{"id":4019,"date":"2012-04-06T21:41:52","date_gmt":"2012-04-06T21:41:52","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.alk.pl\/?p=4019"},"modified":"2014-02-19T23:56:32","modified_gmt":"2014-02-19T22:56:32","slug":"adam-danek-wolny-rynek-a-ekonomia-narodowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=4019","title":{"rendered":"Adam Danek: \u201eWolny rynek\u201d a ekonomia narodowa"},"content":{"rendered":"<p align=\"right\"><em>Wolno\u015b\u0107, przechodz\u0105ca granic\u0119 zakre\u015blon\u0105 przez bezpiecze\u0144stwo i pomy\u015blno\u015b\u0107 narodu, potrzebna jest tylko dla \u0142otr\u00f3w.<\/em><\/p>\n<p align=\"right\">Biada narodom, kt\u00f3re kochaj\u0105 wi\u0119cej wolno\u015b\u0107 ni\u017c ojczyzn\u0119.<\/p>\n<p align=\"right\"><strong>Henryk Sienkiewicz<\/strong><\/p>\n<p align=\"justify\">Zwolennicy \u201ewolnorynkowych\u201d doktryn ekonomicznych uzasadniaj\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 \u201ewolnego rynku\u201d nad wszystkimi innymi ustrojami ekonomicznymi za pomoc\u0105 argumentacji dwojakiego rodzaju. Pierwszy rodzaj argumentacji polega na twierdzeniu, \u017ce \u201ewolny rynek\u201d jest efektywniejszy od innych ustroj\u00f3w ekonomicznych, tzn. przynosi wi\u0119ksze bogactwo (ale komu \u2013 tego ju\u017c jego zwolennicy nie wyja\u015bniaj\u0105). Drugi rodzaj argumentacji zasadza si\u0119 na przekonaniu, \u017ce \u201ewolny rynek\u201d jest sprawiedliwszy od innych ustroj\u00f3w ekonomicznych, stoi od nich wy\u017cej pod wzgl\u0119dem etycznym, poniewa\u017c inne ustroje ekonomiczne opieraj\u0105 si\u0119 na oszustwie, paso\u017cytnictwie i krzywdzie (kt\u00f3re, ma si\u0119 rozumie\u0107, w warunkach \u201ewolnego rynku\u201d zanikaj\u0105).<\/p>\n<p align=\"justify\">Dzieje \u015bwiata nie dowodz\u0105 bynajmniej wy\u017cszo\u015bci modelu \u201ewolnorynkowego\u201d na \u017cadnej z tych dw\u00f3ch p\u0142aszczyzn, tote\u017c je\u017celi jego apologeci usi\u0142uj\u0105 podpiera\u0107 swoje pogl\u0105dy argumentacj\u0105 historyczn\u0105, musz\u0105 prezentowa\u0107 histori\u0119 bardzo wybi\u00f3rczo i tendencyjnie, czyli j\u0105 zniekszta\u0142ca\u0107, a to mo\u017ce by\u0107 \u0142atwo zauwa\u017cone i obr\u00f3cone przeciw ich wywodom. Od przyk\u0142ad\u00f3w historycznych wol\u0105 wi\u0119c przytacza\u0107 w charakterze dowod\u00f3w pogl\u0105dy opiniotw\u00f3rczych w ich ocenie autor\u00f3w: angielskich i francuskich liberalnych my\u015blicieli ekonomicznych z XVIII i XIX wieku, a tak\u017ce ekonomist\u00f3w p\u00f3\u017aniejszego okresu powo\u0142uj\u0105cych si\u0119 na tych pierwszych. Patrzcie \u2013 m\u00f3wi\u0105 \u2013 \u201ewolny rynek\u201d z pewno\u015bci\u0105 jest lepszy od innych ustroj\u00f3w gospodarczych, poniewa\u017c rozmaite Say\u2019e i Bastiaty pisa\u0142y, \u017ce taki w\u0142a\u015bnie jest, a to byli bardzo m\u0105drzy ludzie.<\/p>\n<p align=\"justify\">Tu uwidacznia si\u0119 podstawowa cecha sposobu my\u015blenia ideowych propagator\u00f3w \u201ewolnego rynku\u201d: ahistoryczno\u015b\u0107 tego my\u015blenia i tym samym jego oderwanie od rzeczywisto\u015bci takiej, jaka jest (by\u0142a), a nie jaka powinna by\u0107 wed\u0142ug doktryny przyj\u0119tej moc\u0105 wiary lub sympatii. My\u015bliciele ekonomiczni Anglii XVIII i XIX wieku g\u0142osili, \u017ce wszystkie pa\u0144stwa i ludy dla swojego dobra powinny przyj\u0105\u0107 liberalne rozwi\u0105zania ekonomiczne, poniewa\u017c ich w\u0142asny kraj dzi\u0119ki wcze\u015bniejszemu przej\u015bciu \u201erewolucji przemys\u0142owej\u201d dysponowa\u0142 na starcie produkcyjn\u0105 przewag\u0105. Gdyby ograniczenia dla \u201ewolnego handlu\u201d przesta\u0142y istnie\u0107 jednocze\u015bnie na rynkach wewn\u0119trznych i rynku mi\u0119dzynarodowym, angielscy przemys\u0142owcy i eksporterzy zalaliby swoimi towarami rynki innych kraj\u00f3w, wyko\u0144czyli sw\u0105 nier\u00f3wn\u0105 konkurencj\u0105 producent\u00f3w krajowych i opanowali rynek na trwa\u0142e. W ten spos\u00f3b kraj sta\u0142by si\u0119 zale\u017cny od Anglii, kt\u00f3ra dokona\u0142aby \u015brodkami ekonomicznymi jego skutecznego podboju, oficjalnie si\u0119 tego wypieraj\u0105c \u2013 bo przecie\u017c nie mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 za przejaw \u015bwiadomej polityki rz\u0105du dzia\u0142alno\u015bci prywatnych podmiot\u00f3w gospodarczych, kt\u00f3re w warunkach wolnej konkurencji rywalizuj\u0105 z innymi na r\u00f3wnych dla wszystkich, sprawiedliwych (\u201ewolnorynkowych\u201d) zasadach\u2026 nieprawda\u017c? Z tych samych przyczyn w XIX stuleciu po stronie \u201ewolnego rynku\u201d opowiedzieli si\u0119 ekonomi\u015bci francuscy, mieszka\u0144cy drugiego szybko uprzemys\u0142owionego pa\u0144stwa w Europie. I z tych samych powod\u00f3w liberalizm ekonomiczny sta\u0142 si\u0119 w XX wieku \u015bwieck\u0105 religi\u0105 Ameryki, kiedy jej gospodarka wyros\u0142a na najwi\u0119ksz\u0105 na \u015bwiecie. Za ka\u017cdym razem chodzi\u0142o o podst\u0119pn\u0105 w gruncie rzeczy ch\u0119\u0107 zapewnienia sobie przewagi, narzucenia regu\u0142 korzystniejszych dla jednej strony. Gadanie o wi\u0119kszej uczciwo\u015bci modelu \u201ewolnorynkowego\u201d czy te\u017c jego korzystno\u015bci wsz\u0119dzie i dla wszystkich mo\u017cna w\u0142o\u017cy\u0107 mi\u0119dzy bajki przeznaczone dla \u0142atwowiernych prostaczk\u00f3w. Je\u017celi od\u0142o\u017cy\u0107 to gadanie na bok, dzia\u0142a\u0142o to, co ameryka\u0144ski ekonomista Edward Luttwak niezbyt poprawnie nazwa\u0142 \u201egeoekonomi\u0105\u201d: d\u0105\u017cenie do powi\u0119kszenia politycznej pot\u0119gi pa\u0144stwa za pomoc\u0105 instrument\u00f3w ekonomicznych, w tym przede wszystkim umiej\u0119tnej polityki handlowej.<\/p>\n<p align=\"justify\">Taki charakter \u201ewolnorynkowych\u201d anglo-francuskich koncepcji zosta\u0142 dostrze\u017cony przede wszystkim przez niemieck\u0105 my\u015bl ekonomiczn\u0105. Niejako w polemice z zachodni\u0105 liberaln\u0105 ekonomi\u0105, apoteozuj\u0105c\u0105 motywowanych egoizmem prywatnych producent\u00f3w i handlarzy, ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 niemiecka szko\u0142a <em>National\u00f6konomie<\/em>. Najcz\u0119\u015bciej stosowanym dzi\u015b polskim odpowiednikiem tego ostatniego terminu jest \u201emakroekonomia\u201d; dawniej przek\u0142adano go jako \u201eekonomi\u0119 spo\u0142eczn\u0105\u201d, cho\u0107 t\u0142umaczeniem najprostszym i zarazem najlepszym, bo zgodnym z duchem szko\u0142y, wydaje si\u0119 \u201eekonomia narodowa\u201d. Taki przek\u0142ad najbardziej uwypukla podstawow\u0105 ide\u0119 niemieckiej szko\u0142y ekonomicznej: w\u0142a\u015bciwym podmiotem gospodarki nie jest \u201ejednostka\u201d, \u201eproducent\u201d, \u201ekonsument\u201d, \u201ewolny przedsi\u0119biorca\u201d ani \u017cadna inna z na po\u0142y fikcyjnych figur opisywanych przez liberalnych doktryner\u00f3w, lecz zbiorowo\u015b\u0107: wsp\u00f3lnota, spo\u0142ecze\u0144stwo, nar\u00f3d. St\u0105d te\u017c nigdzie indziej tak mocno, jak w niemieckiej tradycji naukowej nie wi\u0105zano ekonomii z naukami politycznymi. Wybitni przedstawiciele ekonomii narodowej w oparciu o swoje naukowe ustalenia rozwin\u0119li r\u00f3\u017cnorodny wachlarz antyliberalnych koncepcji ekonomicznych, od protekcjonizmu (Friedrich List) przez korporacjonizm (Karl Marlo, Othmar Spann), solidaryzm spo\u0142eczny (Gustav von Schmoller, Adolph Wagner) a\u017c po socjalizm o zabarwieniu narodowym (Werner Sombart). Ekonomia narodowa zdominowa\u0142a nauczanie ekonomii w \u015bwiecie niemieckoj\u0119zycznym (dzi\u0119ki czemu trafi\u0142a te\u017c na ziemie polskie w zaborze pruskim i austriackim). Na uniwersytetach Austro-W\u0119gier i cesarskich Niemiec katedry ekonomii by\u0142y opanowane przez \u201esocjalist\u00f3w\u201d \u2013 z\u017cyma\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej Ludwig von Mises, modelowy wr\u0119cz wytw\u00f3r rozk\u0142adowych pr\u0105d\u00f3w tocz\u0105cych habsbursk\u0105 monarchi\u0119: libera\u0142, demokrata, zateizowany \u017byd, zacietrzewiony zelota \u201ewolnego rynku\u201d.\u201d Mia\u0142 on bowiem zwyczaj dla u\u0142atwienia wymy\u015bla\u0107 od \u201esocjalist\u00f3w\u201d ciurkiem wszystkim krytykom i przeciwnikom liberalizmu, nie czyni\u0105c pomi\u0119dzy nimi specjalnych rozr\u00f3\u017cnie\u0144. W swoich wspomnieniach l\u017cy\u0142 po nazwiskach autor\u00f3w spod znaku ekonomii narodowej, w momencie ich spisywania w wi\u0119kszo\u015bci ju\u017c nie \u017cyj\u0105cych, z zajad\u0142o\u015bci\u0105 i zawi\u015bci\u0105, kt\u00f3re mimo up\u0142ywu lat nie z\u0142agodnia\u0142y ani odrobin\u0119.<\/p>\n<p align=\"justify\">Do kt\u00f3rej szko\u0142y ekonomicznej powinna w swoich pogl\u0105dach na kwestie gospodarcze i spo\u0142eczne odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 konserwatywna Prawica \u2013 do antyliberalnej ekonomii narodowej, czy raczej do szko\u0142y \u201ewolnorynkowej\u201d, ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 od osiemnastowiecznych rzecznik\u00f3w supremacji angielskich kupczyk\u00f3w nad Europ\u0105 po Misesa? Oczywi\u015bcie z tej pierwszej, co implikuje konieczno\u015b\u0107 zwr\u00f3cenia si\u0119 przeciw tej drugiej.<\/p>\n<p><strong>Adam Danek<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wolno\u015b\u0107, przechodz\u0105ca granic\u0119 zakre\u015blon\u0105 przez bezpiecze\u0144stwo i pomy\u015blno\u015b\u0107 narodu, potrzebna jest tylko dla \u0142otr\u00f3w. Biada narodom, kt\u00f3re kochaj\u0105 wi\u0119cej wolno\u015b\u0107 ni\u017c ojczyzn\u0119. Henryk Sienkiewicz Zwolennicy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4021,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[22,6],"tags":[218,468,513,573,618,725],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-12P","jetpack-related-posts":[{"id":17116,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17116","url_meta":{"origin":4019,"position":0},"title":"Polska: Wolny rynek zbydl\u0119cenia","date":"26 pa\u017adziernika 2014","format":false,"excerpt":"Dziennikarz gospodarczy Rafa\u0142 Wo\u015b w obszernym artykule opisuje, jak \u201ewolny rynek kolonizuje sektor publiczny w Polsce\u201d, jak destruktywny wp\u0142yw wywiera kultura gospodarcza liberalizmu na ten ostatni, a tak\u017ce na wi\u0119zi spo\u0142eczne i mentalno\u015b\u0107 Polak\u00f3w. Oto fragmenty artyku\u0142u: W bardzo podobnym kierunku id\u0105 najnowsze publikacje anarchizuj\u0105cego antropologa z LSE Davida Graebera,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/capitalism.jpg?fit=514%2C556&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":32115,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=32115","url_meta":{"origin":4019,"position":1},"title":"Adam Danek: Ograniczy\u0107 &#8222;wolny rynek&#8221;!","date":"15 grudnia 2017","format":false,"excerpt":"Przez wiele lat w tych polskich \u015brodowiskach lu\u017ano poj\u0119tej prawicy, kt\u00f3re uwa\u017ca\u0142y siebie za jej ideow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 (i w ten spos\u00f3b podkre\u015bla\u0142y sw\u0105 odmienno\u015b\u0107 od skoncentrowanej na bie\u017c\u0105cej walce o sto\u0142ki parlamentarne, coraz bardziej bezideowej \u201eumiarkowanej prawicy\u201d czy te\u017c \u201ecentroprawicy\u201d \u2013 bardziej zas\u0142uguj\u0105cej na miano pipi-prawicy) dominowa\u0142o bezwzgl\u0119dnie prze\u015bwiadczenie o\u2026","rel":"","context":"In &quot;Ekonomia&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/images.jpg?fit=243%2C208&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":30744,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30744","url_meta":{"origin":4019,"position":2},"title":"Leszek Popiel: Na pohybel wolno\u015bci","date":"9 wrze\u015bnia 2017","format":false,"excerpt":"Precz z wolno\u015bci\u0105! Niech \u017cyj\u0105 kajdany! (Luis Bu\u00f1uel, Le Fant\u00f4me de la libert\u00e9) NA POHYBEL WOLNO\u015aCI Jeden dzisiaj jest b\u00f3g a ka\u017cdy jest jego prorokiem: Wolno\u015b\u0107. Ba\u0142wanowi temu cze\u015b\u0107 oddaj\u0105 wszyscy. Intelektuali\u015bci i arty\u015bci opiewaj\u0105 Wolno\u015b\u0107 wyszukanymi wywodami i wyrafinowanymi dzie\u0142ami. Prawicowcy i lewicowcy \u2013 dwie obediencje Jedynego Ko\u015bcio\u0142a Wolno\u015bci\u2026","rel":"","context":"In &quot;Idea&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/Caspar-David-FriedrichThe-Watzmann.jpg?fit=1000%2C763&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":30701,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=30701","url_meta":{"origin":4019,"position":3},"title":"Bia\u0142oru\u015b: Giennadij Ziuganow u \u0141ukaszenki","date":"6 wrze\u015bnia 2017","format":false,"excerpt":"Bia\u0142oruski prezydent Alaksandr \u0141ukaszenka spotka\u0142 si\u0119 w Mi\u0144sku z przyby\u0142ym na Bia\u0142oru\u015b Giennadijem Ziuganowem, przyw\u00f3dc\u0105 Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej, kt\u00f3ra na scenie politycznej Rosji odgrywa rol\u0119 konstruktywnej opozycji i mimo swej nazwy jest ugrupowaniem konserwatywnym, silnie odwo\u0142uj\u0105cym si\u0119 do prawos\u0142awia. Podczas spotkania prezydent Bia\u0142orusi podkre\u015bli\u0142 antykapitalistyczn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 idei \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 w\u0142adze\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/Alaksandr_Giennadij.jpg?fit=643%2C358&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":12775,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=12775","url_meta":{"origin":4019,"position":4},"title":"Longin Pastusiak: N\u0119dza ameryka\u0144skiego \u201ekonserwatyzmu\u201d","date":"2 marca 2014","format":false,"excerpt":"Od Redakcji: Polecamy uwadze Czytelnik\u00f3w kr\u00f3tki fragment pracy zbiorowej pod redakcj\u0105 prof. dr. hab. Longina Pastusiaka po\u015bwi\u0119conej tzw. konserwatyzmowi ameryka\u0144skiemu, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w schy\u0142kowym okresie PRL nak\u0142adem cenionego Wydawnictwa Ministerstwa Obrony Narodowej. Ju\u017c kr\u00f3tki przegl\u0105d idei, jakim ho\u0142duj\u0105 rzekomi konserwaty\u015bci polityczni w USA, ujawnia, \u017ce ich pogl\u0105dy nie maj\u0105\u2026","rel":"","context":"In &quot;Inne&quot;","img":{"alt_text":"fat_america","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/fat_america.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":28088,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=28088","url_meta":{"origin":4019,"position":5},"title":"Australia: Papie\u017c przeciw globalizacji i &#8222;rynkom&#8221;","date":"15 stycznia 2017","format":false,"excerpt":"14 stycznia papie\u017c Franciszek w siedzibie Global Foundation w Melbourne spotka\u0142 si\u0119 z politykami, prawnikami i biznesmenami. W przem\u00f3wieniu, kt\u00f3re do nich wyg\u0142osi\u0142, mocno skrytykowa\u0142 kapitalizm. \u2013\u00a0Nie do przyj\u0119cia jako nieludzki jest \u015bwiatowy system ekonomiczny, kt\u00f3ry odrzuca m\u0119\u017cczyzn, kobiety i dzieci za to, \u017ce wydaj\u0105 si\u0119 ju\u017c nieprzydatni wed\u0142ug kryteri\u00f3w\u2026","rel":"","context":"In &quot;Informacje&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/Franciscus_Magnus.jpg?fit=625%2C426&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4019"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4019"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12598,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4019\/revisions\/12598"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}