{"id":39162,"date":"2021-12-09T19:50:23","date_gmt":"2021-12-09T18:50:23","guid":{"rendered":"https:\/\/xportal.pl\/?p=39162"},"modified":"2021-12-09T19:51:10","modified_gmt":"2021-12-09T18:51:10","slug":"konrad-rekas-sardoniczny-chichot-keynesa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=39162","title":{"rendered":"Konrad R\u0119kas: Sardoniczny chichot Keynesa"},"content":{"rendered":"

I liberalizm (przewa\u017cnie b\u0142\u0119dnie), i marksizm (przewa\u017cnie prawid\u0142owo) znakomicie nadaj\u0105 si\u0119 do krytyki bie\u017c\u0105cego stanu kapitalizmu. Pierwszy – na ch\u0142opski, acz z regu\u0142y pozorny rozum, drugi w oparciu o \u017celazny aparat naukowy, zw\u0142aszcza socjologiczny. Niestety, oba te zestawy pogl\u0105d\u00f3w s\u0142abo nadaj\u0105 si\u0119 do naprawiania zdiagnozowanych problem\u00f3w, bo liberalizm tylko je pot\u0119guje od kryzysu do kryzysu, a marksizm postuluje zmian\u0119 trudn\u0105 obecnie do wyobra\u017cenia (w przeciwie\u0144stwie do ko\u0144ca \u015bwiata, jak wiadomo). I kiedy i libera\u0142owie, i marksi\u015bci ju\u017c si\u0119 nakrytykuj\u0105, i nadiognuzuj\u0105 – wchodzi <\/span><\/span>Keyne<\/b><\/span><\/span>s<\/strong>. Ca\u0142y na bia\u0142o. Czyli jak zwykle.<\/span><\/span><\/p>\n

Kiedy wszyscy s\u0105 keynesistami<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Nawet <\/span><\/span>Robert Lucas<\/b><\/span><\/span>, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku lat 80-tych og\u0142asza\u0142 <\/span><\/span>\u015bmier\u0107 keynesizmu<\/i><\/span><\/span> \u2013 w 2008 roku zmuszony by\u0142 przyzna\u0107, \u017ce \u201e<\/span><\/span>zagoniony w pu\u0142apk\u0119 ka\u017cdy jest keyensist\u0105!\u201d<\/i><\/span><\/span>. A mimo to, mimo kolejnego ju\u017c wielkiego triumfu my\u015bli <\/span><\/span>Johna Maynarda Keynesa<\/b><\/span><\/span> w zderzeniu z za\u0142amaniem rynk\u00f3w finansowych, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o przewidzie\u0107 i kt\u00f3remu mo\u017cna by\u0142o przeciwdzia\u0142a\u0107 wdra\u017caj\u0105c jego spostrze\u017cenia dotycz\u0105ce niepewno\u015bci i nier\u00f3wnowagi cechuj\u0105cych rynki finansowe \u2013 po raz kolejny decydenci odst\u0105pili od keynesizmu, kiedy tylko wyda\u0142o im si\u0119, \u017ce pierwsze niebezpiecze\u0144stwo min\u0119\u0142o. Dyskusja dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o i jaka mo\u017ce by\u0107 keynesowska odpowied\u017a na dwa uznawane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie za najpowa\u017cniejsze problemy: tzw. kryzys klimatyczny i kryzys COVID-19 wydaje si\u0119 by\u0107 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych nie tylko w \u015brodowisku akademickim.<\/span><\/span><\/p>\n

Czym jest keynesizm i o kt\u00f3rym keynesizmie m\u00f3wimy<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, trudno dzi\u015b m\u00f3wi\u0107 o jednym keynesizmie. Obok bowiem ekonomii efektywnego popytu takiej, jak sformu\u0142owali j\u0105 jeszcze sam J. M. Keynes, a niezale\u017cnie od niego <\/span><\/span>Micha\u0142 Kalecki<\/b><\/span><\/span> \u2013 mamy do czynienia z licznymi interpretacjami, a wi\u0119c m.in. pseudokeynesizmem <\/span><\/span>Johna Hicksa<\/b><\/span><\/span> i jego uczni\u00f3w, a tak\u017ce neokeynesizmem, czyli pr\u00f3b\u0105 syntezy pseudokeynesizmu z teori\u0105 neoklasyczn\u0105. Obok tych, jak to okre\u015bli\u0142a <\/span><\/span>Joan Robinson <\/b><\/span><\/span>\u201e<\/span><\/span>herezji ekonomicznych<\/i><\/span><\/span>\u201d – wci\u0105\u017c jednak rozwija si\u0119 postkeynesizm, czy inaczej keynesizm strukturalny. Wiele ostatnio s\u0142yszy si\u0119 o Zielonym Keynesizmie, za\u015b nawet neoliberaln\u0105 reakcj\u0119 okre\u015bla si\u0119 niekiedy \u201e<\/span><\/span>keynesizmem odwr\u00f3conym<\/i><\/span><\/span>\u201d \u201e<\/span><\/span>keynesizmem sprywatyzowanym<\/i><\/span><\/span>\u201d. To, co stanowi cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 wszystkich tych pogl\u0105d\u00f3w, a zatem mo\u017ce by\u0107 uznane za istot\u0119 keynesizmu \u2013 to odrzucenie prawa <\/span><\/span>Say\u2019a<\/b><\/span><\/span> i wyprowadzenie koncepcji \u201e<\/span><\/span>efektywnego popytu<\/i><\/span><\/span>\u201d, u\u017cytecznego tak\u017ce jako narz\u0119dzie antykryzysowe. W efekcie to Keynes podkre\u015bli\u0142 rol\u0119 konsumpcji w rachunku dochodu i produktu narodowego, co z kolei pozwoli\u0142o odnale\u017a\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a kryzys\u00f3w w nadmiernej sk\u0142onno\u015bci do oszcz\u0119dzania, kt\u00f3rej mo\u017cna przeciwdzia\u0142a\u0107 odpowiednim ukierunkowaniem i wzrostem wydatk\u00f3w pa\u0144stwa oraz redystrybucj\u0105 dochod\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie istotnym z dzisiejszego punktu widzenia element wielkiej teorii \u2013 jest jednak fundamentalne <\/span><\/span>rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy ryzykiem a niepewno\u015bci\u0105,<\/b><\/span><\/span> dokonane po raz pierwszy w\u0142a\u015bnie przez Keynesa i (poniek\u0105d z drugiej strony) przez <\/span><\/span>Franka Knighta<\/b><\/span><\/span>, kt\u00f3re z kolei pomog\u0142o wykaza\u0107 immanentny charakter globalnej niestabilno\u015bci finansowej, zdiagnozowanej nast\u0119pnie przez <\/span><\/span>Minsky\u2019ego<\/b><\/span><\/span>. Osi\u0105gni\u0119ciem samego keynesizmu jest wreszcie <\/span><\/span>odrzucenie paradygmatu neoklasyk\u00f3w, sprowadzaj\u0105cego si\u0119 do wnioskowania o zjawiskach makroekonomicznych na podstawie mikroekonomicznych zachowa\u0144 jednostek<\/b><\/span><\/span> i wyprowadzania na tej podstawie tak negatywnie zweryfikowanych koncepcji, jak cho\u0107by Efficient Markets Theory. To jest w\u0142a\u015bnie to s\u0142ynne upieranie si\u0119 neolibera\u0142\u00f3w, \u017ce przecie\u017c <\/span><\/span>\u015bwiatowe finanse to tylko taki troch\u0119 wi\u0119kszy domowy bud\u017cet, a wi\u0119c mog\u0105 by\u0107 organizowane w taki samym spos\u00f3b<\/i><\/span><\/span>, czyli najlepiej wcale.<\/span><\/span><\/p>\n

Ekonomia jako nauka spo\u0142eczna<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Co r\u00f3wnie istotne, przedmiotem cz\u0119\u015bciowej cho\u0107by zgody keynesist\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki kongenialnemu wk\u0142adowi Kaleckiego) – jest tak\u017ce <\/span><\/span>endogeniczny charakter poda\u017cy pieni\u0105dza, czyli tworzenia go z brudnego powietrza przez globalny system finansowy<\/b><\/span><\/span>, co z kolei pozwala opisywa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesne zjawiska post\u0119puj\u0105cej finansjalizacji. Wizja rozpasanego rz\u0105du, kt\u00f3ry za pomoc\u0105 drukarenki ukrytej w podziemiach banku centralnego produkuje nowe banknoty psuj\u0105c jedynie s\u0142uszne rozwi\u0105zania monetaryst\u00f3w \u2013 \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie odpowiada ju\u017c rzeczywisto\u015bci zderegulowanych rynk\u00f3w, maj\u0105cych zdecydowanie wi\u0119kszy, decyduj\u0105cy wp\u0142yw na poda\u017c pieni\u0105dza ni\u017c aktualne wydatki publiczne czy sam deficyt bud\u017cetowy. <\/span><\/span>Maszynka do drukowania pieni\u0119dzy nie istnieje<\/i><\/span><\/span> \u2013 jak pr\u00f3bowa\u0142 obudzi\u0107 my\u015blenie <\/span><\/span>Piketty<\/b><\/span><\/span>. A dok\u0142adniej, mo\u017cna by sprostowa\u0107 \u2013 istnieje, ale <\/span><\/span>ju\u017c dawno zosta\u0142a sprywatyzowana…<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Inne najbardziej chyba powszechne i oczywiste skojarzenia, jakie mamy z keynesizmem z zakresu samego stworzenia i polityki (zw\u0142aszcza podatkowej) \u201e<\/span><\/span>pa\u0144stwa dobrobytu<\/i><\/span><\/span>\u201d \u2013 nie stanowi\u0105 wcale jakiej\u015b szczeg\u00f3lnie wyeksponowanej cz\u0119\u015bci The General Theory. To raczej wnioski i konkretne rozwi\u0105zania wyprowadzane z faktu, i\u017c Keynes a po nim keynesi\u015bci domagali si\u0119 <\/span><\/span>zmiany systemowej w samym rozumieniu ekonomii, jako metody naukowej i jako paradygmatu.<\/b><\/span><\/span> Przywr\u00f3cenie ekonomii pozycji nauki spo\u0142ecznej, a nie udaj\u0105cej odkrywanie niewzruszonych praw przyrody \u2013 pozostaje do dzi\u015b jednym z podstawowych postulat\u00f3w keynesizmu. \u201e<\/span><\/span>Potrzebujemy nauki skromniejszej epistemologicznie, za to bogatszej w ontologi\u0119<\/i><\/span><\/span>\u201d \u2013 wzywa <\/span><\/span>Robert Skidelsky<\/b><\/span><\/span>, czo\u0142owy biograf Keynesa i nieodmiennie irytuje tym tak neolibera\u0142\u00f3w, jak beton marksistowski czy technolog\u00f3w ekonometrii. To fundamentalna r\u00f3\u017cnica \u2013 nieudawanie nauki \u015bcis\u0142ej. Mi\u0119dzy innymi dlatego <\/span><\/span>keynesizm jest traktowany jako szko\u0142a my\u015blenia na czasy kryzysowe<\/b><\/span><\/span>. Gdy te jednak mijaj\u0105 \u2013 wraca bardziej magiczne my\u015blenie o ekonomii, jako szkole tajemnej, ukrytej za piramidami matematycznych wzor\u00f3w i zapewnieniami aktor\u00f3w finansowych, \u017ce przecie\u017c u nich wszystko dzia\u0142a, a wi\u0119c i dzia\u0142a\u0107 na pewno b\u0119dzie wiecznie. Czyli a\u017c do kolejnego kryzysu, kt\u00f3rego znowu nie wiedzie\u0107 czemu nie udaje si\u0119 przewidzie\u0107\u2026<\/span><\/span><\/p>\n

Globalizacja nieuchronnego kryzysu<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Keynesowi, podobnie zreszt\u0105 jak <\/span><\/span>Marksowi <\/b><\/span><\/span>\u2013 zarzuca si\u0119 niekiedy tak wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie niemodny i pot\u0119piany <\/span><\/span>europocentryzm<\/i><\/span><\/span>. Faktem jest, \u017ce Keynes skupia\u0142 si\u0119 na problematyce gospodarki Europy Zachodniej i USA, niemal pomijaj\u0105c zagadnienia globalnej nier\u00f3wnowagi rozwoju. A jednak w okresie powojennym modernizacja gospodarczego Po\u0142udnia cz\u0119sto dokonywana by\u0142a w\u0142a\u015bnie w duchu keynesizmu. Opisana w pierwszej ksi\u0105\u017cce Keynesa na przyk\u0142adzie Indii <\/span><\/span>sk\u0142onno\u015b\u0107 teazauryzacyjna orientalnych ekonomii jest dzi\u015b jednym z g\u0142\u00f3wnych zagadnie\u0144 ekonomicznych relacji Chiny-Zach\u00f3d<\/b><\/span><\/span>. R\u00f3wnie\u017c sama chi\u0144ska odpowied\u017a na kryzys 2008, obejmuj\u0105ca interwencj\u0119 i kontrol\u0119 rynk\u00f3w oraz priorytet pe\u0142nego zatrudnienia – jest uznawana za keynesowsk\u0105. Dalej \u2013 zw\u0142aszcza dzi\u015b dobrze przypomnie\u0107 sobie zastrze\u017cenia Keynesa do nadu\u017cywania kredytu zagranicznego oraz sk\u0142onno\u015bci do mi\u0119dzynarodowego podzia\u0142u pracy, dzi\u015b jedynie umacniaj\u0105cego globaln\u0105 nier\u00f3wnowag\u0119 finansow\u0105, przed kt\u00f3r\u0105 przestrzega\u0142. Wolny handel mia\u0142 mie\u0107 warto\u015b\u0107 jedynie jako narz\u0119dzie ograniczenia bezrobocia i zwi\u0119kszenia dochod\u00f3w zatrudnionych. <\/span><\/span>Tymczasem finansjalizacja i neoliberalizm doprowadzi\u0142y do spadku udzia\u0142u dochod\u00f3w z pracy w dochodzie narodowym, zwi\u0119kszaj\u0105c nier\u00f3wno\u015bci tak mi\u0119dzy gospodarstwami domowymi w poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stwach, jak i mi\u0119dzy gospodarkami narodowymi<\/b><\/span><\/span>. Globalizm bynajmniej nie redukuje tego problemu, a utrzymywanie polityki niskich p\u0142ac dusz\u0105cych konsumpcj\u0119 krajow\u0105 nie musi bynajmniej prowadzi\u0107 do wzrostu globalnego zatrudnienia i PKB, a przeciwnie, oznacza\u0107 b\u0119dzie jedynie <\/span><\/span>globalizacj\u0119 nieuchronnego kryzysu<\/b><\/span><\/span>. A to oznacza utrwalenie kapitalistycznej biedy. Keynes za <\/span><\/span>Heglem<\/b><\/span><\/span> odrzuca\u0142 jej konieczno\u015b\u0107 i nieuchronno\u015b\u0107, nie zgadza\u0142 si\u0119 te\u017c, \u017ce to ona redukuje ludzi do <\/span><\/span>mot\u0142ochu<\/i><\/span><\/span> Przeciwnie \u2013 uwa\u017ca\u0142 i<\/span><\/span> mot\u0142och<\/i><\/span><\/span>, i bied\u0119 za produkty b\u0142\u0119dnie ukierunkowanej dynamiki spo\u0142ecznej. <\/span><\/span>Pokonanie biedy nie uda\u0142o si\u0119 ani libera\u0142om, ani rewolucjonistom.<\/b><\/span><\/span> I to keynesianizm w tej sytuacji podejmuje si\u0119 budowy \u201e<\/span><\/span>zr\u00f3wnowa\u017conego porz\u0105dku spo\u0142ecznego<\/i><\/span><\/span>\u201d, o kt\u00f3rym pisz\u0105 zw\u0142aszcza zwolennicy fuzji keynesowsko-marksistowskiej.<\/span><\/span><\/p>\n

Jak neoliberalizm zepsu\u0142 keynesizm<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Realnie krytyka keynesizmu zacz\u0119\u0142a si\u0119 niemal r\u00f3wnocze\u015bnie z jego publicznym wybrzmieniem, czyli podczas Wielkiego Kryzysu, oczywi\u015bcie przede wszystkim ze strony zwolennik\u00f3w ekonomii klasycznej, a potem ich nast\u0119pc\u00f3w, zw\u0142aszcza Szko\u0142y Austriackiej, monetaryst\u00f3w i ca\u0142ej Szko\u0142y Chicagowskiej. Krytykowano sam pomys\u0142 zaanga\u017cowania do akcji antykryzysowej pa\u0144stwa i polityki fiskalnej, zarzucano Keynesowi niedocenienie rzekomo naturalnej zdolno\u015bci systemu kapitalistycznego do samonaprawy no i oczywi\u015bcie odrzucenie my\u015blenia w odpowiednio (?) d\u0142ugiej perspektywie. R\u00f3wnie\u017c w powojennej Europie starano si\u0119 wykaza\u0107 odr\u0119bno\u015b\u0107 przyj\u0119tej drogi antykryzysowej, zw\u0142aszcza niemieckiej, opartej o za\u0142o\u017cenia ordoliberalizmu, uznawanego przez swych g\u0142\u00f3wnie niemieckich zwolennik\u00f3w za drog\u0119 \u015brodka mi\u0119dzy keynesowskim interwencjonizmem a neoliberalizmem. <\/span><\/span><\/p>\n

Inaczej motywowana krytyka pochodzi z kr\u0119g\u00f3w bliskich marksizmowi. W ich rozumieniu nieprawid\u0142owym jest jednoznaczne przeciwstawianie sobie keynesizmu i neoliberalizmu, w obu widz\u0105 bowiem jedynie formy zachowywania i odtwarzania kapitalizmu po jego kolejnych, nieuchronnych kryzysach. Jednocze\u015bnie analiza z tego kierunku pozwala tak\u017ce opisa\u0107 tak zwany <\/span><\/span>powojenny triumf keynesismu, kt\u00f3ry w rozumieniu krytyk\u00f3w by\u0142 nierozerwanie zwi\u0105zany z ekspansj\u0105 ameryka\u0144skiego militaryzmu<\/b><\/span><\/span>. Najwi\u0119kszy powojenny sukces Keynesa, system Bretton Woods – mia\u0142by by\u0107 tylko obron\u0105 pozosta\u0142o\u015bci imperialnych interes\u00f3w brytyjskich przed rosn\u0105c\u0105 dominacj\u0105 ameryka\u0144sk\u0105. Warto jednak doda\u0107, \u017ce co najmniej r\u00f3wnie silna bywa tendencja do syntezy marksistowsko-keynesowskiej. O ile jednak wizja my\u015bli i praktyki ekonomicznej z Keynesem na ustach,<\/span><\/span> Marksem<\/b><\/span><\/span> w sercu i Kaleckim w umy\u015ble pozostaje g\u0142\u00f3wnie postulatywna, o tyle fuzja neokeynesizmu i neoklasycyzmu sta\u0142a si\u0119 faktem. W efekcie stworzony system mieszany (podkre\u015blmy \u2013 pomieszany z tego co szkodliwe w liberalizmie z niekonsekwencj\u0105 neokeynesist\u00f3w i zw\u0142aszcza poltyk\u00f3w) stymulowa\u0142 sytuacj\u0119 stagflacyjn\u0105 dotkliw\u0105 zw\u0142aszcza w latach 70-tych, daj\u0105c silne podstawy reakcji monetarystycznej. Zdaniem samych keynesist\u00f3w \u2013 <\/span><\/span>neoliberalizm najpierw zepsu\u0142 keynesism, a nast\u0119pnie obci\u0105\u017cy\u0142 go odpowiedzialno\u015bci\u0105 za w\u0142asne b\u0142\u0119dy<\/b><\/span><\/span>. W tym zw\u0142aszcza za polityk\u0119 sztywnych p\u0142ac i cen, b\u0119d\u0105cej wraz z coraz bardziej skomplikowan\u0105 in\u017cynieri\u0105 finansow\u0105 czynnikiem ko\u0144cz\u0105cym z\u0142ot\u0105 er\u0119 gospodarki 1951-1973. <\/span><\/span><\/p>\n

Oskar\u017cywszy keynesism o swoje przewiny \u2013 jego neoliberalni krytycy nie omieszkali te\u017c og\u0142osi\u0107 w\u0142asnych sukces\u00f3w, oczywi\u015bcie zwi\u0105zanych przede wszystkim z rzekomym <\/span><\/span>pokonaniem inflacji przez thatcheryzm i reaganomik\u0119.<\/i><\/span><\/span> Problem w tym jednak, \u017ce zar\u00f3wno brytyjska the Medium Term Financial Strategy, jak ameryka\u0144skie prognozy bud\u017cetowe nie przynios\u0142y spodziewanych skutk\u00f3w w walce z recesj\u0105. Jej zahamowania nie przyni\u00f3s\u0142 bowiem ani monetaryzm zatem, ani teoria racjonalnych oczekiwa\u0144 Lucasa, ale zastosowanie odwr\u00f3conych za\u0142o\u017ce\u0144 keynesowskich, co doprowadzi\u0142o do zduszenia inflacji poprzez skokowy wzrost bezrobocia. <\/span><\/span>Keynesism nie tyle wi\u0119c wykaza\u0142 swoj\u0105 nieskuteczno\u015b\u0107 czy nieprawdziwo\u015b\u0107, co przegra\u0142 PR-owo<\/b><\/span><\/span>. Przy tej okazji jednak monetary\u015bci przeoczyli bodaj, \u017ce zadali te\u017c cios w\u0142asnej teorii. <\/span><\/span>Wspieraj\u0105c deregulacj\u0119 rynk\u00f3w monetary\u015bci zakwestionowali bowiem sw\u00f3j podstawowy dogmat o priorytecie kontroli poda\u017cy pieni\u0105dza, kt\u00f3ra w nowej sytuacji finansowej sta\u0142a si\u0119 niemal zupe\u0142nie niemo\u017cliwa.<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Murzyn robi swoje\u2026<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

W efekcie w 2007\/2008 roku ponownie trzeba by\u0142o wzywa\u0107 keynesizm na pomoc, aczkolwiek zdaniem niekt\u00f3rych analityk\u00f3w \u2013 znowu w raczej tylko mocno sektorowo i ze znaczn\u0105 determinacj\u0105, by znowu odes\u0142a\u0107 go w kurze akademickich bibliotek. Abstrahuj\u0105c od bezpo\u015brednich przyczyn i objaw\u00f3w kryzysu, zwi\u0105zanych z ba\u0144k\u0105 nieruchomo\u015bci \u2013 ca\u0142e za\u0142amanie rynk\u00f3w mo\u017cna by\u0142o jednak wyt\u0142umaczy\u0107 najlepiej w\u0142a\u015bnie w kategoriach keynesowskich jako <\/span><\/span>kolejny objaw globalnej nier\u00f3wnowagi<\/b><\/span><\/span>, powsta\u0142ej na skutek sprz\u0119\u017cenia wzrostu sk\u0142onno\u015bci do oszcz\u0119dzania po stronie Chin z brakiem wzrostu inwestycji po stronie ameryka\u0144skiej, zast\u0119powanych wzrostem konsumpcji i ba\u0144k\u0105 spekulacyjn\u0105. W dodatku, jak trafnie zauwa\u017ca\u0142 cho\u0107by <\/span><\/span>Krugman \u2013 <\/b><\/span><\/span>zakres kryzysu powa\u017cnie utrudni\u0142 neolibera\u0142om udzielanie ich standardowej rady, \u017ce <\/span><\/span>nie nale\u017cy robi\u0107 nic, a rynki same wr\u00f3c\u0105 do r\u00f3wnowagi wspomagane racjonalnymi decyzjami swych aktor\u00f3w<\/i><\/span><\/span>. R\u00f3wnie\u017c politycy znale\u017ali si\u0119 pod powa\u017cn\u0105 presj\u0105 podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144, a gotowe recepty mieli w\u0142a\u015bciwie niemal wy\u0142\u0105cznie keynesi\u015bci, domagaj\u0105cy si\u0119 powszechnie stosowania bod\u017ac\u00f3w fiskalnych. Problem polega\u0142 jednak na tym, \u017ce w realiach gospodarki globalnej r\u00f3wnie\u017c globalnie skoordynowana powinna by\u0107 akcja antykryzysowa. A mimo formalnego podobie\u0144stwa stosowanych rozwi\u0105za\u0144 \u2013 takiego globalnego porozumienia nie by\u0142o. Znowu te\u017c wy\u0142ama\u0142y si\u0119 zw\u0142aszcza Niemcy, a zatem i Unia Europejska, wybieraj\u0105c strategi\u0119 austerity jako bli\u017csz\u0105 w\u0142asnym d\u0142ugoterminowym celom. W praktyce zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c w Stanach Zjednoczonych instrumentarium keynesowskiego starano si\u0119 u\u017cy\u0107 jedynie do mo\u017cliwie szybkiego odtworzenia framework sprzed kryzysu. Tym samym za\u015b powt\u00f3rzono opisany niegdy\u015b przez <\/span><\/span>Minsky\u2019ego <\/b><\/span><\/span>b\u0142\u0105d powojenny, gdy neoklasycyzm (jak dzi\u015b neokeynesizm) upar\u0142 si\u0119 ignorowa\u0107 <\/span><\/span>immanentny i systemowy charakter niedoskona\u0142o\u015bci i niestabilno\u015bci monetarno-finansowej<\/b><\/span><\/span>.<\/span><\/span><\/p>\n

Wzrost przez zad\u0142u\u017canie<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Odwr\u00f3cone (jak w latach 80-tych) czy niepe\u0142ne (jak zw\u0142aszcza po 2010) u\u017cycie instrument\u00f3w keynesowskim nie jest zatem niczym nowym. Faktycznie te\u017c, skoro swego rodzaju cech\u0105 rozpoznawcz\u0105 polityki keynesowskiej jest aktywno\u015b\u0107 pa\u0144stwa w kreowaniu polityki ekonomicznej \u2013 to wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie mamy do czynienia z <\/span><\/span>zaanga\u017cowaniem aktor\u00f3w politycznych we wspieranie proces\u00f3w globalnej finansjalizacji<\/b><\/span><\/span>. Ta za\u015b, r\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki wsparciu mi\u0119dzynarodowych instytucji finansowych – mo\u017ce zn\u00f3w rozszerza\u0107 si\u0119 na kraje rozwijaj\u0105ce i czerpane z nich zwrot\u00f3w Faktycznie wi\u0119c wskutek \u201e<\/span><\/span>sprywatyzowanego keynesismu\u201d<\/i><\/span><\/span> mamy ju\u017c do czynienia nie tylko z <\/span><\/span>finance-led<\/i><\/span><\/span>, ale wprost z <\/span><\/span>debt-led<\/i><\/span><\/span> polityk\u0105 wzrostu. Z <\/span><\/span>wzrostem przed zad\u0142u\u017canie!<\/b><\/span><\/span> I to wzrostu w rozumieniu czysto neoliberalnym, a wi\u0119c bez wzgl\u0119du na koszty, tak\u017ce \u015brodowiskowe. Odpowiedzi\u0105, tym razem konsekwentn\u0105 i kompletn\u0105 mia\u0142aby by\u0107 wizja Zielonego Keynesismu, tj. zar\u00f3wno odzyskania r\u00f3wnowagi zw\u0142aszcza zatrudnienia dzi\u0119ki wdra\u017caniu zielonych technologii, jak i uzyskania cel\u00f3w klimatycznych przez zastosowanie metod i stymulator\u00f3w keynesowskich. Skoro bowiem z\u0142ota era gospodarki zosta\u0142a wykreowana wskutek maria\u017cu keynesizmu z powojennym militaryzmem \u2013 zwolennicy <\/span><\/span>Green New Deal<\/b><\/u><\/span><\/span> proponuj\u0105 o\u017cenienie Keynesa z wojn\u0105 przeciw tzw. <\/span><\/span>zmianie klimatycznej,<\/i><\/span><\/span> w nadziei uzyskania co najmniej zbli\u017conego sukcesu. Podobnie jednak jak w przypadku marksistowskiej krytyki i syntezy Keynesa \u2013 nie ma w odniesieniu do GND zgody czy mia\u0142by on by\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 reform\u0105 gwarantuj\u0105c\u0105 przetrwanie kapitalizmu, oczyszczonego z g\u0142\u00f3wnych element\u00f3w destabilizuj\u0105cych, czy te\u017c raczej rewolucj\u0105 zmierzaj\u0105c\u0105 w stron\u0119 nowego, bli\u017cej nieokre\u015blonego stanu. A mo\u017ce w og\u00f3le samemu stanowi\u0107 now\u0105 jako\u015b\u0107, innowacyjn\u0105, partycypacyjn\u0105 i pro-\u015brodowiskow\u0105? Na razie wyra\u017anie przewa\u017ca ta pierwsza opcja, a Zielonym Nowym \u0141adem chrzci si\u0119 ju\u017c dzia\u0142ania neokeynesowskie z formy i neoliberalne w tre\u015bci, realizowane zw\u0142aszcza przez obecn\u0105 administracj\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 <\/span><\/span><\/p>\n

Kryzys COVIDowy \u2013 odpowied\u017a keynesowska<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

Pytania co dalej, tak\u017ce z keynesizmem uleg\u0142y wzmocnieniu tak\u017ce w zwi\u0105zku z kryzysem stymulowanym przez pandemi\u0119 COVID-19. Badacze wci\u0105\u017c wprawdzie spieraj\u0105 si\u0119 czy mamy do czynienia czy wa\u017cniejszy w naszej obecnej sytuacji jest szok poda\u017cowy, czy popytowy, zgadzaj\u0105c si\u0119 jednak, \u017ce <\/span><\/span>mamy do czynienia z sytuacj\u0105 modelowego keynesowskiego zagro\u017cenia wobec wp\u0142ywu pandemii i lockdown\u00f3w na wzrost produktywno\u015bci, zatrudnienie, ale tak\u017ce sk\u0142onno\u015b\u0107 do oszcz\u0119dzania i w efekcie popytu zagregowanego<\/b><\/span><\/span>. Wpadli\u015bmy zn\u00f3w w p\u0119tl\u0119 kryzysow\u0105 popytu-poda\u017cy. A skoro niezale\u017cnie od obu okrzyczanych katalizator\u00f3w (klimatycznego i oko\u0142opandemicznego) dotykaj\u0105 nas zjawiska opisywane wielokrotnie przez keynesizm \u2013 to r\u00f3wnie\u017c i w tej teorii szuka si\u0119 dr\u00f3g wyj\u015bcia. Interesuj\u0105cym przyk\u0142adem takiego podej\u015bcia jest zastosowanie E3ME Model, przy za\u0142o\u017ceniu dw\u00f3ch mo\u017cliwych plan\u00f3w odbudowy: w oparciu o wizj\u0119 Green New Deal i\/lub przez bezpo\u015brednie i pilne ci\u0119cia VAT. Niestety jednak, mimo uzyskanych pozytywnych prognoz \u2013 <\/span><\/span>w \u017cadnym przypadku nie udaje si\u0119 szybko odwr\u00f3ci\u0107 wszystkich negatywnych spo\u0142eczno-ekonomicznych skutk\u00f3w polityki COVIDowej.<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

W przypadku Polski mamy oczywi\u015bcie r\u0119ce zwi\u0105zane dodatkowo prawno-polityczn\u0105 zale\u017cno\u015bci\u0105 od pa\u0144stwa europejskiego, bezpo\u015bredni\u0105 ekonomiczn\u0105 zale\u017cno\u015bci\u0105 od Niemiec i chaotycznymi naciskami anglosaskimi na obu tych polach. Odsu\u0144my na bok scenariusz polityczny, kt\u00f3ry da\u0142by nam najwi\u0119cej tak\u017ce na polu gospodarki, czyli opuszczenie UE. Nawet pozostaj\u0105c w jej ramach musimy mie\u0107 pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce bez inwestycji publicznych i to w sektorach oficjalnie promowanych, zwi\u0105zanych z transformacj\u0105 energetyczn\u0105, kt\u00f3rej ni UE, ni Berlin nie b\u0119d\u0105 w stanie \u0142atwo zablokowa\u0107, a ponadto bez radykalnych ci\u0119\u0107 VAT, daleko poza p\u0142ytkie deklaracje Polskiego \u0141adu \u2013 w og\u00f3le nie mamy co my\u015ble\u0107 o funkcjonowaniu w realiach najg\u0142\u0119bszego od dekad globalnego kryzysu finansowego. <\/span><\/span>Aktywna polityka przemys\u0142owa pa\u0144stwa, wzrost zatrudnienia i ci\u0119cie podatk\u00f3w konsumpcyjnych, nawet kosztem wzrostu zad\u0142u\u017cenia i inflacji <\/b><\/span><\/span>\u2013 to dzi\u015b jedyna droga ucieczki do przodu. <\/span><\/span>Bo przecie\u017c tylko \u201e<\/span><\/span><\/span>g\u0142upcy i szale\u0144cy<\/i><\/span><\/span><\/span>\u201d nie wykorzystuj\u0105 wszelkich dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w \u2013 uczy\u0142 nas ten, kt\u00f3rego i tak zawsze zawo\u0142amy z najg\u0142\u0119bszego dna ka\u017cdego kryzysu. John Maynard baron Keynes. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

I Micha\u0142 Kalecki, ma si\u0119 rozumie\u0107. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Konrad R\u0119kas<\/b><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I liberalizm (przewa\u017cnie b\u0142\u0119dnie), i marksizm (przewa\u017cnie prawid\u0142owo) znakomicie nadaj\u0105 si\u0119 do krytyki bie\u017c\u0105cego stanu kapitalizmu. Pierwszy – na ch\u0142opski, acz z regu\u0142y pozorny rozum, […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":39163,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"Konrad R\u0119kas: Sardoniczny chichot Keynesa\r\n\r\n Bo przecie\u017c tylko \u201eg\u0142upcy i szale\u0144cy\u201d nie wykorzystuj\u0105 wszelkich dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w \u2013 uczy\u0142 nas ten, kt\u00f3rego i tak zawsze zawo\u0142amy z najg\u0142\u0119bszego dna ka\u017cdego kryzysu. John Maynard baron Keynes. I Micha\u0142 Kalecki, ma si\u0119 rozumie\u0107.","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22],"tags":[6431,2130,5700],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Kalecki.png?fit=984%2C655&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-abE","jetpack-related-posts":[{"id":1565,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=1565","url_meta":{"origin":39162,"position":0},"title":"Leonid Sawin: O potrzebie Czwartej Teorii Politycznej","date":"27 grudnia 2011","format":false,"excerpt":"Obecny globalny kryzys finansowy stanowi zwie\u0144czenie szk\u00f3d poczynionych przez ideologi\u0119 liberaln\u0105, kt\u00f3ra po pojawieniu si\u0119 w epoce zachodniego O\u015bwiecenia, przez dziesi\u0119ciolecia zdominowa\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 planety. Niepokoj\u0105ce g\u0142osy i krytyka odezwa\u0142y si\u0119 pod koniec zesz\u0142ego stulecia, wraz z pojawieniem si\u0119 takich zjawisk jak globalizacja i jedno\u015bwiatowo\u015b\u0107. Krytyka ta dochodzi\u0142a nie tylko ze\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":23030,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=23030","url_meta":{"origin":39162,"position":1},"title":"Ba\u0142kany: Nowy zalew imigrant\u00f3w","date":"9 pa\u017adziernika 2015","format":false,"excerpt":"Wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 chorwackich, tylko w tym tygodniu macedo\u0144sk\u0105 granic\u0119 przekracza\u0142o ok. 5 000 migrant\u00f3w dziennie. Ponadto spodziewa si\u0119, \u017ce w najbli\u017cszych dniach z Grecji do Macedonii i dalej przejdzie ok. 10 000 ludzi. Przewidywania te potwierdza minister spraw wewn\u0119trznych Macedonii Ivo Kotevski. Dalsza droga imigrant\u00f3w chc\u0105cych osiedli\u0107 si\u0119 przewa\u017cnie w\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/izbjeglice.jpg?fit=688%2C388&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":33688,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=33688","url_meta":{"origin":39162,"position":2},"title":"Konrad R\u0119kas: Co jest martwe – nie mo\u017ce umrze\u0107","date":"7 maja 2018","format":false,"excerpt":"Ka\u017ce mi si\u0119 zapomnie\u0107 o rocznicach polskich zwyci\u0119stw. Burzy pomniki narodowej chwa\u0142y. Kastruje si\u0119 narodow\u0105 histori\u0119 i dzieli polsk\u0105 krew. A potem jeden ba\u0142wan z drugim og\u0142asza jakie\u015b wydumane \u015awi\u0119to Bia\u0142o-Czerwonego Balonika i domaga si\u0119 \"rado\u015bci z bycia Polakiem\". A id\u017acie do cholery z takim \"patriotyzmem\"! M\u00f3j w\u0142asny grajdo\u0142! Z\u2026","rel":"","context":"In "Polityka"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/flaga.jpg?fit=444%2C349&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":35783,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35783","url_meta":{"origin":39162,"position":3},"title":"Konrad R\u0119kas: Stosunki Polska-Rosja \u2013 narodowy pragmatyzm zamiast emocji","date":"6 grudnia 2019","format":false,"excerpt":"Kiedy do w\u0142adzy w Polsce dosz\u0142o PiS - wielu Rosjan powtarza\u0142o \"No, ci si\u0119 z nami dogadaj\u0105, bo to przecie\u017c patrioci!\". Oczywi\u015bcie, nic takiego nie nast\u0105pi\u0142o, bo nawet ci w PiS-ie, kt\u00f3rzy faktycznie za patriot\u00f3w si\u0119 maj\u0105 - bardziej nienawidz\u0105 Rosji i kochaj\u0105 USA ni\u017c my\u015bl\u0105 o Polsce. Pojawienie si\u0119\u2026","rel":"","context":"In "Polityka"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/sfgsdg.jpg?fit=960%2C640&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":2573,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=2573","url_meta":{"origin":39162,"position":4},"title":"Gabryel Lach: Marks i Mises – dwie strony tego samego medalu","date":"2 lutego 2012","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Publikujemy tekst nades\u0142any przez naszego Czytelnika, w przyst\u0119pnej formie analizuj\u0105cy podobie\u0144stwa pomi\u0119dzy marksizmem a naukami ho\u0142ubionego przez \"prawic\u0119\" libera\u0142a, Ludwiga Von Misesa. Karol Marks i Ludwig von Mises, komunizm i liberalizm, dwie strony tej samej monety. Mieni\u0105cy si\u0119 \u201eprawic\u0105\u201d fani tego drugiego i mieni\u0105cy si\u0119 \u201elewic\u0105\u201d lumpenprole nie\u2026","rel":"","context":"In "Ekonomia"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":34484,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=34484","url_meta":{"origin":39162,"position":5},"title":"Konrad R\u0119kas: Wielka Polska Liberalna?","date":"18 kwietnia 2019","format":false,"excerpt":"Starcza to czy dzieci\u0119ca choroba nawrotowa ruchu narodowego? Znowu czytam i s\u0142ysz\u0119 co\u015b w gu\u015bcie \"Wielka Polska Liberalna\". A przecie\u017c je\u015bli (nadal) b\u0119dzie \"liberalna\" - nigdy nie stanie si\u0119 Wielka. Za to coraz mniej b\u0119dzie polska... Kolejny ju\u017c raz tak zwana niezale\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 sceny politycznej \u2013 okazuje si\u0119 by\u0107 zale\u017cna\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/mikke_balcerowicz.jpg?fit=495%2C330&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39162"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39162"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39162\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39164,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39162\/revisions\/39164"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/39163"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39162"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39162"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39162"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}