{"id":39126,"date":"2021-09-25T20:13:18","date_gmt":"2021-09-25T18:13:18","guid":{"rendered":"https:\/\/xportal.pl\/?p=39126"},"modified":"2021-09-25T20:13:18","modified_gmt":"2021-09-25T18:13:18","slug":"konrad-rekas-kabul-witkiewicz-vs-buchara-burnes-o-pierwszym-polaku-w-afganistanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=39126","title":{"rendered":"Konrad R\u0119kas: Kabul Witkiewicz vs. Buchara Burnes. O pierwszym Polaku w Afganistanie"},"content":{"rendered":"

Polska najpierw etnonacjonalistyczna (acz z woli komunist\u00f3w), nast\u0119pnie europejska, wreszcie atlantycka, ale zawsze za\u015bciankowa \u2013 nie chce i nie umie widzie\u0107 ni pami\u0119ta\u0107 siebie jako podmiotu Eurazji. Gorzej nawet – jako Polacy zostali\u015bmy pozbawieni \u015bwiadomo\u015bci naszego udzia\u0142u w wielkich geopolitycznych i cywilizacyjnych rozgrywkach tocz\u0105cych si\u0119 na tych niezmierzonych obszarach. Nie dostrzegamy w naszym sarmatyzmie odr\u0119bnej, polskiej, szerokiej, imperialnej i inkluzywistycznej wizji eurazjatyckiej \u2013 ale pozwalamy go sp\u0142yca\u0107 to jakich\u015b jase\u0142ek w s\u0142u\u017cbie papizmu i kontrreformacji. Nie znamy te\u017c nazwisk i historii tych wszystkich naszych rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy stali si\u0119 aktorami, oficerami, cho\u0107 cz\u0119sto i ofiarami Wielkiej Gry, najwa\u017cniejszej rywalizacji o Serce L\u0105du, kt\u00f3rej kolejna ods\u0142ona ju\u017c trwa i w kt\u00f3rej zn\u00f3w umiemy by\u0107 mniej nawet ni\u017c pionkami. A przecie\u017c to Polak by\u0142 jednym z najpierwszych i najlepszych graczy na jednej z kluczowych szachownic tej symultanicznej rozgrywki \u2013 w Afganistanie. <\/span><\/span><\/p>\n

\u017byciorysy godne Kiplinga<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

By\u0142 czas, gdy Brytania by\u0142a dumna z <\/span><\/span>Aleksandra Burnesa<\/b><\/span><\/span>. M\u0142odego Szkota, kt\u00f3ry w misjach przewy\u017cszaj\u0105cych opowie\u015bci <\/span><\/span>Kiplinga<\/b><\/span><\/span> przemierzy\u0142 Pend\u017cab, dotar\u0142 do Buchary (od kt\u00f3rej ostatecznie wzi\u0105\u0142 zwi\u0105zany ju\u017c na zawsze ze swym nazwiskiem przydomek), ale kt\u00f3ry przede wszystkim by\u0142 autorem obecno\u015bci anglosaskiej w Kabulu, a wi\u0119c zjawiska doskonale znanego i maj\u0105cego ogromny wp\u0142yw tak\u017ce na nasz\u0105 epok\u0119. Amerykanie z kolei, zw\u0142aszcza w okresach, gdy w\u0142asna obecno\u015b\u0107 na ziemi Pasztun\u00f3w i Tad\u017cyk\u00f3w wymaga\u0142a odpowiedniej legendy \u2013 umieli przywo\u0142a\u0107 posta\u0107 <\/span><\/span>Josiah Harlan<\/b><\/span><\/span>, pensylwa\u0144skiego kwakra i masona, troch\u0119 awanturnika, troch\u0119 misjonarza, troch\u0119 mitomana, a w sporej dawce szpiega (co sk\u0142ada\u0142o si\u0119 na mix typowy nie tylko dla tamtych czas\u00f3w), kt\u00f3ry o ma\u0142o ju\u017c w\u00f3wczas nie wykroi\u0142 sobie z Afganistanu w\u0142asnego kr\u00f3lestwa. Nb. i t\u0119 opowie\u015b\u0107, przerobion\u0105 jako \u201e<\/span><\/span>The Man Who Would Be King<\/i><\/span><\/span>\u201d \u2013 znamy dzi\u0119ki niezawodnemu Kiplingowi, a potem filmowi <\/span><\/span>Johna Hustona<\/b><\/span><\/span>. A tymczasem <\/span><\/span>ilu ludzi w Polsce s\u0142ysza\u0142o o Janie Prosperze Witkiewiczu, trzecim bia\u0142ym w og\u00f3le i pierwszym nie Angliku, kt\u00f3ry w og\u00f3le dotar\u0142 do Kabulu, b\u0119d\u0105c tam niezwykle skutecznym przeciwnikiem polityki brytyjskiej i emisariuszem tego, co z wyczuciem odwieczno\u015bci nazwano interesami Kontynentu?<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Paralelno\u015b\u0107 \u017cyciorys\u00f3w Buchary Burnesa, legendy Wielkiej Gry i niemal zapomnianego Polaka – uderza wszystkich zajmuj\u0105cych si\u0119 histori\u0105 geopolityki stosowanej. <\/span><\/span>Obaj reprezentowali narody mniejszo\u015bciowe w ramach imperi\u00f3w, z kt\u00f3rych jednak pierwszy do czasu korzysta\u0142 z pozycji junior-partnera hegemona, a drugi zdecydowanie j\u0105 odrzuca\u0142 \u2013 poza jednostkami takimi jak Witkiewicz.<\/b><\/span><\/span> Nazwisko Burnesa w jego w\u0142asnym kraju kojarzy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z jego krewniakiem, wielkim szkockim poet\u0105. Polak \u2013 tak, by\u0142 z tych Witkiewicz\u00f3w. Dla pierwszego problemem by\u0142a prowincjonalno\u015b\u0107 pochodzenia, bo w realiach Indii, per\u0142y jeszcze w\u00f3wczas Kompanii Wschodnioindyjskiej \u2013 syn burmistrza malutkiego Montrose nie by\u0142 wszak \u017cadn\u0105 figur\u0105. Drugi \u2013 w m\u0142odo\u015bci zachorowa\u0142 na polsk\u0105 chorob\u0119, bawi\u0142 si\u0119 w spisek gimnazjalny i zap\u0142aci\u0142 za niego latami nudy w zapomnianym w\u00f3wczas przez Petersburg Orenburgu, na granicy znanego \u015bwiata. Obaj na swych dalekich plac\u00f3wkach pozornie zabijali tylko czas nauk\u0105 j\u0119zyk\u00f3w orientalnych i ch\u0142oni\u0119ciem miejscowych kultur, zwyczaj\u00f3w, plotek i uwarunkowa\u0144. <\/span><\/span>Obaj bowiem wiedzieli, \u017ce \u017ceby si\u0119 wybi\u0107 \u2013 musz\u0105 udowodni\u0107 w\u0142asn\u0105 warto\u015b\u0107, wyszarpa\u0107 w\u0142asn\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 zagrzybia\u0142ym uk\u0142adom i otworzy\u0107 nowe perspektywy nie tylko w\u0142asnym karierom, ale i swym imperiom.<\/b><\/span><\/span> Nie trzeba chyba dodawa\u0107, \u017ce jak w przypadku wielu innych wybitnych jednostek \u2013 plany te powiod\u0142y si\u0119 tylko po\u0142owicznie. Tzn. Burnes zosta\u0142 rozszarpany przez w\u015bciek\u0142y afga\u0144ski t\u0142um we w\u0142asnej kwaterze Kabulu, pod bokiem wielotysi\u0119cznego korpusu brytyjskiego. Witkiewicz za\u015b zgin\u0105\u0142 w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach, w do\u015b\u0107 ewidentnie upozorowanym samob\u00f3jstwie. Obaj jednak przedtem zagrali w kampaniach Wielkiej Gry w wyniku kt\u00f3rych Rosja na kilkana\u015bcie dekad opanowa\u0142a Azj\u0119 \u015arodkow\u0105, podbrzusze Eurazji, do kt\u00f3rego wolno i niezbornie, ale stara si\u0119 dzi\u015b powraca\u0107. Anglia latami za\u015b skupia\u0142a w\u0142asne wysi\u0142ki na odwracaniu tej rosyjskiej uwagi od spraw wschodnich, czego kolejnymi przejawami by\u0142y i polskie powstania, i wojna krymska, i wreszcie Wielka Wojna, a wi\u0119c po\u015brednio i znana nam organizacja \u015bwiata po jej dogrywkach i karnych trwaj\u0105cych jeszcze wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. <\/span><\/span><\/p>\n

Ub\u00f3stwo \u017ar\u00f3de\u0142, mierno\u015b\u0107 publicystyki<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

O tych historycznych i dzisiejszych implikacjach Wielkiej Gry pisa\u0142em ju\u017c zreszt\u0105 w innym miejscu<\/a>, podnosz\u0105c jak trudno jest zrozumie\u0107 i histori\u0119 Polski, i nasze obecne po\u0142o\u017cenie bez znajomo\u015bci tych pozornie tak odleg\u0142ych (w czasie i przestrzeni) oraz egzotycznych wydarze\u0144. Niestety jednak, tak o samej rywalizacji o Serce L\u0105du, jak i o g\u0142\u00f3wnych jej aktorach – po polsku wydano niewiele. Ot, kanoniczne opracowanie <\/span><\/span>Petera Hopkirka,<\/b><\/span><\/span> ale ju\u017c materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych i wspomnie\u0144 jak na lekarstwo, pr\u00f3cz pozycji takich jak np. \u201e<\/span><\/span>Wyprawa do Chiwy<\/i><\/span><\/span>\u201d <\/span><\/span>Fredericka Burnaby\u2019ego,<\/b><\/span><\/span> czy \u201e<\/span><\/span>Podr\u00f3\u017ce po Azji \u015arodkowej 1885-1890\u201d<\/i><\/span><\/span> Bronis\u0142awa Gr\u0105bczewskiego<\/b><\/span><\/span>. Z kolei dost\u0119pne na rynku prace popularnonaukowe, je\u015bli nawet same nie grzesz\u0105 sensacyjno\u015bci\u0105 pod publiczk\u0119 \u2013 to w takim kierunku s\u0105 redagowane i reklamowane przez wydawc\u00f3w. Los taki sta\u0142 si\u0119 udzia\u0142em cho\u0107by ciekawego acz nier\u00f3wnego (zw\u0142aszcza przez swe odniesienia do tera\u017aniejszo\u015bci) \u201e<\/span><\/span>Powrotu kr\u00f3la<\/i><\/span><\/span>\u201d <\/span><\/span>Williama Dalrymple\u2019a<\/b><\/span><\/span>. <\/span><\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu ostatnich kilku lat pojawi\u0142o si\u0119 te\u017c kilka polskoj\u0119zycznych tekst\u00f3w o Witkiewiczu, niemal wszystkie one jednak grzesz\u0105 mieleniem kilku wci\u0105\u017c tych samych w\u0105tk\u00f3w. W tym samym tonie pisa\u0142a o bohaterze Kabulu GW<\/a>, wspomnia\u0142 <\/span><\/span>Coryllus<\/b><\/span><\/span><\/a>, pojawi\u0142a si\u0119 nawet powie\u015b\u0107 awanturniczo-patriotyczna<\/a>, \u017cyczliwie recenzowana w kolorowych tygodnikach i lasuj\u0105ca m\u00f3zg ka\u017cdemu jako takiemu oczytanemu w realiach Wielkiej Gry. Jedyn\u0105 wi\u0119ksz\u0105 pozycj\u0105 o JPW pozostaje wi\u0119c nadal \u201e<\/span><\/span>Batyr. O Janie Witkiewiczu 1808-1839<\/i><\/span><\/span>\u201d, <\/span><\/span>W\u0142adys\u0142awa Jewsiewickiego<\/b><\/span><\/span> z 1983 r., a wi\u0119c rzecz obci\u0105\u017cona bazowaniem na pozbawionej warto\u015bci naukowej legendzie rodzinnej, a tak\u017ce wymuszon\u0105 czasem powstania nieznajomo\u015bci\u0105 zawarto\u015bci wielu archiw\u00f3w rosyjskich i brytyjskich. W sumie ze wszystkich publikacji na temat Witkiewicza pewn\u0105 \u015bwie\u017co\u015bci\u0105 spojrzenia i wnioskowaniem pozbawionym tromtadracji \u2013 wykaza\u0142 si\u0119 wi\u0119c bodaj tylko <\/span><\/span>Bart\u0142omiej Sienkiewicz<\/b><\/span><\/span> w swoim szkicu \u201e<\/span><\/span>Ciemne \u015bwiat\u0142o<\/i><\/span><\/span><\/a>\u201d, opublikowanym w 2009 r. w \u201e<\/span><\/span>Tygodniku Powszechnym<\/i><\/span><\/span>\u201d, jednak i on na koniec uleg\u0142 domys\u0142om w duchu narodowej martyrologii i psychologii dla ubogich. St\u0105d te\u017c wi\u0119cej interesuj\u0105cych fakt\u00f3w i ich analiz znajdziemy cho\u0107by u przenikliwego szkockiego biografa Burnesa, <\/a><\/span><\/span>Craiga Murraya<\/b><\/span><\/span><\/a> ni\u017c w dowolnym wt\u00f3rnym bajaniu o \u201e<\/span><\/span>prawdziwym Wallenrodzie<\/i><\/span><\/span>\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

\u201eNightmare of the British Raj<\/b><\/i><\/span><\/span>\u201d. <\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Prawdziwy polski problem z recepcj\u0105 polskiej roli w Wielkiej Grze personifikuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie w tym jednym micie, z pomini\u0119ciem prawdziwych \u017cyciorys\u00f3w tysi\u0119cy polskich \u017co\u0142nierzy walcz\u0105cych w Azji, setek przedsi\u0119biorc\u00f3w posuwaj\u0105cych gospodarcz\u0105 lini\u0119 rozgraniczenia imperi\u00f3w, dziesi\u0105tk\u00f3w naszych naukowc\u00f3w i odkrywc\u00f3w. No i z ca\u0142kowitym ignorowaniem Jana Prospera Witkiewicza takiego, jakim by\u0142 naprawd\u0119. Co bowiem wiemy ze \u017ar\u00f3de\u0142? Burnes swoje pierwsze (i\u2026 jedyne!) spotkanie z polskim oficerem przedstawi\u0142 tak: \u201e<\/span><\/span>He was a gentlemanly and agreeble man<\/i><\/span><\/span> (\u2026) <\/span><\/span>I never again met Mr. Vilkievitch<\/i><\/span> (\u2026) <\/span>although we exchanged sundry messages of high considerations;\u201d for I regret to say that I found it to be impossible to follow the dictates of my personal feeling of friendship towards him, as the public service required the strictest watch, lest the relative positions of our nations should be misunderstood in this part of Asia<\/i><\/span>\u201d. <\/span>C\u00f3\u017c, <\/span><\/span>d\u2019Artagnan<\/b><\/span><\/span> zawsze rozpozna <\/span><\/span>du Guesclina<\/b><\/span><\/span>, <\/span><\/span>Bayarda<\/b><\/span><\/span>, <\/span><\/span>Corteza<\/b><\/span><\/span> i <\/span><\/span>Cyrana<\/b><\/span><\/span>\u2026 A ponadto przypomnijmy \u2013 <\/span><\/span>Szkot w s\u0142u\u017cbie brytyjskiej pisa\u0142 to o Polaku w s\u0142u\u017cbie rosyjskiej <\/b><\/span><\/span>z referencj\u0105 tym bardziej stosown\u0105, \u017ce wyra\u017can\u0105 ju\u017c po \u015bmierci rywala. Brytyjczycy bowiem nigdy nie mieli w\u0105tpliwo\u015bci jak gro\u017anym dla nich przeciwnikiem by\u0142 Witkiewicz \u2013 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry na pewien czas przekona\u0142 samego <\/span><\/span>Dost Mohammada Chana<\/b><\/span><\/span> do wyboru opcji kontynentalnej, kt\u00f3rego dzie\u0142em by\u0142 plan wprowadzenia Pers\u00f3w do Heratu by wyprze\u0107 stamt\u0105d wp\u0142ywy brytyjskie, kt\u00f3ry zawsze i we wszystkich angloj\u0119zycznych opracowaniach wymieniany jest jako prawdziwy \u201e<\/span><\/span>nightmare of the British Raj<\/i><\/span><\/span>\u201d. I tylko my sami nie umiemy chlubi\u0107 si\u0119 prawdziw\u0105 wielko\u015bci\u0105 naszego rodaka. <\/span><\/span><\/p>\n

Zak\u0142amana legenda<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bo co o Witkiewiczu mog\u0105 dowiedzie\u0107 si\u0119 ci nieliczni, kt\u00f3rzy si\u0119gn\u0105 do wt\u00f3rnych polskich tekst\u00f3w, okr\u0119conych wok\u00f3\u0142 wypierania przez rodzin\u0119 \u015bwiadomo\u015bci o przodku-bohaterze s\u0142owia\u0144skiego imperium? Od brata JPW, <\/span><\/span>Ignacego<\/b><\/span><\/span>, przez <\/span><\/span>Stanis\u0142awa<\/b><\/span><\/span> \u2013 po samego <\/span><\/span>Witkacego<\/b><\/span><\/span> trwa\u0142 mit \u201e<\/span><\/span>jedynego wcielenia Wallenroda<\/i><\/span><\/span>\u201d. \u201e<\/span><\/span>Moja kuzynka<\/i><\/span><\/span> [\u2026] <\/span><\/span>chwali si\u0119<\/i><\/span><\/span> [\u2026], <\/span><\/span>\u017ce dziadek jej, Jan Witkiewicz (i to nieprawda, bo brat dziadka), by\u0142 wielkim (to prawda) awanturnikiem w Afganistanie (faktycznie dziwna to posta\u0107, jedyne wcielenie Wallenroda) \u2013 z zes\u0142a\u0144ca, cudem przez Humboldta wyratowanego z karnych batalion\u00f3w, zostaje adiutantem hr. Perowskiego, gubernatora Turkiestanu, wywo\u0142uje bunt Afga\u0144czyk\u00f3w w Khaboulu, rze\u017a czterech tysi\u0119cy sipaj\u00f3w angielskich; o ma\u0142o nie wybucha wojna angielsko-rosyjska. Wezwany do Petersburga zostaje tam z rozkazu kanclerza Nesselrodego zamordowany<\/i><\/span><\/span>\u201d \u2013 pisa\u0142 S.I. Witkiewicz. C\u00f3\u017c, autor \u201e<\/span><\/span>Nienasycenia<\/i><\/span><\/span>\u201d m\u00f3g\u0142 w ten spos\u00f3b dawa\u0107 wyraz tak swej dezynwolturze, jak i l\u0119ku przed Azj\u0105, ale ju\u017c fakt, \u017ce wersja \u201e<\/span><\/span>winy rosyjskiej<\/i><\/span><\/span>\u201d by\u0142a od razu w XIX stuleciu suflowana przez Brytyjczyk\u00f3w, za\u015b w kraju popierana m.in. przez <\/span><\/span>Tomasza Zana<\/b><\/span><\/span>, <\/span><\/span>Szymona Aszkenazego<\/b><\/span><\/span> i <\/span><\/span>Mari\u0119 Janion<\/b><\/span><\/span> \u2013 powinien da\u0107 nam do my\u015blenia. Alternatyw\u0105 dla wra\u017cliwych polskich serduszek mia\u0142aby za\u015b by\u0107 koncepcja\u2026 patriotycznego samob\u00f3jstwa pope\u0142nionego po spotkaniu dawnego towarzysza ze wstydu za zaprzedanie si\u0119 wra\u017cemu caratowi. Prawdziwym preludium do tych niepopartych \u017cadnymi dowodami dywagacji \u2013 jest jednak inna hiperteoria: o Witkiewiczu, kt\u00f3ry podbija\u0142 Azj\u0119 nie by zatrze\u0107 grzechy m\u0142odo\u015bci, nie w duchu przygody i zarazem wielkiego celu kontynentalnego, ale by\u2026 wyzwoli\u0107 Polsk\u0119 przez wywo\u0142anie wojny rosyjsko-angielskiej (i w domy\u015ble brytyjskiego zwyci\u0119stwa\u2026)!<\/span><\/span><\/p>\n

Droga Batyra<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Tymczasem nawet pobie\u017cna znajomo\u015b\u0107 Wielkiej Gry pozwala przecie\u017c rozumie\u0107, \u017ce wprawdzie faktycznie, <\/span><\/span>istnia\u0142 zwi\u0105zek mi\u0119dzy sukcesami Petersburga, a spraw\u0105 polsk\u0105 \u2013 ale sprowadza\u0142 si\u0119 on do prowokowania Polak\u00f3w do kolejnych powsta\u0144 przez Anglik\u00f3w<\/b><\/span><\/span>, gdy tylko uznawali oni post\u0119py konkurent\u00f3w za zbyt szybkie i daleko id\u0105ce. Wp\u0142yw powsta\u0144 na spraw\u0119 polsk\u0105 \u2013 by\u0142 za\u015b tylko fatalny. I przeciwnie, <\/span><\/span>szans\u0105 dla naszego narodu by\u0142o tylko zwi\u0119kszanie naszego zaanga\u017cowania w imperialny projekt s\u0142owia\u0144ski i nadawanie mu w\u0142asnego charakteru<\/b><\/span><\/span>. Czyli\u2026 p\u00f3j\u015bcie drog\u0105 Witkiewicza. Drog\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a zreszt\u0105 doceniana przez samych Rosjan, kojarz\u0105cych Batyra wy\u0142\u0105cznie pozytywnie. Ca\u0142a narracja o rzekomej rosyjskiej nie\u0142asce, kt\u00f3ra mia\u0142a pchn\u0105\u0107 Polaka do nag\u0142ego sko\u0144czenia ze sob\u0105 \u2013 pochodzi zreszt\u0105 wy\u0142\u0105cznie z opracowa\u0144 brytyjskich, podawanych dalej przez angielsk\u0105 agentur\u0119, tak\u017ce w Polsce. Archiwa rosyjskie tymczasem s\u0105 jednoznaczne \u2013 prze\u0142o\u017ceni wysoko ocenili wysi\u0142ki Witkiewicza w Kabulu i Heracie, cho\u0107 bie\u017c\u0105ca sytuacja mi\u0119dzynarodowa op\u00f3\u017ani\u0142a ich wykorzystanie. Hrabia <\/span><\/span>Karol Nesselrode,<\/b><\/span><\/span> gracz rozwa\u017cny, nieco zachowawczy nie mia\u0142 te\u017c \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, by w imieniu ministerium i dworu zgodzi\u0107 si\u0119 m.in. na przyj\u0119cie przez JPW wysokiego perskiego odznaczenia. Czy wskazuje to na cho\u0107by cie\u0144 nie\u0142aski?<\/span><\/span><\/p>\n

Tymczasem Brytyjczycy mieli ju\u017c na r\u0119kach krew poprzednik\u00f3w Witkiewicza w Wielkiej Grze. Z poduszczenia londy\u0144skiego zlinczowano rosyjskiego pos\u0142a w Teheranie <\/span><\/span>Aleksandra Gribojedowa.<\/b><\/span><\/span> Tak inny wielki angielski gracz \u2013 <\/span><\/span>William Moorcraft<\/b><\/span><\/span> zamordowa\u0142, a w ka\u017cdym razie doprowadzi\u0142 do \u015bmierci poprzednika JPW, <\/span><\/span>Mechtiego Rafaj\u0142owa<\/b><\/span><\/span>. W to, \u017ce Witkiewicz pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo (bo niby dlaczego?), ani te\u017c, \u017ce zosta\u0142 zamordowany przez Rosjan (bo i po co?) \u2013 nie wierzy tak\u017ce najlepszy wsp\u00f3\u0142czesny znawca Wielkiej Gry i problematyki Azji \u015arodkowej, szkocki historyk i by\u0142y dyplomata, Craigh Murray (obecnie przebywaj\u0105cy nb. w brytyjskim wi\u0119zieniu). W dodatku wiemy ju\u017c dzi\u015b, \u017ce znakomite wra\u017cenie wywarte przez Witkiewicza na Burnesie by\u0142o w pe\u0142ni uzasadnione. Za ciep\u0142e s\u0142owa <\/span><\/span>post mortem<\/i><\/span><\/span> \u2013 Polak zd\u0105\u017cy\u0142 za \u017cycia odp\u0142aci\u0107 w spos\u00f3b godny prawdziwego aktora Wielkiej Gry: werbuj\u0105c do wsp\u00f3\u0142pracy z rosyjskim wywiadem praw\u0105 r\u0119k\u0119 Szkota, <\/span><\/span>Charlesa Massona.<\/b><\/span><\/span> Czy tak post\u0105pi\u0142by Wallenrod? Czy raczej prawdziwy <\/span><\/span>Kloss?<\/b><\/span><\/span> C\u00f3\u017c jednak, gdy my wolim bajki, zw\u0142aszcza przes\u0105czane z zagranicy\u2026<\/span><\/span><\/p>\n

Cykl geopolityki <\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie te\u017c fa\u0142sze towarzysz\u0105 ka\u017cdej polityce imperialnej, nie tylko przecie\u017c XIX-wiecznej i nie jedynie brytyjskiej. Nieprawdziwa jest wszak ca\u0142a anglosaska narracja Wielkiej Gry. Jej prawdziwym powodem nie by\u0142a bynajmniej rosyjska ekspansja, ewidentnie reaktywna i z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie rosyjskie zagro\u017cenie dla Indii \u2013 ale sformu\u0142owane jeszcze przez Burnesa <\/span><\/span>d\u0105\u017cenie Londynu do zorganizowania pod w\u0142asn\u0105 hegemoni\u0105 ca\u0142ego mi\u0119kkiego podbrzusza Eurazji<\/b><\/span><\/span>. Jak wiemy dzisiaj \u2013 nie by\u0142 to jedyny element strategii brytyjskiej odziedziczony nast\u0119pnie przez Amerykan\u00f3w. Sta\u0142o\u015bci\u0105, niestety, odznacza si\u0119 te\u017c polityka rosyjska, jak zawsze nacechowana defensywno\u015bci\u0105, brakiem zrozumienia dla niemo\u017cno\u015bci trwa\u0142ej koegzystencji dw\u00f3ch imperi\u00f3w czy nawet niedocenianiem czynnik\u00f3w wewn\u0119trznych, jak wrzenia rewolucyjne, nieodmiennie towarzysz\u0105ce starciom geopolitycznym. Nawet i <\/span><\/span>Polska, mimo ca\u0142ej swej obecnej marginalno\u015bci \u2013 nadal bywa wykorzystywana w ten sam spos\u00f3b<\/b><\/span><\/span>, szcz\u0119\u015bliwie ju\u017c nie do powsta\u0144, ale gdyby zasz\u0142a taka potrzeba\u2026 R\u00f3wnie\u017c wi\u0119c i historia Jana Prospera Witkiewicza nie jest li tylko ciekawostk\u0105 z przesz\u0142o\u015bci, skoro jednak wyci\u0105gaj\u0105 j\u0105 z archiw\u00f3w sprawdzeni wykorzystywacze Polak\u00f3w. Dlatego warto j\u0105 przypomina\u0107 \u2013 jako kolejny kawa\u0142ek wiecznie zak\u0142amywanej historii Polski, I naszego udzia\u0142u w budowie Wielkiej Eurazji.<\/span><\/span><\/p>\n

A \u017ce nie tylko my zapominamy naszych bohater\u00f3w \u2013 niech s\u0142abym pocieszeniem b\u0119d\u0105 nam po\u015bmiertne losy przyjaznego konkurenta Batyra, Aleksandra Burnesa. Odwiedzaj\u0105c Montrose zagl\u0105dam czasem do jego rodzinnego domu. Jedna z nielicznych materialnych pami\u0105tek po rycerzu imperium \u2013 mimo pr\u00f3b remontu zamienia si\u0119 powoli, ale nieub\u0142aganie w ruin\u0119. Rycerz zrobi\u0142 swoje\u2026 Tyle tylko, \u017ce \u017cywym pomnikiem Burnesa by\u0142y i s\u0105 kolejne imperia Anglosas\u00f3w \u2013 a dzie\u0142a Witkiewicza nie ma w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w kto kontynuowa\u0107. <\/span><\/span><\/p>\n

Konrad R\u0119kas<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\n

Bartosz Bekier: Nar\u00f3d i religia w Pa\u0144stwie S\u0142owackim w latach 1939\u20131945<\/a><\/p><\/blockquote>\n