{"id":4974,"date":"2012-05-21T09:11:09","date_gmt":"2012-05-21T09:11:09","guid":{"rendered":"http:\/\/xportal.pl\/?p=4974"},"modified":"2012-05-21T09:11:09","modified_gmt":"2012-05-21T09:11:09","slug":"adam-danek-niemiecka-geokultura-w-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xportal.press\/?p=4974","title":{"rendered":"Adam Danek: Niemiecka geokultura w Polsce"},"content":{"rendered":"

W rozwa\u017caniach nad polsk\u0105 kultur\u0105 zwyk\u0142o si\u0119 przede wszystkim eksponowa\u0107 jej przynale\u017cno\u015b\u0107 do \u0142aci\u0144skiego kr\u0119gu kulturowego. Maniera ta idzie w parze z drug\u0105: otwartym deprecjonowaniem wp\u0142yw\u00f3w kulturowych innych ni\u017c \u0142aci\u0144skie \u2013 tak, jakby warto\u015bciowe tre\u015bci kulturowe mog\u0142y przenikn\u0105\u0107 do Polski tylko i wy\u0142\u0105cznie z kraj\u00f3w roma\u0144skich. Tworzy si\u0119 w ten spos\u00f3b jednostronny obraz dziejowej roli Polski jako forpoczty kultury (1)<\/strong> \u0142aci\u0144skiej na Wschodzie Europy. Do deprecjonowanych \u017ar\u00f3de\u0142 wp\u0142ywu nale\u017cy mi\u0119dzy innymi kultura niemiecka. Tymczasem Niemcy (2)<\/strong> poprzez swoje wielowiekowe kulturowe oddzia\u0142ywanie na Polsk\u0119, wynikaj\u0105ce z uwarunkowa\u0144 geograficznych, wzbogaci\u0142y nasz\u0105 narodow\u0105 kultur\u0119 o wiele cennych element\u00f3w i nie ma \u017cadnych powod\u00f3w, by wk\u0142adu owego nie docenia\u0107 czy go pomija\u0107. Celem niniejszego artyku\u0142u jest przypomnienie niekt\u00f3rych moment\u00f3w tego historycznego procesu.<\/p>\n

Wp\u0142ywy kultury niemieckiej wlewa\u0142y si\u0119 do Polski przez jej zachodnie granice pocz\u0105wszy od epoki \u015bredniowiecza, kiedy rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 wraz z kolonizacj\u0105 ziem polskich niemieckimi osadnikami. Dokonywa\u0142a si\u0119 na nich w ten spos\u00f3b dyfuzja nie tylko elementu etnicznego z Rzeszy, ale r\u00f3wnie\u017c przywo\u017conych stamt\u0105d instytucji prawnych i politycznych (lokacja wsi i miast na prawie magdeburskim). Wp\u0142yw ten okaza\u0142 si\u0119 niezwykle trwa\u0142y \u2013 miasta w Polsce by\u0142y o\u015brodkami kultury niemieckiej przez nast\u0119pne kilka wiek\u00f3w. Na osobne, obiektywne opracowanie przez historyk\u00f3w \u2013 wolne od uprzedze\u0144 namno\u017conych przez ideologie niekt\u00f3rych polskich ruch\u00f3w politycznych oraz od stereotyp\u00f3w zakorzenionych g\u0142\u00f3wnie w polskiej literaturze popularnej \u2013 wci\u0105\u017c czeka zagadnienie wp\u0142ywu cywilizacyjnego, jaki w \u015bredniowieczu na polsk\u0105 kultur\u0119 wywar\u0142a szczeg\u00f3lna niemiecka formacja w p\u00f3\u0142nocnej Europie: pa\u0144stwo zakonne (niem. Ordensstaat<\/em>) stworzone przez katolicki Zakon Krzy\u017cacki, kt\u00f3re wp\u0142ywowy niemiecki teoretyk i historyk prawa Georg Jellinek<\/strong> (1851-1911) okre\u015bla\u0142 mianem republiki korporacyjnej.<\/p>\n

Niemiecki wp\u0142yw na kultur\u0119 w w\u0119\u017cszym sensie (duchow\u0105, intelektualn\u0105) objawi\u0142 si\u0119 z kolei w Polsce w epoce renesansu. Pojawienie si\u0119 w\u00f3wczas nowych pr\u0105d\u00f3w w polskiej filozofii zwi\u0105zane by\u0142o mi\u0119dzy innymi z oddzia\u0142ywania przyby\u0142ych do Polski filozof\u00f3w i uczonych niemieckiego pochodzenia, takich jak Wawrzyniec Corvinus (w\u0142. Lorenz Raabe) czy \u015al\u0105zak Jerzy Libanus, kt\u00f3rzy osiedli na ziemiach polskich i skupiali wok\u00f3\u0142 siebie kr\u0119gi uczni\u00f3w. To oddzia\u0142ywanie my\u015bli niemieckiej zaznaczy\u0142o si\u0119 na po\u0142udniu Polski: Corvinus \u017cy\u0142 w Nowym Targu, a wyk\u0142ada\u0142 filozofi\u0119, astronomi\u0119 i geografi\u0119 w Krakowie, Libanus by\u0142 rektorem szko\u0142y parafialnej przy krakowskim ko\u015bciele Mariackim. My\u015bliciele ci odegrali o tyle donios\u0142\u0105 rol\u0119, \u017ce do polskiego \u017cycia intelektualnego, w epoce \u015bredniowiecza zdominowanego bezwzgl\u0119dnie przez filozofi\u0119 perypatetyck\u0105 (arystotelesowsk\u0105, scholastyczn\u0105), przeszczepili na nowo platonizm, w Europie zachodniej prze\u017cywaj\u0105cy w\u00f3wczas swoje odrodzenie i ponowny rozkwit.<\/p>\n

Okres nasilenia wp\u0142yw\u00f3w niemieckiej kultury umys\u0142owej w Polsce otworzy\u0142 prze\u0142om XVIII i XIX wieku. W czasach stanis\u0142awowskich Komisja Edukacji Narodowej przeprowadzi\u0142a na ziemiach polskich masow\u0105 likwidacj\u0119 \u2013 czy raczej pogrom \u2013 akademickich o\u015brodk\u00f3w filozofii, postrzeganych jako bastiony znienawidzonej metafizyki (KEN by\u0142a instytucj\u0105 zdominowan\u0105 przez zwolennik\u00f3w antymetafizycznych idei o\u015bwieceniowych); w samym np. roku 1777 ks. Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj zlikwidowa\u0142 czterna\u015bcie katedr filozofii na jednym tylko uniwersytecie w Krakowie. W efekcie aby studiowa\u0107 filozofi\u0119, Polacy musieli udawa\u0107 si\u0119 na uniwersytety niemieckie, otaczaj\u0105ce Polsk\u0119 od po\u0142udnia (Wiede\u0144), zachodu (Wroc\u0142aw) i p\u00f3\u0142nocy (Kr\u00f3lewiec). Oddzia\u0142ywanie filozofii niemieckiej o\u017cywi\u0142o w filozofii polskiej nurt krytyczny wobec o\u015bwieceniowego racjonalizmu i spowodowa\u0142o jej reorientacj\u0119 ku sferze metafizyki i drogom jej poznania. W tym duchu powsta\u0142y na pocz\u0105tku XIX wieku wa\u017cne, a dzi\u015b nies\u0142usznie zapomniane dzie\u0142a filozoficzne: \u201eRady przyjacielskie m\u0142odemu czcicielowi nauk i filozofii\u201d<\/em> (1805) J\u00f3zefa Kalasantego Szaniawskiego<\/strong> (1764-1843), \u201eJakiej filozofii Polacy potrzebuj\u0105\u201d<\/em> (1810) ks. Feliksa Jaro\u0144skiego<\/strong> (1777-1827) oraz \u201eO potrzebie metafizyki\u201d<\/em> (1821) Micha\u0142a Czackiego<\/strong> (1755-1828). W polskim \u017cyciu intelektualnym i kulturalnym istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0107 mia\u0142 zw\u0142aszcza Szaniawski, s\u0142uchacz wyk\u0142ad\u00f3w Immanuela Kanta \u2013 w m\u0142odo\u015bci \u201ejakobin polski\u201d, p\u00f3\u017aniej konserwatywny libera\u0142, a za czas\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego radykalny konserwatysta i monarchista.<\/p>\n

XIX wiek to epoka heglizmu, a wi\u0119c epoka filozofii niemieckiej. Heglizm zdoby\u0142 rz\u0105d dusz nie tylko we w\u0142asnej ojczy\u017anie, ale i na wsch\u00f3d od niej. Nigdzie chyba nie zakorzeni\u0142 si\u0119 tak g\u0142\u0119boko (i trwale, bo a\u017c do czas\u00f3w stalinowskich), jak w Rosji. Jan Gwalbert Pawlikowski <\/strong>(1860-1939) sugestywnie \u2013 i dowcipnie \u2013 opisuje atmosfer\u0119 intelektualn\u0105, panuj\u0105c\u0105 w imperium rosyjskim w latach, gdy odkrywano tam filozofi\u0119 heglowsk\u0105: \u201eMi\u0119dzy rokiem trzydziestym a czterdziestym, po erze francuzczyzny, niemiecko\u015b\u0107 opanowa\u0142a by\u0142a umys\u0142owo\u015b\u0107 rosyjsk\u0105. Kto\u015b ze wsp\u00f3\u0142czesnych opowiada, \u017ce w Heglu nie by\u0142o ust\u0119pu, kt\u00f3ry by nie wywo\u0142ywa\u0142 niesko\u0144czonych dysput, trwaj\u0105cych niekiedy ca\u0142e noce. Przyjaciele zrywali stosunki czasem dlatego tylko, \u017ce si\u0119 nie mogli pogodzi\u0107 co do poj\u0119cia \u00bbabsolutnego ja\u00ab, albo \u00bbbytu samego w sobie\u00ab. Najmarniejsze broszury, byleby tylko wzmiankowa\u0142y Hegla, sprowadzano z Niemiec i czytano tak gorliwie, \u017ce ksi\u0105\u017cka rozpada\u0142a si\u0119 na lu\u017ane kartki\u2026 A kiedy kto, oderwawszy si\u0119 od ksi\u0105\u017cek, szed\u0142 przej\u015b\u0107 si\u0119 za Moskw\u0119 na Sokolniki, to i to czyni\u0142 filozoficznie, aby oddawa\u0107 si\u0119 panteistycznemu uczuciu \u0142\u0105czno\u015bci ze wszech\u015bwiatem; gdy za\u015b po drodze zagadn\u0105\u0142 pijanego so\u0142data albo bab\u0119, to w tym zamiarze, aby okre\u015bli\u0107 substancj\u0119 ludowo\u015bci w jej bezpo\u015brednich i przypadkowych przejawach\u2026\u201d<\/em> O ile w tym samym czasie w Polsce my\u015bl niemiecka nie zapanowa\u0142a nad umys\u0142ami a\u017c do tego stopnia, co w Rosji, to jednak ona g\u0142\u00f3wnie inspirowa\u0142a rozw\u00f3j polskiej filozofii romantycznej, chyba najwa\u017cniejszej w ca\u0142ym dorobku filozoficznym Polski. Ulubionym uczniem Hegla by\u0142 Karol Libelt<\/strong> (1807-1875), a uczniem ucznia Hegla \u2013 August hrabia Cieszkowski <\/strong>(1814-1894). Z kolei J\u00f3zef Go\u0142uchowski<\/strong> (1797-1858) pobiera\u0142 nauki u g\u0142\u00f3wnego filozoficznego rywala Hegla, Friedricha von Schellinga, kt\u00f3rego pogl\u0105dy wywar\u0142y te\u017c wyra\u017any wp\u0142yw na filozofi\u0119 Maurycego Mochnackiego<\/strong> (1803-1834). Bronis\u0142aw Trentowski <\/strong>(1808-1869), zanim zyska\u0142 s\u0142aw\u0119 samodzielnego i znacz\u0105cego my\u015bliciela, przygotowanie filozoficzne zdoby\u0142 podczas studi\u00f3w na niemieckich uniwersytetach w Kr\u00f3lewcu, Heidelbergu i Fryburgu Bade\u0144skim. Niekt\u00f3re swoje wa\u017cne prace polscy filozofowie romantyczni opracowywali i og\u0142aszali zreszt\u0105 pierwotnie w j\u0119zyku niemieckim \u2013 w ten spos\u00f3b powsta\u0142y dzie\u0142a: Go\u0142uchowskiego \u201eDie Philosophie in ihrem Verh\u00e4ltniss zum Leben ganzer V\u00f6lker und einzelner Menschen\u201d <\/em>(1822), Trentowskiego \u201eGrundlage der universellen Philosophie\u201d<\/em> (1837), Cieszkowskiego \u201eProlegomena zur Historiosophie\u201d <\/em>(1838) i \u201eGott und Palingenesie\u201d<\/em> (1842). Dla porz\u0105dku zaznaczmy, \u017ce opisuj\u0105c zwi\u0105zki mi\u0119dzy filozofi\u0105 polsk\u0105 a niemieck\u0105 w tamtym okresie, nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 w\u0142a\u015bnie o wp\u0142ywie lub inspiracji, a nie o na\u015bladownictwie. Polacy dokonywali krytycznej recepcji idei niemieckich, w oparciu o niekt\u00f3re dostarczone przez nie w\u0105tki tworz\u0105c my\u015bl samodzieln\u0105. W klasycznej ju\u017c w swojej dziedzinie \u201eHistorii filozofii\u201d<\/em> fakt ten podkre\u015bla W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz, pisz\u0105c o polskich filozofach ery Romantyzmu: \u201eIch metafizyka r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 znacznie od idealizmu niemieckiego; by\u0142a raczej spirytualistyczna ni\u017c idealistyczna. Cechowa\u0142o j\u0105 teistyczne przekonanie o istnieniu Boga osobowego, przekonanie o wieczno\u015bci dusz, o bezwzgl\u0119dnej przewadze si\u0142 duchowych nad cielesnymi.\u201d<\/em><\/p>\n

Nie mo\u017cna wreszcie pomin\u0105\u0107 wp\u0142ywu niemieckiej kultury intelektualnej na dorobek polskiej my\u015bli prawniczej i politycznej. W okresie zabor\u00f3w wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 p\u00f3\u017aniej polscy przedstawiciele \u015bwiata nauk prawnych i politycznych na studia wyje\u017cd\u017cali g\u0142\u00f3wnie na uniwersytety Niemiec, Austrii i niemieckoj\u0119zycznej Szwajcarii wschodniej, tote\u017c kszta\u0142cili si\u0119 w oparciu o niemieckoj\u0119zyczn\u0105 literatur\u0119 oraz niemieck\u0105 my\u015bl prawno-pa\u0144stwow\u0105. Formacj\u0119 tego rodzaju odebrali mi\u0119dzy innymi: Antoni Zygmunt Helcel <\/strong>(1808-1870), Julian Dunajewski <\/strong>(1821-1907), Julian Klaczko<\/strong> (1825-1906), J\u00f3zef Szujski<\/strong> (1835-1883), Stanis\u0142aw Ko\u017amian <\/strong>(1836-1922), J\u00f3zef Bohdan Oczapowski <\/strong>(1840-1895), Aleksander Rembowski <\/strong>(1847-1906), Wojciech Dzieduszycki <\/strong>(1848-1909), Stanis\u0142aw Starzy\u0144ski <\/strong>(1853-1935), Leopold Caro<\/strong> (1864-1939), W\u0142adys\u0142aw Leopold Jaworski <\/strong>(1865-1930), Stanis\u0142aw Bukowiecki <\/strong>(1873-1944), Stanis\u0142aw Wr\u00f3blewski <\/strong>(1868-1938), Stanis\u0142aw Estreicher<\/strong> (1869-1939), J\u00f3zef Buzek <\/strong>(1873-1936), Stanis\u0142aw Go\u0142\u0105b<\/strong> (1879-1939), Zygmunt Cybichowski <\/strong>(1879-1946), O. Jacek Woroniecki OP <\/strong>(1879-1949), Kazimierz W\u0142adys\u0142aw Kumaniecki <\/strong>(1880-1941), Antoni Peretiatkowicz <\/strong>(1884-1956), W\u0142adys\u0142aw Maliniak<\/strong> (1885-1941), Micha\u0142 Kr\u00f3l <\/strong>(1900-1942), Konstanty Grzybowski <\/strong>(1901-1970).<\/p>\n

Cz\u0119sto podkre\u015blan\u0105 cech\u0105 niemieckiej kultury umys\u0142owej by\u0142a jej \u201ezami\u0142owanie do mrocznej metafizyki\u201d (okre\u015blenie demoliberalnej katolickiej publicystki Sonii Szostakiewicz), zwracaj\u0105ce si\u0119 przeciw nowo\u017cytnej kulturze racjonalistycznej, uznawanej dzi\u015b powszechnie za fundament cywilizacji europejskiej. Na znaczenie tej cechy zwracali uwag\u0119 autorzy analizuj\u0105cy kulturowe dziedzictwo Niemiec ze skrajnie nieraz odmiennych pozycji, jak umiarkowany konserwatysta Peter Viereck <\/strong>(1916-2006) w pracy \u201eMetapolityka. Od Wagnera i niemieckich romantyk\u00f3w do Hitlera\u201d <\/em>(1941) i marksista Gy\u00f6rgy Luk\u00e1cs w pracy \u201eZniszczenie rozumu. Droga irracjonalizmu od Schellinga do Hitlera\u201d<\/em> (1954). Thomas Mann tak charakteryzowa\u0142 t\u0119 sk\u0142onno\u015b\u0107, zakorzenion\u0105 w niemieckiej kulturze: \u201eJest to raczej okre\u015blona ciemna pot\u0119ga i pobo\u017cno\u015b\u0107, mo\u017cna by\u0142oby r\u00f3wnie\u017c powiedzie\u0107: archaiczno\u015b\u0107 duszy, kt\u00f3ra czuje si\u0119 bliska chtonicznym, irracjonalnym i demonicznym si\u0142om \u017cycia, co ma znaczy\u0107: w\u0142a\u015bciwym \u017ar\u00f3d\u0142om \u017cycia, i kt\u00f3ra wy\u0142\u0105cznie rozumnej obserwacji \u015bwiata i wy\u0142\u0105cznie rozumnemu do\u0144 stosunkowi przeciwstawia oporno\u015b\u0107 g\u0142\u0119bszej wiedzy, g\u0142\u0119bszego powi\u0105zania z tym, co \u015bwi\u0119te. Nar\u00f3d niemiecki jest narodem romantycznej kontrrewolucji przeciwko filozoficznemu intelektualizmowi i racjonalizmowi o\u015bwiecenia \u2013 narodem buntu muzyki przeciw literaturze, mistyki przeciw klarowno\u015bci.\u201d<\/em> (3)<\/strong>. Zasadne wydaje si\u0119 pytanie, czy owa \u201emroczna metafizyka\u201d kwitn\u0105ca w Niemczech w czasach nowo\u017cytnych nie jest po prostu ze\u015bwiecczon\u0105 wersj\u0105 mistyki, kwitn\u0105cej wcze\u015bniej w Niemczech \u015bredniowiecznych. Przed Reformacj\u0105 (kt\u00f3ra nie rozpocz\u0119\u0142a wprawdzie proces\u00f3w sekularyzacji w Europie \u2013 bo rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 wcze\u015bniej \u2013 ale przyda\u0142a im znacznego rozp\u0119du) Niemcy wyda\u0142y przecie\u017c jedn\u0105 z najwi\u0119kszych szk\u00f3\u0142 mistyki, kt\u00f3ra oddzia\u0142a\u0142a na ca\u0142y \u015bwiat katolicki \u2013 mistyk\u0119 nadre\u0144sk\u0105, z takimi jej przedstawicielami, jak: Mistrz Eckhart <\/strong>(1260-1327), b\u0142. Henryk Suzo<\/strong> (1295\/1297-1366), Jan Tauler<\/strong> (1300-1361) czy Tomasz \u00e0 Kempis<\/strong> (1379-1471). Szko\u0142a by\u0142a poniek\u0105d neoplato\u0144sk\u0105 reakcj\u0105 przeciw wszechw\u0142adnej w epoce scholastyki filozofii arystotelesowskiej. Arystotelizm nie zna\u0142 mistyki; neoplatonizm \u015bci\u015ble wi\u0105za\u0142 z ni\u0105 filozofi\u0119.<\/p>\n

Geokultur\u0119 <\/em>mo\u017cna zdefiniowa\u0107 jako projekcj\u0119 wp\u0142yw\u00f3w kulturowych podmiotu geopolitycznego lub grupy podmiot\u00f3w geopolitycznych na okre\u015blonej przestrzeni. Niemiecka geokultura w Polsce i jej otoczeniu w opisanych powy\u017cej aspektach zas\u0142uguje na pozytywn\u0105 ocen\u0119. Stwarza\u0142a ona na ziemiach polskich przeciwwag\u0119 dla geokultury w \u015bcis\u0142ym sensie zachodniej: kupieckiego pragmatyzmu i liberalnego materializmu kraj\u00f3w anglosaskich oraz sensualizmu i wygodnickiego epikureizmu (dolce vita<\/em>) kraj\u00f3w roma\u0144skich. Niemiecka geokultura mia\u0142a te\u017c w Polsce zdeklarowanych przeciwnik\u00f3w. Nale\u017celi do nich z jednej strony mi\u0142o\u015bnicy anglosaskiej kultury kupieckiej, zazwyczaj propaguj\u0105cy r\u00f3wnocze\u015bnie r\u00f3\u017cne wersje liberalizmu ekonomicznego, z drugiej strony zwolennicy prymatu kultury roma\u0144skiej. T\u0119 ostatni\u0105 tendencj\u0119 egzemplifikowa\u0142 m.in. Feliks Koneczny ze swoj\u0105 teori\u0105 cywilizacji, w kt\u00f3rej oskar\u017ca\u0142 Niemcy o cywilizacyjny \u201ebizantynizm\u201d, jak r\u00f3wnie\u017c ca\u0142y ob\u00f3z Narodowej Demokracji (w tym zwi\u0105zana z nim \u201eszko\u0142a narodowa\u201d w historiografii), kt\u00f3ry germanofobi\u0119, a w znacznej mierze i frankofilstwo, wyni\u00f3s\u0142 do rangi politycznego dogmatu.<\/p>\n

Uznanie stanowiska tych ostatnich za b\u0142\u0119dne i pozytywne warto\u015bciowanie niemieckiego wp\u0142ywu na polsk\u0105 kultur\u0119 narodow\u0105 nie implikuje politycznej germanofilii. Nie kto inny ni\u017c Feliks Koneczny w podobnym kontek\u015bcie zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na paradoks pi\u0142sudczyk\u00f3w \u2013 ruchu intelektualnego i politycznego w jego ocenie najmocniej w Polsce ukszta\u0142towanego przez wp\u0142yw kultury rosyjskiej, a zarazem najmocniej eksponuj\u0105cego antyrosyjsk\u0105 orientacj\u0119 polityczn\u0105. Dzisiejsze Niemcy \u2013 jeden z najbardziej zamerykanizowanych kraj\u00f3w w Europie \u2013 nie s\u0105 ju\u017c zreszt\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em o\u017cywczych impuls\u00f3w duchowych dla Europy \u015arodkowej i Wschodniej. Wymienione powy\u017cej warto\u015bciowe elementy kultury zosta\u0142y wyt\u0119pione w nich samych.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Adam Danek<\/p>\n

1. Nie b\u0119dziemy si\u0119 tu odnosi\u0107 do scholastycznych spor\u00f3w o relacje pomi\u0119dzy poj\u0119ciami kultury<\/em> i cywilizacji<\/em>, w jakich lubuj\u0105 si\u0119 niekt\u00f3rzy zwolennicy historiozofii Oswalda Spenglera oraz wszyscy zwolennicy historiozofii Feliksa Konecznego. Dla kwestii poruszonych w niniejszym artykule dystynkcja ta nie ma a\u017c tak wielkiego znaczenia.<\/p>\n

2. Pisz\u0105c o oddzia\u0142ywaniu Niemiec, jako jego podmiot w niniejszym szkicu b\u0119dziemy mie\u0107 na my\u015bli obszar niemieckiego kr\u0119gu kulturowego \u2013 a wi\u0119c raczej terytorium \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego \u0142\u0105cznie z habsbursk\u0105 Austri\u0105 (\u201ewielkie Niemcy\u201d), ni\u017c tylko ziemie zjednoczone pa\u0144stwowo w 1871 r. i ponownie w 1990 r.<\/p>\n

3. Prze\u0142. Krystyna G\u00f3rniak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W rozwa\u017caniach nad polsk\u0105 kultur\u0105 zwyk\u0142o si\u0119 przede wszystkim eksponowa\u0107 jej przynale\u017cno\u015b\u0107 do \u0142aci\u0144skiego kr\u0119gu kulturowego. Maniera ta idzie w parze z drug\u0105: otwartym deprecjonowaniem […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4977,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[6,26],"tags":[35,218,292,490,629,712,725,811],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-1ie","jetpack-related-posts":[{"id":25938,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=25938","url_meta":{"origin":4974,"position":0},"title":"Polska: Walczmy z Rosj\u0105 i Brexitem","date":"20 czerwca 2016","format":false,"excerpt":"Krytyka\u00a0nadba\u0142tyckich manewr\u00f3w NATO wyg\u0142oszona przez niemieckiego ministra spraw zagranicznych rozsierdzi\u0142a Ryszarda Czarneckiego, znanego z cz\u0119stych zmian przynale\u017cno\u015bci partyjnej polityka dzia\u0142aj\u0105cego obecnie w PiS.\u00a0By si\u0119 odegra\u0107, oskar\u017cy\u0142 wi\u0119c\u00a0rz\u0105d Niemiec o nasy\u0142anie\u00a0nielegalnych imigrant\u00f3w na inne kraje pod pretekstem \"europejskiej solidarno\u015bci\" oraz, co gorsze, o sabotowanie idei wsp\u00f3lnej europejskiej walki z Rosj\u0105. \u2013\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/Ryszard_Czarnecki.jpg?fit=900%2C611&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":17842,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=17842","url_meta":{"origin":4974,"position":1},"title":"Adam Danek: Kultura polska wobec Zachodu","date":"8 grudnia 2014","format":false,"excerpt":"\u00a0\u00a0 Kwestia przynale\u017cno\u015bci Polski do kr\u0119gu kulturowego zwanego Zachodem wzbudza emocje, ilekro\u0107 jest dyskutowana. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c impuls do dyskusji daje zazwyczaj zakwestionowanie owej przynale\u017cno\u015bci przez opiniotw\u00f3rcze podmioty z Europy Zachodniej, cz\u0119sto w po\u0142\u0105czeniu z przypisaniem Polski do \u015bwiata Wschodu, postrzeganego przez wspomniane podmioty pejoratywnie, w kategoriach ni\u017cszo\u015bci cywilizacyjnej.\u2026","rel":"","context":"In "Adam Danek"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/melancholia-1894.jpg?fit=1200%2C705&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":32929,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=32929","url_meta":{"origin":4974,"position":2},"title":"Polska: Minister tworu syjonistycznego chce poucza\u0107 Polak\u00f3w","date":"5 lutego 2018","format":false,"excerpt":"Minister edukacji tzw. Izraela Naftali Bennett ma zamiar wyt\u0142umaczy\u0107 polskim w\u0142adzom, \u017ce \u201ehistorii nie mo\u017cna przepisa\u0107\u201d. Jego wizyta jest postrzegana jako element nacisku na prezydenta Dud\u0119, by nie podpisywa\u0142 nowelizacji ustawy o IPN. Syjonista Naftali Bennett odwiedzi w \u015brod\u0119 Polsk\u0119, gdzie spotka si\u0119 z wicepremierem Gowinem oraz polskimi studentami. Wizyta\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/0117-israel-election-brother-Naftali-Bennett.jpg?fit=600%2C400&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":19062,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=19062","url_meta":{"origin":4974,"position":3},"title":"Polska: Prawo dobre, wykonanie fatalne","date":"2 lutego 2015","format":false,"excerpt":"Po\u015br\u00f3d powszechnego narzekania na polskie prawo, ciekaw\u0105 opini\u0119 wyg\u0142osili eksperci bior\u0105cy udzia\u0142 w sobotniej konferencji PPS i OPZZ, kt\u00f3rzy stwierdzili, \u017ce polski Kodeks Pracy nie jest z\u0142y, za\u015b do poprawy sytuacji na rynku pracy przyczyni\u0142oby si\u0119 po prostu stosowanie si\u0119 do niego przez pracodawc\u00f3w. Andrzej Radzikowski, wiceprzewodnicz\u0105cy Og\u00f3lnopolskiego Zrzeszenia Zwi\u0105zk\u00f3w\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/kodeks.png?fit=350%2C200&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":16708,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=16708","url_meta":{"origin":4974,"position":4},"title":"Polska: Najwi\u0119ksza fala emigracji od 100 lat","date":"27 wrze\u015bnia 2014","format":false,"excerpt":"Jak podaje niemiecka gazeta S\u00fcddeutsche Zeitung opieraj\u0105c si\u0119 na danych GUS, liczba Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy do 2013 wyemigrowali w celach zarobkowych za granic\u0119 mo\u017ce wynosi\u0107 nawet od 2,6 do 2,7 miliona os\u00f3b. Oznacza to, \u017ce jest to najwi\u0119ksza fala emigracji od pocz\u0105tku XX wieku, kiedy to ok. 3,5 miliona Polak\u00f3w opu\u015bci\u0142o\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/09\/1_emigracja_szkodzi.png?fit=560%2C380&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":22120,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=22120","url_meta":{"origin":4974,"position":5},"title":"Polska: Milion Ukrai\u0144c\u00f3w i problem\u00f3w","date":"14 sierpnia 2015","format":false,"excerpt":"Wyt\u0119\u017cone wysi\u0142ki ukrai\u0144skiej V kolumny w Polsce przynosz\u0105 rezultaty: ukrai\u0144ski ambasador w Polsce Andrij Deszczyca w wywiadzie dla portalu Glavcom.ua przyzna\u0142, \u017ce w Polsce mo\u017ce przebywa\u0107 ju\u017c oko\u0142o miliona lub wi\u0119cej ukrai\u0144skich imigrant\u00f3w. Tak, powinienem powiedzie\u0107, \u017ce to jest ju\u017c zauwa\u017calne nawet na ulicach, w sklepach, w restauracjach i w\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"cec419267c3bdce002266fd082743f0d","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/cec419267c3bdce002266fd082743f0d.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4974"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4974"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4974\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4974"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}