Europie XVIII-XIX wieku, pod\u015bwiadomo\u015b\u0107, gdzie dominuj\u0105 wieczne i niezmienne prawa mitu, zosta\u0142a odkryta na pocz\u0105tku XX wieku.<\/span><\/p>\n

Opracowania Carla Gustava Junga rozwin\u0119\u0142y teori\u0119 Freuda i ustanowi\u0142y now\u0105 topologi\u0119 ludzkiej psychologii. Freud ju\u017c pokaza\u0142, \u017ce w dodatku do \u201eJa\u201d (\u201eego\u201d) aktywnie dzia\u0142a w cz\u0142owieku niewidzialne i represjonowane \u201eTo\u201d (niemieckie \u201ees\u201d, \u0142aci\u0144skie \u201eid\u201d). Jung udowodni\u0142, \u017ce podwalina tego \u201eTo\u201d jest zakorzeniona w specjalnej rzeczywisto\u015bci wsp\u00f3lnej wszystkim ludziom. Zbiorowa nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 jest jedna dla wszystkich.<\/span><\/p>\n

Zwolennik Junga, francuski socjolog Gilbert Durand, opieraj\u0105c si\u0119 na jungowskiej teorii zbiorowej nie\u015bwiadomo\u015bci i jej archetyp\u00f3w, dope\u0142ni\u0142 psychoanalityczn\u0105 topologi\u0119 t\u0105 socjologiczn\u0105, k\u0142ad\u0105c fundamenty pod \u201esocjologi\u0119 g\u0142\u0119bin\u201d, \u201eg\u0142\u0119bok\u0105 socjologi\u0119\u201d lub \u201esocjologi\u0119 wyobra\u017ani\u201d. Zatem druga, podziemna cze\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, w sercu kt\u00f3rej spoczywa mit, zosta\u0142a odkryta, przestudiowana i opatrzona opisem.<\/span><\/p>\n

Klasyczni socjolodzy tacy jak Weber, Sombart, Durkheim, Moss, Sorokin, cz\u0119\u015bciej opisywali nadziemne, dzienne spo\u0142ecze\u0144stwo i jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci, tj. socjalny logos. Z drugiej strony socjolodzy g\u0142\u0119bin, tacy jak G. Durand czy M. Maffessoli, zaanga\u017cowali si\u0119 w eksploracj\u0119 spo\u0142ecznych mit\u00f3w, rozwijaj\u0105c rodzaj socjologii mitu.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Studium mi\u0119dzypo\u0142\u0105czeniowo\u015bci (<\/span>interconnectedness<\/span><\/i>) pomi\u0119dzy dwoma g\u0142\u00f3wnymi poziomami topologii, tj. mi\u0119dzy logosem, a mitem, ju\u017c na pierwszym etapie pogrzeba\u0142o koncept racjonalno\u015bci i poj\u0119cie \u201epost\u0119pu\u201d. Wed\u0142ug G. Duranda, okazuje si\u0119, \u017ce nie s\u0105 one niczym innym ni\u017c racjonalizacj\u0105 mitu Prometeusza. Nast\u0119pnym krokiem by\u0142o odkrycie samego Logosu, jako \u017ce osiowe przeznaczenie kultury zachodnio-europejskiej (od Platona poprzez Kartezjusza po pozytywizm) by\u0142o szczeg\u00f3ln\u0105 edycj\u0105 mitu (\u201ewzrastaj\u0105cego mitu\u201d w teorii G. Bachelarda lub \u201ere\u017cimu codzienno\u015bci\u201d, \u201ele diurne\u201d w teorii Duranda). Jest to odkrycie g\u0142\u0119bokiej socjologii (socjologii wyobra\u017ani) oparte na strukturalizmie C. Leviego-Straussa, historii religii (H. Corben, M. Eliade), psychoanalizie (C.G. Jung), refleksologii (M. Bekhterev), wsp\u00f3\u0142czesnej fizyce i matematyce (R. Tohm, V. Pauli etc.). Ujawni\u0142o to kompletnie nowy widok esencji, zawarto\u015bci, znaczenia, natury i jako\u015bci proces\u00f3w spo\u0142ecznych. Klasyczna socjologia, kt\u00f3ra wykry\u0142a, \u017ce niezliczone pora\u017cki logosu w spo\u0142ecze\u0144stwie (dla przyk\u0142adu, zasada \u201eheterotelii\u201d\u2013 socjologicznego prawa, kt\u00f3re twierdzi, \u017ce procesy spo\u0142eczne prawie zawsze osi\u0105gaj\u0105 cele inne, ni\u017c te, w kt\u00f3re s\u0105 wymierzone na pocz\u0105tku, wywracaj\u0105c w ten spos\u00f3b logik\u0119 przyczynowo-skutkow\u0105, w kt\u00f3r\u0105 ojcowie za\u0142o\u017cycielscy socjologii \u2013 pozytywista Kant i Durkheim \u2013 tak zawzi\u0119cie wierzyli) w \u015bwietle g\u0142\u0119bokiej socjologii formuj\u0105 zwarty i semantycznie kompletny system. Ogromny materia\u0142 metodologiczny i dokumentacyjny zebrany przez socjolog\u00f3w klasycznych zacz\u0105\u0142 by\u0107 interpretowany w ca\u0142kowicie odmienny spos\u00f3b.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Zatem wraz z ko\u0144cem XX wieku, ustanowiona zosta\u0142a \u201edwupoziomowa socjologia\u201d, w kt\u00f3rej badania nad logosem spo\u0142ecznym zosta\u0142y zr\u00f3wnowa\u017cone badaniami \u201espo\u0142ecznego podziemia\u201d (\u201espo\u0142ecznego lochu\u201d) i \u201emitu spo\u0142ecznego\u201d. Innymi s\u0142owy, odkryto \u201espo\u0142eczn\u0105 nie\u015bwiadomo\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

\n<\/span>Logos spo\u0142eczny<\/b><\/p>\n

Poprzez sw\u00f3j zaw\u00f3d socjolog jest wzywany do patrzenia ponad \u201eopini\u0105 publiczn\u0105\u201d, \u201ewsp\u00f3lnymi ideami\u201d i \u201ewsp\u00f3lnym sensem\u201d, tj. tymi ideami, kt\u00f3re kr\u0105\u017c\u0105 w\u015br\u00f3d mas w ich \u201ewi\u0119kszo\u015bci\u201d i tworz\u0105 zr\u0105b \u201ekonwencjonalnej m\u0105dro\u015bci\u201d. \u201eOpinia publiczna\u201d nigdy nie odbija ca\u0142ego obrazu. Jej naturalne miejsce jest po\u0142o\u017cone w przestrzeni pomi\u0119dzy prawd\u0105 naukow\u0105, a tym co jest czyst\u0105 chimer\u0105, lub niczym. Nawet Platon w Republice zdefiniowa\u0142 \u201eopini\u0119\u201d (\u03b4\u03cc\u03be\u03b1) jako pokazywanie nam czego\u015b, ukrywaj\u0105c w tym samym czasie przed nami co\u015b innego, we wszystkich przypadkach ujawniaj\u0105c nam nie to, co le\u017cy na powierzchni przekazu, lecz gdzie\u015b indziej, zatem zawsze nas oszukuj\u0105c. Bardziej bezpo\u015bredni ameryka\u0144scy eksperci spekulacji finansowych i gie\u0142d sformu\u0142owali to samo prawo w surowszy spos\u00f3b: \u201ewi\u0119kszo\u015b\u0107 zawsze si\u0119 myli\u201d.<\/span><\/p>\n

W analizowaniu \u201eopinii\u201d, socjologowie wyprowadzaj\u0105 z takowych\u00a0 na wp\u00f3\u0142 zamanifestowane i na po\u0142y ukryte prawdy, a w ten spos\u00f3b wyja\u015bniaj\u0105 mechanizm i \u2013 z kolei \u2013 semantyczn\u0105 struktur\u0119 k\u0142amstw (cisz\u0119, eufemizmy, projekcje, przestawienia i inne tropy retoryczne). Zatem to suma wyodr\u0119bnionych naukowych prawd, wyk\u0142adni i etiologii b\u0142\u0119dnych przekona\u0144 i k\u0142amstw \u2013 zawarto\u015bci logosu spo\u0142ecznego \u2013 stanowi obiekt klasycznej socjologii.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Pesymizm klasycznych socjolog\u00f3w: Logos na progu katastrofy<\/b><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnych rekonstrukcji (\u201ewielkich teorii\u201d) klasycznych socjolog\u00f3w zosta\u0142o naznaczonych przez niepokoj\u0105c\u0105 natur\u0119 proces\u00f3w spo\u0142ecznych XX w. Sama idea \u201epost\u0119pu\u201d, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 czym\u015b przyj\u0119tym w \u201eopinii publicznej\u201d, zosta\u0142a w pewnym momencie rozpoznana jako eufemizm stosowany, aby odp\u0119dzi\u0107 przeczucia nieuchronnie zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 katastrofy.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 socjolog\u00f3w, a zw\u0142aszcza Pitirim Sorokin, jednomy\u015blnie k\u0142adli nacisk na hedonistyczn\u0105, materialistyczn\u0105 i zmys\u0142ow\u0105 natur\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji Zachodu, za\u015b ta jako\u015b\u0107 coraz g\u0142\u0119biej wp\u0142ywa\u0142a na \u201espo\u0142eczny logos\u201d na przestrzeni XX w. Materialne warto\u015bci, wi\u0105\u017c\u0105ce ze sob\u0105 \u201eobsesj\u0119 ekonomii\u201d, poszukiwanie egoistycznej, materialnej wolno\u015bci i przyjemno\u015bci, wysun\u0119\u0142y si\u0119 naprz\u00f3d i podkopa\u0142y, prze\u017car\u0142y struktur\u0119 racjonalnej organizacji spo\u0142ecznej. Niemal wszyscy socjologowie przeczuwali, \u017ce spo\u0142ecznemu logosowi Zachodu i \u2013 wszystkich cywilizacji \u015bwiata pod decyduj\u0105cym jego wp\u0142ywem \u2013 w ten czy inny spos\u00f3b zagra\u017ca kl\u0119ska.<\/span><\/p>\n

To uczucie zintensyfikowa\u0142o si\u0119 szczeg\u00f3lnie w erze postmodernistycznej, gdy wielu zacz\u0119\u0142o m\u00f3wi\u0107 o \u201espo\u0142ecze\u0144stwie spektaklu\u201d (G. Debord), \u201ew\u0142adzy symulakr\u00f3w\u201d (J. Baudrillard), lub o \u201eko\u0144cu historii\u201d (F. Fukuyama). Zaiste, Fukuyama m\u00f3wi\u0142 o \u201espo\u0142ecze\u0144stwie szczelin\u201d, wzmagaj\u0105cym \u201efragmentacj\u0119 wi\u0119zi spo\u0142ecznych\u201d, itp. Logos spo\u0142eczny zdezintegrowa\u0142 si\u0119 na naszych oczach, przemieniaj\u0105c si\u0119 w co\u015b innego, daj\u0105cego si\u0119 okre\u015bli\u0107 tylko z najwi\u0119ksz\u0105 trudno\u015bci\u0105 i wymagaj\u0105cego nowych metod socjologicznych dla zrozumienia i wyja\u015bnienia.<\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy, tacy jak Castells, boja\u017aliwie sugerowali, \u017ce logos nie umiera, lecz jako sie\u0107 przemieszcza si\u0119 w stron\u0119 nowej formy istnienia. Ale to nie zabrzmia\u0142o i nie brzmi zbyt przekonuj\u0105co. W ka\u017cdym razie, pocz\u0105wszy od ko\u0144ca XX w., klasyczne spo\u0142ecze\u0144stwo sta\u0142o na progu \u2013 jak to m\u00f3wi\u0105 optymi\u015bci \u2013 fundamentalnej, jako\u015bciowej przemiany, lub \u2013 jak podejrzewali pesymi\u015bci (tacy jak Spengler) \u2013 upadku.<\/span>
\n<\/span>
\n<\/b>Moment spo\u0142eczny w oczach socjolog\u00f3w g\u0142\u0119bi: osuwanie si\u0119 w noc<\/b><\/p>\n

Bardziej jeszcze zaalarmowani wyczerpaniem si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci s\u0105 socjologowie g\u0142\u0119bi, kt\u00f3rzy z zasady wierzyli, \u017ce ponowne oszacowanie logosu z perspektywy mitu r\u00f3wna si\u0119 katastrofie, kt\u00f3ra z definicji i od samego pocz\u0105tku jest pe\u0142na napi\u0119cia od upadku i kolosalnej inflacji logosu. Nie b\u0119d\u0105c oponentami logosu, wskazuj\u0105 oni tylko, \u017ce gigantyczny wysi\u0142ek ponownego odbudowanie „dziennej” po\u0142owy spo\u0142ecze\u0144stwa wi\u0105\u017ce si\u0119 z pe\u0142n\u0105 napi\u0119cia mo\u017cliwo\u015bci\u0105 nag\u0142ego regresu i upadku w przeciwstawn\u0105 skrajno\u015b\u0107, regiony nie\u015bwiadomo\u015bci, z brakiem jakichkolwiek stan\u00f3w u\u0142atwiaj\u0105cych, czy te\u017c po\u015brednich. S\u0142usznie rozpoznali, \u017ce europejskie totalitaryzmy XX wieku by\u0142y takim nag\u0142ym osuni\u0119ciem ku mitowi, tj. re\u017cim nazistowski (ze swoim \u201eMitem XX wieku\u201d, kt\u00f3ry wprawdzie jest raczej blad\u0105 i \u017ca\u0142osn\u0105 parodi\u0105 mitu samego w sobie) oraz ZSRR ze swoj\u0105 chiliastyczn\u0105 pr\u00f3b\u0105 zbudowania \u201eraju na ziemi\u201d (diachroniczno-trynitarny mit Joachima z Fiore przekre\u015blony przez Hegla, a zw\u0142aszcza rosyjski, sekciarski mesjanizm).<\/span><\/p>\n

Jednak inflacja logosu nie zaprzesta\u0142a rosn\u0105\u0107 wraz ze zwyci\u0119stwem nad faszyzmem, ani po ko\u0144cu komunizmu. W latach 90-tych powsta\u0142a tymczasowa iluzja, \u017ce logos spo\u0142eczny w ko\u0144cu znalaz\u0142 swoj\u0105 ostateczn\u0105 inkarnacj\u0119 w liberalno-demokratycznym paradygmacie ameryka\u0144skim (st\u0105d globalizm i \u201ekoniec historii\u201d), kt\u00f3ry mia\u0142by trwa\u0107 wiecznie (jak to ameryka\u0144skie neokonserwy pr\u00f3bowa\u0142y ustanowi\u0107 z \u201eProjektem Nowego Ameryka\u0144skiego Wieku\u201d i teoriami o \u201edobrotliwej hegemonii\u201d oraz \u201edobrotliwym imperium\u201d). W pierwszej dekadzie XXI wieku wszystko to stawa\u0142o si\u0119 coraz bardziej w\u0105tpliwe. Kiedy uderzy\u0142 kryzys finansowy roku 2008, a czarny demokrata Barack Obama doszed\u0142 do w\u0142adzy w USA, sta\u0142o si\u0119 wyra\u017ane, \u017ce poprzedzaj\u0105ca runda nie by\u0142a ustanowieniem \u201enowego porz\u0105dku \u015bwiatowego\u201d, ale ostateczn\u0105 agoni\u0105 zachodnio-centrycznego logosu.<\/span><\/p>\n

Z punktu widzenia socjolog\u00f3w g\u0142\u0119bi, istot\u0105 rzeczy by\u0142a kolizja dwu mit\u00f3w, kt\u00f3re przez trzy wieki dzia\u0142a\u0142y w \u201epodziemiu\u201d spo\u0142ecze\u0144stw Europy Zachodniej (jak i tych, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 pod ich wp\u0142ywem).<\/span><\/p>\n

Era nowo\u017cytna i O\u015bwiecenie odzwierciedli\u0142y powstanie mitu Prometeusza, kt\u00f3ry zainspirowa\u0142 zar\u00f3wno racjonalist\u00f3w, jak romantyk\u00f3w, ludzi dnia i poet\u00f3w nocy. Olbrzym, spryciarz, oszust bog\u00f3w (aspekt nocny), Prometeusz, dzia\u0142aj\u0105cy jako Faust i Lucyfer, przynosi ludziom ogie\u0144 i wiedz\u0119 (aspekt dzienny). Schelling, Hugo, Hegel, Marks oraz zar\u00f3wno libera\u0142owie, jak\u00a0 socjali\u015bci, zostali zainspirowani przez mit Prometeusza. Nawet w faszyzmie, poprzez nietzschea\u0144skie szk\u0142a \u201enadcz\u0142owieka\u201d i wagneryzm, Prometeusz odnalaz\u0142 osobliw\u0105 ekspresj\u0119.<\/span><\/p>\n

Ale z ko\u0144cem XIX w., Prometeusz zacz\u0105\u0142 ust\u0119powa\u0107 mitowi Dionizosa. Emanuj\u0105c z dekadenckich salon\u00f3w, spenetrowa\u0142 kultur\u0119, a nast\u0119pnie sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym mitem ludzi zaanga\u017cowanych w media (i z regu\u0142y odszczepie\u0144c\u00f3w, pijak\u00f3w, ludzi perwersyjnych i narkoman\u00f3w, jak trafnie zanotowa\u0142 Durand), kino, a p\u00f3\u017aniej telewizj\u0119, intelektualist\u00f3w i artyst\u00f3w \u2013 typowych ludzi nocy w praktycznie wszystkich spo\u0142ecze\u0144stwach. Stopniowo przepe\u0142nione indywidualistyczno-hedonistycznym stylem \u201edziennikarzy\u201d, zadawnionych sceptyk\u00f3w i przeciwnik\u00f3w wszelkiej racjonalnej organizacji (wrog\u00f3w logosu spo\u0142ecznego), spo\u0142ecze\u0144stwo sta\u0142o si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwem rozrywki i zadowolenia, \u201espo\u0142ecze\u0144stwem spektaklu\u201d.<\/span><\/p>\n

Dionizos zast\u0105pi\u0142 Prometeusza, koniec mitu kt\u00f3rego jest opisany w zdumiewaj\u0105cej, ironicznej ksi\u0105\u017cce Andre Gide\u2019a, <\/span>Prometeusz \u017ale sp\u0119tany<\/span><\/i>. Ale i sam Dionizos stopniowo straci\u0142 urok, rozmach i energi\u0119, tak jak dekadenckie perwersje elity, nios\u0105c co\u015b stylistycznie atrakcyjnego, zamieni\u0142y si\u0119 w odra\u017caj\u0105cy smr\u00f3d gnij\u0105cych mas, osuwaj\u0105cych si\u0119 w noc. Plebejskie parady gejowskie odwr\u00f3ci\u0142y wyrafinowan\u0105 atmosfer\u0119 salon\u00f3w Oscara Wilde\u2019go, solarne ob\u0142\u0105kanie Arthura Rambo i poetyczn\u0105 gestykulacj\u0119 Apollo Kuzmina w plebejski kicz (jeszcze kolejny przyk\u0142ad znaczenia sformu\u0142owania \u201enie rzucaj pere\u0142 przed wieprze\u201d). Mit Dionizosa jako kolejny osi\u0105gn\u0105\u0142 punkt nasycenia i sta\u0142 si\u0119 jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwie\u017co\u015bci stoj\u0105cego, stymfalijskiego bagna.<\/span><\/p>\n

Cykl kultury zachodniej dotar\u0142 do kresu. Postmodernizm ze swoimi epifenomenami jest przekonuj\u0105cym zobrazowaniem tego.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

W ka\u017cdym razie socjologowie g\u0142\u0119bi oczekuj\u0105 nowego mitu (by\u0107 mo\u017ce \u017cywi\u0105c nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie to zr\u00f3wnowa\u017cony i integracyjny mit Hermesa \u2013 tak jak grupa Eranos, w kt\u00f3r\u0105 w\u0142\u0105czali si\u0119 Jung, Eliade, Bachelard, Corben, Dumezil, Scholem i Durand), ale jasno dostrzegaj\u0105, \u017ce europejski logos wkr\u00f3tce ma si\u0119 ostatecznie osun\u0105\u0107 w noc. M\u00f3wi\u0105c wprost, wydaje mi si\u0119 raczej w\u0105tpliwe, aby ci wspaniali ludzie, neo-Hermetycy, mieli zdo\u0142a\u0107 powstrzyma\u0107 to, co upada, czy w jakim\u015b stopniu spowolni\u0107 ten upadek…<\/span>
\n<\/span>
\n<\/span>Topologia Junga<\/b><\/p>\n

Poprzedzaj\u0105ce obserwacje by\u0142y konieczne, aby\u015bmy dotarli do g\u0142\u00f3wnego tematu, tj. naszej pr\u00f3by poj\u0119cia tego, co czeka ludzko\u015b\u0107, gdy postmoderna w ko\u0144cu postawi na swoim, a logos spo\u0142eczny ostatecznie przepadnie w nocy mitu. Innymi s\u0142owy, jeste\u015bmy zainteresowani rekonstrukcj\u0105 rysunku nieuchronnie zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 socjologicznego obrazu, uwzgl\u0119dniaj\u0105cego te strukturalne, semantyczne znaczenia, kt\u00f3re musimy przetrwa\u0107. Na podstawie socjologicznej rekonstrukcji klasycznych i nie-klasycznych teorii, mo\u017cemy skonstruowa\u0107 r\u00f3\u017cne modele przysz\u0142o\u015bci, opieraj\u0105c si\u0119 na psychoanalitycznej topologii Junga, kt\u00f3rego poch\u0142ania\u0142 los cz\u0142owieka i kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 tak bezstronnie, jak to mo\u017cliwe, opisa\u0107 pe\u0142ni\u0119 ludzkiego czynnika w jego r\u00f3\u017cnych wymiarach i na r\u00f3\u017cnych etapach. Zanim \u201enamalujemy socjologi\u0119 Apokalipsy p\u0119dzlem Junga\u201d, przypomnijmy g\u0142\u00f3wne parametry jego topologii.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Junga, ludzkie istnienie jest z\u0142o\u017conym systemem sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z kilku obszar\u00f3w, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wne to \u201eego\u201d, \u201epersona\u201d, \u201eanima\/animus\u201d, \u201ecie\u0144\u201d i Selbst (\u201eja\u017a\u0144\u201d). W imi\u0119 kompletno\u015bci dodajmy freudowskie \u201esuperego\u201d.<\/span>
\n<\/span>
\n<\/span>Moje Ja i moja maska<\/b><\/p>\n

Cz\u0142owiek jest uznawany za racjonaln\u0105 jednostk\u0119, nazywaj\u0105c\u0105 si\u0119 \u201eJa\u201d. W psychoanalizie ta funkcja jest oznaczana \u0142aci\u0144skim terminem \u201eego\u201d, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bciwo\u015bciami s\u0105 intelekt, zdolno\u015b\u0107 do operacji umys\u0142owych, posiadanie struktur logicznych (lub \u201eprotologicznych\u201d jak u tak zwanych, rzekomych, \u201edzikus\u00f3w\u201d), zdolno\u015b\u0107 do autorefleksji i wyra\u017anego oddzielenia siebie (\u201eego\u201d) od zewn\u0119trznego \u015bwiata, \u201einnych\u201d i \u201einnego.\u201d<\/span><\/p>\n

Uog\u00f3lniony logos spo\u0142eczny to zbiorowa projekcja \u201eego\u201d, kt\u00f3r\u0105 Freud nazywa\u0142 \u201esuperego\u201d i \u201esuper-ja\u201d. \u201eEgo\u201d zawsze koreluje z \u201esuperego\u201d, kt\u00f3re za\u015b daje pocz\u0105tek systemowi norm spo\u0142ecznych i determinuje zatem znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bycia \u201eja\u201d.<\/span><\/p>\n

W odniesieniu do innych spo\u0142ecznych \u201eja\u201d i zebranego logosu spo\u0142ecznego (superego), ego dzia\u0142a jako persona, osobowo\u015b\u0107 lub maska. Istnieje szczelina pomi\u0119dzy ego, a osobowo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra sk\u0142ada si\u0119 z \u201eego\u201d, maj\u0105cego inny wymiar, odwr\u00f3cony w siebie, odr\u00f3\u017cniaj\u0105cy je od osobowo\u015bci lub \u201epersony\u201d poprzez wyczerpuj\u0105c\u0105 funkcj\u0119 socjologiczn\u0105. Ego ma psychik\u0119, podczas gdy persona jej nie posiada (takowa jest starannie ukryta i ignorowana). Psychika ego ujawnia si\u0119 tylko wtedy, gdy persona zaczyna si\u0119 zachowywa\u0107 lub czu\u0107 niew\u0142a\u015bciwie w spo\u0142ecze\u0144stwie lub wobec superego, danego jako standard w moralno\u015bci i w regu\u0142ach my\u015blenia (choroba umys\u0142owa).<\/span><\/p>\n

\u201eJa\u201d zazwyczaj ukazuje si\u0119 samotne w wyniku odbicia logosu na fizycznej oddzielno\u015bci ludzkiego cia\u0142a. Ale Jung podkre\u015bla, \u017ce to nie jest konieczne. Deformacja struktur logicznych, obni\u017cenie poziomu umys\u0142owego lub po prostu \u015bnienie mo\u017ce \u0142atwo rozmy\u0107 pojedynczo\u015b\u0107 \u201eja\u201d, jego to\u017csamo\u015b\u0107 i rozproszy\u0107 w r\u00f3\u017cne frakcje \u201ealter-ego\u201d. W pewnych przypadkach psychozy, objawia si\u0119 to poprzez g\u0142osy, widzenie, a nawet poprzez wizje siebie samego. W niekt\u00f3rych przypadkach, r\u00f3\u017cne \u201eego\u201d mog\u0105 ukszta\u0142towa\u0107 ca\u0142kiem stabiln\u0105 form\u0119 to\u017csamo\u015bci (jak w powie\u015bci \u201eDr. Jekyll i Mr. Hyde\u201c Stevensona).<\/span><\/p>\n

\u201eJa\u201d Junga nie jest sta\u0142e raz na zawsze, lecz r\u00f3\u017cnorakie. Czasem Jung m\u00f3wi o ego jako jednej z cz\u0119\u015bci z\u0142o\u017conej psychiki, obok innych \u201ekompleks\u00f3w\u201d.<\/span>
\n<\/span>
\n<\/span>Kr\u00f3lestwo zbiorowej nie\u015bwiadomo\u015bci i <\/b>Selbst<\/i><\/b><\/p>\n

Wewn\u0105trz \u201eego\u201d zaczyna si\u0119 przestrze\u0144 psychiki, zawieraj\u0105ca r\u00f3\u017cne warstwy, niekt\u00f3re bardzo bliskie \u201eego\u201d (takie jak pami\u0119\u0107, subiektywne oszacowanie dzia\u0142a\u0144 i \u201einwazja\u201d z poni\u017cej) oraz te dalsze od niego, takie jak nie\u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Freud nazywa\u0142 nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 \u201ees\u201d albo \u201eid.\u201d Sam ogranicza\u0142 nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 do indywidualnych uczu\u0107 i instynkt\u00f3w ukszta\u0142towanych jako regu\u0142a w trakcie okresu niemowl\u0119cego, a nawet prenatalnego. W s\u0142ynnym \u015bnie Junga z 1909 roku, w kt\u00f3rym podr\u00f3\u017cowa\u0142 przez Atlantyk okr\u0119tem wraz ze swoim nauczycielem, ujrza\u0142, \u017ce w nie\u015bwiadomo\u015bci jest nawet g\u0142\u0119bszy poziom, kt\u00f3ry przestaje by\u0107 indywidualny i staje si\u0119 zbiorowy. Kraina zbiorowej nie\u015bwiadomo\u015bci jest centrum skonceptualizowanej topologii Junga.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Junga zbiorowa nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 jest jest jedna dla wszystkich, a zamieszkana jest poprzez wieczne mity i archetypy. T\u0105 zbiorow\u0105 nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 wyja\u015bnia si\u0119 sta\u0142ymi osnowami pewnych sn\u00f3w (wielkich sn\u00f3w), mit\u00f3w, historii, opowie\u015bci ludowych, wizji religijnych i prac artystycznych. Ta nale\u017cycie postrzegana, integrowana, obejmowana, przyj\u0119ta i \u015bwi\u0119cie wywy\u017cszona zbiorowa nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 skierowana jest powy\u017cej, ku \u015bwiat\u0142u na powierzchni tego, co w j\u0119zyku Junga oznacza Selbst lub \u201eja\u017a\u0144\u201d.<\/span>
\n<\/span>
\n<\/span>Animus\/anima i mroczny sobowt\u00f3r<\/span><\/p>\n

Ponadto, pomi\u0119dzy ego a zbiorow\u0105 nie\u015bwiadomo\u015bci\u0105 istniej\u0105 dwie z g\u0142\u00f3wnych po\u015brednicz\u0105cych instancji: animus\/anima (dusza, kt\u00f3r\u0105 Jung r\u00f3\u017cnicuje pod wzgl\u0119dem p\u0142ci) oraz \u201ecie\u0144\u201d (umbra, <\/span>Die Schatten<\/span><\/i>).<\/span><\/p>\n

Animus\/anima (jak Serafit i Serafita Balzaca) jest obrazem zbiorowej nie\u015bwiadomo\u015bci ukazuj\u0105cym si\u0119 w czystej postaci w m\u0119skim lub kobiecym ego. W trakcie swoich bada\u0144 (do kt\u00f3rych zaliczaj\u0105 si\u0119 studia kliniczne), Jung zanotowa\u0142, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani stale wyobra\u017caj\u0105 \u201enie\u015bwiadome\u201d (\u201ees\u201d i \u201eid\u201d) jako kobiece (st\u0105d \u201eanima\u201d, kobieca dusza), podczas gdy kobiety wyobra\u017caj\u0105 sobie je jako m\u0119skie (st\u0105d \u201eanimus\u201d, dusza m\u0119ska). Kusz\u0105ce by by\u0142o w j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich zastosowanie pokrewnych s\u0142\u00f3w \u201edusza\u201d i \u201educh\u201d, maj\u0105 one jednak utrwalone odmienne znaczenie (jakkolwiek kto\u015b m\u00f3g\u0142by zapyta\u0107: czy kt\u00f3rekolwiek z nich ma dzisiaj jeszcze jakiekolwiek znaczenie?).<\/span><\/p>\n

Jest r\u00f3wnie\u017c \u201ecie\u0144\u201d, przedstawiaj\u0105cy mrocznego bli\u017aniaka ego, sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z negatywnych produkt\u00f3w dialogu pomi\u0119dzy ego a zbiorow\u0105 nie\u015bwiadomo\u015bci\u0105. Codzienny umys\u0142 spycha to wszystko, t\u0142amsi, cenzuruje i nie poznaje impuls\u00f3w powstaj\u0105cych w nie\u015bwiadomych g\u0142\u0119binach, wytwarzaj\u0105c \u201ecie\u0144\u201d, ukszta\u0142towuj\u0105c jego struktur\u0119 na swego rodzaju \u201eanty-person\u0119\u201d (symetrycznie przeciwstawn\u0105 personie). Diabe\u0142 jest uog\u00f3lnion\u0105 form\u0105 cienia.<\/span>
\n<\/span>
\n<\/span>Indywiduacja jako realizacja <\/b>Selbst<\/i><\/b><\/p>\n

Ogromnie wa\u017cny w pracach Junga jest temat \u201eindywiduacji\u201d. \u201eIndywiduacja jest harmonijnym, zbalansowanym, przyrastaj\u0105cym i wywa\u017conym przeniesieniem struktur zbiorowej nie\u015bwiadomo\u015bci a\u017c do poziomu logosu\u201d. W\u0142a\u015bciwie zorientowane ludzkie \u017cycie jest realizacj\u0105 ja\u017ani, Selbst, tj. indywiduacj\u0105. Tylko w tym przypadku, ego s\u0142u\u017cy zadaniu uwolnienia tego, co spoczywa na poziomie mitu ku krainie logosu.<\/span><\/p>\n

Jung wyja\u015bni\u0142 stosunek mi\u0119dzy danymi instancjami w swojej topologii, om\u00f3wi\u0142 niuanse, wyt\u0142umaczy\u0142 szczeg\u00f3\u0142y i rozwi\u0105za\u0142 puzzle ich dialektycznych relacji.\u00a0 Wyznaczy\u0142 dialektyk\u0119 tej struktury u swoich pacjent\u00f3w i w dzie\u0142ach sztuki, doktrynach religijnych, teoriach filozoficznych, s\u0142ynnych biografiach oraz w przes\u0105dach przeci\u0119tnych obywateli. Praktycznie ca\u0142o\u015b\u0107 jego kreatywnej pracy by\u0142a temu po\u015bwi\u0119cona.<\/span>
\n<\/span>
\n<\/span>Socjologia wyobra\u017ani<\/b><\/p>\n

Zastosowanie jungowskiej topologii do spo\u0142ecze\u0144stwa (z pewnymi dodatkami) jest domen\u0105 socjologii g\u0142\u0119bi lub socjologii wyobra\u017ani, rozwini\u0119tej g\u0142\u00f3wnie przez R.Bastide\u2019a i G.Duranda. Logos spo\u0142eczny (\u201epubliczna \u015bwiadomo\u015b\u0107\u201d Durkheima) jest zgeneralizowanym ego (superego). Na drugim skraju jest zbiorowa nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 (lub spo\u0142eczna nie\u015bwiadomo\u015b\u0107). Pomi\u0119dzy nimi za\u015b jest ludzkie ego, stawiaj\u0105ce czo\u0142a spo\u0142ecze\u0144stwu swoj\u0105 osobowo\u015bci\u0105 (persona) oraz zbiorowej nie\u015bwiadomo\u015bci (nocna kraina mitu) poprzez swoj\u0105 psychik\u0119 i jej postaci (anima\/animus i cie\u0144).<\/span><\/p>\n

Pomi\u0119dzy \u015bwiadomo\u015bci\u0105 zbiorow\u0105, a nie\u015bwiadomo\u015bci\u0105 zbiorow\u0105 istnieje dynamika, tak dalece jak rezonuj\u0105 pewne zagadnienia i s\u0105 homologiczne, podczas gdy w pewnych przypadkach popadaj\u0105 w niezgod\u0119 i konflikt. Wynika to z kinetyki spo\u0142ecznej (w\u0142\u0105czaj\u0105c mobilno\u015b\u0107) i g\u0142\u0119bokiej tre\u015bci proces\u00f3w spo\u0142ecznych. Jednostka lub cz\u0142owiek jest punktem w tej z\u0142o\u017conej dwustopniowej dialektyce nocy i dnia, codziennego i nokturnalnego.<\/span><\/p>\n

Tr\u00f3jpodzielny model topologii spo\u0142ecznej Pitirima Sorokina, kt\u00f3ry rozr\u00f3\u017cnia pomi\u0119dzy trzema typami spo\u0142ecze\u0144stw i struktur spo\u0142ecznych (ideacyjn\u0105, idealistyczn\u0105 i odczuciow\u0105) na bazie czysto heurestycznego podej\u015bcia, uzyskuje pewien grunt w trzech archetypowych strukturach Duranda \u2013 \u201eheroicznej\u201d, \u201ecyklicznej\u201d i \u201emistycznej\u201d, kt\u00f3re s\u0105 dok\u0142adnym mitologicznym homologiem socjologicznych konstrukt\u00f3w Sorokina. Szko\u0142a Duranda, <\/span>The Center for Reaserch on the Imaginary<\/span><\/i>, przez 50 lat swojego istnienia wyprodukowa\u0142a ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 hermeneutycznej pracy nad \u201emito-analizowaniem\u201d system\u00f3w socjologicznych i \u201emito-krytycyzmem\u201d prac literackich lub zapis\u00f3w historycznych.<\/span>
\n<\/span>
\n<\/b>\u015ani\u0105c \u015bwiat<\/b><\/p>\n

Przejd\u017amy teraz do kryzysu ekonomicznego. Powy\u017cej powiedzieli\u015bmy, \u017ce bardzo prawdopodobnym jest to, \u017ce obecny kryzys finansowy jest wyrazem znacznie g\u0142\u0119bszego procesu, tj. upadku logosu spo\u0142ecznego, rozmytego lub przesyconego momentami zmys\u0142owymi (a la Sorokin), czy te\u017c dionizyjskiego mitu, kt\u00f3ry zosta\u0142 przej\u0119ty przez masy (a la Durand). W systemie Junga proces ten mo\u017ce by\u0107 ujrzany jako \u201eobni\u017cenie poziomu umys\u0142owego\u201c (fr. <\/span>abaissement du niveau mental)<\/span><\/i>. Przypu\u015b\u0107my, \u017ce logiczne struktury ego i superego mog\u0142y si\u0119 skruszy\u0107 na progu krytycznym \u2013 co jest bardzo mo\u017cliwe, je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 obserwacje spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego, kt\u00f3re gwa\u0142townie zdegradowa\u0142o si\u0119 w sensie intelektualnym i moralnym, jak r\u00f3wnie\u017c procesy zachodz\u0105ce w zachodniej kulturze i polityce. W takim razie, powinni\u015bmy si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce ludzko\u015b\u0107 runie g\u0142ow\u0105 naprz\u00f3d w re\u017cim nocy.<\/span><\/p>\n

W jungowskiej topologii oznacza to, \u017ce zst\u0105pili\u015bmy ku zbiorowej nie\u015bwiadomo\u015bci. To nie jest po prostu nihilizm. Sam koncept niczego, lub nihil, przynale\u017cy do struktur logicznych zdolnych do abstrakcyjnej reprezentacji czystej negatywno\u015bci w kontra\u015bcie do czystej obecno\u015bci. Ale tak dalece jak logika jest os\u0142abiona, krystalicznie czysta nico\u015b\u0107 logicznego nihilizmu ukazu