Stosunek do \u015bwiata doczesnego jako ca\u0142o\u015bci od zawsze stanowi\u0142 w chrze\u015bcija\u0144stwie wa\u017cny przedmiot namys\u0142u. W najmniejszym stopniu zapewne dotyczy\u0142o to pierwszych chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy oczekiwali rych\u0142ej Paruzji, w zwi\u0105zku z czym swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 na ziemi postrzegali jako przemijaj\u0105cy epizod. Z up\u0142ywem czasu jednak obecno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a w \u015bwiecie zacz\u0119\u0142a by\u0107 pojmowana jako w planie doczesnym sta\u0142a. Tym samym pojawi\u0142o si\u0119 zagadnienie u\u0142o\u017cenia relacji Ko\u015bci\u00f3\u0142-\u015bwiat, a wi\u0119c i stosunku katolika do tego, co w \u015bwiecie zastaje.<\/p>\n
Najbardziej podstawowa nauka chrze\u015bcija\u0144skiej ortodoksji g\u0142osi, i\u017c \u015bwiat oraz cz\u0142owiek (a wi\u0119c i spo\u0142ecze\u0144stwo) s\u0105 dzie\u0142em Boga, nie mog\u0105 przeto by\u0107 z\u0142e z natury. Ale inna podstawowa nauka stanowi, \u017ce jego wyznawcom nie wolno przymyka\u0107 oczu na wielopostaciow\u0105, czynn\u0105 obecno\u015b\u0107 w \u015bwiecie z\u0142a. Od prawdy o \u015bwiecie jako dziele Bo\u017cym \u0142atwo przej\u015b\u0107 do niejasnej, m\u0119tnej, ale u\u0142atwiaj\u0105cej \u017cycie formu\u0142ki \u201e\u015bwiat jest dobry\u201d, od niej za\u015b ju\u017c niedaleka droga do uznania, \u017ce skoro \u015bwiat stworzony przez Boga jest dobry, to nie ma si\u0119 co czepia\u0107 \u2013 cokolwiek si\u0119 w nim znajduje, nie mo\u017ce by\u0107 niezgodne z Jego wol\u0105, a nawet je\u015bli, to przecie\u017c Pan B\u00f3g sam Sobie z tym poradzi. Postawa akceptacji, wyrozumia\u0142o\u015bci, \u201eniesprzeciwiania si\u0119\u201d, delikatno\u015bci wobec z\u0142a na gruncie katolicyzmu pozostaje niedopuszczalna. Filozoficzny optymizm we wszelkich wersjach nie jest chrze\u015bcija\u0144skim pogl\u0105dem na \u015bwiat. Jego wyrazista posta\u0107 znana pod nazw\u0105 pelagianizmu zosta\u0142a onegdaj przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 pot\u0119piona i zwalczona jako herezja.<\/p>\n
Pismo \u015awi\u0119te wskazuje wielokrotnie, i\u017c rzeczywisto\u015b\u0107 pozostaje dalece bardziej skomplikowana, ni\u017c w bezproblemowym, czyli naiwnym, hase\u0142ku \u201e\u015bwiat jest dobry\u201d. Mianem \u201eksi\u0119cia tego \u015bwiata\u201d <\/em>okre\u015bla ono \u2013 diab\u0142a. Wspomina r\u00f3wnie\u017c, bynajmniej nie pochwalnie, o \u201esynach tego \u015bwiata\u201d<\/em>, kt\u00f3rzy w sprawach ziemskich okazuj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto znacznie bardziej otrzaskani i skuteczni od \u201esyn\u00f3w \u015bwiat\u0142o\u015bci\u201d<\/em>. Do takich s\u0142\u00f3w Ewangelii dochodzi wiedza czerpana z prostej obserwacji, kt\u00f3ra ujawnia, \u017ce z\u0142a wola, cynizm, oboj\u0119tno\u015b\u0107 na prawa Boskie s\u0105 w\u015br\u00f3d ludzi czym\u015b powszednim, nad czym wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nawet specjalnie nie za\u0142amuje r\u0105k, tylko na r\u00f3\u017cne sposoby przechodzi do porz\u0105dku dziennego. St\u0105d nietrudno jednak przej\u015b\u0107 do przekonania, \u017ce ludzie z regu\u0142y s\u0105 fa\u0142szywi, okrutni, zdradzieccy itd., a w uk\u0142adach spo\u0142ecznych cechy te jeszcze si\u0119 pot\u0119guj\u0105. Tym sposobem dociera si\u0119 do pogl\u0105du, i\u017c na ziemi rzeczywi\u015bcie istnieje pewien ustalony stan rzeczy \u2013 innymi s\u0142owy, pewien porz\u0105dek \u2013 ale jest on z\u0142y. A skoro tak, to nie mo\u017ce pochodzi\u0107 od Boga \u2013 zatem i \u201eten \u015bwiat\u201d nie pochodzi od Boga. Konkluzja uk\u0142ada si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: \u015bwiat pozostaje pewnym porz\u0105dkiem, kt\u00f3ry utrudnia czynienie dobra, wi\u0119zieniem dla dobrej ludzkiej duszy, za\u015b dobro bytuje poza \u015bwiatem i by do niego dotrze\u0107, trzeba zniszczy\u0107, zburzy\u0107 \u015bwiatowy porz\u0105dek lub z niego uciec. A to ju\u017c pogl\u0105d nie chrze\u015bcijan, lecz gnostyk\u00f3w \u2013 gnostycki akosmizm (czy raczej antykosmizm), stanowi\u0105cy, jak si\u0119 zaraz oka\u017ce, przeciwie\u0144stwo nie tylko chrze\u015bcija\u0144skiej ortodoksji, ale i wszelkiego tradycjonalizmu.<\/p>\n Trafnej, w ocenie pisz\u0105cego te s\u0142owa, odpowiedzi na pytanie o w\u0142a\u015bciw\u0105 postaw\u0119 wobec \u201etego \u015bwiata\u201d udziela kierunek filozoficzny zwany archaizmem, znany bardziej jako reakcjonizm lub po prostu tradycjonalizm. Wskazuje on, i\u017c B\u00f3g stworzy\u0142 wszech\u015bwiat jako \u0142ad<\/em>. Idea Boskiego porz\u0105dku<\/em> przenika ca\u0142y kosmos. Najwa\u017cniejszy cel wiedzy ludzkiej to rozpoznanie owego porz\u0105dku i poddanie mu si\u0119, zgodnie z wol\u0105 Bo\u017c\u0105. \u015awiadomo\u015b\u0107 tego towarzyszy Europejczykom co najmniej od czas\u00f3w antycznej Hellady \u2013 jak napisa\u0142 polski reakcjonista prof. Marian Zdziechowski <\/strong>(1861-1938), filozofia grecka polega na \u201ekontemplacji \u0142adu we Wszech\u015bwiecie\u201d<\/em>. My\u015bl tradycjonalist\u00f3w cechuje wi\u0119c kosmizm<\/em> (gr. k\u00f3smos<\/em> \u2013 \u201e\u015bwiat\u201d i zarazem \u201eporz\u0105dek\u201d), uwielbienie \u0142adu \u2013 dok\u0142adne przeciwie\u0144stwo gnostyckiego akosmizmu b\u0105d\u017a antykosmizmu, wyrastaj\u0105cego z przekonania, \u017ce \u015bwiat jest z\u0142y. B\u00f3g jednak obdarzy\u0142 cz\u0142owieka \u2013 podobnie jak diab\u0142a \u2013 woln\u0105 wol\u0105, a zatem i zdolno\u015bci\u0105 do kontestacji Swego porz\u0105dku. \u015awiat doczesny (ludzki, spo\u0142eczny) mo\u017ce wi\u0119c w rezultacie tej kontestacji nie odzwierciedla\u0107 Boskiego \u0142adu, a wr\u0119cz mu ur\u0105ga\u0107, zaprzecza\u0107 na ka\u017cdym kroku \u2013 jak to ma miejsce obecnie. I tu w\u0142a\u015bnie, jak si\u0119 wydaje, wkracza biblijny \u201eten \u015bwiat\u201d. Przez \u201eten \u015bwiat\u201d, tak surowo os\u0105dzony przez Zbawiciela, nie nale\u017cy rozumie\u0107 po prostu \u015bwiata ziemskiego, kt\u00f3ry jako stworzenie Bo\u017ce nie mo\u017ce by\u0107 z\u0142y z natury, ale to w nim, co jest z\u0142e: dzia\u0142aj\u0105ce w nim z\u0142e wole, si\u0142y nie uporz\u0105dkowania, chaosu i kontestacji \u2013 oraz skutki ich dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n