Andrzej Frycz Modrzewski (1503-1572) nale\u017ca\u0142 do najbardziej w \u015bwiecie znanych reprezentant\u00f3w my\u015bli polskiej. Polemizowa\u0142 z nim mi\u0119dzy innymi teoretyk uwa\u017cany za tak wa\u017cnego dla nowo\u017cytno\u015bci, jak Hugo Grocjusz, a s\u0142ynne dzie\u0142o Jeana Bodina \u201eSze\u015b\u0107 ksi\u0105g o Rzeczypospolitej\u201d (1576) powsta\u0142o jako odpowied\u017a na \u201eO poprawie Rzeczypospolitej\u201d (1550-1551) Modrzewskiego. My\u015bliciel z Wolborza nie zwraca\u0142 natomiast na siebie uwagi polskich konserwatyst\u00f3w i tradycjonalist\u00f3w. Trudno si\u0119 zreszt\u0105 spodziewa\u0107, by ich zainteresowanie budzi\u0142 rzecznik humanitaryzmu, egalitaryzmu (prawnego zr\u00f3wnywania stan\u00f3w spo\u0142ecznych), \u201ewolno\u015bci sumienia\u201d i Reformacji (= herezji).<\/p>\n
W refleksji politycznej Modrzewskiego obecny jest jednak w\u0105tek potencjalnie warto\u015bciowy dla Prawicy, osobliwie dla rewolucyjnych konserwatyst\u00f3w. Przewija si\u0119 on tam, gdzie uwidaczniaj\u0105 si\u0119 w niej inspiracje plato\u0144skie. Mo\u017cemy go wi\u0119c nazwa\u0107 platonizmem politycznym.<\/p>\n
Egalitarne postulaty Modrzewskiego nie dotycz\u0105 jednej grupy w spo\u0142ecze\u0144stwie: elity uczonych, obznajomionych z arkanami rz\u0105dzenia pa\u0144stwem. S\u0105 oni pomocnikami i doradcami w\u0142adcy jako specjali\u015bci w dziedzinach etyki, prawa czy kontroli. Tworz\u0105 jakby odr\u0119bny stan spo\u0142eczny: wed\u0142ug Modrzewskiego szlachta nie powinna sprawowa\u0107 urz\u0119d\u00f3w do\u017cywotnio, natomiast uczeni urz\u0119dnicy \u2013 tak. Przest\u0119pstwo pope\u0142nione wzgl\u0119dem urz\u0119dnika powinno by\u0107 karane surowiej, ni\u017c przest\u0119pstwo wzgl\u0119dem zwyk\u0142ego cz\u0142owieka \u2013 pogl\u0105d godny podkre\u015blenia u autora zachwalanego jako prekursor koncepcji \u201er\u00f3wno\u015bci wobec prawa\u201d. Uczeni maj\u0105 pe\u0142ni\u0107 funkcje urz\u0119dowych stra\u017cnik\u00f3w dobrych obyczaj\u00f3w, a tak\u017ce s\u0119dzi\u00f3w. Jako ci ostatni nie podlegaj\u0105 \u017cadnej zewn\u0119trznej kontroli, poniewa\u017c sk\u0142ady s\u0105d\u00f3w nie pochodz\u0105 z wyboru, lecz uzupe\u0142niaj\u0105 si\u0119 same przez kooptacj\u0119. Uczeni-urz\u0119dnicy stanowi\u0105 wi\u0119c rodzaj wzgl\u0119dnie zamkni\u0119tej, osobnej kasty, do kt\u00f3rej nap\u0142yw nowych cz\u0142onk\u00f3w sami reguluj\u0105.<\/p>\n
Elita pa\u0144stwowa w my\u015bli ustrojowej Modrzewskiego wykazuje zatem podobie\u0144stwo do warstwy kr\u00f3l\u00f3w-filozof\u00f3w opisanej przez Platona w \u201ePa\u0144stwie\u201d. Sam autor przedstawi\u0142 j\u0105 jako nowy stan duchowny, duchowie\u0144stwo nowej epoki. Domaga\u0142 si\u0119 tym samym odtworzenia plato\u0144skiej \u201eteokracji wiedzy\u201d, rz\u0105d\u00f3w wtajemniczonych i m\u0119drc\u00f3w.<\/p>\n
Polska tradycja intelektualna przedstawiana jest dzi\u015b cz\u0119sto w spos\u00f3b nacechowany prezentyzmem. Prezentyzm to spogl\u0105danie na przesz\u0142o\u015b\u0107 przez pryzmat tego, co istnieje obecnie. Tym za\u015b, co istnieje obecnie, jest demoliberalizm. Zyskuj\u0105 wi\u0119c popularno\u015b\u0107 pomys\u0142y, by \u201emark\u0119\u201d Polski w Europie i \u015bwiecie budowa\u0107 jako wizerunek kraju najbardziej post\u0119powego, gdzie o wiele wcze\u015bniej ni\u017c w innych pa\u0144stwach wymy\u015blono demokracj\u0119, rz\u0105dy parlamentu, \u201eprawa cz\u0142owieka i obywatela\u201d, partie polityczne, tolerancj\u0119 i w og\u00f3le nowo\u017cytn\u0105 ideologi\u0119 \u201ewolno\u015bci\u201d \u2013 urzeczywistnione w ustroju przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, w tych wszystkich naszych nihil novi i aurea libertas. W jakiej\u015b mierze jest to prawda: Rzeczpospolit\u0105 wcze\u015bniej ni\u017c inne wsp\u00f3lnoty polityczne Starego \u015awiata prze\u017car\u0142 \u201ewolno\u015bciowy\u201d rak, przegryzaj\u0105c \u017cywotny rdze\u0144 pa\u0144stwa. Rozbiory spowodowa\u0142y w\u0142a\u015bnie republikanizm i sejmokracja \u2013 sformalizowane gwarancje ustrojowej bezsi\u0142y, wyrastaj\u0105ce z nierozumnej nienawi\u015bci do zasady w\u0142adzy i do instytucji; spowodowa\u0142a je w\u0142a\u015bnie \u201ez\u0142ota wolno\u015b\u0107\u201d \u2013 teoria i praktyka rozbestwionej antypa\u0144stwowej anarchii. M\u00f3wi\u0105c ja\u015bniej, Polsk\u0119 zniszczy\u0142a \u201eWolno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n
Ale Polska nie r\u00f3wna si\u0119 \u201eWolno\u015b\u0107\u201d. Nale\u017cy p\u00f3j\u015b\u0107 w odwrotnym kierunku \u2013 wydoby\u0107 z polskiej spu\u015bcizny intelektualnej i przypomnie\u0107 to wszystko, co uderza z g\u00f3ry w panuj\u0105cego dzi\u015b \u201educha czasu\u201d i jego \u201ewolno\u015bciowe\u201d obsesje. Pos\u0142u\u017cy temu nie tylko zwr\u00f3cenie wsp\u00f3\u0142czesnemu czytelnikowi tradycji, nurt\u00f3w i postaci celowo zapomnianych (damnatio memoriae<\/em>) lub pomijanych milczeniem, ale r\u00f3wnie\u017c odczytanie na nowo znanych polskich my\u015blicieli, takich jak Andrzej Frycz Modrzewski.<\/p>\n Adam Danek<\/strong> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Andrzej Frycz Modrzewski (1503-1572) nale\u017ca\u0142 do najbardziej w \u015bwiecie znanych reprezentant\u00f3w my\u015bli polskiej. Polemizowa\u0142 z nim mi\u0119dzy innymi teoretyk uwa\u017cany za tak wa\u017cnego dla nowo\u017cytno\u015bci, […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5139,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[23,6],"tags":[218,372,581,712],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5dyvz-1kS","jetpack-related-posts":[{"id":35142,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=35142","url_meta":{"origin":5138,"position":0},"title":"Bia\u0142oru\u015b: Ko\u015bciuszko nie jest naszym bohaterem narodowym","date":"14 sierpnia 2019","format":false,"excerpt":"Akademia Nauk Republiki Bia\u0142orusi uwa\u017ca, \u017ce nie ma podstaw, by uwa\u017ca\u0107 Tadeusza Ko\u015bciuszk\u0119 za bia\u0142oruskiego bohatera. Jak podaje bia\u0142oruski portal \u201eNasza Niwy\u201d, wiosn\u0105 oko\u0142o 100 os\u00f3b zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do miejskiego komitetu wykonawczego miasta Mi\u0144ska z pro\u015bb\u0105, by nada\u0107 jednej z ulic stolicy imi\u0119 Tadeusza Ko\u015bciuszki. Po odmowie ze strony urz\u0119dnik\u00f3w,\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/8dad9b58-9a3e-424a-98c3-1599eddbc1f5.jpg?fit=663%2C364&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":23588,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=23588","url_meta":{"origin":5138,"position":1},"title":"Polska: Przedstawiciel Tatar\u00f3w o imigrantach","date":"17 listopada 2015","format":false,"excerpt":"Prof. Selim Chazbijewicz, wyk\u0142adowca nauk politycznych na Uniwersytecie Warmi\u0144sko-Mazurskim w Olsztynie i dzia\u0142acz spo\u0142eczno\u015bci polskich Tatar\u00f3w (wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i w latach 1999-2007 prezes rady centralnej Zwi\u0105zku Tatar\u00f3w Rzeczypospolitej Polskiej) w wypowiedzi dla Radia Olsztyn przyzna\u0142, i\u017c jest przeciwny temu, by Polska przyj\u0119\u0142a imigrant\u00f3w z Bliskiego Wschodu i Afryki, co pr\u00f3buj\u0105 narzuci\u0107\u2026","rel":"","context":"In "Informacje"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/tatar.jpg?fit=639%2C426&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":13972,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=13972","url_meta":{"origin":5138,"position":2},"title":"Adam Danek: Tak niewielu","date":"3 lipca 2012","format":false,"excerpt":"Dla ludzi Prawicy we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce \u2013 konserwatyst\u00f3w, monarchist\u00f3w, tradycjonalist\u00f3w, narodowych radyka\u0142\u00f3w \u2013 pierwsze wyzwanie, przed jakim staj\u0105, stanowi obraz ich w\u0142asnych ugrupowa\u0144, z jakim nieustannie s\u0105 konfrontowani. Nagminnie s\u0142ysz\u0105, i\u017c ich \u015brodowiska s\u0105 w\u0105skie, pozostaj\u0105 w izolacji czy alienacji wzgl\u0119dem wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa, a ich pomys\u0142ami i postulatami nikt si\u0119\u2026","rel":"","context":"In "Adam Danek"","img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":27502,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=27502","url_meta":{"origin":5138,"position":3},"title":"Alex Kurtagi\u0107: Dlaczego konserwaty\u015bci zawsze przegrywaj\u0105","date":"21 listopada 2016","format":false,"excerpt":"W nowoczesnych spo\u0142ecze\u0144stwach zachodnich libera\u0142owie zawsze maj\u0105 z czego si\u0119 cieszy\u0107, a konserwaty\u015bci zawsze maj\u0105 powody do p\u0142aczu. Libera\u0142owie mogliby uzna\u0107 to stwierdzenie za niezwyk\u0142e, gdy\u017c w minionym stuleciu ich partie sp\u0119dzi\u0142y wi\u0119cej czasu z dala od w\u0142adzy ni\u017c ich konserwatywni rywale, a \u017cadna partia radykalnej lewicy nie posiada\u0142a nigdy\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/Kurtagic.png?fit=832%2C545&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":36311,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=36311","url_meta":{"origin":5138,"position":4},"title":"Ronald Lasecki: Wyborczy zwrot w Iranie","date":"23 lutego 2020","format":false,"excerpt":"W dniu 21. lutego odby\u0142a si\u0119 w Iranie pierwsza tura wybor\u00f3w do 290-osobowego Islamskiego Zgromadzenia Konsultatywnego (jednoizbowego parlamentu Islamskiej Republiki Iranu). Druga, uzupe\u0142niaj\u0105ca tura przewidziana jest na maj. 12-osobowa Rada Stra\u017cnik\u00f3w Konstytucji dopu\u015bci\u0142a do kandydowania 7 150 spo\u015br\u00f3d 16 000 kandydat\u00f3w. W\u015br\u00f3d dopuszczonych do kandydowania znalaz\u0142o si\u0119 666 kobiet. Uprawnionych\u2026","rel":"","context":"In "Polityka"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/iran-elections-khamenei-3-sh-rc-200222_hpMain_16x9_1600.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":23935,"url":"https:\/\/xportal.press\/?p=23935","url_meta":{"origin":5138,"position":5},"title":"Adam Danek: S\u0105dy, trybuna\u0142y i demokracja","date":"16 grudnia 2015","format":false,"excerpt":"Od kilku tygodni ogniskiem konfliktu politycznego w Polsce jest Trybuna\u0142 Konstytucyjny. Najwi\u0119ksze stronnictwa parlamentarne zarzucaj\u0105 sobie nawzajem zamach na t\u0119 instytucj\u0119. Ugrupowanie Paw\u0142a Kukiza \u2013 chyba tylko po to, \u017ceby si\u0119 od nich odr\u00f3\u017cni\u0107 \u2013 zaproponowa\u0142o natomiast likwidacj\u0119 Trybuna\u0142u. W odpowiedzi organizatorzy demoliberalnej krucjaty w obronie Trybuna\u0142u Konstytucyjnego pospiesznie wyci\u0105gn\u0119li\u2026","rel":"","context":"In "Idea"","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/xportal.press\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/Temida.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5138"}],"collection":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5138"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5138\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5138"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5138"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xportal.press\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5138"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}